1.2 definitief Programmabegroting 2019-2022 t.b.v. raadsvergadering 13 november 2018.pdf

Programmabegroting 2019 - 2022 Gemeente Steenwijkerland 2 3 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: Voor de raadsvergadering d.d. 13 november 2018 Agendapunt: Onderwerp: Nota van Aanbieding en besluiten Programmabegroting 201 9-2022 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2019-2022 aan. In de Nota van Aanbieding treft u een nadere uiteenzetting aan , daarbij de bestuursprogramma’s volgend en met het collegeprogramma als kader. Wij stellen u dan ook voor de volgende besluiten te nemen: 1. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2019 te verhogen met 0,1% ten opzichte van 2018; b. de rioolrechten in 2019 met 3,1% te verlagen ten opzichte van 2018 en het dekkingspercentage voor 2019 te bepalen op 79,2%; c. de afvalstoffenheffing in 2019 met 7,2% te verhogen ten opzichte van 2018 en het dekkingspercentage voor 2019 te bepalen op 71,8%; d. de lijkbezorgingsrechten te verhogen met 0,1% ten opzichte van 201 8 en het dekkingspercentage te bepalen op 57,0%; e. het tarief van de toeristenbelasting met € 0,10 te verhogen ten opzichte van 2018 en te bepalen op € 1,10. 2. Een krediet van € 33.741.000 beschikbaar te stellen voor het b estedingsplan 2019-2022 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.3.6. 3.

Een krediet van € 1.400.000 beschikbaar te stellen voor he t uitvoeringsplan riolering 201 9 zoals opgenomen in hoofdstuk 4.1.8. 4. Een krediet van € 540.000 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 2 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2019. 5. Op basis van de Meerjarenbegroting Grondexploitaties 201 9-2022: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; 4 b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 6. In 2019 een bedrag van € 425.000 ten laste van de bestemmingsreserve ‘Opvangen tekorten sociaal domein’ te brengen en deze reserve voor minimaal 2 jaar in stand te houden (tot en met 2020); 7. De vijf bestuursprogramma’s vast te stellen. Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de secretaris, de burgemeester, Judith de Groot Rob Bats 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding ................................................................................................................................................................... 7 2.

De bestuursprogramma’s ..................................................................................................................................... 11 2.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 11 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 12 2.3. Meerjarenbeeld ................................................................................................................................................. 14 2.4. Programma ‘De inwoner op 1’ ....................................................................................................................... 15 2.5. Programma ‘Duurzaam’ ................................................................................................................................. 20 2.6. Programma ‘Werk aan de winkel’ ................................................................................................................. 25 2.7. Programma ‘Samenredzaam’ ......................................................................................................................... 30 2.8.

Programma ‘Mijn Steenwijkerland’ .............................................................................................................. 36 2.9 Programma ‘Financiën en overhead’ ............................................................................................................. 42 2.10. Overzicht totale programmabegroting ....................................................................................................... 46 2.11. Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 47 2.12. Overhead ......................................................................................................................................................... 47 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 49 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 49 3.2. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 49 3.3.

Herijkingen ....................................................................................................................................................... 50 3.3.1. Prijsmutaties .............................................................................................................................................. 50 3.3.2. Autonome ontwikkelingen ...................................................................................................................... 50 3.3.3. Kapitaallasten / rente ................................................................................................................................ 51 3.3.4. Beleidsbeslissingen ................................................................................................................................... 51 3.3.6. Bestedingsplan 2019-2022 ........................................................................................................................ 52 3.4. Vervangingsinvesteringen .............................................................................................................................. 56 3.5. Financiering ...................................................................................................................................................... 57 3.6.

Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................. 57 3.6.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ......................................................................................... 58 3.6.2. Verloop voorzieningen ............................................................................................................................. 59 4. Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 61 4.1. Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 61 4.1.1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 61 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 61 4.1.3. Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 62 4.1.4.

Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 62 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 63 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen .................................................................................................................. 65 4.1.7. Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 65 4.1.8. Rioolheffing ............................................................................................................................................... 67 4.1.9. Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 69 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 69 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen .......................................................................................... 71 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 72 4.2.1.

Algemeen ................................................................................................................................................... 72 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 72 6 4.2.3. Inventarisatie risico’s ................................................................................................................................ 73 4.2.4. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s ................................................................. 85 4.2.5. Diverse kengetallen .................................................................................................................................. 85 4.3. Paragraaf Meerjaren auditplan ...................................................................................................................... 91 4.4. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................... 92 4.4.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 92 4.4.2. Assetmanagement .....................................................................................................................................

92 4.4.3 Door de raad vastgestelde beleids- en beheerplannen ......................................................................... 93 4.5. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................. 104 4.6. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 112 4.7. Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................................................... 115 4.8. Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ............................................................................................. 118 5. Raadsbesluit.......................................................................................................................................................... 124 Bijlage 1. Toelichting op het aanvullend bestedingsplan 2019-2022 .............................................................. 126 Bijlage 2. Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 147 Bijlage 3. Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 148 Bijlage 4.

Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2019 .................................................................................... 151 Bijlage 5. Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 154 Bijlage 6. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 155 Bijlage 7. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 160 Bijlage 8. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 161 Bijlage 9. Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 181 7 1. Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2019-2022, de eerste begroting van dit nieuwe college. In mei 2018 hebben wij als de vier coalitiepartijen, BGL / PvdA / VVD / CU, onze visie voor de komende bestuursperiode in Steenwijkerland gepresenteerd. In dit coalitieakkoord, onder de titel “Door verbinding naar resultaat” , hebben wij onze droom voor Steenwijkerland uitgewerkt in vijf programma’s en tien prioriteiten, met inwon ersparticipatie, verbinding, een faciliterende overheid en resultaat als leidende begrippen.

In het coalitieakkoord is aangekondigd dat wij dit akkoord gaan vertalen in concrete doelen en resultaten en zullen inpassen in het lopende beleid. Die exercitie is afgerond : De doelen en resultaten zijn geformuleerd . Centraal bij onze ambities staat onze inwoner. Het inwonersonderzoek waaraan eind 2017 ruim 2600 inwoners hebben meegedaan is belangrijke input voor de ambitiekaart geweest, net als de uitkomsten van de G1000. Ook hebben we de input van het Ondernemersplatform, waar alle ondernemersverenigingen bij zijn aangesloten, meegenomen. Zo hebben inwoners en ondernemers aangegeven welke onderwerpen zij het belangrijkst vinden voor het nieuwe college: werkgelegenheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, wonen en zorg/ouderen. Aan deze prioriteiten geven we invulling, met name in de programma ’s Duurzaam, Werk aan de winkel, Samenredzaam en Mijn Steenwijkerland. Samen met het programma Inwoner op één vormen deze programma’s de meerjarige koers voor de komende bestuursperiode. De doelen en resultaten leest u terug in deze programmabegroting, evenals de financiële vertaling voor de periode 2019 tot en met 2022. Deze begroting volgt op de Perspectiefnota (PPN) 2019 -2022 die in juli met u is besproken en vastgesteld.

