1.2 definitief Programmabegroting 2019-2022 t.b.v. raadsvergadering 13 november 2018.pdf

Samen dezelfde taal spreken en ons samen eigenaar (gaan) voelen van de maatschappelijke opgaven. Het werken aan gedeelde verantwoordelijkheid en partnerschap met inwoners en ketenpartners biedt ook een mooie kans om het beste van de werelden te combineren. Maar het gaat niet vanzelf. Nieuwe verhoudingen met inwoners en maatschappelijke partners - gebaseerd op vertrouwen, flexibiliteit en gedeeld eigenaarschap - vergen tijd en overleg. Elke routekaart naar resultaat (beleidsplan) zal dan een zekere mate van coproductie zijn. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en concrete resultaten, onderverdeeld naar de 3 thema’s uit het programma ‘Samenredzaam’: Inclusieve samenleving, Preventie en Ondersteuning. Inclusieve samenleving: Doel De Steenwijkerlandse samenleving sluit niemand uit Resultaten  In 2019 heeft het college een plan van aanpak Inclusieve Gemeente vastgesteld, dat is opgesteld in samenspraak met doelgroepen. In dit plan van aanpak is dit doel nader uitgewerkt in concrete resultaten en staan de acties geformuleerd om deze resultaten te bereiken.  In 2020 is de gemeente een ‘regenbooggemeente’. Doel Mensen met een arbeidsbeperking wordt een beschutte werkplek geboden Resultaten  Het aantal nieuwe mensen met recht op beschut werk en daadwerkelijk een beschutte werkplek heeft, bedraagt minimaal het jaarlijks vastgestelde wettelijk verplichte aantal.

Voor 2019 is dat 14. Preventie: Doel Het vergroten van duurzame gezondheidswinst en versterken van veerkracht Resultaten  In 2019 wordt gestart met het actieprogramma ‘gezonde leefstijl’. In dit actieprogramma staan concrete resultaten en acties benoemd.  In 2022 is benadering vanuit het (integrale) concept ‘positieve gezondheid’ in eer ste en tweedelijnsondersteuning leidend

32 Doel Het aantal inwoners dat niet kan deelnemen aan de samenleving vanwege armoede, neemt af Resultaten  In 2018 wordt het beleidsplan Herijking Armoedebeleid vastgesteld. Hierin staan concrete resultaten en acties benoemd.  Het aantal jeugdigen in gezinnen met armoederisico (zie Gemeentefonds) in Steenwijkerland neemt af (ten opzichte van het peiljaar 2018). Doel Onderwijsachterstanden en voortijdig schoolverlaten wordt teruggedrongen Resultaten  In 2019 worden de beleidsplannen Onderwijsachterstanden en Voortijdig schoolverlaten vastgesteld. Hierin worden de doelen en resultaten voor de komende vier jaar opgenomen.  Het percentage voortijdig schoolverlaters komt onder het regionale gemiddelde (in het schooljaar 2016 -2017 lag dit voor de regio IJssel -Vecht op 1,45% en voor Steenwijkerland op 1,53%). Doel Het aantal inwoners dat moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden neem af Resultaten  Het in 2018 door de raad vastgestelde beleidsplan laaggeletterdheid, laaggecijferdheid en digitale vaardigheden wordt uitgevoerd. Hierin staan concrete resultaten en acties benoemd.  In de periode 2019 - 2022 nemen minimaal 600 inwoners deel aan een aanbod om taalvaardigheden te vergroten.

 In de periode 2019 - 2022 nemen minimaal 150 inwoners deel aan een aanbod om rekenvaardigheden te vergroten en minimaal 150 inwoners nemen deel aan een aanbod om digitale vaardigheden te vergroten. Doel Alle kinderen krijgen de kans om zich goed te ontwikkelen Resultaten  De ambitie is dat alle peuters deelnemen aan een voorschoolse voorziening. Doel Versterken van inzet van vrijwilligers en maatschappelijke initiatieven in het sociaal domein Resultaten  In 2019 is vrijwilligersbeleid beschreven en vastgesteld waarin doelen en resultaten voor de komende vier jaar staan beschreven.  In 2019 heeft het college haar visie op de gemeentelijke rol ten aanzien van maatschappelijke initiatieven in het sociaal domein vastgesteld. Ondersteuning: Doel Inwoners krijgen zo thuisnabij mogelijk ondersteuning en hebben zo min mogelijk last van grenzen tussen zorgwetten en zorgverleners Resultaten  Het aantal verwijzingen van de huisarts naar individuele voorzieningen jeugdhulp GGZ neemt af (t.o.v. peiljaar 2017).  In 2022 zijn er op regelmatige basis afstemmingsoverleg tussen huisartsen, sociaal werk, wijkverpleging en de gemeentelijke toegang. Doel Mensen met verward gedrag krijgen passende ondersteuning Resultaten  Het in 2018 vastgestelde actieplan ‘Sluitende aanpak mensen met verward gedrag’ wordt uitgevoerd. Hierin staan concrete resultaten en acties benoemd.

33 Doel Inwoners die een maatwerkvoorziening nodig hebben worden goed geholpen vanuit één geïntegreerde (Wmo, Jeugdhulp, P-wet) gemeentelijke toegang, Resultaten  Vanaf 2020 is er sprake van één geïntegreerde toegang naar maatwerkvoorzieningen op het gebied van de WMO, Participatiewet en Jeugdwet.  De gemeentelijke toegang is zowel fysiek als digitaal eenvoudig bereikbaar.  In de geïntegreerde toegang wordt gewerkt met de omgekeerde toets (2020) . Doel In 2022 is er een goede afstemming tussen de zorg die vanuit onderwijs wordt ingezet en de jeugdhulp Resultaten  In 2022 zijn er één of meerdere aanpakken ontwikkeld waarbij onderwijs en jeugdhulp gezamenlijk werken aan de ontwikkeling van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. In de aanpak(ken) zijn concrete resultaten benoemd. Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? Vanaf 2019 gaan wij onder andere: - Uitvoeren van de voorstellen uit de nota ‘Herijking Armoede- en minimabeleid 2019-2022’ die in oktober door de raad is vastgesteld. Onze insteek in dit nieuwe beleid is maatwerk, extra aandacht voor de jeugd en het richten op preventie en vroegtijdige signalering van schulden en armoede.

Concrete maatregelen zijn onder meer verhoging van het norminkomen naar 130% voor echtparen met kin deren, een vergoeding voor bijzondere bijstand en minimaregelingen van 50% voor de doelgroep met een inkomensgrens tussen de 110 en 130% van de bijstandsnorm, meer rekening houden met schulden bij het toepassen van het beleid en handhaving van de vergoeding voor het eigen risico. Het nieuwe beleid gaat per 1 januari 2019 in. - Een pilot uitvoeren voor een regionaal advies- en meldpunt verward gedrag. Achtergrond is dat het Rijk iedere gemeente de opdracht heeft gegeven om een sluitende en persoonsgerichte aa npak te realiseren voor mensen met verward gedrag. Het gaat dan om mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzel f of anderen schade berokkenen Het meldpunt is 24/7 bereikbaar voor professionals en in woners. In samenwerking met Sociaal Werk Op Kop is onze insteek daarnaast vooral ook gericht op preventie. De pilot is 1 september 2018 van start gegaan. - De digitale informatievoorziening vanuit het sociaal domein versterken: denk hierbij aan de leesbaarhe id voor laaggeletterden en mensen met een verstandelijke beperking. Ook horen hierbij digitale zoek - en vindfuncties en digitale vraagstelling en –afhandeling. - De bestaande aanpak laaggeletterdheid versterken.

De afgelopen vier jaar is de Steenwijkerlandse aanpak van laaggeletterdheid ontwikkeld. In het najaar van 2018 wordt een meerjarenbeleidsplan aan uw raad aangeboden. Belangrijke elementen in de aanpak zijn: v erbreden van de aanpak naar laaggecijferdheid en digitale vaardigheden, het versterken van de signalering (en toeleiding) en het verbeteren van de taalvaardigheden zodat inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. - Samen met inwoners en organisaties een integrale agenda ‘ Ouder worden in Steenwijkerland’ ontwikkelen om ervoor te zorgen dat Steenwijkerland een gemeente is waar je goed en gezond ouder kunt worden. De agenda heeft betrekking op een veelheid van terreinen zoals wonen, sociale leefomgeving, deelname en bijdrage aan de samenleving, recreatie, ondersteuning en zorg. - Samen met partijen als Wetland Wonen en Zorggroep Oude en Nieuwe Land realiseren van verschillende vormen van inclusief wonen. Dit heeft als doel dat mensen van verschillende leeftijden, achtergrond, met en zonder beperking zo lang mo gelijk zelfstandig thuis wonen. Het concept van inclusief wonen gaat ervan uit dat dit vooral kan door samen te wonen en elkaar te ondersteunen en ontmoeten in praktische, sociale of maatschappelijk zin. Dit kan binnen een woongebouw, maar ook binnen een b uurt of wijk. 34 - Een actieprogramma Gezonde leefstijl opstellen en starten met de uitvoering.

