10.0 Huisvestingsopgave wonen en zorg.pdf

Voor specialistische behandelcentra geldt dat zij vaak een grote regio bedienen. 7.1 Woonwensen en woonvormen Er bestaat op dit moment een grote variëteit aan woonvormen voor jeugdzorg met verblijf. Ongeveer 70% van de kinderen met een beschikking voor jeugdzorg met verblijf woont in een pleeggezin. De rest woont in een gezinshuis of in een ‘residentiële setting’ zoals een behandelgroep. • Er is een maatschappelijke trend zichtbaar van kleinschaliger opvang: minder in ‘instellingen in de bossen’ en meer in een zo normaal mogelijke gezinssetting – lees: een pleeggezin of gezinshuis. • Voor de jeugd tot 18 jaar zijn er goede opvangmogelijkheden. Zij kunnen 24 -uurszorg ontvangen in het groepswonen met gemeenschappelijke rui mtes. Hier wordt er voor he n gekookt en gezorgd. Na hun 18e jaar willen (en moeten) zij zelfstandig gaan wonen. Hier loopt deze groep echter vaak tegen financiële problemen aan. Jongeren krijgen meestal geen Wajong meer en zijn daardoor aangewezen op studiefinanciering of de bijstand. Met deze inkomsten komt de jeugd moeilijk aan woonruimte; er is nauwelijks goedkope woonruimte beschikbaar en met geringe inschrijftijd is het lastig aanspraak te maken op sociale huur. Door deze gebrekkige doorstroming belan den veel jongeren (tijdelijk) in het dure beschermd wonen.

Een goedk opere oplossing zou zijn om met tijdelijke woonoplossingen (bijvoorbeeld containerwoningen) te voorzien in basale woonruimte voor deze groep. 7.2 De kwetsbare groep jongeren Als vertrekpunt voor de kwetsbare groep jongeren zijn de indicaties jeugdzorg per begin 2019 genomen, uitgesplist naar pleegzorg versus overige soorten jeugdzorg (zie bijlage 2) . In de gemeente Steen - wijkerland hebben op di t moment ca 180 jongeren een indicatie voor jeugdz org met verblijf. Hiervan verblijven ca 75 jongeren in de pleegzorg en ca 105 in de overige jeugdzorg (instellingszorg met behandeling). Hierin zijn jongeren met een indicatie voor GGZ, Jeugd - en Opvoedhulp, LTA en LVB meegenomen. 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 50 • In de werksessie blijkt dat het aantal becijferde plekken voor jeugdzorg met verblijf fors hoger is dan het daadwerkelijke aantal plekken in de gemeente. Het kan zijn dat dit de plekken betreft waarvoor het woonplaatsbeginsel geldt en dit niet de aanwezige plekken in de gemeente zelf betreft, of dat het lastig is om de diverse groepen kwetsbare jongeren te koppelen aan een (langdurige) verblijfsvorm. Een deel van de jeugd met ambulante ondersteuning of thuiswonende kinderen met een verstandelijke beperking zou ook een beroep kunnen gaan doen op een speciale woonvorm.

• De uitstroom vanuit Jeugdzorg vindt echter vooral plaats in de gemeente waarin men woont. We richten ons in het vervolg daarom cijfermatig op het vervolgtraject na een verblijf in de jeugdzorg; mede om aan te sluiten op de overige doelgroepen in dit rapport waarbij kwetsbare jongeren later soms aansluiting bij vinden. Zo worden pleegjongeren geacht goed in staat te zijn om zelfstandig te wonen. De jongeren uit de overige jeugdzorg zullen vaker een beroep doen op het w onen met begeleiding. Op basis van de werksessie met aanbieders en ontwikkelingen in het land komen wij tot een aantal trends en ontwikkelingen die relevant zijn voor de toekomstige vraag naar jeugdzorg met verblijf: • Zorgaanbieders geven aan dat de problematiek van jeugdigen zwaarder wordt en er meer behandeling moet worden toegepast door zorgaanbieders. Hierbij speelt mee dat kinderen en jongeren met een lichte verstandelijke beperking geen toegang meer hebben tot de Wlz; een deel van deze jongeren stroomt nu jeugdzorg in. Een groeiende groep valt na het jeugdzorgtraject tussen wal en schip: zij kunnen door de zware zorgvraag niet terecht in BW en ook niet bij de Klinische GGZ (afgebouwd aantal plekken). Deze groep komt soms in de maatschappelijke opvang terecht met een bak schulden. • De deelnemers benadrukken het belang van een aangesloten wooncarrière voor jongeren na hun jeugdtraject.