Er is toen geconstateerd dat in afwachting van de nadere uitwerking van het Coalitieakkoord de PPN een beleidsarm karakter heeft waarbij de nadruk ligt op het uitvoeringsjaar 2018. Wij hebben er toen voor gekozen om de besluitvorming over de claims voor 2019 en latere jaren in beginsel uit te stellen tot de behandeling van d e Programmabegroting 2019-2022 als alle plannen bekend zijn , met uitzondering van een aantal, noodzakelijk in te vullen, personele claims. Op 18 september 2018 hebben wij onze ambities gepresenteerd tijdens een interactieve bijeenkomst met inwoners, ondernemers en u als raad. We hebben toen gemerkt dat er brede behoefte bestaat aan interactie en willen daar een vervolg aan geven ond er andere door een maandelijks spreekuur met wethouders. Ook stellen we een digitale ‘Ambitiekaart’ op waarmee wij inzicht bieden in onze belangrijkste plannen. Voor het realiseren van ambities is voldoende geld nodig, maar ook dat we daar zorgvuldig mee omgaan. In ons coalitieakkoord hebben wij een aantal uitgangspunten geformuleerd over het gemeentelijke huishoudboekje . Zo willen we een sluitende meerjarenbegroting presenteren en verhogen wij de lokale lasten niet meer dan trendmatig. De nadere uitwerki ng van deze uitgangspunten leest u terug in het programma ‘Financiën en overhead’ in deze programmabegroting.

Speerpunten 2019 In hoofdstuk 2 vindt u per bestuursprogramma wat wij in het komende begrotingsjaar gaan doen om onze ambities te realiseren. Kort geven wij u hieronder een samenvatting van de belangrijkste speerpunten voor 2019. 8 Inwonersinitiatieven versterken vanuit een participerende overheid Wij vinden het belangrijk dat inwoners nog meer zeggenschap krijgen en invulling kunnen geven aan eigenaarschap over hun leefomgeving. Dat is alleen mogelijk als zij hiervoor de ruimte krijgen vanuit het gemeentebestuur. In onze ogen is het persoonlijk con tact tussen inwoners en de gemeentelijke organisatie noodzakelijk voor een goede, wederzijdse relatie. Dat contact kan tot stand komen door gewoon met elkaar in gesprek te gaan. In 2019 gaan we inwonersinitiatieven breder ondersteunen in navolging van he t kernenbeleid. Dat doen wij in de vorm van een initiatievenloket en een initiatievenregeling. Dienstverlening aan de inwoner (vriendelijk en uitnodigend) Inwoners en ondernemers rekenen op een betrouwbare overheid die luistert naar hun zorgen en wensen , en vervolgens daarop inspeelt in haar dienstverlening. Een betrouwbare, vriendelijke en uitnodigende dienstverlening staat aan de basis voor een goed contact tussen inwoners en gemeente. Zo willen wij in 2019 een maandelijks spreekuur met wethouders organiseren en vaker collegevergaderingen in de kernen van Steenwijkerland houden.

Schoolgebouwen Op 23 januari 2018 heeft de gemeenteraad het Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs Steenwijkerland ‘Ruimte voor talent’ vastgesteld. Tevens werd het besluit genomen de financiële consequenties van het IHP mee te nemen in de afwegingen bij de Perspectiefnota. Dit besluit is bij de PPN doorgeschoven naar de behandeling van de Programmabegroting 2019 -2022. Voor de uitvoering van de projecten in de eerste fase van het IHP wordt voorgesteld het geld hiervoor beschikbaar te stellen. Het gaat hierbij om de volgende 4 scholen: nieuwbouw ’t PuzzelsTuk in Tuk, nieuwbouw de Lisdodde in Wanneperveen, nieuwbouw Johan Frisoschool in Steenwijk en de Emmaschool op één locatie in Steenwijk en uitbreiding Voortgezet Onderwijs op de locatie Oostwijkstraat in Steenwijk. Samen met de schoolbesturen zijn we in overleg over de uitvoering vanaf fase 2. De besluitvorming hierover vindt plaats bij de Perspectiefnota 2020-2023. Duurzaam en be-leefbaar toerisme Vanaf 2019 willen we maatregelen treffen om het aantal toeristen beter te spreiden over de gemeente Steenwijkerland, maar ook over de omliggende regio en over het jaar. In Giethoorn staat de leefbaarheid als gevolg van de groei van het toerisme onder druk, terwijl andere delen van de regio juist zijn gebaat bij een toename van toerisme.

Steenwijkerland ligt centraal ten opzichte van recreatiemogelijkheden in onze en de omliggende provincies Drenthe, Friesland en Flevoland. Het bidbook, ‘Land van Weerribben en Wieden: Poort naar Overijssel’ omvat een pakket aan maatregelen om te zorgen voor een betere spreiding van de toeristen over onze regio. Zo zijn er plannen om een langere verblijfsduur van toeristen te stimuleren en willen we investeren in v erschillende ‘Park & Rides’ en in verbetering van de verbindingswegen van en naar Giethoorn. De uitdagingen en kanse n voor Steenwijkerland zijn groot en kosten veel geld. Die middelen kunnen we als gemeente niet alleen bekostigen en bovendien gaat het ook om zaken met een bovenregionale uitstraling. We zien dan ook mogelijkheden om subsidies te krijgen van Rijk en provincie via de zogenaamde ‘Regio Deals’1. 1 ‘Regio Deals’ hebben ten doel om een regionaal probleem op te lossen door het Rijk samen te laten werken met regionale, publieke en private partijen. 9 Opwekking duurzame energie aanjagen Wij streven naar een energieneutraal Steenwijkerland in 2050. Daarvoor is het nodig om lokaal meer duurzame energie op te wekken. Er liggen de nodige kansen om de energietransit ie de komende jaren een flinke impuls te geven, marktpartijen zijn bereid te investeren.

Tegelijkertijd is het aan de gemeenteraad om de kaders te stellen volgens het principe ‘ja, mits…’ en aandacht voor een eerlijke verdeling van lusten en lasten. In de omgevingsvisie geven we aan waar, in welke mate en onder welke voorwaarden zonneparken, windenergie en /of andere vormen kunnen worden gerealiseerd, zoals waterstof of biomassa. Naast deze kaderstellende rol, hebben we ook een eigen verantwoordelijkheid al s gemeente. In 2019 gaan we onze dienstauto’s verduurzamen (elektrische auto’s). De afhankelijkheid van gas verminderen We willen minder afhankelijk zijn van fossiele energie. Het terugdringen van gasgebruik draagt in belangrijke mate bij aan het behalen van die ambitie. In het Interbestuurlijk Programma dat op 14 februari 2018 is afgesloten tussen het Kabinet, VNG, IPO en de Unie van Waterschappen staat onder meer vermeld dat gemeenten een belangrijke regierol hebben op het gebied van aardgasvrije buurten en wijken. Met het oog daarop is de inzet dat alle gemeenten uiterlijk in 2021 een planning vaststellen in de gemeenteraad voor de transitie van de gebouwde omgeving naar aardgasvrij (woningen, maatschappelijk- en commercieel vastgoed) gericht op een CO2-arme gebouwde omgeving in 2050. In 2019 gaan wij een warmtetransitieplan opstellen. In dat plan wordt per wijk/buurt aangegev en welk warmtesysteem er op termijn kan komen om in de warmtebehoefte te voorzien.