In het actieprogramma leggen we verbinding tussen verschillende ontwikkelingen (onder andere de Omgevingswet) en beleidsterreinen en brengen we samenhang aan. Denk h ierbij aan lokaal gezondheidsbeleid, preventieplatform, het programma ‘Gezond in Steenwijkerland’ en sport- en beweegbeleid. Relatie met verbonden Partijen Noordwestgroep De Noordwestgroep is een sociaal werkontwikkelingsbedrijf. Het doel is om alle werkzoekenden, met passende hulp en ondersteuning, naar zinvol werk te leiden. GGD IJsselland De gemeente Steenwijkerland maakt deel uit van de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD). De GGD bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van de ruim 50 0.000 inwoners van 11 gemeenten in IJsselland. Volgens de Wet publieke gezondheid hebben gemeenten de taak een GGD in stand te houden voor de uitvoering van taken op het gebied van de publieke gezondheidszorg. Dit is o.m. gericht op het bevorderen van de algemene gezondheid en het voorkomen van ziekten bij risicogroepen. Een belangrijke rol van de GGD is daarnaast monitoring en signalering. Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland/Westerveld De hoofdtaak van de IGSD is om inwoners van de gemeente Steenwijkerland die een beroep doen of willen doen op een bijstandsuitkering weer toe te leiden naar regulier, betaald werk.

Mocht dit niet of niet direct lukken dan kan men een beroep doen op het vangnet van de sociale zekerheid, namelijk een bijstandsuitkering. Hierbij wordt dan wel een tegenprestatie verwacht om op die manier actief te blijven participeren in de samenleving. Daarnaast vervult de IGSD nog een actieve rol bij het armoede- en minimabeleid, inclusief de schuldhulpverlening. RSJ IJsselland (voorheen BVO Jeugdzorg IJsselland) De RSJ IJsselland is een samenwerkingsverband van 11 gemeenten in Overijssel. De RSJ voert voor 11 gemeenten een aantal bedrijfsvoeringstaken uit die verbonden zijn aan de inkoop en contractmanagement, financië le afhandeling en monitoring van de verstrekte individuele voorzieningen jeugdhulp. Jeugdhulp biedt extra ondersteuning aan kinderen en hun ouders bij het opgroeien en opvoeden tot zelfstandige volwassenen. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 4. Samenredzaam Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 4.1. Actieprogramma gezonde leefstijl S 30 40 40 40 4.2. Toegankelijker informatievoorziening Sociaal domein I 30 4.3. Versterken aanpak laaggeletterdheid S 200 183 183 183 35 bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 4.

Samenredzaam Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 4.4. Regenbooggemeente I 25 4.5. Strategische agenda ouderen I 60 4.6. Inclusief wonen 4.7. Minimabeleid S 264 264 264 264 4.8. Goede aansluiting ondersteuning en zorg I 32 32 32 4.9. Verward gedrag, wettelijke taak S 32 30 18 18 4.10. Toezicht WMO (rechtmatigheid), wettelijke taak S 27 27 27 27 4.11. Resultaatgerichte inkoop I 140 140 140 4.12. Transformatiebudget sociaal domein I 135 135 135 4.13. NoordWestGroep S 123 - 6 - 92 - 107 4.14. Frictiekosten implementatie integrale toegang (nu IGSD) S pm pm pm pm Totaal aanvullend bestedingsplan - 1.073 870 747 425 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 4. Samenredzaam Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 57.776 - 58.983 - 57.752 - 55.985 - 55.784 - 55.561 Baten 14.754 16.266 15.668 15.873 15.670 15.962 Saldo van baten en lasten - 43.021 - 42.717 - 42.084 - 40.112 - 40.114 - 39.599 Mutatie reserves Onttrekkingen - - 1.837 832 307 - Mutatie reserves - - 1.837 832 307 - Resultaat - 43.021 - 42.717 - 40.247 - 39.280 - 39.807 - 39.599 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat - 43.021 - 42.717 - 40.247 - 39.280 - 39.807 - 39.599 36 2.8.

Programma ‘Mijn Steenwijkerland’ Mijn Steenwijkerland Aantrekkelijke en veilige leefomgeving Mensen voelen zich mede-eigenaar van de leefomgeving Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte Behoud cultuur en eigen identiteit Veilige kernen en wijken Wonen Realistische groei woningbouw Steenwijkerland Een passende woning voor iedereen Impuls aan wijken of kernen Kunst en cultuur We stimuleren een brede cultuurparticipatie Vergroten zichtbaarheid cultuursector en herkenbaareheid gemeente Sport en bewegen Zoveel mogelijk vitale, fitte, participerende inwoners in Steenwijkerland in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Mobiliteit Iedereen mobiel Onderwijs en onderwijshuisvesting Kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen Stimulering onderwijs; voorzieningen dichtbij huis Vergrijzing als kennis 37 Wat zijn onze doelen en resultaten? We willen dat mensen graag in Steenwijkerland wonen. Daar is het aangenaam leven in een gezonde, groene en verzorgde omgeving met goede voorzieningen, verspreid over de gemeente en een goede bereikbaarheid voor iedereen. Een gemeente met een rijk verenigingsleven, waar zelfontplooiing wordt gewaardeer d en gestimuleerd, net als eigen initiatief. We zien dat de leefbaarheid verandert en soms onder druk komt te staan, onder andere als gevolg van demografische en economische trends en ontwikkelingen.

Creatieve oplossingen zijn blijvend nodig om vitale kernen en wijken te behouden met oog voor de eigen identiteit en cultuur. Vitale kernen en wijken voor iedereen, met speciale aandacht voor de woonmogelijkheden van onze jongeren en ouderen. Er is ruimte voor eigen initiatief, zelfregie en samenwerkingsvor men die de lokale samenhang ondersteunen. De gemeente heeft, als participerende overheid, een actief faciliterende en ondersteunende rol. Aantrekkelijke en veilige leefomgeving: Doel Mensen voelen zich mede-eigenaar van de leefomgeving Resultaten  Beheer en/of onderhoud van de openbare ruimte door (groepen van) inwoners wordt toegejuicht. We ondersteunen jaarlijks tenminste één gezamenlijk aangedragen en substantieel bewonersinitiatief;  In samenspraak met de kernen en wijken krijgt het gebiedsgerich t werken handen en voeten. In 2020 start een pilot waarin een aantal pbw’s inspraak krijgt in de prioritering van het uitvoeringsprogramma openbare ruimte voor hun gebied. Doel Inwoners en bezoekers waarderen de openbare ruimte Resultaten  De integrale visie openbare ruimte (IVOR) wordt in 2019 geactualiseerd.

Actuele thema’s als klimaat, biodiversiteit, vergrijzing, participatie en beweging krijgen hierin een duidelijke plek;  We passen gedifferentieerd onderhoud toe in het openbaar groen, bijvoorbeeld door in overleg met pbw’s bepaalde plaatsen bloemrijk in te richten;  In 2022 is tenminste 60% van het bermbeheer gericht op biodiversiteit (in 2018 40%). Doel Behoud cultuur en eigen identiteit Resultaten  Behoud van ontmoetingsplekken (dorpshuizen en multifunctionele centra). Geen van deze voorzieningen sluit de deuren;  Duurzaam landschapsbeheer: de pilot Willemsoord, waarbij inwoners, gemeente en provincie samenwerken aan duurzame streekeigen inrichting, krijgt vervolg in andere kernen/wijken;  Beschoeiingen worden waar mogelijk omgezet in natuurlijke oevers. Waar dit niet kan, worden deze op een duurzame en streekeigen wijze vormgegeven.  In Giethoorn worden ca. 40 bruggen vervangen.  Gedifferentieerde welstand is in 2019 ingevoerd.