Tot aan het regulier wonen met ambulante begeleiding moet er op deze ladder genoeg aanbod aan tussenvormen zijn om doorstroming te bewerkstelligen. De stap van groepswonen in de jeugdzorg naar het zelfstandig wonen of het beschermd wonen is veel te groot voor de meeste jongeren. • Voor de jeugd zijn een kamertrainingscentrum of groepswonen met een gemeenschappelijke ruimte wenselijke woonvormen. Voor sommige jongeren wordt kamertraining ingezet als een alternatief voor een betaalbare woning in de wijk. • Jongeren zouden gebaat zijn bij het wonen in een gemengd, sociaal en doorstromingsgericht woon - werkconcept met toezicht. Hier kunnen GGZ-cliënten, jeugd en jongeren samenwonen tegen een lage huur, bijvoorbeeld in ruil voor een actieve bijdrage aan de gemeenschap. • Een kind met ambulante jeugdzorg zoekt later vaak een goedkope woning en hulp bij socialisatie. • Per 2020 verandert het woonplaatsbeginsel: op dit moment is het nog zo dat de gemeente waar een jeugdige verblijft verantwoordelijk is voor het bieden van jeugdzorg, maar vanaf 2020 ligt de verantwoordelijkheid bij de gemeente waar een jongere vandaan komt. De kans is groot dat gemeenten eropaan zullen sturen dat jongeren die afkomstig zijn uit hun eigen gemeente, dan ook vaker binnen de gemeentegrenzen worden opgevangen – dan hebben ze immers grip op de uitvoering van de jeugdzorg waar zij voor betalen.

Aangezien de ge meente niet beschikt over cijfers van het aantal uit Steenwijkerland afkomstige jongeren dat op dit moment woont in een jeugdzorgsetting (binnen of buiten de gemeente), is het niet mogelijk om een voorspelling te doen over de gevolgen van de verandering va n het woonplaatsbeginsel voor de lokale vraag naar jeugdzorgvoorzieningen. • Recent is een bestuurlijke afspraak gemaakt tussen het Ministerie van VWS, Jeugdzorg en de VNG dat pleegzorg door kan lopen tot het 21 e jaar. Dit kan leiden tot een (tijdelijke) toe name van de vraag naar plekken in een pleeggezin. 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 51 7.3 Opgaven beleid en huisvesting Huisvestingsopgave Uit de registratie van de gemeente Steenwijkerland zullen er van de jongeren die in verblijf (24 -uurs) en pleegzorg zitten, ca. 15 jongeren jaarlijks uitstr omen op de woningmarkt. Dit betekent niet dat al deze jongeren een beroep moeten doen op beschermd/begeleid wonen: een deel van deze jongeren zal zijn of haar eigen weg kunnen vinden op de woningmarkt. Zorgaanbieders geven aan dat er momenteel een extra wo ningbehoefte bestaat onder circa 10 tot 20 kwetsbare jongeren (18+) voor een geschikte woonplek. Beleidsopgave Hieronder zijn de belangrijkste beleidsopgaven op een rij gezet, met de voornaamste actiehouders: Uitstromers op de reguliere woningmarkt Actiehouder 1.

Doorstroming na de Jeugdzorg • Gemengd, sociaal en doorstromingsgericht woon-werkconcept • Alternatieve woonruimte: voormalige kantoorpanden of verzorgingshuizen 2. Kamertrainingsplekken voor jongeren • Voorzien in de behoefte aan eigen woonruimte onder uitstromers en thuiswonenden 3. Verruimen verlengde jeugdzorg • Verkleinen van kans op rondzwerven en escalatie van problematiek Gemeente Corporaties Gemeente Corporaties Zorgaanbieders Gemeente Corporaties Zorgaanbieders 1. Doorstroming na de Jeugdzorg Het strekt tot de aanbeveling om als experiment een gemengd, sociaal en doorstromingsgericht woon - werkconcept te realiseren waarbij toezicht wordt gehouden. In het recent verschenen ‘A ctieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren 2019 - 2021’ van het Rijk wordt hier eveneens nadrukkelijk om gevraagd15. Te denken valt aan woonvormen voor een mix van leeftijdsgroepen of doelgroepen, waar ook niet - zorgvragers wonen. Het verdient aan beveling om te kijken naar voormalige kantoorpanden of verzorgingshuizen om dergelijke woonvormen te realiseren. Het is wel belangrijk om hierbij oog te hebben voor de juiste mix: diversiteit is belangrijk om te zorgen voor voldoende ‘dragers’ naast de ‘vragers’, maar een mix van jongeren en ouderen kan met het oog op ervaren overlast ook lastig zijn. 2.

Kamertrainingsplekken voor jongeren Zorgaanbieders geven aan dat uitstromende jongeren moeite hebben een geschikte plek te vinden . Er is een gering aanbod aan goedkope woonruimte in Steenwijkerland. Omdat jongeren tot 23 jaar vaak geen of een laag inkomen hebben zijn zij, wegens het beleid van passend toewijzen aan gewezen op woningen onder de kwaliteitskortingsgrens. Dat kan bijna alleen als het een kamer of Hateenhei d is, maar hier zijn er weinig van beschikbaar. De indruk bij zorgaanbieders is dat er behoefte is aan kamertrainingsplekken; 15 Rijksoverheid, Actieprogramma Dak - en Thuisloze Jongeren 2019 - 2021. Hierin wordt o nder andere het tekort aan passende woonruimte en/of zorg en het plegen van onvo ldoende inspanningen op het gebied van voorkomen van dakloosheid benoemd. In het actieprogramma wordt via vijf actielijnen gewerkt aan de uitgangspunten. Actielijn 4 gaat over Opvang en wonen, waarbij, in lijn met de Nationale Woonagenda, nadrukkelijk aandacht wordt gevraagd voor het lokaal creëren van een voldoende aantal passende en betaalbare woonruimten. 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 52 niet alleen voor uitstromers, maar ook voor jongeren die nog bij hun ouders wonen. Zij geven aan dat – bij gebrek aan dergelijke voorzieningen – sommige jongeren langer bij hun ouders blijven da n goed voor hen (en hun ouders) is. 3.