Met die warmteplannen geven wij eigenaren (en dus investeerders) inzicht en houvast in investeringskeuzes voor hun vastgoed. Regionale samenwerking Steenwijkerland wil een actieve en initiatiefrijke partner zijn in de regionale samenwerking. Dit draagt bij aan versterking van de economische structuur en de dienstverlening aan de inwoners. We zetten in op de kracht van de regio Zwolle en Oost -Nederland. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor het bedrijfsleven, een betere aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs en het stimuleren van innovatie en o ndernemerschap vinden wij belangrijk. Wij hebben specifiek aandacht voor en focus op de topsectoren van onze gemeente - innovatieve maakindustrie, agro, toerisme - vanwege het grote aandeel in werkgelegenheid. In regionaal verband wordt een ontwikkelfonds in het leven geroepen om de regionale ambities van de regio Zwolle waar te kunnen maken. Om (top) talent aan te trekken en te behouden in de verschillende economische sectoren komt er een Human Capital Agenda (HCA) voor de regio Zwolle. Dit is een ‘doe-agenda’ waarbij wordt geïnvesteerd in menselijk kapitaal van zowel werkenden als werkzoekenden. Maatwerk leveren in het sociaal domein In het sociaal domein en de participatie willen we dat de ondersteuningsbehoefte van de inwoner centraal staat in de gemeentelijke dienstverlening in plaats van systemen en wet - en regelgeving.

Nog te vaak lopen inwoners aan tegen systeemproblemen of beperkingen door wet - en regelgeving wanneer zij aangewezen zijn op hulp en ondersteuning. Een van de maatregelen die we w illen doorvoeren is het ve rbeteren van de aansluiting tussen eerstelijns zorg en ondersteuning. Deze maatregel is bedoeld om onze inwoners zo min mogelijk last te laten hebben van (de gevolgen van) grenzen tussen zorgwetten en zorgverleners . Vergrijzing als kans In onze gemeente neemt het aantal oudere inwoners in verhouding toe ten opzichte van de jongere inwoners. Naar verwachting is in 2030 bijna 30% van onze inwoners 65 jaar en ouder. Ons doel is dat Steenwijkerland een gemeente 10 is waar je goed en gez ond ouder kunt worden. We gaan daarbij vanuit dat inwoners hun fysieke, psychische en sociale behoeften tot op hoge leeftijd kunnen blijven vervullen in onze gemeente. We baseren ons op het concept positieve gezondheid: het vermogen van mensen om zich aan te passen en om de eigen regie te voeren over zijn of haar leven. We maken een plan samen met de ouderen, de ouderenorganisaties, mensen uit andere leeftijdsgroepen, deskundigen en relevante andere partijen. In dit plan komen onder andere de volgende ele menten aan de orde: wonen, sociale leefomgeving, deelname en bijdrage aan de samenleving, recreatie en ondersteuning/zorg.

Slimme & schone mobiliteit Wij kiezen als gemeente voor een actieve rol als het gaat om mobiliteit. Mobiliteit maakt verbinding mogelijk tussen activiteiten als wonen, werken, winkelen, recreëren, onderwijs, sport en zorg. In Steenwijkerland is het op orde houden van de vele wegen, vaarwegen, bruggen en fietspaden een flinke opgave. In een veranderende samenleving staan wij voor de ui tdaging om met elkaar slimme oplossingen te bedenken voor de mobiliteitsvraagstukken van vandaag en de toekomst. In 2020 leggen we een strategische mobiliteitsvisie aan uw raad voor ter vaststelling, gevolgd door een uitvoeringsplan. Ook brengen we dan de knelpunten in kaart voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare ruimte en openbare gebouwen, gevolgd door een plan van aanpak met verbetermaatregelen. 11 2. De bestuursprogramma’s 2.1. Inleiding Belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Hierin presenteren wij u onderstaande programma’s met daarin onze ambities en doelstellingen voor de periode tot en met 2022. De programma’s in de begroting zijn afgeleid van de programma ’s uit het coa litieakkoord ‘Door verbinding naar resultaat’ en de uitwerking daarvan in een Ambitiekaart met concrete doelstellingen en resultaten: 1. De inwoner op 1; 2. Duurzaam; 3. Werk aan de winkel; 4. Samenredzaam; 5. Mijn Steenwijkerland.

Ieder programma start met onze ambitie s en doelstellingen. Vervolgens wordt per programma voor 201 9 weergegeven met welke maatregelen we deze ambities/doelstellingen willen realiseren hoeveel dat gaat kosten. Aan bovengenoemde bestuursprogramma’s is een zesde programma toegevoegd, het bestuursprogramma ‘Financiën en overhead ’. Hierin zijn de financiële uitgangspunten uit het coalitieakkoord nader uitgewerkt, waardoor deze richtinggevend zijn voor het gemeentelijk huishoudboekje van de komende jaren.

12 2.2. Uitgaven en inkomsten per programma In onderstaand cirkeldiagram treft u een overzicht aan van de budgetten per bestuursprogramma voor zowel de inkomsten als de uitgaven over 2019. Het totaal van de bestuursprogramma’s betreft het resultaat voor bestemming. Er is geen rekening ge houden met de mutaties in de reserves. bedragen x € 1.000 Baten per programma - Begroting 2019 Bedrag Percentage 1. De inwoner op 1 3.196 2,6% 2. Duurzaam 4.903 4,0% 3. Werk aan de winkel 6.560 5,4% 4. Samenredzaam 15.668 12,8% 5. Mijn Steenwijkerland 8.443 6,9% 6. Financiën en overhead 83.811 68,4% Totaal 122.582 100,0% Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit : 2,6% 4,0% 5,4% 12,8% 6,9% 68,4% Baten per programma - Begroting 2019 1. De inwoner op 1 2. Duurzaam 3. Werk aan de winkel 4. Samenredzaam 5. Mijn Steenwijkerland 6. Financiën en overhead Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma Financiën en overhead. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het Rijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen. bedragen x € 1.000 Lasten per programma - Begroting 2019 Bedrag Percentage 1. De inwoner op 1 10.510 8,3% 2. Duurzaam 8.848 7,0% 3. Werk aan de winkel 8.317 6,6% 4. Samenredzaam 57.752 45,6% 5. Mijn Steenwijkerland 24.741 19,5% 6.