38 Doel Veilige kernen en wijken Resultaten  De verkeersveiligheid in Steenwijkerland neemt toe ten opzichte van 2017. We inventariseren in 2019 de knelpunten en komen met een plan van aanpak hoe deze op te lossen;  In 2019 wordt een vervolgonderzoek uitgevoerd na ar de haalbaarheid van een ontsluitingsweg Blokzijl en wordt er een besluit genomen over de realisatie;  Een pilot met de Stichting Innovatie Lokaal wordt in de periode 2019–2020 uitgevoerd. Wonen: Doel Vergrijzing als kans Resultaten  Inventarisatie kansen vergrijzing met inwoners, zorg en ondernemers in 2019-2020;  Vertaling kansen in uitvoeringsplan 2020-2022. Doel Realistische groei woningbouw Steenwijkerland Resultaten  In 2020 ligt er een helder planologisch kader voor het toevoegen en splitsen van woningen in kernen en buitengebied ter verwerking in het Omgevingsplan;  In 2019 wordt een uitvoeringsprogramma woningbouw ontwikkeld voor kernen met een woningvraag op basis van woonbehoefte in gemeentelijke woonvisie en in samenwerking met inwoners;  In 2019 ligt er een gedragen investeringsplan sociale huur voor de noordelijke kernen en Steenwijk, met een toevoeging van nieuwbouw in de kernen Kuinre, Scheerwolde, Oldemarkt, Willemsoord en Steenwijk.

Doel Een passende woning voor iedereen Resultaten  Het aantal sociale huurwoningen in Steenwijkerland blijft tenminste gelijk aan het niveau van 2017;  Prestatieafspraken Steenwijkerland 2018 -2022 met de woningcorporaties worden conform uitgevoerd;  In 2019 wordt onderzoek uitgevoerd naar de behoefte aan en mogelijkheden voor duurzame en betaalbare woningen voor jongeren (koop en huur) en experimentele (beschutte) woonvormen voor ouderen en specifieke kwetsbare doelgroepen en wordt een plan van aanpak ontwikkeld;  Voor drie pilots inclusief wonen is in 2019 een plan van aanpak ontwikkeld dat in de jaren daarna wordt uitgevoerd;  Regeling startersleningen blijft behouden en we onderzoeken de toegevoegde waarde van een regeling blijversleningen met als doel dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen;  De mismatch in de vraag en het aanbod wonen en zorg is in beeld in 2019 en een plan van aanpak in 2020, ontwikkeld in samenwerking m et zorginstellingen en huisve stende partijen (zoals bijvoorbeeld woningbouwcoöperaties).  Huisvesting statushouders conform taakstelling. Doel Impuls aan wijken of kernen Resultaten  Wijkvernieuwing Steenwijk-West is afgerond in 2025;  De planvorming voor wijkvernieuwing in twee andere kernen en wijken is in 2020 opgesteld.

Kunst en Cultuur: 39 Doel We stimuleren een brede cultuurparticipatie Resultaten  Met de bibliotheek, Scala en De Meenthe maken we in prestatiecontracten in 2019 afspraken over het bieden van breed cultuuraanbod en versterking van de cultuurparticipatie;  In 2020 wordt het subsidiebeleid ter versterking van de amateurkunst herzien. Doel Vergroten zichtbaarheid cultuursector en herkenbaarheid gemeente Resultaten  Instellen Culturele Raad/netwerkvorming in 2019;  Marketing en pr-plan opstellen ter profilering van de cultuursector in 2020;  Vaststellen beleid voor kunst in de openbare ruimte in 2021. Sport en bewegen: Doel Zoveel mogelijk vitale, fitte, participerende inwoners in Steenwijkerland in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Resultaten  Behoud en instandhouding van het huidige niveau van sportaccommodaties;  Behoud en versterking recreatieve en sportieve infrastructuur (fietsen, wandelen en varen);  Ontmoetingsplekken in de openbare ruimte stimuleren jong en oud zich te bewegen; er wordt een pilot uitgevoerd;  Een in 2019 vastgesteld en breed gedragen sport - en beweegbeleid met bijbehorend uitvoeringsprogramma waar we uitvoering aan geven. Mobiliteit: Doel Iedereen mobiel Resultaten  In 2020 wordt een strategische mobiliteitsvisie vastgesteld, gevolgd door een uitvoeringsplan ;  De tevredenheid over de voet - en fietsinfrastructuur (fietspaden t.b.v.

elektrische fietsen en voetpaden t.b.v. rollator) neemt toe ten opzichte van 2017;  In 2020 brengen we de knelpunten in kaart voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare ruimte en openbare gebouwen. En komen vervolgens met een plan van aanpak. Onderwijs en onderwijshuisvesting: Doel Kwalitatief goede en duurzame schoolgebouwen Resultaten  Het integraal huisvestingsplan onderwijs is vertaald in een uitvoeringsplan en fase 1 hiervan (plannen Tuk, Wanneperveen, De Gagels en Eekeringe) is in uitvoering. Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? Vanaf 2019 gaan wij onder andere: - Planten van één - en meerjarige zomerbloeiers in de kernen mede n.a.v. de motie Fleurig Steenwijkerland. Deze maatregel draagt bij aan mooie, representatieve kernen voor de (toeristische) bezoekers aan Steenwijkerland. - Starten van een pilot openbare verlichting in Vollenhove n.a.v. een initiatief van de Stichting Innovatie Lokaal. Met behulp van o.a. sensoren en glasvezel wordt het mogelijk om data te verzamelen en deze te gebruiken voor de aansturing van o.a. de verlichting. In de voormalige Rabobank in Vollenhove wordt een showroom ingericht waar inwoners worden geïnformeerd over de technische ontwikkelingen. - Herinrichten Kallenkote (fase II) om de verkeersveiligheid te verbeteren. 40 - Een vervolgonderzoek laten uitvoeren voor het aanleggen van een ontsluitingsweg rond Blokzijl .

Dit onderzoek is nodig om de kosten en consequenties beter in beeld te krijgen en het draagvlak te onderzoeken. - Abri’s vervangen, omdat voor goed openbaar vervoer goede haltevoorzieningen belangrijk zijn. - In samenwerking met de inwoners van de verschillende kernen in Steenwijkerla nd gaan we de woningbouw behoefte uitwerken in concrete plannen per kern, de locatieonderzoeken woningbouw kernen . Dit is een nadere uitwerking van de Woonvisie Steenwijkerland 20187 -2021 waarin op hoofdlijnen is weergegeven in welke kernen nog woonbehoefte is. - Er wordt een inventarisatie ‘ huisvestingsopgave wonen en zorg’ uitgevoerd in samenwerking met huisvestende partijen (zoals woningbouwcoöporaties) en zorginstellingen. Op deze wijze wordt de mismatch tussen vraag en aanbod op het gebied van wonen en z org in kaart gebracht. De inventarisatie resulteert in een plan van aanpak. - Bestemmingsplannen wijzigen vanwege de behoefte om de komende 10 jaar circa 250 sociale huurwoningen te bouwen in de noordelijke kernen en Steenwijk. - Afsluiten van prestatiecontrac ten met Scala, Bibliotheek en de Meenthe om te zorgen voor een zorgvuldig afgewogen cultuuraanbod6. Een aanbod dat zich richt op álle doelgroepen – jong én oud – met culturele activiteiten, evenementen en trainingen op verschillende niveaus.

Daarnaast gaan wij een culturele raad instellen om de samenwerking met en tussen de culturele instellingen te bevorderen en de zichtbaarheid van de cultuursector en de herkenbaarheid van de gemeente te vergroten. Ter ondersteuning wordt een cultuurmakelaar aangesteld. - Opstarten van een nieuw sport- en beweegaanbod waarmee we aansluiten bij de behoefte van mensen in de levensfases werkend en/of mensen. - Investeren in een aantal schoolgebouwen op grond van het I HP onderwijs Steenwijkerland ‘Ruimte voor talent’ (eerste fase). Het gaat hierbij om de volgende 4 scholen: nieuwbouw ’t PuzzelsTuk, nieuwbouw de Lisdodde, nieuwbouw Johan Frisoschool en de Emmaschool op één locatie en uitbreiding locatie Oostwijkstraat Voortgezet Onderwijs. - Bouwen van een nieuwe school voor het ’t PuzzelsTuk in Tuk. - Realiseren van een Multifunctioneel centrum in Tuk waarbij de school, de kinderopvang en het dorpshuis worden gecombineerd op één locatie. Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 5. Mijn Steenwijkerland Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 5.1. Aanjaagbudget voor het programma 'Mijn Steenwijkerland' I 100 80 60 - 5.2. Investeringsopgave sociale huur I pm 5.3. Blijverslening S pm pm pm 5.4. Essentaksterfte I 100 100 100 5.5. Hotspots en biodiversiteit, mede n.a.v.