Verruimen verlengde jeugdzorg Een deel van de doelgroep ‘verdwijnt van de radar’ en gaat zwerven, komt op latere leeftijd in de psychiatrie terecht of komt in aanraking met justitie. Het gaat hierbij vaak om jongeren me t een lichte verstandelijke beperking (LVB). Aanbieders geven aan dat het goed zou zijn als de mogelijkheden voor verlengde jeugdzorg zouden worden verruimd, om de kans dat jongeren na hun 18 e jaar tussen wal en schip belanden te verkleinen. Het oprekken v an de leeftijdsgrens lost overigens niet alle problemen op; jongeren zijn na hun 18 e vrij om hulp te weigeren en er zullen dus jongeren blijven die in de problemen komen. Het feit dat zij na hun 18 e jaar een eigen bijdrage voor hulp moeten betalen, vormt h ierbij een extra drempel. 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 53 8 Uitstroommogelijkheden op de reguliere markt Voor uitstromers uit opvangvoorzieningen geldt dat de overgang naar een eigen woning in veel gevallen valt te beschouwen als (opnieuw) een stap naar een zelfstandig leven, met alle bij komende verantwoordelijkheden en vraagstukken. Kwetsbare personen hebben hierbij vaak behoefte aan onder - steuning en begeleiding. Het passend huisvesten van deze mensen valt of staat met de mogelijk heid om ze op een goede en duurzame manier te ondersteune n in hun dagelijks leven, vanuit professioneel vlak en vanuit het eigen sociale netwerk.

Ook de woonomgeving speelt een belangrijke rol. Vooral voor de zorgdoelgroepen moet een zorg vuldige afweging gemaakt worden als het gaat om woonlocatie. Alles moet e rop gericht zijn de kans op terugval te minimaliseren. Denk bijvoorbeeld aan GGZ -cliënten die in een prikkelarme omgeving moeten wonen of aan jongeren die buiten bereik van verslavingsgevoelige plekken moeten blijven. Een passende woonkwaliteit is afhankel ijk van meerdere factoren, waaronder de problematiek waarmee mensen te maken hebben, en vergt maatwerk per persoon. Beschikbare woningen Uitstromers vanuit instellingen hebben behoefte aan goedkope woonruimte. Die woningen zijn ook in Steenwijkerland beperkt beschikbaar. In de gemeente Steenwijkerland zijn er in 2018 750 goedkope sociale huurwoningen met een huur onde r de kwaliteitskortinggrens ( tot € 424) en nog eens 2.850 woningen met een betaalbare huur tussen de € 424 en € 607. Kaart: Aanbod aan goedkope huurwoningen per kern

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 54 • De zeer goedkope woningen zijn geconcentreerd in een aantal kernen en deelgebieden, zoals blijkt uit de bovenstaande kaart . De goedkope woningen ( € 424 tot € 607) zijn meer verspreid over de kernen en deelgebieden, maar la ten eenzelfde patroon van concentratie zien. Het grootste aantal zeer goedkope en goedkope woningen is te vinden in Steenwijk/Tuk en Vollenhove (resp ectievelijk 81% en 71% van het totale aanbod). • In de meeste kernclusters ligt het aanbod aan goedkope huur (tot € 424) boven de 10% van het totale sociale aanbod. Voor uitstromers is het echter nauwelijks mogelijk om uit te stromen in Oldemarkt. Hier worden slechts twee woningen met een huur tot € 424 aangeboden. Daar staat tegenover dat er in Oldemarkt wel vee l sociaal aanbod bestaat met een huur tot de 1 e aftoppingsgrens (€ 607). Middels huurverlagingen in dit segment kan men de uitstroom van BW richting deze kern bevorderen. Kaart: Aanbod aan goedkope huurwoningen per deelgebied (in percentages van de totale woningvoorraad) Huisvestingsopgave woonruimte voor uitstromers In deze huisvestingsopgave richten wij ons met name op de uitstromers vanuit BW.

Wij bevelen aan om de groep kwetsbare jongeren die niet goed kan doorstromen op de woningmarkt allereerst op te vangen in een doorstroomconcept en vanuit deze woonsituatie de vervolgstappen op de woningmarkt te inventariseren. Bij het huidige aantal BW-plekken valt een jaarlijkse uitstroom uit het Beschermd Wonen te verwachten van circa 10 personen, die zal leiden tot eenzelfde woningbehoefte in het goedkope huursegment. Om vervolgens zicht te krijgen op eventuele tekorten volstaat het niet om te kijken naar het aantal aanwezige woningen in een bepaalde prijsklasse; minstens zo belangrijk is het aantal woningen dat op jaarbasis beschikbaar komt voor een nieuwe huurder. • In 2018 werden er in Steenwijkerland circa 65 tot 70 woningen aangeboden met een huur onder de kwaliteitskortingsgrens. In de prijsklasse daarboven kwamen in 2018 circa 230 tot 250 woningen vrij. • In recente jaren ligt het vrijgekomen aanbod in de laagste prijsklasse volgens de gemeente Steenwijkerland iets lager; gemiddeld komen we dan uit op 55 vrijgekomen woningen per jaar. Woonconcept geeft aan dat de sloop van enkele goedkope woningen heeft geleid tot een hogere mutatiegraad van woningen in dit segment (ca. 9,5% in 2018). Het aantal vrijkomende woningen kan in 2019 daarom lager uitvallen dan deze cijfers uit 2018 vermelden. • In Steenwijkerland heerst enige druk op de sociale woningmarkt.