Financiën en overhead 16.481 13,0% Totaal 126.649 100,0% 13 Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit: 8,3% 6,9% 6,6% 45,6% 19,6% 13,0% Lasten per programma - Begroting 2019 1. De inwoner op 1 2. Duurzaam 3. Werk aan de winkel 4. Samenredzaam 5. Mijn Steenwijkerland 6. Financiën en overhead De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein. Voorbeelden zijn het verstrekken van uitkeringen in het kader van de Participatiewet, de WMO, de Jeugdzorg en de Wsw. 14 2.3. Meerjarenbeeld Het meerjarenbeeld start met de begrotingspositie zoals vermeld in de Perspectiefnota 201 9-2022. In de raadsbrief van begin juli bent u vervolgens geïnformeerd over de gevolgen van de meicirculaire 2018 van het gemeentefonds. De raadsbesluiten zijn verwerkt tot en met de raadsvergadering van 10 juli 2018 waarbij ook de structurele doorwerking van diverse in de Najaarsnota 201 8 opgenomen budgetten zijn meegenomen. Het is overigens niet gelukt om deze nota met u te bespreken vóór de behandeling van de nu voorliggende begroting. Vervolgens zijn de herijkingen (prijs - en loonmutaties, autonome ontwikkelingen, ka pitaallasten en beleidsbeslissingen) in het meerjarenbeeld verwerkt. In paragraaf 3.3 worden deze mutaties toegelicht.

bedragen x € 1.000 Meerjarenbeeld Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo perspectiefnota 993 1.548 1.834 2.951 Raadsbrief 3 juli 2018 (meicirculaire 2018) 930 359 50 - 920 Subtotaal 1.923 1.907 1.884 2.031 Begroting IGSD 2019-2022, zie pag. 9 in de PPN 2019-2022 - 464 - 418 - 348 - 348 Herijkingen, waaronder autonome ontwikkelingen - 291 746 539 930 Aanvullend bestedingsplan 2019-2022 - 2.116 - 2.527 - 2.707 - 2.960 Inzet budget bedrijfsvoering 401 411 411 411 Vrijval stelpost BTW-compensatiefonds (50%) 182 182 182 182 Beleidsbeslissing: Onttrekking 'Reserve Opvangen tekorten Sociaal Domein' 425 Beleidsbeslissing: Tarief toeristenbelasting verhogen naar € 1,10 55 60 65 70 Subtotaal - 1.808 - 1.546 - 1.859 - 1.715 Saldo programmabegroting 115 360 25 316 Wij zijn trots uw raad een sluitende begroting voor alle jaren tot en met 2022 te kunnen presenteren. 15 2.4. Programma ‘De inwoner op 1’ De inwoner op 1 Dienstverlening Aansluiting op de wensen en behoeften van haar inwoners Persoonlijk contact heeft de voorkeur Heldere, begrijpelijke en toegankelijke communicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid Participeren met lef We doen het samen.

Bouwen aan leefbare en toekomstbestendige kernen Stimuleren eigenaarsschap Wij bewegen mee Participatie zit in ons bloed De vraag staat centraal Gemeente is zichtbaar en goed benaderbaar Goede ideeën zijn goud waard Goede initiatieven zijn goud waard Delen is inspireren Laten zien doet verkopen Goed verwachtingsmanagement bij initiatieven 16 Wat zijn onze doelen en resultaten? Inwoners en ondernemers willen meer zeggenschap over en regie op hun eigen leefomgeving. Zij nemen daarom steeds vaker zelf het initiatief, pakken verantwoordelijkheid en verwachten een betrokken en dienstbare gemeente. De gemeente geeft deze initiatiefnemers de ruimte en schept voorwaarden. Inwoners ervaren daarbij een betrokken en betrouwbare overheid met creativiteit en lef: ja, mits… is de grondhouding waarmee de gemeente initiatieven benadert. Inwoners merken dat de gemeente opkomt voor de belangen van haar inwoners bij andere overheden. De wensen en behoeftes van de inwoners en ondernemers staan centraal bij de dienstverlening. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en concrete resultaten, onderverdeeld naar de 5 thema’s uit het programma ‘De inwoner op 1’ : Dienstverlening, Participatie met lef, Wij bewegen mee, Goede ideeën zijn goud waard en Laten zien doet verkopen.

Dienstverlening: Doel Aansluiting op de wensen en behoeftes van haar inwoners Resultaten  Inwonertevredenheid bij onderzoeken gemiddeld minimaal een 7;  Inwonertevredenheid over contacten via balie, telefoon, digitaal minimaal een 7;  Tenminste 3 onderzoeken per jaar via het inwonerspanel;  Introductie van servicenormen/serviceformules;  Maandelijks spreekuur voor wethouders, meer collegevergaderingen in de kernen;  Een productencatalogus voor diensten in de kernen in 2019;  Digitaliseringsagenda voor doorontwikkeling digitale dienstverlening. Doel Persoonlijk contact heeft de voorkeur Resultaten  Persoonlijk contact is de regel;  Tenminste 30% van het aantal bezwaren wordt via mediation opgelost;  Regelmatig locatiebezoek bij aanvragen subsidies en bezwaarschriften. Doel Heldere, begrijpelijke en toegankelijke communicatie, met aandacht voor laaggeletterdheid Resultaten  Brieven en e-mails worden met minimaal een 7,2 beoordeeld.  Een digitale ambitiekaart. Participeren met lef: Doel We doen het samen. Bouwen aan leefbare en toekomstbestendige kernen Resultaten We werken goed en integraal samen met maatschappelijke partners om vraagstukken in de kernen goed aan te vliegen. Geen kastje-muur gevoel maar integrale samenwerking mét en voor de inwoner.

Doel Stimuleren eigenaarschap Resultaten Zelforganiserende en –redzame buurten bij initiatieven met behulp van een gereedschapskist (Eerste Hulp Bij Initiatieven).

17 Wij bewegen mee: Doel Participatie zit in ons bloed Resultaten De medewerkers beschikken over participatievaardigheden waarbij een (participatie) gereedschapskist een praktisch hulpmiddel is. Doel De vraag staat centraal Resultaten initiatieven worden integraal afgewogen en vallen niet meer tussen wal en schip. Een initiatieventeam buigt zich over inwonersinitiatieven (loket). Doel Gemeente is zichtbaar en goed benaderbaar Resultaten De gemeente heeft meerdere gebiedsmanagers (met bevoegdheden) die een schakel vormen tussen de organisatie en de inwoners. Zoveel mogelijk gesprekken tussen ambtenaren en inwoners op locatie. Goede ideeën zijn goud waard: Doel Goede initiatieven zijn goud waard Resultaten Flexibele en laagdrempelige ondersteuning voor (buurt)initiatieven. Zowel voor proces als realisatie. Laten zien doet verkopen: Doel Delen is inspireren Resultaten (media)aandacht voor geslaagde inwonersinitiatieven. Meer zelforganisatie, eigen initiatief bij inwoners. Een interactief platform voor (buurt)initiatieven. Doel Goed verwachtingsmanagement bij initiatieven Resultaten geen teleurstellingen/verwijten wanneer een initiatief geen doorgang kan plaatsvinden. Kan niet is een prima uitkomst bij een goed proces.

Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? In 2019 gaan wij onder andere: - Maatregelen treffen om het aantal toeristen beter te spreiden over de gemeente Steenwijkerland, maar ook over de omliggende regio en over het jaar. In Giethoorn staat de leefbaarheid ten gevolge van de groei van het toerisme onder druk, terwijl andere delen van de regio juist gebaat zijn bij een toename van toerisme . Steenwijkerland ligt centraal ten opzichte van de omliggende provincies Drenthe, Friesland en Flevoland; een mix van culturen én natuurschoon verspreid over de regio. Bij een bezoek aan onze gemeente kun je in één bezoek vier provincies meenemen. In het bidboek ‘Land van Weerribben en Wieden; Poort naar Overijssel’ staan maatregelen opgenomen die hieraan bij kunnen dragen. - Verdere voorbereidingen treffen om op tijd toegerust te zijn voor de invoering van de Omgevingswet die op 1 januari 2021 inwerking treedt. Deze wet heeft grote consequenties voor de gemeente, zowel bestuurlijk als de wijze waarop inwoners en ondernemers betrokken worden qua dienstverlening, processen, systemen en wijze van werken. De wet biedt de mogelijkheid om – binnen het kader van een gezonde en veilige fysieke 18 leefomgeving – ontwikkelingen eenvoud iger te faciliteren, uitgaande van het ‘ja, mits’ -principe. Bij ontwikkelingen betrekken wij inwoners en ondernemers in een vroegtijdig stadium.

- Voor meer producten en diensten beter moni toren hoe onze inwoners en ondernemers onze dienstverlening ervaren. We willen deze klantsignalen op een meer gestructureerde en structurele manier verzamelen en op een centrale plaats in de organisatie laten samenkomen. Daarvoor hebben we inmiddels een di gitaal inwonerspanel ingericht, waarvoor zich bijna 1300 leden hebben aangemeld. De eerste peiling is ook uitgevoerd, en wel over het onderwerp mobiliteit. We willen het inwonerspanel minimaal 3 x per jaar inzetten om inwoners mee te laten denken over actu ele vraagstukken. Ook willen we een vervolg geven aan de bestaande KlantContactMonitor (KCM) om specifieker de tevredenheid van onze klanten over de geleverde producten en diensten te kunnen meten. - Inventariseren wat de wensen en behoeften zijn van onze inwoners en ondernemers ten aanzien van dienstverlening op locatie. Is er vooral behoefte aan producten van Burgerzaken, gaat om vergunningen, gaat het om vragen over zorg of gaat het ook over inwonersinitiatieven ? Welke locatie(s) zijn dan geschikt en wat zijn de financiële consequenties? Deze informatie hebben wij nodig om een onderbouwd besluit te kunnen nemen. - Het zogenaamde kernenbeleid continueren en doorontwikkelen mede naar aanleiding van het onderzoek van de Rekenkamer Steenwijkerland. De coördinatoren Kernen en Wijken ontwikkelen door naar gebiedsmanagers.

Er komt een bredere ondersteuning voor inwonersinitiatieven (naast het bestaande beleid van ondersteuning van PBW2-initiatieven) in de vorm een initiatievenloket en een initiatievenregeling. Daarn aast meer aandacht voor de kernen en wijken waar de PBW’s minder actief zijn. Relatie met verbonden partijen Stichting Dataland Van de Stichting Dataland is de gemeente certificaathouder. Deze stichting verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijk vastgoed, GEO- en WOZ-informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Veiligheidsregio IJsselland In Veiligheidsregio IJss elland wonen, werken en recreëren ruim 500.000 inwoners in elf gemeenten. Dit zijn de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst -Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Binnen de Veiligheidsregio werken bra ndweer, GHOR, politie en gemeenten samen op het gebied van: Brandweerzorg, Crisisbeheersing, Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen en Rampenbestrijding. De Veiligheidsregio is ingesteld om de inwoners van onze regio beter te beschermen tegen de risico’s van branden, rampen en crises. Dankzij samenwerking zorgen wij ervoor dat wij steeds beter voorbereid zijn op het bestrijden van rampen en het onder controle houden van steeds groter wordende risico's.

In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. 2 Plaatselijk Belang of Wijkvereniging. 19 Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 1. De inwoner op 1 Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 1.1. Aanjaagbudget voor het programma 'De inwoner op 1' S 50 50 50 50 1.2. Bidbook 'Land v. Weerribben en Wieden; Poort v. Overijssel' 5.500 S - 35 - 37 - 52 32 1.2. Bidbook 'Land v. Weerribben en Wieden; Poort v. Overijssel' I 771 356 62 365 1.3. Omgevingswet Implementatie S pm pm 1.3. Omgevingswet: Handhaving (nog) geen claims, maar een slimme projectmatige aanpak 1.4. Professionalisering inzet SLOS S 20 20 20 1.5. Uitbreiding personeel dienstverlening S 60 60 60 60 1.6. Klantsignaalmanagement S 75 50 50 50 1.7. Informatiegestuurd werken en analyse I 100 1.8. Nieuwbouw raadszaal S pm pm pm pm 1.9. Dienstverlening op locatie (onderzoek) I 25 1.9. Dienstverlening op locatie (implementatie) S pm pm pm 1.10. Doorontwikkeling kernenbeleid I 67 Totaal aanvullend bestedingsplan 5.500 1.113 500 190 577 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 1.

De inwoner op 1 Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 8.601 - 11.089 - 10.510 - 8.975 - 9.094 - 8.963 Baten 2.203 2.736 3.196 2.079 2.337 2.205 Saldo van baten en lasten - 6.398 - 8.353 - 7.314 - 6.896 - 6.757 - 6.759 Mutatie reserves Onttrekkingen - - 507 - - - Mutatie reserves - - 507 - - - Resultaat - 6.398 - 8.353 - 6.808 - 6.896 - 6.757 - 6.759 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat - 6.398 - 8.353 - 6.808 - 6.896 - 6.757 - 6.759 20 2.5. Programma ‘Duurzaam’ Duurzaam Energietransitie Meer duurzame elektriciteit woningen met een betere energetische kwaliteit Terugdringen van gasverbruik Informeren en stimuleren van inwoners en ondernemers Schone mobiliteit Gemeentelijke eigendommen zijn in 2040 energieneutraal Circulaire economie Gemeentelijke organisatie is in 2030 circulair Minder restafval per inwoner Ondernemers zijn zich bewust van de circulaire mogelijkheden binnen hun bedrijf Klimaatadaptatie Klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 Gemeentelijke eigendommen zijn in 2040 energieneutraal 21 Wat zijn onze doelen en resultaten? We willen samen met onze inwoners en ondernemers werken aan duurzame ontwikkeling van de woon-, leef-, en werkomgeving. We houden rekening met de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen.

We gebruiken natuurlijke hulpbronnen duurzaam en zetten in op een energie - neutrale gemeente; daarbi j betrekken we nadrukkelijk de uitkomsten van de G1000 Steenwijkerland. We kiezen ervoor om lokaal onze verantwoordelijkheid te nemen in verbinding met de regio. We worden een voorbeeld op het gebied van duurzaamheid. We tonen daarbij ambitie en daadkracht. Samen met onze inwoners en ondernemers geven we vorm aan de circulaire economie. We stimuleren onze inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie om circulair te gaan leven. De circulaire gemeente creëert nieuwe bedrijvigheid, heeft een positieve econ omische impact en draagt actief bij aan een duurzame en leefbare samenleving. Leefbare steden en dorpen waarin goed met water en klimaat wordt omgegaan; dat is waar we voortdurend aan werken. In het Deltaprogramma hebben we ons, net als de andere overheden, verbonden aan de ambitie om vanaf 2020 klimaat adaptief te handelen, zodat in 2050 het stedelijk gebied in Nederland klimaatbestendig, water- en hitte robuust ingericht is en beheerd wordt. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en concrete resultaten, onderverdeeld naar de 3 thema’s uit het programma ‘Duurzaam’: Energietransitie, Circulaire economie en Klimaatadaptatie.