motie 'Fleurig Steenwijkerland' I 100 100 6 In de visie Kunst en cultuur in Steenwijkerland 2019-2022 hebben wij de ambitie uitgesproken een brede cultuurparticipatie te stimuleren. 41 bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 5. Mijn Steenwijkerland Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 5.5. Hotspots en biodiversiteit, mede n.a.v. motie 'Fleurig Steenwijkerland' (onderhoudslasten) S 9 18 18 18 5.6. Pilot openbare verlichting Vollenhove I 50 50 5.7. Stimuleringsbudget uitvoering Cultuurnota S 60 60 60 60 5.8. Cultuurmakelaar S 30 30 30 30 5.9. Zwembaden Waterwyck en Vollenhove S 85 85 85 85 5.10. Vaktechnisch medewerker wegen en verkeer S 68 68 68 68 5.10. Vaktechnisch medewerker wegen en verkeer S - 68 - 68 - 68 - 68 5.11. Coördinatie openbaar vervoer S 50 50 50 50 5.12. Herinrichting Kallenkote, fase II 360 S 13 12 5.12. Herinrichting Kallenkote, fase II S - 65 5.13. Onderzoek ontsluitingsweg Blokzijl I 50 5.14. Strategische mobiliteitsvisie I 10 5.15. Vervangen abri's 285 S 24 24 23 23 5.16. Impuls openbaar vervoer S pm pm pm 5.18. Investering fietspaden S 5.19. IHP onderwijshuisvesting 16.800 S 226 466 685 689 5.19. IHP onderwijshuisvesting, eenmalige kosten I 230 257 179 70 5.20. Meerkosten "t PuzzelsTuk" in Tuk: eenmalige meerkosten 1.590 S 76 75 74 73 5.20. Nieuwbouw "'t PuzzelsTuk in Tuk: eenmalige meerkosten I 115 5.21.

Multifunctioneel centrum Tuk 720 S 40 39 39 38 Totaal aanvullend bestedingsplan 19.756 1.354 1.434 1.350 1.148 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 5. Mijn Steenwijkerland Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 21.615 - 26.487 - 24.741 - 23.524 - 22.611 - 23.617 Baten 8.812 9.058 8.443 7.841 7.200 7.695 Saldo van baten en lasten - 12.803 - 17.429 - 16.297 - 15.682 - 15.411 - 15.922 Mutatie reserves Toevoegingen - - - 200 - 50 - - Onttrekkingen - - 1.733 992 400 310 Mutatie reserves - - 1.533 942 400 310 Resultaat - 12.803 - 17.429 - 14.765 - 14.741 - 15.011 - 15.612 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat - 12.803 - 17.429 - 14.765 - 14.741 - 15.011 - 15.612 42 2.9 Programma ‘Financiën en overhead’ In het Coalitieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’ is voor wat betreft de financiën een aantal uitgangspunten meegegeven aan het college: 1. Wij willen een solide financieel beeld voortzetten met een reëel sluitende meerjarenbegroting; 2. De algemene reserve zit nu op voldoende omvang en wij willen dat zo houden als een veilige achtervang; 3. De lokale lasten worden jaarlijks trendmatig aangepast en stijgen niet meer; 4.

Financiële ruimte voor prioriteiten moet gevonden worden door herschikking; 5. Voor de uitvoering van de programma’s wordt per programma een aanjaagbudget beschikbaar gesteld. Deze uitgangspunten zijn hieronder vertaald in doelen en resultaten. Financiën en overhead Verantwoorde gemeentelijke financiën Sluitende meerjarenbegroting Gematigde ontwikkeling lokale lasten Voldoende weerstandsvermogen als veilige achtervang 43 Wat zijn onze doelen en resultaten? Doel Sluitende meerjarenbegroting Resultaten  Een materieel en reëel sluitende begroting voor alle jaren is het uitgangspunt. Dat betekent dat de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht zijn. Doel Gematigde ontwikkeling lokale lasten Resultaten  Onroerend Zaakbelasting (OZB) jaarlijks niet meer dan trendmatig verhogen;  Voor de Afvalstoffenheffing en de Rioolrechten worden wijzigingen in de kosten verhaald door de betreffende tarieven dienovereenkoms tig aan te passen (gesloten huishouding). Om grote tariefschommelingen te voorkomen, wordt gebruik gemaakt van de voorziening Reiniging en de voorziening Riolering.

Doel Voldoende weerstandsvermogen als veilige achtervang Resultaten  Op basis van een goede en betrouwbare risicocontrole komen tot een juiste analyse, beoordeling en beheersing van risico’s;  Voldoende weerstandscapaciteit (algemene reserve en de ruimte binnen de OZB) om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Een materieel en reëel sluitende begroting voor alle jaren is het uitgangspunt. Met deze begroting zijn w ij daarin geslaagd. Om een goed beeld te krijgen van de gemeentelijke financiën hanteren wij verder een aantal financiële kengetallen: netto schuldquote, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belasting- capaciteit. In de paragraaf 4.2 ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ zijn deze kengetallen opgenomen en wordt inzicht gegeven in het risicoprofiel van de gemeente. Daarmee wordt inzicht ge boden in hoe robuust de begroting is. Momenteel loopt een traject om onze inkomsten en uitgaven nader in beeld te brengen zodat we duidelijke keuzes kunnen maken waar we ons geld aan uitgeven. Dit mede omdat sommige van onze ambities nog nader moeten worden uitgewerkt in uitvoeringsplannen en daar middelen voor nodig zijn.

Vragen die we stellen zijn bijvoorbeeld: Waar geven wij ons geld aan uit? Is dit wettelijk verplicht of niet? Sluit het aan bij onze ambities? In het voorjaar willen wij uw raad info rmeren over de uitkomsten en doen wij mogelijk voorstellen voor herprioritering. We zijn terughoudend met het verhogen van de lokale lasten. Wij streven naar een gematigde ontwikkeling van de lasten die we in rekening brengen van inwoners en ondernemers. Zie in dat verband ook de paragraaf 4.1 ‘Lokale heffingen’. Overhead Met de term overhead worden alle kosten aangeduid die verband houden met de sturing en ondersteuning van de medewerker in het primaire proces De kosten van sturing en ondersteuning van d e directe medewerkers (overhead) bestaan onder andere uit l oonkosten, ICT kosten en kosten voor huisvesting. Paragraaf 2.12. is gewijd aan het thema overhead en de kosten die daarmee zijn gemoeid. 44 Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 6. Financiën en overhead Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 6.1. Aanbesteding objectgerichte applicaties (nu Vicrea), exploitatie S 60 105 130 6.1.

Aanbesteding objectgerichte applicaties (nu Vicrea), investering 550 S 65 97 117 Totaal aanvullend bestedingsplan 550 - 125 202 247 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 6. Financiën en overhead Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 16.575 - 15.358 - 16.481 - 16.687 - 16.758 - 16.658 Baten 81.562 82.153 83.811 84.052 84.443 84.826 Saldo van baten en lasten 64.987 66.795 67.330 67.365 67.684 68.168 Mutatie reserves Toevoegingen - 14.722 - 4.233 - - - - Onttrekkingen 18.013 15.417 - - - - Mutatie reserves 3.291 11.185 - - - - Resultaat 68.278 77.980 67.330 67.365 67.684 68.168 Af: incidentele baten en lasten 3.914 - 163 - 161 - - - Materieel resultaat 64.364 78.143 67.491 67.365 67.684 68.168 Verbonden Partijen De volgende verbonden partijen leveren via het aandelendividend een bijdrage aan de gemeentelijke financiële positie: - BNG Bank - Enexis - Rendo - Vitens - Rova - Wadinko In de begroting wordt rekening gehouden met het jaarlijks te ontvangen dividend. Dit dividend is uiteraard afhankelijk van de prestaties en winstgevendheid van deze ondernemingen en vormt daarmee een risico voor de begroting.

Een belangrijk risico vormt op dit moment de beperking van verhoging van de tarieven, die de 45 Autoriteit Consument en Markt (ACM) (toezichthouder) de nutsbedrijven oplegt in verband met de lage rentestand. Dit heeft gevolgen voor het uit te keren dividend van deze bedrijven. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. 46 2.10. Overzicht totale programmabegroting In onderstaand overzicht is het materieel resultaat weergegeven voor de komende jaren. Deze is voor de jaren 2019 tot en met 2022 positief. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Programma's Lasten 1. De inwoner op 1 - 8.436 - 10.898 - 10.134 - 8.724 - 8.842 - 8.712 2. Duurzaam - 8.063 - 9.872 - 8.848 - 8.786 - 8.697 - 8.942 3. Werk aan de winkel - 7.016 - 10.479 - 8.317 - 8.529 - 8.159 - 7.319 4. Samenredzaam - 57.776 - 58.983 - 57.752 - 55.985 - 55.784 - 55.561 5. Mijn Steenwijkerland - 21.615 - 26.487 - 24.741 - 23.524 - 22.611 - 23.617 6. Financiën en overhead - 5 - - - - - Totaal Lasten - 102.911 - 116.719 - 109.792 - 105.547 - 104.094 - 104.151 Baten 1. De inwoner op 1 2.203 2.736 3.196 2.078 2.336 2.204 2. Duurzaam 4.905 4.808 4.903 4.655 4.650 5.022 3. Werk aan de winkel 7.802 7.394 6.560 6.533 6.656 5.962 4. Samenredzaam 14.754 16.266 15.668 15.873 15.670 15.962 5.