De gemiddelde inschrijftijd van huurders die een woning toegewezen kregen in 2016 was circa 5 jaar. Dit zorgt ervoor het als jongere (met geringe inschrijfduur) lastig is om aan een sociale huurwoning te komen. 0% 5% 10% 15% 20% 25% Kernen Noord Kernen Zuid Oldemarkt Steenwijk / Tuk Vollenhove tot €424,44 €424,44 - €607,46 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 55 In alle werksessies is de indruk dat het aantal goedkope sociale huurwoningen dat momenteel jaarlijks vrij komt, te laag is om alle kwetsbare groepen die in dit onderzoek zijn meegenomen te kunnen huisvesten én ook andere Steenwijkerlanders met een kleine beurs een plek te kunnen bieden. De 67 woonachtigen in antikraakcomplex ‘de Vijverhof’ laten zien dat er daadwerkelijk een flinke aanvullende behoefte bestaat in het laagste huursegment onder kwetsbare groepen. Beleidsopgave Hieronder zijn de belangrijkste beleidsopgaven op een rij gezet, met de voornaamste actiehouders: Uitstromers op de reguliere woningmarkt Actiehouder 1. Uitstroom garanderen • Prestatieafspraken over de huisvesting van uitstromers 2. Let op de spreiding om sociale inclusie te waarborgen • Aandacht voor de kansen op lokale woningmarkt 3. Let op de tijdelijke woonruimte • Anticipeer op de sloop van de Vijverhof Gemeente Corporaties Gemeente Corporaties Gemeente Corporaties 1.

Uitstroom garanderen In de Regionale veranderagenda van de BW -regio16 is afgesproken dat elke gemeente concrete prestatieafspraken gaat maken met de woningcorporaties voor het bieden (naar rato) van door - en uitstroomwoningen voor cliënten van maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Dit is een essentiële randvoorwaarde om de uitstroom vanuit het BW te bewerkstelligen en vraagt om een gezamenlijke aanpak van het goedkope aanbod. 2. Let op de spreiding om sociale inclusie te waarborgen De ongelijke verdeling van de goedkope voorraad over de deelgebieden brengt het risico met zich mee dat kwetsbare groepen onevenredig vaak terecht komen in de grote kernen en wijken, waar veel sociale huurwoningen aanwezig zijn. In het kader van dit onderzoek is geen enquête gehouden onder (potentiële) uitstromers om in kaart te brengen in welke kern zij het liefste zouden willen wonen; wij vernemen echter dat men vaak wil terugverhuizen naar een vertrouwde omgeving, waar het gemakkelijker is om een sociaal netwerk te vormen. Dat kan de kern van herkomst zijn of dichtbij de huidige woonomgeving. In het faciliteren van de uitstroom is het wenselijk hier aandacht voor te hebben. 3. Let op de tijdelijke woonruimte De Vijverhof biedt nu tijdelijke woonruimte aan 67 spoedzoekers, waaronder enkele kwetsbare groepen, zoals mensen die ambulante zorg ontvangen of kwetsbare jongeren.

Dit pand staat echter op de nominatie voor sloop. Als er wordt overgegaan tot sloop dan zal dit leiden tot een acute woningbehoefte van 67 mensen in het segment voor de basishuur tot de kwal iteitskortingsgrens. Deze situatie vereist monitoring en de ontwikkeling van kleinschalige alternatieven die een deel aan deze vraag straks kunnen opvangen. 16 In de Regionale veranderagenda maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2016-2019 heeft de BW-regio vastgelegd dat ‘zo lang mogelijk zelfstandig wonen’ en ‘zo snel mogelijk zelfstandig wonen’ de uitgangspunten voor BW in de regio zijn. Enerzijd s betekent dit het voorkomen van onnodige instroom in BW; anderzijds houdt dit in dat BW ook uitstroom gericht moet zijn. 56 Bijlage 1: Indeling deelgebieden gemeente Steenwijkerland Oldemarkt Kernen Noord Kernen Zuid Vollenhove Steenwijk/ Tuk Oldemarkt Baarlo Marijenkampen Belt-Schutsloot Vollenhove Steenwijk Baars Nederland Blokzijl Tuk Basse Ossenzijl Giethoorn Blankenham Paasloo Kallenkote De Bult Scheerwolde Onna De Pol Steenwijkerwold Sint Jansklooster Eesveen Wetering Wanneperveen IJsselham Willemsoord Zuidveen Kalenberg Witte Paarden Kuinre