Energietransitie: Doel Meer duurzame elektriciteit Resultaten  Jaarlijkse stijging van het percentage duurzaam opgewekte elektriciteit tot 20% in 2022 (t.o.v. van 6,5% in 2016);  In 2019 zijn er ruimtelijke kaders voor grootschalige energieopwekking met een goede verdeelsleutel tussen lusten en lasten;  Een vastgesteld Regionaal Aanbod binnen de Regionale Energie Strategie in 2021, waaruit blijkt wat er binnen Steenwijkerland moet worden opgewekt. Doel Woningen met een betere energetische kwaliteit Resultaten  45% van de bestaande particuliere woningvoorraad heeft in 2022 minimaal label B; Doel Terugdringen van gasverbruik Resultaten  In 2020 hebben we een warmtetransitieplan op hoofdlijnen voor alle gebieden in Steenwijkerland;  Jaarlijks minder huizen met een gasaansluiting.

22 Doel Informeren en stimuleren van inwoners en ondernemers Resultaten  Tenminste 2 nieuwe (gerealiseerde) lokale duurzaamheidsinitiatieven per jaar;  Een zichtbaar energieloket in 2019. Doel Schone mobiliteit Resultaten  In 2022 is er een dekkend netwerk van oplaadpunten voor fiets en auto in de gemeente. Doel Gemeentelijke eigendommen zijn in 2050 energieneutraal Resultaten  De gemeentelijke personen-dienstauto’s zijn in 2020 zero-emission;  In 2019 wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor het verduurzamen van de auto’s van de buitendienst;  Alle gemeentelijke vastgoed-objecten zijn in 2050 energieneutraal. Circulaire economie: Doel Gemeentelijke organisatie is in 2030 circulair Resultaten  Elk jaar is minimaal 1 aanbesteding volledig circulair, de overige aanbestedingen zijn op onderdelen circulair;  Gemeentehuis + Stadswerf zamelen vanaf 2020 bedrijfsafval gescheiden in.

Doel Minder restafval per inwoner Resultaten  Het percentage hergebruik per inwoner neemt jaarlijks toe (2017 = 83%);  De hoeveelheid restafval per inwoner neemt jaarlijks af (2017 = 64 kg);  Maximaal 30 kilogram restafval per inwoner in Steenwijkerland in 2030 conform de landelijke VANG3-doelstelling;  Elk jaar maken meer inwoners gebruik van de mogelijkheid om gratis asbest te storten (2018 = start);  Het restafval bij grote evenementen neemt jaarlijks af (2017 = 162 ton restafval). Doel Ondernemers zijn bewust van de circulaire mogelijkheden binnen hun bedrijf Resultaten  Circulaire economie blijvend op de agenda van ondernemers;  Jaarlijks een regiobijeenkomst circulair Steenwijkerland. Klimaatadaptatie: Doel Klimaatbestendig handelen in 2020 Resultaten  Vanaf 2020 handelen we conform het principe ‘weten, willen, werken’ uit het deltaprogramma. Doel Klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 Resultaten  In 2021 ligt er een actieplan klimaatadaptatie, vanaf 2022 in uitvoering. 3 VANG staat voor het programma ‘Van Afval naar Grondstoffen’. 23 Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? In 2019 gaan wij onder andere: - Investeren in zonnepanelen in tijdelijke opstelling op overtollige gemeentelijke gronden. Indien een redelijke termijn wordt gehanteerd voor de realisatie van het toekomstig doel kan het terrein (onder voorwaarden) worden gebruikt als zonneveld.

Een voorbeeld hiervan is een terrein van 1,5 hectare op aan de buitenzijde van het nieuwe bedrijventerrein in Oldemarkt. - Zonnepanelen plaatsen op het dak van de NoordWestGroep (NWG) op haar locatie aan de Koematen in Steenwijk, zodat de exploitatielasten voor de NWG structureel verlaagd worden en het verbruik (deel s) duurzaam wordt opgewekt. - Een pilot met kleine windmolens starten. Dit is één van de voorstellen die tijdens de G1000 Steenwijkerland is aangedragen. De pilot betreft 2 à 3 kleine molens om hiermee de eerste stappen te zetten voor het opwekken van windenergie op kleine schaal. - Een ‘revolving fund’ oprichten waarmee leningen tegen gunstige condities worden verstrekt. De aflossingen en eventuele rentebetalingen vloeien weer terug aan het fonds. Deze middelen kunnen dan weer opnieuw worden gebruikt voor volgende duurzame projecten. - Beleid voor duurzame monumenten vaststellen, waarin naast monumentale en ruimtelijke argumenten juist ook aandacht is voor minder en duurzame energie . - Realiseren van oplaadpunten voor elektrische voertuigen op strategische plaatse n binnen onze gemeente, bijvoorbeeld om bezoekers van toeristische bestemmingen te kunnen bedienen. - Ons gemeentelijke wagenpark verduurzamen door te kiezen voor zero emission auto’s.

- Het wagenpark anders dan personenvervoer wordt geïnventariseerd op de ka nsen en kosten voor (ombouw) naar zero-emission ; - Een zogenaamd ‘ Living lab ’ organiseren, bemensen en beheren. Op een fysieke locatie werken onderwijs, ondernemers en overheid samen in de zoektocht naar duurzame oplossingen. Het initiatief hiervoor komt va n de deelnemers van de G1000 Steenwijkerland. - Aan de slag om de versnelling van de verwijdering van asbestdaken op gang te brengen - Een gemeentebrede stresstest uitvoeren waarmee we kwetsbaarheden in beeld brengen. Het gaat hierbij om wateroverlast, hitte, droogte en waterveiligheid. Relatie met verbonden Partijen Omgevingsdienst IJsselland De Omgevingsdienst IJsselland is een gemeenschappelijke regeling op het gebied van de milieuwetgeving, - regelgeving en – handhaving. Naast de gemeente Steenwijkerland nemen de volgende partijen deel aan deze gemeenschappelijke regeling: Provincie Overijsel en de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. 24 Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 2. Duurzaam Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 2.1.