Mijn Steenwijkerland 8.812 9.058 8.443 7.841 7.200 7.695 6. Financiën en overhead 1.393 1.268 1.403 1.458 1.513 1.568 Totaal Baten 39.869 41.529 40.173 38.438 38.026 38.413 Totaal Programma's - 63.043 - 75.191 - 69.619 - 67.110 - 66.068 - 65.738 Algemene dekkingsmiddelen Lasten Algemene dekkingsmiddelen - 887 - 711 - 443 - 611 - 532 - 477 Overhead - 15.685 - 15.353 - 16.415 - 16.327 - 16.478 - 16.432 Onvoorzien - 162 516 1 - 0 - 0 - 0 Totaal Lasten - 16.734 - 15.549 - 16.857 - 16.938 - 17.009 - 16.909 Baten Algemene dekkingsmiddelen 77.575 78.973 80.982 81.248 81.584 81.913 Overhead 2.328 1.867 1.427 1.347 1.346 1.346 Onvoorzien 265 45 - - - - Totaal Baten 80.168 80.886 82.409 82.594 82.931 83.259 Totaal Algemene dekkingsmiddelen 63.434 65.337 65.551 65.656 65.921 66.350 Mutatie reserves Toevoegingen - 14.722 - 4.492 - 1.172 - 724 - 586 - 731 Onttrekkingen 18.013 15.417 5.354 2.537 757 435 Totaal Mutatie reserves 3.291 10.926 4.182 1.814 172 - 296 Saldo programmabegroting 3.682 1.072 115 360 25 316 Af: incidentele baten en lasten 3.914 - 163 - 161 - - - Materieel resultaat - 232 1.235 276 360 25 316 47 2.11. Overzicht algemene dekkingsmiddelen Onderstaand overzicht biedt inzicht in de samenstelling van de algemene dekkingsmiddelen , inclusief de verplichte taakvelden voor overhead en onvoorzien.

bedragen x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Algemene uitkering 42.428 44.810 62.330 63.080 63.699 64.266 Integratie-uitkering Sociaal domein 25.045 24.872 8.700 8.331 8.163 7.928 Uitkeringen Gemeentefonds 67.473 69.683 71.029 71.411 71.862 72.194 Onroerende Zaak Belasting OZB woningen 4.142 4.210 4.239 4.239 4.239 4.239 OZB niet-woningen 2.827 2.881 2.884 2.884 2.884 2.884 Uitvoering wet WOZ - 458 - 487 - 501 - 505 - 506 - 506 Onroerende Zaak Belasting 6.510 6.604 6.622 6.618 6.617 6.617 Belastingen overig Hondenbelasting 182 200 200 200 200 200 Bestrijding hondenpoep - 11 - 15 - 15 - 15 - 15 - 15 Heffing en invordering overige belastingen - 0 16 16 16 16 16 Overige - 26 - - - - - Belastingen overig 144 201 201 201 201 201 Treasury Dividend 2.626 2.648 2.428 2.421 2.350 2.350 Overige - 66 77 259 - 16 22 74 Treasury 2.560 2.725 2.687 2.406 2.372 2.424 Totaal Algemene dekkingsmiddelen 76.687 79.212 80.539 80.637 81.052 81.436 Overhead Overhead - 13.357 - 13.486 - 14.988 - 14.980 - 15.131 - 15.086 Totaal Overhead - 13.357 - 13.486 - 14.988 - 14.980 - 15.131 - 15.086 Onvoorzien Onvoorzien 104 - 45 1 - 0 - 0 - 0 Totaal Onvoorzien 104 - 45 1 - 0 - 0 - 0 Totaal 63.434 65.681 65.551 65.656 65.921 66.350 2.12.

Overhead In het wijzigingsbesluit van 5 maart 2016 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) is onder meer bepaald dat er een beter inzicht in de kosten van de overhead moet worden verkregen. Om uw raad op eenvoudige wijze meer inzicht te geven in de totale kosten van de overhead voor de gehele organisatie en ook meer zeggenschap 48 over die kosten te geven, wordt voorgeschreven dat een apart overzicht wordt opgenomen van de kosten van de overhead. Om te kunnen vaststellen welke kosten verband houden met de sturing en ondersteuning van het primaire proces en zodoende gerekend kunnen worden tot de overhead, wordt de volgende definitie gehanteerd: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De kosten van sturing en ondersteuning van de directe medewerkers (overhead) bestaan in ieder geval uit: - Loonkosten (onder meer: financiën, personeel en organisatie, inkoop, juridische zaken, leidingg evenden, bestuurszaken en bestuursondersteuning) - ICT kosten - Huisvesting en facilitaire zaken - Uitbestedingskosten bedrijfsvoering - Overige materiele kosten (waaronder tractie, gereedschappen, kantoorbenodigdheden) Met deze definitie wordt een eenduidig inzicht geboden in de kosten die direct zijn toe te rekenen aan bepaalde taakvelden.

In de praktijk zijn dit veelal loonkosten die direct zijn toe te rekenen tot bepaalde activiteiten binnen een van de bestuursprogram ma’s. Die kosten zijn dan ook opgenomen onder het desbetreffende programma en niet betrokken bij de berekening van het bedrag aan overhead. In het BBV is één uitzondering gemaakt op het verplicht centraal begroten en verantwoorden van overhead. Dit betreft de toerekening van overhead aan de grondexploitaties en de investeringen. Deze uitzondering is gemaakt omdat het niet toerekenen van overhead aan dergelijke investeringen zou leiden tot een begrotingstekort. Voor de gemeente Steenwijkerland wordt rekening gehouden met een bedrag van € 0,7 miljoen in 2019. Dit bedrag loopt af tot circa € 0,4 miljoen in 202 2. Reden hiervan is dat de raad op 11 april 2017 heeft besloten het prestatiecontract te beperken tot gesloten huishoudingen, de grondexploitaties en de subsidiabele projecten voor zover de toegerekende uren van deze projecten subsidiabel zijn. Mede doordat er minder uren ‘doorbelast’ kunnen worden, neemt het totaalbedrag aan overhead de komende jaren licht toe. Zoals uit onderstaande tabel blijkt, bedragen de kosten voor overhead in totaal € 15,1 miljoen voor 2019. Uitgedrukt in een percentage van de totale exploitatielasten , vóór mutaties in de reserves, bedraagt de overhead 13%.

Dit percentage komt overeen met het percentage voor 2018 dat is opgenomen in de programmabegroting 2018-2021. bedragen x € 1.000 Overhead Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 A. Loonkosten overhead - 11.631 - 11.753 - 11.794 - 11.922 B. ICT kosten - 1.716 - 1.750 - 1.734 - 1.749 C. Huisvestingskosten - 961 - 828 - 926 - 759 D. Uitbestedingskosten bedrijfsvoering - 229 - 133 - 129 - 128 E. Overige materiele kosten - 1.254 - 1.235 - 1.262 - 1.253 F. Prestatiecontract 655 405 405 405 Totaal overhead - 15.135 - 15.294 - 15.441 - 15.406 (A) Totale lasten begroting (exclusief mutaties reserves) - 118.253 - 117.662 - 117.540 - 116.719 (B) Totaal overhead - 15.135 - 15.294 - 15.441 - 15.406 Totaal overhead / Totale lasten (B/A) 13% 13% 13% 13% 49 3. Financiële positie 3.1. Inleiding In hoofdstuk 2.3. hebben wij reeds het meerjarenbeeld geschetst. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de totstandkoming van dit beeld. Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2019-2022 heeft u ingestemd met de kaders voor de samenstelling van deze programmabegroting. Voor zover niet anders is vermeld zijn deze kaders dan ook gehanteerd. In onderstaande tabel zijn ze nogmaals weergegeven. Verder treft u in dit hoofdstuk een toelichting aan op de reguliere herijkingen en wordt nader ingegaan op de reserves en voorziening en. 3.2.