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 57 Bijlage 2: Aanbod woonzorgvoorzieningen In deze bijlage geven wij een beeld van het huidige aanbod aan plekken voor zorg met verblijf. De aantallen zijn gebaseerd op een inventarisatie onder zorgaanbieders, die in het voorjaar van 201 9 is uitgevoerd. Ouderenzorg Zorgaanbieder PG zorg met verblijf Somatische zorg met verblijf Tijdelijke zorg (ELV) Geclusterd wonen met zorg nabij (aanleunwoningen etc.) Geclusterd wonen zonder zorg (Seniorenwoningen/ hofjeswonen etc.) Dagelijks Leven 20 De Herbergier 17 Zorggroep Noorderboog 60 166 ZONL 127 Terminale Thuishulp 2 Totaal 224 166 2 Naast de seniorenwoningen die worden aangeboden door zorgaanbieders, zijn er ook senioren woningen die worden verhuurd door woningcorporaties en particuliere verhuurders. Deze zijn niet bedoeld als zorgwoning, maar een deel van de ouderen met een lichte zorgvraag die behoefte heeft aan een ‘geclusterde woonvorm’ zal ervoor kiezen om hier te gaan wonen. Het aanbod van woning corporaties is te vinden in onderstaande tabel. Het gaat om woningen die zijn gelabeld als ‘senioren woning/55+ woning’. Verhuurder Geclusterd wonen met zorg nabij (aanleunwoningen etc.) Seniorenwoningen/- serviceflats etc.

Woonzorg Nederland 104 76 Wetland Wonen 113 91 Omnia Wonen 67 91 Woonconcept 45 519 Stichting AVOS 41 Totaal 329 818 Verstandelijk beperkten Zorgaanbieder Instellingszorg/- groepswonen Geclusterd wonen met begeleiding Individueel wonen met begeleiding Frion 55 45 Thomashuis 8 Vanboeijen 13 InteraktContour 9 Profilazorg 8 J.P. van den Bent 15 Totaal 91 62 0 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 58 GGZ Zorgaanbieder Instellingszorg / groepswonen Geclusterd wonen met begeleiding Individueel wonen met begeleiding Logeerhuis Time Out 4 Stichting Limor 5 Auti-start 4 RIBW Groep Overijssel 24 8 4 Planaid 2 6 5 Zes op Maat 3 2 Profilazorg 7 Limor 1 Leger des Heils Overijssel 2 Totaal 30 28 19 Jeugdzorg met verblijf 24-uursverblijf Pleegzorg Totaal GGZ 6 6 Stichting GGZ Centraal 1 1 Stichting Jeugdhulp Friesland 2 2 Stichting Karakter 3 3 Stichting Yes We Can Clinics 1 1 J&O 18 76 93 Onbekend 2 2 Flevostate 1 1 Pactum Jeugd- en Opvoedhulp 1 1 Stichting TRIAS Jeugdhulp 13 64 76 Stichting Yorneo 3 3 6 William Schrikker Stichting Pleegzorg 9 9 LTA 1 1 De Viersprong 1 1 LVB 88 88 Onbekend 2 2 Auti-Start BV 35 35 BeActive B.V. (tot 1-1-2019) 1 1 Coöperatie Boer & Zorg 8 8 Cosis (vh Promens Care) 3 3 De Kameel 2 2 J.P. van den Bent Stichting 1 1 Omega Groep B.V. 5 5 PerspektieV B.V.

3 3 Stichting Ambiq 8 8 Stichting Bezinn (Regio Dr) 1 1 Stichting Boschhuis (nvt) 1 1 Stichting Empower 1 1 Stichting Pluryn Groep 3 3 Stichting Vitree (fusie St. Boschhuis) 5 5 Zorgcoöperatie Klaver4You 16 16 Totaal 106 76 174 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 59 Kaart: Aanbod beschutte woonvormen gemeente Steenwijkerland, naar doelgroep en deelgebied

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 60 Kaart: Aanbod zorg met verblijf: GGZ per deelgebied17 17 Over de invulling van de plekken van het complex aan de Vredenburg (Steenwijkerwold) van Profilazorg hebben we geen gegevens. De doelgroepen voor dit complex zijn VG en GGZ; wij hebben 50% van het totaal aantal plekken aan het aanbod van beide doelgroepen toegerekend.

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 61 Kaart: Aanbod zorg met verblijf voor verstandelijk beperkten per deelgebied18 18 Over de invulling van de plekken van het complex aan de Vredenburg (Steenwijkerwold) van Profilazorg hebben we geen gegevens. De d oelgroepen voor dit complex zijn VG en GGZ; wij hebben 50% van het totaal aantal plekken aan het aanbod van beide doelgroepen toegerekend.

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 62 Kaart: Aanbod geclusterd wonen voor ouderen per deelgebied

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 63 Bijlage 3: Afkortingen, begrippen en definities Afkortingen en begrippen • Ambulantisering (GGZ): afbouwbeleid van intramurale zorg. Een deel van de GGZ -Cliënten die voorheen zorg met verblijf in een instelling kregen, worden voortaan ambulant begeleid in hun eigen woning. • AWBZ: Algemene wet bijzondere ziektekosten. Is per 1 jan uari 2015 opgeheven. Langdurig verblijf is sindsdien opgenomen in de Wlz. • BW: Beschermd Wonen (GGZ). Wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorend toezicht en begeleiding. Beschermd wonen is gericht op uitstroom naar regulier zelfstandi g wonen, door middel van het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaa r voor de cliënt of anderen, bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. Beschermd wonen is binnen de Wmo 2015 een maatwerkvoorziening. Vóór 1-1-2015 maakte het deel uit van de AWBZ en heette het GGZ-C. • Extramuralisering: is het streven om buiten de muren van een intramurale instelling (waar iemand opgenomen wordt) gelijkwaardige zorg te bieden, bijvoorbeeld in de eigen woning (thuiszorg).