Medewerker lokale initiatieven energietransitie S 80 80 80 80 2.2. Investeren in zonnepanelen: locatie Oldemarkt 1.200 S pm pm pm pm 2.3. Zon op dak van de Noordwestgroep 300 I 300 2.3. Korting op de gemeentelijke bijdrage aan Noordwestgroep S - 57 - 57 - 57 2.4. Pilot kleine windmolens 150 S pm pm pm pm 2.5. Routekaart EnergieNeutraal Maatschappelijk Vastgoed 2050 2.064 S 35 69 102 135 2.6. Revolving fund verduurzamen 1.000 S pm pm pm pm 2.7. Opstellen beleid duurzame monumenten I 20 2.8. Opstellen warmtetransitieplan I 50 2.8. Uitvoering warmtransitieplan S pm pm pm 2.9. Uitvoering laadpalen I 10 2.9. Bestaand budget I - 10 2.10. Gemeentelijk wagenpark elektrisch S 50 50 50 50 2.10. Gemeentelijk wagenpark elektrisch S pm pm pm 2.11. Living Lab S 60 60 60 60 2.12. Zichtbaar energieloket (incl. energiewinkel en energiebus) S 60 60 60 60 2.13. Pilot energieadvies en ondersteuning I 50 50 50 - 2.14. Uitvoeren plan van aanpak 'asbest van het dak' S 55 55 55 55 2.15. Specialist circulaire economie S 50 50 50 50 Totaal aanvullend bestedingsplan 4.714 810 416 450 433 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 2.

Duurzaam Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 8.063 - 9.872 - 8.848 - 8.786 - 8.697 - 8.942 Baten 4.905 4.808 4.903 4.655 4.650 5.022 Saldo van baten en lasten - 3.158 - 5.065 - 3.945 - 4.131 - 4.047 - 3.920 Mutatie reserves Onttrekkingen - - 420 50 50 125 Mutatie reserves - - 420 50 50 125 Resultaat - 3.158 - 5.065 - 3.525 - 4.081 - 3.997 - 3.795 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat - 3.158 - 5.065 - 3.525 - 4.081 - 3.997 - 3.795 25 2.6. Programma ‘Werk aan de winkel’ Werk aan de winkel Excellent vestigingsklimaat Versterken regionale samenwerking Versterking arbeidsmarkt Focus op toerisme en recreatie 26 Wat zijn onze doelen en resultaten? We willen een gemeente zijn die een stevige regionale positie heeft en een goed vestigingsklimaat voor haar ondernemers. Samen met onze ondernemers werken we aan duurzame bedrijvigheid en terreinen. Werk biedt mensen inkomen en bestaans zekerheid, de kans op ontwikkeling, sociale contacten en structuur en draagt bij aan de integratie in de samenleving. Werk is een belangrijke activiteit voor mensen. Allemaal redenen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zo goed mogelijk te helpen passend werk te vinden of andere zinvolle activiteiten aan te bieden als dat niet lukt.

Inkomen en zelfontplooiing dragen bij aan het gevoel van eigenwaarde en welbevinden en daarmee indirect ook aan gezondheid en welzijn. Toerisme & Recreatie is een bela ngrijke economische sector in Steenwijkerland. Bijna 15% van de totale werkgelegenheid is gelieerd aan de toeristisch -recreatieve sector. In de vorige collegeperiode is al ingezet op het versterken van de sector samen met onze partners. Hiertoe is de Stich ting Weerribben-Wieden opgericht. Samen met deze stichting en onderliggende partijen willen we komen tot het versterken van de sector binnen de grenzen van leefbaarheid en natuur & landschap. Onze ambities zijn hieronder vertaald in een aantal doelen en c oncrete resultaten. Doel Excellent vestigingsklimaat Resultaten  In 2020 staat Steenwijkerland in de top 50 van MKB-vriendelijke gemeenten (stand 2018: buiten top 100) = Ondernemers meer tevreden over de dienstverlening;  Realisatie nieuw bedrijventerrein;  We willen een actief “rode loper beleid”, voor nieuwe en bestaande bedrijven.  Toename acquisitie m.n. op Eeserwold;  We maken een “ja” gemeente en geven ruimte voor ondernemers o.a.

door uitvoering Omgevingswet;  Aansluiten bij diverse netwerken / platforms met als doel groei van de topsectoren (innovatieve maakindustrie, agro, toerisme);  We bouwen aan een levendige en economisch vitale binnenstad Steenwijk;  Ontwikkeling en invulling Steenwijkerdiep;  Deregulering. Doel Versterken regionale samenwerking Resultaten  Steenwijkerland is koploper in de Regio Zwolle;  Beter benutten van het arbeidspotentieel in de regio Zwolle;  Meer rendement door bundeling van krachten publiek / privaat;  Maximaal economisch rendement A32-zone. Doel Versterken Arbeidsmarkt Resultaten  We geven invulling aan de Regiodeal Human Capital Agenda Regio Zwolle door in te zetten op drie sporen: beschikbaarheid, wendbaarheid en inclusiviteit;

27  We zetten in op het ontwikkelen van een regionaal ontwikkelfonds om de Human Capital Agenda uit te kunnen voeren. Met onze investeringen willen we binnen 5 jaar 10% van onze beroepsbevolking hebben bereikt;  Aantal mensen met een bijstandsuitkering per 1000 inwoners blijft lager dan het provinciaal gemiddelde (2017: Overijssel 40, Steenwijkerland 30);  We willen de mismatch verkleinen en realiseren per 1 -1-2021 meer vormen van hybride onderwijs (zie ook programma ‘Mijn Steenwijkerland’);  Realisatie van aandeel binnen regio Zwolle van plaatsing van mensen met afstand t ot arbeidsmarkt (banenplan);  Samen met bedrijfsleven realisatie van jaarlijks 150 leerwerktrajecten, waarvan 50% uitstroomt naar regulier werk;  Output afspraken over Steenwijkerlands model (participatie-bedrijfsleven).

Doel Focus op Toerisme & Recreatie Resultaten  Meer personen werkzaam in toerisme en recreatie;  Meer omzet in de toeristische sector;  Inzicht in vitaliteit van de toeristische verblijfssector en toename van de kwaliteit;  Langer verblijf en hoger bestedingspatroon van de verblijfstoerist in het gebied;  Betere spreiding van toeristen in het gebied en over het jaar;  Toename kwaliteit toeristische infrastructuur door uitvoering b idbook ‘Land van Weerribben - Wieden’;  Duurzaam toerisme met behoud van dagelijkse leefkwaliteit;  Weerribben-Wieden als sterk merk in Nederland en internationaal. Wat gaan we daar de komende jaren voor doen? Vanaf 2019 gaan wij onder andere: - Met het Ondernemersplatform (het collectief van ondernemersverenigingen in Steenwijkerland) gericht activiteiten ontplooien om het ondernemersklimaat en de gemeentelijke dienstverlening te verbeteren. - In samenwerking met Oost NL 4, provincie Overijssel, en ontwikkelaar Roelofs een acquisitieprofiel en – campagne opzetten voor het terrein Eeserwold. Met name gericht op het aantrekken van innovatieve maakindustrie. Acquisitie is een vak, en vraagt kennis van diverse sectoren en ontwikkelingen. Met genoemde partijen verkennen we de mogelijkheid (ook financieel) om een acquisiteur aan te stellen. - Het Steenwijkerdiep ontwikkelen tot een functioneel boodschappengebied.