Uitgangspunten programmabegroting Bij de samenstelling van de Programmabegroting 2019-2022 zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd. Uitgangspunten programmabegroting Grondslag Raadsbesluiten t/m raadsvergadering 10 juli 2018 Looninflatie 3,0% Prijsinflatie inkomstenbudgetten 0,1% Prijsinflatie uitgavenbudgetten 0,1% Prijsinflatie grondexploitatie 2,0% Stijging opbrengsten grondexploitatie 1,5% Rente grondexploitaties 1,25% Rekenrente (omslagpercentage) 1,50% Marktrente 1,75% Prijsinflatie verstrekte subsidies 0,1% Prijsinflatie gemeentelijke belastingen en rechten 0,1% Areaaluitbreiding wegen en wegmeubilair, openbare verlichting en openbaar groen - Tarief 2019 voor het prestatiecontract € 88,00 Algemene uitkering uit het gemeentefonds meicirculaire Aantal woonruimten per 1-1-2018 (geraamde groei 2018) 20.641 (117) Aantal inwoners per 1-1-2018 (geraamde groei 2018) 43.768 (66) Areaaluitbreiding riolering - IGSD In de Perspectiefnota 2019-2022 is een financiële tegenvaller bij de programmakosten van de IGSD aangekondigd. Indien de IGSD begroting ongewijzigd zou worden vastgesteld, dan zou dat negatieve financiële gevolgen voor de gemeente hebben. Dat laatste is he t geval. Op 5 juli 2018 is de IGSD begroting ongewijzigd vastgesteld, waardoor wij in 2019 een bedrag van € 463.500 extra moeten bijdragen, aflopend tot een extra bedrag van € 348.200 in 2022.

, Zoals werd aangekondigd in de Perspectiefnota, zijn deze bedragen verwerkt in de programmabegroting. 50 3.3. Herijkingen De herijkingen hebben betrekking op prijsmutaties, loonaanpassingen, autonome ontwikkelingen, kapitaallasten en beleidsbeslissingen. Verwezen wordt naar onderstaande tabel. Het totaal van de herijkingen is opgenomen in het meerjarenbeeld (hoofdstuk 2.3.). bedragen x € 1.000 Herijkingen Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Prijscompensatie (0,1%) 2 1 1 1 Prijscompensatie grondexploitatie 9 10 10 10 Looncompensatie (3%) - 29 - 27 - 23 - 22 Autonome ontwikkelingen - 353 903 750 969 Kapitaallasten 15 - 0 - 6 60 Rente 70 - 137 - 189 - 84 Totaal - 287 750 543 934 3.3.1. Prijsmutaties In de Perspectiefnota 201 9-2022 is voor de uitgaven - en inkomstenbudgetten rekening gehouden met een trendmatige aanpassing van 0,1%. Dit uitgangspunt is ook voor de programmabegroting gehanteerd. 3.3.2. Autonome ontwikkelingen Één van de posten in bovenstaande tabel met herijkingen is d e post autonome ontwikkelingen. Onder autonome ontwikkelingen verstaan wij ontwikkelingen die onontkoom baar en niet te beïnvloeden zijn. E en specificatie van de autonome ontwikkelingen treft u onderstaand aan.

bedragen x € 1.000 Autonome ontwikkelingen Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 BUIG-middelen 230 414 807 1.099 Budget beschermd wonen 575 596 Individuele voorzieningen jeugdhulp - 1.000 Voorziening Maatschappelijk Vastgoed - 4 - 4 - 4 - 2 Exploitatie Regionaal Serviceteam Jeugdzorg IJsselland - 80 - 80 - 80 - 80 Omgevingsdienst - 15 - 15 - 15 - 15 Controleur openbare ruimte - 20 - 20 - 20 - 20 Parkeren handhaving - 10 - 10 - 10 - 10 Aanbesteding bermen - 35 - 35 - 35 - 35 Bestrijden eikenprocessierups - 20 - 20 - 20 - 20 Brand- en stormverzekering - 17 - 17 - 17 - 17 Salarissen, budget voor periodieken - 125 Aanpassen diverse premies 1 2 2 2 Areaaluitbreiding, extra uitgaven - 32 - 32 - 32 - 32 Areaaluitbreiding, extra inkomsten (OZB) 25 25 25 25 Groei aantal toeristen, extra inkomsten (toeristenbelasting) 50 100 150 200 Totaal - 353 903 750 969 51 3.3.3.

Kapitaallasten / rente Bij de berekening van de (verwachte) werkelijke rentelasten zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: - het huidige saldo in rekening-courant bij de BNG; - financiering van de investeringen met kasgeldleningen (looptijd < 1 jaar) tot de kasgeldlimiet van bijna € 11 miljoen tegen 0,4%; - boven de kasgeldlimiet (looptijd > 1 jaar) wordt rekening gehouden met het rentepercentage van 1,75% over de aan te trekken leningen; - de ontwikkelingen van de grondexploitaties; - de (verwachte) werkelijke rente is berekend over de restant kredieten van voorgaande jare n, vervangingsinvesteringen 2019 en het Bestedingsplan 2019-2022. Het 1e jaar is gerekend met een half jaar rente. 3.3.4. Beleidsbeslissingen Onder de noemer beleidsbeslissingen zijn de volgende onderwerpen gebracht. bedragen x € 1.000 Beleidsbeslissingen Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Inzet budget bedrijfsvoering 401 411 411 411 Onttrekking reserve opvangen tekorten Sociaal Domein 425 Verhogen tarief toeristenbelasting 55 60 70 75 Vrijval stelpost BCF (50%) 182 182 182 182 Totaal 1.063 653 663 668 Toelichting Inzet budget bedrijfsvoering In de afgelopen jaren hebben we binnen de bedrijfsvoering een positief saldo op de personeelslasten van gemiddeld € 400.000 gerealiseerd. Dit surplus biedt de mogelijkheid om scherper aan de wind zeilen.

Het overschot is daarom binnen de bedrijfsvoering st ructureel ingezet voor personele claims, die de realisatie van een aanzienlijk deel van de bestuursambities mogelijk maakt. Onttrekking ‘Reserve opvangen tekorten Sociaal Domein’ In de Najaarsnota 2018 is een financiële mutatie opgenomen vanwege hogere uitgaven voor met name de Jeugdhulp voorzieningen. Voor 2018 is € 1.000.000 meer budget nodig. Deze ontwikkeling van stijgende uitgaven in de jeugdzorg is ook landelijk zichtbaar. Uit een eerste analyse lijkt naar voren te komen dat de stijging in de uitg aven wordt veroorzaakt door andere, duurdere dan wel zwaardere, inzet van zorg. In de Najaarsnota wordt als maatregel voorgesteld de begroting voor 2018 en 2019 met € 1.0000.000 op te hogen en te zoeken naar beleidsmatige oplossingen. Bovendien is het onduidelijk of het Rijk de budgetten gaat bijstellen (omhoog of naar beneden). Wij stellen voor om, in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek naar de oorzaken van tekorten bij de Jeugdhulp, de extra uitgaven van € 1.000.000 alleen voor 2019 op te nemen in de begroting. Vanwege een meevaller van € 575.000 bij ‘Beschermd wonen’ in datzelfde jaar, moet nog voor € 425.000 dekking worden gevonden. Ons voorstel is om dat bedrag ten laste van de bestemmingsreserve ‘Opvangen tekorten so ciaal domein’ te brengen.

52 Bij het vaststellen van de ‘Nota Reserves en Voorzieningen 2017’ in december 2017 is aan uw raad toegezegd het nut van deze bestemmingsreserve te herijken. Binnen het sociaal domein zijn de onzekerheden groot, zowel qua uitgavenramingen als de financiële middelen die we ontvangen van het Rijk. Wij stellen daarom voor de bestemmingsreserve ‘Opvangen tekorten sociaal domein’ nog minimaal twee jaar (tot en met 2020) in stand te houden om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Verhogen tarief toeristenbelasting naar € 1,10 Het tarief van de toeristenbelasting is vastgelegd in de Verordening toeristenbelasting Steenwijkerland. In 2012 is het tarief voor de toeristenbelasting voor het laatst verhoogd van € 0,86 naar € 1,00. Vanaf dat moment is het tarief niet meer aangepast bijvoorbeeld voor inflatie -ontwikkelingen. Wij stellen voor het tarief met € 0,10 te verhogen naar € 1,10. Dit leidt jaarlijks tot circa € 50.000 aan extra inkomsten. De toename in de inkomsten vanaf 2020 wordt veroorzaakt door de groei van het aantal toeristen in ons gebied, met name in Giethoorn. Vrijval stelpost BTW-compensatiefonds (50%) Gemeenten declareren BTW terug op grond van het BTW compensatiefonds. Voor dit fonds geldt wel een maximaal te declareren bedrag.