Anders dan bij ambulan tisering gaat het er hier niet zozeer om om individuele cliënten vanuit een instelling in de wijk te laten wonen, maar gaat het om de ontwikkeling waarbij nieuwe cliënten minder snel worden opgenomen in een instelling. • GGZ: Geestelijke gezondheidszorg. Be treft zowel de klinische zorg (Zvw), langdurige zorg (Wlz) als Beschermd Wonen (Wmo). • LTA: Landelijk Transitie Arrangement. VNG koopt landelijk specialistische jeugd-GGZ in als onderdeel van het Landelijk Transitiearrangement (LTA). De bepalingen in het L TA-contract van de VNG zijn landelijk verplicht. • LVB: Licht verstandelijk beperkt. • MPT: Modulair Pakket Thuis. Verstrekkingsvorm Zorg in Natura: een deelverstrekking die kan worden gecombineerd met het PGB. • PGB: Persoonsgebonden budget: een verstrekkingsvo rm in de Wet langdurige zorg en Wmo waarbij de cliënt of diens vertegenwoordiger het budget beheert. • Prestatieafspraken: Afspraken tussen gemeenten, woningcorporaties en huurders -vertegen- woordigers zoals bedoeld in de Woningwet. • Scheiden wonen en zorg: Cl iënt betaalt zelf de huur en de kosten voor levensonderhoud (“hotelkosten”). • VG: Verstandelijk gehandicapt/beperkt. • VPT: Volledig Pakket Thuis. Verstrekkingsvorm Zorg in Natura: een totale verstrekking die thuis kan worden geleverd.

• Wlz: Wet Langdurige Zorg • Wmo: Wet Maatschappelijke Ondersteuning • Zvw: Zorgverzekeringswet Woonvormen We onderscheiden in dit rapport de volgende woonvormen: 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 64 • Geclusterde woonvormen: Onder geclusterde woonvormen valt een uiteenlopend palet aan woon - vormen: van instellingszorg in groepswoningen tot geclusterde appartementen, hofjes woningen of zorgboerderijen. • Geclusterd wonen met of zonder begeleiding: Woonvorm waarbij de bewoner een eigen appartement of studio heeft met voorzieningen zoals sanitair en soms ook keuken, maar er ook de mogelijkheid is van ‘samen doen’, bijvoorbeeld omdat er in of bij het pand een gezamenlijke woonkamer of tuin is. • Groepswonen/instellingszorg: een specifieke vorm van geclusterd wonen, waarbij bewoners een kamer hebben en voorzieningen als keuken en woonkamer delen met andere bewoners. • Reguliere woning: ‘gewone’, niet-geclusterde woning. Het gaat hierbij zowel om gezinswoningen als om appartementen of studio’s waar ook mensen zonder zorgvraag kunnen wonen. • Gespikkeld wonen/ individueel wonen met bege leiding: wonen in een reguliere, niet -geclusterde woning in de nabijheid van een woonvorm waarvandaan zorg en begeleiding geboden kan worden. • Hofjeswonen: geclusterde appartementen of woningen rondom een gemeenschappelijke binnen - tuin.

• Geschikte woning: wo ning die geschikt is voor ouderen of andere zorgvragers met een (lichte) lichamelijke beperking. Alle primaire voorzieningen liggen gelijkvloers of zijn zonder traplopen bereikbaar. 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 65 Bijlage 4: Organisatie en bekostiging van de lang- durige zorg Wlz, Wmo en Zvw Sinds de afschaffing van de AWBZ in 2015 kan langdurige zorg en ondersteuning voor volwassenen uit drie zorgwetten geleverd worden: - Zorg uit de Wet langdurige zorg (Wlz) - Ondersteuning uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) - Wijkverpleging uit de Zorgverzekeringswet (Zvw) De aard van de zorgbehoefte bepaalt vanuit welke wet iemand zorg krijgt. Langdurige zorg en ondersteuning is bijvoorbeeld: verpleging en verzorging, begeleiding in het dagelijks leven, dagbesteding, hulp bij het huishouden, hulp bij vervoer, woningaanpassingen of wonen in een zorginstelling. Het gaat hier niet om medische zorg van de huisarts of een medisch specialist. De Wet langdurige zorg is bedoeld voor mensen die ‘levenslang en levensbreed’ ondersteuning nodig hebben, thuis of in een zorginstelling.