Na jaren verpaupering en leegstand lijkt het nu in ontwikkeling te komen. Belangrijk is het ook oog te hebben voor de ruimtelijke kwaliteit van het gebied, de uitstraling van de panden en de ‘kop’ van het Steen wijkerdiep. De kop van het Steenwijkerdiep kan een belangrijk icoon worden bij de uitvoering van de plannen van het bidbook ‘ Land van Weerribben en Wieden; Poort voor Overijssel’ (snelle vaarverbinding naar Giethoorn). - Met omliggende gemeenten de as A32 versterken. Het gaat hierbij om het ontwikkelen van de snelweglocaties tussen Heerenveen en Zwolle/Meppel. Langs de as ontstaat economische activiteit en dit willen we, gezien de bereikbaarheid en de ligging, in samenwerking met Weststellingwerf verkennen en uitwerken. - We willen de samenwerking met de overige O’s (on derwijs, ondernemers) versterken om onze ambities te realiseren. - Het ‘Steenwijkerlands model’ continueren. We hebben met dit model veel successen geboekt om werk(ervaring) te realiseren voor mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt . De Business Club Steenwijkerland (BCS) onderscheidt zich in de regio door haar inzet en activiteiten. Dit heeft een stimulerend 4 Oost NL is de ontwikkelingsmaatschappij van Oost-Nederland die in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en de provincies Overijssel en Gelderland is opgericht om de regionale economie te versterken.

Zie ook www.oostnl.nl. 28 effect op het ondernemersklimaat. In het ondernemersmanifest 2018–2020 is door het ondernemersplatform de doelstelling geformuleerd om 125 personen extra uit de kaartenbak van de IGSD 5 te halen in 2019 in samenwerking met de gemeente. Daarnaast in 2020 nog eens 150 personen. We willen deze doelstelling omarmen en de samenwerking opzoeken om dit te realiseren. - Nog in 2018 willen we, financieel gesteund door de provincie Overijssel, een vitaliteitsscan laten uitvoeren van de verblijfsaccommodaties in onze gemeente. Op basis van een dergelijke scan verkrijgen we meer inzicht in de kwalit eit en het perspectief van de betreffende bedrijven en kunnen we ook kijken hoe we de ze in de toekomst kunnen ondersteunen om de kwaliteit op peil te houden of te verhogen. Een verhoging van de kwaliteit van toeristische bedrijven leidt tot langer verblijf, een hogere omzet en meer werkgelegenheid. Relatie met verbonden Partijen Stichting Weerribben Wieden Naast de gemeente hebben ook andere partijen zitting in deze stichting namens de volgende organisaties: LTO - afdeling Steenwijkerland, KopTop, Natuur monumenten, Staatsbosbeheer, Ondernemersplatform Steenwijkerland, Koninklijke Horeca Nederland - afdeling Steenwijkerland en Plaatselijke Belangenorganisaties. De gemeente en de provincie dragen bij aan de kosten van het Nationaal Park nieuwe stijl.

In de bijlage Verbonden Partijen wordt nader op de afzonderlijke verbonden partijen ingegaan. Wat mag het kosten? bedragen x € 1.000 Aanvullend bestedingsplan - 3. Werk aan de winkel Investering S / I Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 In begroting 2019-2022 opgenomen 3.1. Acquisitie S 50 50 50 50 3.2. Regio Zwolle (verhogen bedragen tot € 2 per inwoner) S 43 43 43 3.3. Regio Zwolle (verhogen bedragen tot € 3 per inwoner) S 43 43 43 3.4. Versterken regio Zwolle (bijdrage aan ontwikkelfonds) S 38 38 38 3.5. Human Capital Agenda Regio Zwolle S 80 80 80 80 3.6. Banenafspraak met het Rijk: Stimuleren bedrijfsleven S 20 20 20 20 3.7. Steenwijkerlands model (participatie bedrijfsleven) S 50 50 50 3.8. Medewerker recreatie en toerisme S 81 81 81 81 3.9. Vervolg gebiedsgerichte aanpak Giethoorn I 297 3.9. Vervolg gebiedsgerichte aanpak Giethoorn 3.221 S 70 103 120 159 3.10. Uitvoeringsagenda integrale visie binnenstad Steenwijk I 61 61 Totaal aanvullend bestedingsplan 3.221 659 569 525 564 In paragraaf 3.3.6 is het volledige bestedingsplan opgenomen voor alle programma’s, inclusief de bijbehorende toelichtingen. 5 Intergemeentelijke Sociale Dienst. 29 bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 3.

Werk aan de winkel Rekening 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 MJR 2020 MJR 2021 MJR 2022 Saldo van baten en lasten Lasten - 7.016 - 10.479 - 8.317 - 8.529 - 8.159 - 7.319 Baten 7.802 7.394 6.560 6.533 6.656 5.962 Saldo van baten en lasten 785 - 3.085 - 1.757 - 1.996 - 1.502 - 1.357 Mutatie reserves Toevoegingen - - 259 - 972 - 674 - 586 - 731 Onttrekkingen - - 858 664 - - Mutatie reserves - - 259 - 114 - 10 - 586 - 731 Resultaat 785 - 3.344 - 1.870 - 2.006 - 2.088 - 2.088 Af: incidentele baten en lasten - - - - - - Materieel resultaat 785 - 3.344 - 1.870 - 2.006 - 2.088 - 2.088 30 2.7. Programma ‘Samenredzaam’ Samenredzaam Inclusieve samenleving De Steenwijkerlandse samenleving sluit niemand uit Mensen met een arbeidsbeperking wordt een beschutte werkplek geboden Preventie Het vergroten van duurzame gezondheidswinst en versterken van veerkracht Het aantal inwoners dat niet kan deelnemen aan de samenleving vanwege armoede, neemt af Onderwijsachterstanden en voortijdig schoolverlaten wordt teruggedrongen Het aantal inwoners dat moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen of digitiale vaardigheden neemt af Alle kinderen krijgen de kans om zich goed te ontwikkelen Versterken van inzet van vrijwilligers en maatschappelijke initiatieven in het sociaal domein Ondersteuning Inwoners krijgen zo thuisnabij mogelijk ondersteuning en hebben zo min mogelijk last van grenzen tussen

zorgwetten en zorgverleners Mensen met verward gedrag krijgen passende ondersteuning Inwoners die een maatwerkvoorziening nodig hebben worden goed geholpen vanuit één geïntegreerde (WMO, Jeugdhulp, P-wet) gemeentelijke toegang In 2022 is er een goede afstemming tussen de zorg die vanuit onderwijs wordt ingezet en de jeugdhulp 31 Wat zijn onze doelen en resultaten? We willen een gemeente zijn waarin iedereen meedoet; een inclusieve samenleving die niemand uitsluit, waarin mensen zich kunnen ontplooien, hun behoeften kunnen vervullen en waarin iedereen in gelijkwaardigheid samenleeft. Belangrijk is ook dat mensen zich (samen) verantwoordelijk voelen voor deze samenleving. Wij willen participatie, zingeving, ontplooiing en samenredzaamheid bevorderen. Wij baseren ons hierbij op het concept van ‘positieve gezondheid’. Gezondheid wordt gedefinieerd als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Het is een integrale benadering, die kijkt naar alle levensdomeinen en oog heeft voor het potentieel van mensen. Voor het bereiken van onze a mbities is een brede, geïntegreerde blik, nodig waarbij diverse deelterreinen met elkaar in samenhang worden bekeken. Daarvoor is draagvlak bij partners in het veld en bij onze inwoners noodzakelijk.