Zolang dit zogeheten plafond niet is bereikt, wordt het niet gebruikte gedeelte op begrotingsbasis toegevoegd aan de Algemene uitkering van het Gemeentefonds. Omgekeerd kan het ook zo zijn dat er meer wordt gedeclareerd dan het plafond. Dan vindt er een korting plaats op de Algemene uitkering. Door de mindere economische omstandigheden van de afgelopen jaren is dit plafond nimmer bereikt, maar komt het door de aantrekkende economie wel eerder in beeld. Tot en met 2018 is de ruimte onder het plafond , bij wijze van voorschot, onderdeel geweest van de Algemene uitkering. Met ingang van het jaar 2019 wordt geen rekening meer gehouden met bevoorschotting via de Algemene uitkering. Afrekening vindt dan plaats op rekeningbasis. Op basis van de laatst beken d zijnde gegevens over het jaar 2017 kan nog een bedrag opgenomen worden in de begroting van € 360.000 (100%). Voorzichtigheidshalve is er voor gekozen om een bedrag op te nemen van € 182.000. 3.3.6. Bestedingsplan 2019-2022 Deze begroting volgt op de PPN 2019-2022 die in juli met u is besproken en vastgesteld. Uw raad heeft toen het bestedingsplan 2019-2022 vastgesteld. Ons college is verheugd te kunnen constateren dat de financiële situatie voor de komende jaren dusdanig positief is dat bovenop het bestedingsplan uit het voorjaar aanvullende investeringen mogelijk zijn.

De incidentele en structurele lasten van het totale bestedingsplan zijn verwerkt in de programmabegroting. bedragen x € 1.000 Perspectiefnota 2019 - 2022 Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In Perspectiefnota 2019-2022 opgenomen Personele claims a.g.v. verander(en)de wet- en regelgeving: Uitbreiding personeel ruimtelijke ordening S 140 140 140 140 Externe projectleider Integrale Toegang I 120 Coördinator woonoverlast S 76 76 76 76 Interne bewustwording informatiebeveiliging S 25 25 25 25 Uitbreiding taakveld Openbare Orde en Veiligheid (OOV) S 68 68 68 68 Uitbreiding taakveld vergunningverlening (bouw) S 68 68 68 68 53 bedragen x € 1.000 Perspectiefnota 2019 - 2022 Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Overige personele claims m.b.t. uitvoering eerdere beleidskeuzes Uitbreiding personeel dienstverlening (sjabloonbeheer) S 16 16 16 16 Medewerker water en riolering S 68 68 68 68 Uitvoeringsagenda integrale visie binnenstad Steenwijk I 76 76 Regisseur duurzaamheid (o.a. voor vervolg burgerbesluit G1000) S 90 90 90 90 Totaal perspectiefnota 2019-2022 - 747 627 551 551 Bij de behandeling van de PPN 2019 -2022 is geconstateerd dat in afwachting van de nadere uitwerking van het Coalitieakkoord de PPN een beleidsarm karakter heeft waarbij de nadruk ligt op het uitvoeringsjaar 2018.

Wij hebben er toen voor gekozen om de besluitvorming over de claims voor 2019 en latere jaren in beginsel uit te stellen tot de behandeling van de Programmabegroting 2019-2022 als alle plannen bekend zijn. Dat laatste is nu het geval: de plannen zijn bekend en het overgrote deel kunnen we realisere n. Dit leidt tot het volgende aanvullend bestedingsplan: bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In Begroting 2019-2022 opgenomen 1. De inwoner op 1 1.1. Aanjaagbudget voor het programma 'De inwoner op 1' S 50 50 50 50 1.2. Bidbook 'Land v. Weerribben en Wieden; Poort v. Overijssel' 5.500 S - 35 - 37 - 52 32 1.2. Bidbook 'Land v. Weerribben en Wieden; Poort v. Overijssel' I 771 356 62 365 1.3. Omgevingswet Implementatie S pm pm 1.3. Omgevingswet: Handhaving (nog) geen claims, maar een slimme projectmatige aanpak 1.4. Professionalisering inzet SLOS S 20 20 20 1.5. Uitbreiding personeel dienstverlening S 60 60 60 60 1.6. Klantsignaalmanagement S 75 50 50 50 1.7. Informatiegestuurd werken en analyse I 100 1.8. Nieuwbouw raadszaal S pm pm pm pm 1.9. Dienstverlening op locatie (onderzoek) I 25 1.9. Dienstverlening op locatie (implementatie) S pm pm pm 1.10. Doorontwikkeling kernenbeleid I 67 2. Duurzaam 2.1. Medewerker lokale initiatieven energietransitie S 80 80 80 80 2.2. Investeren in zonnepanelen in tijd.opst.

Gem.gronden: locatie Oldemarkt 1.200 S pm pm pm pm 2.3. Zon op dak van de Noordwestgroep 300 I 300 54 bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 2.3. Korting op de gemeentelijke bijdrage Noordwestgroep S - 57 - 57 - 57 2.4. Pilot kleine windmolens 150 S pm pm pm pm 2.5. Routekaart EnergieNeutraal Maatsch. Vastgoed 2050 2.064 S 35 69 102 135 2.6. Revolving fund verduurzamen 1.000 S pm pm pm pm 2.7. Opstellen beleid duurzame monumenten I 20 2.8. Opstellen warmtetransitieplan I 50 2.8. Uitvoering warmtransitieplan S pm pm pm 2.9. Uitvoering laadpalen I 10 2.9. Bestaand budget I - 10 2.10. Gemeentelijk wagenpark elektrisch S 50 50 50 50 2.10. Gemeentelijk wagenpark elektrisch S pm pm pm 2.11. Living Lab S 60 60 60 60 2.12. Zichtbaar energieloket (incl. energiewinkel en -bus) S 60 60 60 60 2.13. Pilot energieadvies en ondersteuning I 50 50 50 - 2.14. Uitvoeren plan van aanpak 'asbest van het dak' S 55 55 55 55 2.15. Specialist circulaire economie S 50 50 50 50 3. Werk aan de winkel 3.1. Acquisitie S 50 50 50 50 3.2. Regio Zwolle (verhogen bedragen tot € 2 per inwoner) S 43 43 43 3.3. Regio Zwolle (verhogen bedragen tot € 3 per inwoner) S 43 43 43 3.4. Versterken regio Zwolle (bijdrage aan ontwikkelfonds) S 38 38 38 3.5. Human Capital Agenda Regio Zwolle S 80 80 80 80 3.6.

Banenafspraak met het Rijk: Stimuleren bedrijfsleven S 20 20 20 20 3.7. Steenwijkerlands model (participatie bedrijfsleven) S 50 50 50 3.8. Medewerker recreatie en toerisme S 81 81 81 81 3.9. Vervolg gebiedsgerichte aanpak Giethoorn I 297 3.9. Vervolg gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 3.221 S 70 103 120 159 3.10. Uitvoeringsagenda integrale visie binnenstad Steenwijk I 61 61 4. Samenredzaam 4.1. Actieprogramma gezonde leefstijl S 30 40 40 40 4.2. Toegankelijker informatievoorziening Sociaal domein I 30 4.3. Versterken aanpak laaggeletterdheid S 200 183 183 183 4.4. Regenbooggemeente I 25 4.5. Strategische agenda ouderen I 60 4.6. Inclusief wonen 4.7. Minimabeleid S 264 264 264 264 4.8. Goede aansluiting ondersteuning en zorg I 32 32 32 55 bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 4.9. Verward gedrag, wettelijke taak S 32 30 18 18 4.10. Toezicht WMO (rechtmatigheid), wettelijke taak S 27 27 27 27 4.11. Resultaatgerichte inkoop I 140 140 140 4.12. Transformatiebudget sociaal domein I 135 135 135 4.13. NoordWestGroep S 123 - 6 - 92 - 107 4.14. Frictiekosten implementatie integrale toegang (nu IGSD) S pm pm pm pm 5. Mijn Steenwijkerland 5.1. Aanjaagbudget voor het programma 'Mijn Steenwijkerland' I 100 80 60 - 5.2. Investeringsopgave sociale huur I pm 5.3. Blijverslening S pm pm pm 5.4.