Wlz-zorg is alleen mogelijk als iemand zorg nodig heeft vanwege een lichamelijke ziekte of beperking, dementie, een verstandelijke beperking of een zintuiglijke beperking, het duidelijk is dat hij of zij blijvend (= levensla ng) zorg nodig heeft, en iemand permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig heeft. Het Zorgkantoor is verantwoordelijk voor deze zorg; cliënten hebben een indicatie nodig van het CIZ om in aanmerking te komen voor Wlz -zorg. Wie niet voldoet aan de voorwaarden voor Wlz -zorg, kan voor ondersteuning een beroep doen op de gemeente (Wmo). Wijkverpleging wordt bekostigd vanuit de Zorgverzekeringwet. In principe geeft alleen de Wlz toegang tot wonen in een zorginstelling, zoals een verpleeghui s of een instelling voor beperktenzorg19. Verhuizen naar een instelling is overigens niet verplicht: als de omstandig- heden goed zijn, kan Wlz -zorg ook thuis geleverd worden. Wmo-ondersteuning en wijk verpleging zijn mogelijk als u thuis (= zelfstandig) of in een kleinschalig wooninitatief woont. Zorgzwaartepakketten Tot 2015 werden indicaties uitgedrukt in ‘zorgzwaartepakketten’. Met de overgang van de AWBZ naar de Wlz is deze term officieel vervangen door de term ‘zorgprofiel’; in praktijk wordt de zorgvraag echter nog vaak uitgedrukt in de oude terminologie.

Voor ouderen bestaan binnen de Wlz de volgende zorgprofielen (VV staat voor ‘verpleging en verzorging’): 19 Beschermd Wonen GGZ vormt hierop een uitzondering: dit is 24 -uurzorg inclusief verblijf, maar wordt bekostigd door de gemeente (Wmo). 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 66 Vroegere ZZP Naam zorgprofiel ZZP VV 4 VV Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging ZZP VV 5 VV Beschermd wonen met intensieve dementiezorg ZZP VV 6 VV Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging ZZP VV 7 VV Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding ZZP VV 8 VV Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op verzorging/verpleging ZZP VV 9b VV Herstelgerichte behandeling met verpleging en verzorging Voor mensen met een (licht) verstandelijke beperking gelden de volgende zorgprofielen binnen de Wlz: Vroegere ZZP Naam zorgprofiel ZZP VG 3 VG Wonen met begeleiding en verzorging (vanaf 18 jaar; niet voor jeugd) ZZP VG 4 VG Wonen met begeleiding en intensieve verzorging ZZP VG 5 VG Wonen met intensieve begeleiding en intensieve verzorging ZZP VG 6 VG Wonen met intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering ZZP VG 7 VG (Besloten) wonen met zeer intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering ZZP VG 8 VG Wonen met begeleiding en volledige

verzorging en verpleging Vroegere ZZP Naam zorgprofiel ZZP LVG 1 LVG Wonen met enige behandeling en begeleiding ZZP LVG 2 LVG Wonen met behandeling en begeleiding ZZP LVG 3 LVG Wonen met intensieve behandeling en begeleiding, kleine groep ZZP LVG 4 LVG Wonen met zeer intensieve behandeling en begeleiding ZZP LVG 5 LVG Besloten wonen met zeer intensieve behandeling en begeleiding ZZP SGLVG 1 LVG Behandeling in een SGLVG behandelcentrum Beschermd Wonen en Jeugdwet Beschermd Wonen (BW) en de Jeugdwet vallen beide onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Bij BW werd door de gemeente ook met zorgzwaartepakketten gewerkt: Vroegere ZZP Naam zorgprofiel ZZP 1C ZZP 2C ZZP 3C ZZP 4C ZZP 5C ZZP6C GGZ Beschermd wonen met begeleiding GGZ Gestructureerd beschermd wonen met uitgebreide begeleiding GGZ Beschermd wonen met intensieve begeleiding GGZ Gestructureerd beschermd wonen met intensieve begeleiding en verzorging GGZ Beschermd wonen met intensieve begeleiding en gedragsregulering GGZ Beschermd wonen met intensieve begeleiding en intensieve verpleging en verzorging 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 67 Bijlage 5: Zorggebruik en zorgindicaties Hieronder volgt een overzicht van de indicaties voor langdurige zorg van de afgelopen drie kalenderjaren.

De gegevens zijn afkomstig van Zorgkantoor Zilveren Kruis (ouderenzorg, verstandelijk beperkten) en de gemeente Steenwijkerland (GGZ, jeugdzorg). Wlz-Indicaties ouderenzorg naar zorgzwaarte (ZZP) Wlz-indicatie 2015 2016 2017 2018 VV01 5 5 5 5 VV02 11 10 8 6 VV03 15 5 5 5 VV04 94 91 89 99 VV05 182 193 201 192 VV06 116 120 135 122 VV07 44 39 35 42 VV08 26 18 14 12 VV09* 10 10 10 10 VV10 10 11 10 23 Totaal 513 502 512 516 Bron: Zorgkantoor Zilveren Kruis. Wlz-Indicaties verstandelijk gehandicapten naar zorgzwaarte (ZZP) Wlz-indicatie 2015 2016 2017 2018 VG01 0 0 0 0 VG02 10 9 5 5 VG03 55 61 65 61 VG04 23 25 27 26 VG05 11 10 13 13 VG06 32 31 31 31 VG07 5 5 5 5 VG08 10 10 10 9 (SG)LVG 5 5 0 0 Totaal 151 156 156 150 Bron: Zorgkantoor Zilveren Kruis. Naast bovengenoemde aantallen zijn er ook Steenwijkerlanders met een verstandelijke beperking die woonbegeleiding krijgen vanuit de Wmo. Op basis van de indicatiebestanden van de gemeente is niet te achterhalen hoeveel personen dit betreft. Beschikkingen Beschermd Wonen naar zorgzwaarte 2019 GGZ1C 0 GGZ2C 0 GGZ3C 39 GGZ4C 21 GGZ5C 2 GGZ6C 0 Overig 1 Totaal 63 Bron: Gemeente Steenwijkerland.

1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 68 Bijlage 6: Verwerking trends en aannames ouderenzorg Tijdens werksessies met welzijnsorganisaties, corporaties, zorgaanbieders en zorgkantoor zijn diverse trends en ontwikkelingen in het wonen met zorg voor ouderen besproken. Op basis van deze informatie, is er een vertaling opgesteld van de zorgvraag naar de woonvraag. Deze vertaling is tweeledig; één op basis van de huidige situatie (2018) en één met verwachtingen voor de toekomst (2038). De basisvariant ouderenzorg bestaat uit een prognose waarbij de huidige situatie (2018) door is gerekend. De trendvariant ouderenzorg rekent met een geleidelijke trendontwikkeling richting de toekomstige situatie. Vertaling van zorgvraag naar woonvraag, basisvariant (2018) Woonvormen voor 65- plussers in 2018 Zorg- trede 1 Zorg- trede 2 Zorg- trede 3 Zorg- trede 4 Zorg- trede 5 Zorgtrede 6 (PG) Zorgtrede 6 (SOM) Regulier wonen 96% 96% 94% 80% 65% 0% 0% Geclusterd wonen (zonder zorg) 3% 3% 4% 10% 15% 0% 0% Geclusterd wonen (zorg nabij) 1% 1% 2% 10% 20% 3% 7% Geclusterd wonen (24- uurszorg) 0% 0% 0% 0% 0% 0% 93% Woonzorg PG 0% 0% 0% 0% 0% 97% 0% In de trendvariant schuiven de percentages in diverse zorgtreden tussen de verschillende woonvormen, op basis van de trends en ontwikkelingen (zie onderstaande tabel).

Daarnaast voorzien we dat de financiële prikkel om Wlz -zorg uit te stellen zal toenemen. Hierdoor zal de langdurige zorg vraag licht afnemen: 5% van zorgtrede 6 wordt daarmee opgevangen in zorgtrede 5. Vertaling van zorgvraag naar woonvraag, trendvariant (2038) Woonvormen voor 65- plussers in 2038 Zorg- trede 1 Zorg- trede 2 Zorg- trede 3 Zorg- trede 4 Zorg- trede 5 Zorgtrede 6 (PG) Zorgtrede 6 (SOM) Regulier wonen 94% 94% 90% 73% 58% 0% 0% Geclusterd wonen (zonder zorg) 4% 4% 6% 17% 21% 0% 0% Geclusterd wonen (zorg nabij) 2% 2% 4% 10% 21% 3% 12% Geclusterd wonen (24- uurszorg) 0% 0% 0% 0% 0% 0% 88% Woonzorg PG 0% 0% 0% 0% 0% 97% 0% 1708.106/G | Huisvestingsopgave Wonen en Zorg 69 Bijlage 7: Doorzonscan Methodiek De ‘doorzonscan’ is een methode om inzichtelijk te maken welk deel van de woningvoorraad in een gemeente ‘geschikt’ is voor ouderen, welk deel ‘geschikt te maken’ of ‘potentieel geschikt’ en welk deel ‘niet-geschikt’ is. Dit gebeurt op basis van gegevens d ie worden geregistreerd in de WOZ-registratie van de gemeente, zoals bouwjaar en type woning. Geschikte woning Alle primaire voorzieningen (slaapkamer, woonkamer, toilet, badkamer en keuken) liggen gelijkvloers of zijn zonder traplopen bereikbaar. De woning is geschikt voor bewoners met geringe beperkingen bij het lopen, die als hulpmiddelen eventueel wandelstok of kruk(ken) gebruiken.

De woningen voldoen aan tenminste één van de volgende kenmerken: o woning is aangemerkt als seniorenwoning of nultredenwoning; o appartementen/(galerij)flats (aangenomen is dat deze over een lift beschikken); o (semi)bungalows, woonboerderijen. Potentieel geschikte woning Potentieel geschikte woningen zijn woningen die met relatief beperkte middelen geschikt te maken zijn (eenvoudig aanpasbaar). Deze woningen voldoen aan de volgende criteria: o eengezinswoning, is gebouwd na 1998; o inhoud 20 bij koop is groter dan 350 m3 en gebouwd na 1965; o inhoud bij huur is groter dan 300 m3 en gebouwd na 1980; o geschakelde woningen. Niet-geschikte woning De overige woningen zijn als niet - geschikt aangemerkt; deze woningen zijn vermoedelijk ook niet (eenvoudig) geschikt te maken. 20 Uit landelijk onderzoek is gebleken dat er een relatie is tussen de inhoud en de potentiële geschiktheid van woningen.