Essentaksterfte I 100 100 100 5.5. Hotspots en biodiversiteit,mede n.a.v. motie 'Fleurig Steenwijkerland' I 100 100 5.5. Hotspots en biodiversiteit,mede n.a.v. motie 'Fleurig Steenwijkerland' (onderhoudslasten) S 9 18 18 18 5.6. Pilot openbare verlichting Vollenhove I 50 50 5.7. Stimuleringsbudget uitvoering Cultuurnota S 60 60 60 60 5.8. Cultuurmakelaar S 30 30 30 30 5.9. Zwembaden Waterwyck en Vollenhove S 85 85 85 85 5.10. Vaktechnisch medewerker wegen en verkeer S 68 68 68 68 5.10. Vaktechnisch medewerker wegen en verkeer S - 68 - 68 - 68 - 68 5.11. Coördinatie openbaar vervoer S 50 50 50 50 5.12. Herinrichting Kallenkote, fase II 360 S 13 12 5.12. Herinrichting Kallenkote, fase II S - 65 5.13. Onderzoek ontsluitingsweg Blokzijl I 50 5.14. Strategische mobiliteitsvisie I 10 5.15. Vervangen abri's 285 S 24 24 23 23 5.16. Impuls openbaar vervoer S pm pm pm 5.18. Investering fietspaden S 5.19. IHP onderwijshuisvesting 16.800 S 226 466 685 689 5.19. IHP onderwijshuisvesting, eenmalige kosten I 230 257 179 70 5.20. Meerkosten "t PuzzelsTuk" in Tuk: eenmalige meerkosten 1.590 S 76 75 74 73 5.20. Nieuwbouw "'t PuzzelsTuk in Tuk: eenmalige meerkosten I 115 5.21. Multifunctioneel centrum Tuk 720 S 40 39 39 38 6. Financiën en overhead 6.1.

Aanbesteding objectgerichte applicaties (nu Vicrea), exploitatie S 60 105 130 56 bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 6.1. Aanbesteding objectgerichte applicaties (nu Vicrea), investering 550 S 65 97 117 Totaal begroting 2019-2022 33.741 5.008 3.913 3.465 3.394 Dekking ten laste van begrotingssaldo Begrotingssaldo S 1.715 2.116 2.296 2.549 Totaal dekking ten laste van begrotingssaldo 1.715 2.116 2.296 2.549 Dekking Reserves Algemene reserve vrij besteedbaar I 2.892 1.386 758 435 Totaal dekking incidenteel 2.892 1.386 758 435 Dekking bedrijfsvoering Ten laste van de bedrijfsvoering S 401 411 411 411 Totaal dekking bedrijfsvoering 401 411 411 411 Totaal financiële dekking 5.008 3.913 3.465 3.394 Een aantal onderwerpen dient nog nader te worden uitgekristalliseerd waarbij incidenteel middelen zijn toegekend voor planuitwerking. Wij zullen de plannen aan uw raad presenteren voordat we tot uitvoering over gaan. Dit kan meerjarige financiële consequen ties hebben waar nu nog geen rekening mee is gehouden. Wel hebben in die gevallen een zogenaamde ‘PM-reeks’ opgenomen waarmee we aangeven dat er bijvoorbeeld bij de PPN 2020 -2023 financiële middelen worden aangevraagd als de plannen bekend zijn. Overigens loopt op dit moment een traject om onze inkomsten en uitgaven nader in beeld te brengen.

Mogelijk leidt dit tot voorstellen voor herprioritering van bestaande plannen in relatie tot de plannen die er volgend voorjaar liggen. Zoals al is aangekondigd in het Coalitieakkoord maken we in sommige gevallen gebruik van ‘aanjaagbudget’. Een voorbeeld is om in samenwerking met inwoners van de verschillende kernen van Steenwijkerland de behoefte aan woningen nader in beeld te brengen. Wat zijn geschikte locati es voor nieuwbouw of transformatie? Een ander voorbeeld is het opstarten van een nieuw sport- en beweegaanbod. Daar is stimuleringsbudget voor nodig. 3.4. Vervangingsinvesteringen In de Programmabegroting 2019-2022 zijn op basis van meerjarige plannen voor vervangingsinvesteringen voor de jaren 2019 en volgende de kapitaallasten van de geplande investeringen voor 2020, 2021 en 2022 gereserveerd. Wij verwijzen u naar bijlage 2 van deze begroting. Het betreffen de vervangingsinvesteringen voor: - Tractie; - ICT; - Begraafplaatsen; 57 - Huishoudelijke dienst. De meerjarige vervangingsinvesteringsplannen zijn voor de Programmabegroting 2019-2022 geactualiseerd. De kapitaallasten voortvloeiende uit de vervangingsinvesteringen voor 201 9 kunnen volledig worden gedekt uit de gereserveerde vrijvallende kapitaallasten.

Voor 201 9 stellen wij voor de volgende kredieten beschikbaar te stellen: bedragen x € 1.000 Kredieten 2019 Investering Bedrijfsmiddelen Tractie 50 ICT 465 Huishoudelijke dienst - Begraafplaatsen 25 Totaal beschikbaar te stellen krediet 540 3.5. Financiering Om investeringen te kunnen doen wordt meestal geleend. Bij het aantrekken van financieringsmiddelen wordt op basis van de geldende rentetarieven op de geld - en kapitaalmarkt en de te verwachten liquiditeitsbehoefte een financieringsconstructie gekozen, die optimaal aansluit bij eerdergenoemde behoefte en in de pas loopt met de wettelijke voorschriften. In 2018 hebben we een langlopende geldlening aangetrokken ter fi nanciering van onze investeringen. Het betreft een lening van € 6 miljoen met een looptijd van 25 jaar. 3.6. Reserves en voorzieningen Per 1 januari 2019 bedraagt de vermogenspositie naar verwachting € 44,5 miljoen (excl. voorzieningen) . Het meerjarig verloop van de reserves en voorzieningen is opgenomen in bijlage 5.

bedragen x € 1.000 Reserves en voorzieningen Realisatie Ultimo 2017 Begroting Ultimo 2018 Begroting Ultimo 2019 MJR Ultimo 2020 MJR Ultimo 2021 MJR Ultimo 2022 Reserves Saldo rekening 3.682 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 Algemene reserve 34.123 30.032 26.625 25.011 24.839 25.135 Bestemmingsreserves overig 17.618 14.466 13.691 13.491 13.491 13.491 Totaal Reserves 55.423 44.498 40.316 38.502 38.330 38.626 Voorzieningen Voorzieningen 7.516 8.520 7.420 7.271 6.924 6.423 Totaal Voorzieningen 7.516 8.520 7.420 7.271 6.924 6.423 Totaal 62.940 53.018 47.736 45.773 45.254 45.049 58 3.6.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves Het BBV onderscheidt de volgende reserves: a. algemene reserve(s) b. de bestemmingsreserves In onderstaande toelichting wordt nader ingegaan op een aantal algemene en bestemmingsreserves. Algemene reserves Algemene reserve vaste buffer In de nota Reserves en Voorzieningen 2017 is vastgelegd dat de norm voor de Algemene reserve vaste buffer 15 % van de som van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en de opbrengst onroerende-zaakbelastingen (OZB) bedraagt7. Om veelvuldige toevoegingen en onttrekkingen aan genoemde reserve te voorkomen als gevolg van fluctuaties in de alge mene uitkering en d e opbrengst OZB wordt een ondergrens en een bovengrens van 5% gehanteerd.

Beneden de 10% moet de reserve worden gevoed en boven de 1 5% kan het meerdere voor incidentele doeleinden worden ingezet, met inachtneming van het gemeentelijk risicoprofiel. bedragen x € 1.000 Norm Algemene reserve vaste buffer Begroting 2019 Grondslag normbepaling Algemene uitkering uit gemeentefonds 62.330 Integratie-uitkering sociaal domein 8.700 Opbrengst Onroerende-zaakbelasting 7.123 Totaal Grondslag normbepaling 78.152 Afwijking t.o.v. norm Norm 15,0% 11.723 Algemene reserve vaste buffer per ultimo 2018 14,3% 11.166 Afwijking t.o.v. norm (lager) 557 Uit het overzicht blijkt de stand van de algemene reserve ultimo 201 8 iets onder de norm van 1 5% ligt, maar met 14,3% nog ruim boven de ondergrens van 10%. Algemene reserve vrij besteedbaar De Algemene reserve vrij besteedbaar bedraagt per ultimo 2022 circa € 13,4 miljoen. Bedrijfsreserve Het saldo van de bedrijfsreserve bedraagt per 1-1-2019 het maximaal afgesproken bedrag van € 0,5 miljoen. 7 In december 2017 heeft uw raad de genoemde nota vastgesteld. De norm van de Algemene reserve vaste buffer is toen verhoogd van 10% naar 15% vanwege het opheffen van de ‘algemene reserve Grondbedrijf’. 59 Bestemmingsreserves Een aantal bestemmingsreserves uit het overzicht in bijlage 5 wordt hieronder toegelicht. Reserve Frictie samenvoeging IGSD/NWG.