1.1 Meerjarenbegroting grondexploitaties 2019 - 2022.pdf

Meerjarenbegroting Grondexploitaties 2019-2022 Team: Omgevingszorg Datum: 24 september 2018 Versie: 4.0 2 Inhoudsopgave Bijlagen ............................................................................................................................................................ 3 1. Algemeen .................................................................................................................................................. 4 1.1. Inleiding .......................................................................................................................................... 4 1.2. Nieuwe ontwikkelingen ............................................................................................................... 4 1.3. Leeswijzer ........................................................................................................................................ 6 2. Grondbeleid ............................................................................................................................................. 7 3. Grondprijzen ............................................................................................................................................ 7 4. Uitgifte bouwgrond in relatie tot programma’s ................................................................................. 8 4.1.

Woningbouw .................................................................................................................................. 8 4.2. Bedrijven ......................................................................................................................................... 9 5. Resultaten grondexploitaties .............................................................................................................. 10 5.1. Totaaloverzicht grondexploitaties ............................................................................................ 10 5.1.1. Belangrijkste wijzigingen in complexen ............................................................................ 11 5.1.2. Besluiten ................................................................................................................................. 13 6. Risico’s ................................................................................................................................................... 14 6.1. Inleiding ........................................................................................................................................ 14 6.2. Risico’s ...........................................................................................................................................

14 3 Bijlagen Bijlage 1 Woningbouw Bijlage 1.1 Woldmeenthe cpl 05 Bijlage 1.2 Heetveld cpl 15 Bijlage 1.3 Noordwal cpl 19 Bijlage 1.4 Ossenzijl: Hoofdstraat/Hilligerspoortweg cpl 27 Bijlage 1.5 Kornputkwartier cpl 36 Bijlage 1.6 Oldemarkt/Oosterbroek cpl 44 Bijlage 1.7 Willemsoord cpl 46 Bijlage 1.8 Giethoorn Noord cpl 52 Bijlage 1.9 Blokzijl Noordermaten cpl 58 Bijlage 1.10 Overhavendijk cpl 61 Bijlage 1.11 Molenkampen III, St. Jansklooster cpl 66 Bijlage 1.12 Scheerwolde cpl 68 Bijlage 2 Bedrijventerreinen Bijlage 2.1 Oostermeentherand cpl 11 Bijlage 2.2 Industrieterrein Blokzijl cpl 25 Bijlage 2.3 Ossenzijl: Burg van der Veenweg cpl 29 Bijlage 2.4 Bedrijventerrein Hooidijk-Zuid cpl 38 Bijlage 2.5 Bedrijventerrein Scheepsdiep Blokzijl cpl 41 Bijlage 2.6 Locatie Concrelit cpl 42 Bijlage 2.7 Novac cpl 57 Bijlage 2.8 Oldemarkt Boterberg-Zuid cpl 63 Bijlage 2.9 Locatie weg van Rollecate Vollenhove cpl 67 4 1. Algemeen 1.1. Inleiding Bouwgrondexploitatie is een bijzondere activiteit van de gemeente. In het verleden werd deze activiteit veelal in de vorm van een apart bedrijf geadministreerd: “het grondbedrijf”. Tegenwoordig is het grondbedrijf onderdeel van de gewone dienst.

Dit houdt onder andere in dat voor de activiteit grondexploitatie administratief dezelfde regels gelden als voor ieder ander product van de gemeente en dat dit in die zin ook integraal onderdeel uitmaakt van de gemeentelijke begroting. Voor de leesbaarheid van dit stuk wordt verder de term “grondbedrijf” gehanteerd. Dit is de verzameling van afdelingen en cl usters, welke betrokken zijn bij de productie van bouwgrond. Enerzijds gaat er veel geld om in het grondbedrijf en de risico’s zijn dan ook meer dan gemiddeld. Actueel inzicht in de diverse complexen binnen het grondbedrijf is van essentieel belang om de risico’s zo beperkt mogelijk te houden. Anderzijds is grondbeleid een belangrijk instrument ten behoeve van de beleidsterreinen volkshuisvesting, werkgelegenheid, onderwijs, maatschappelijke ontwikkelingen, sport en recreatie/toerisme (gele vlekken). In de voorliggende rapportage wordt de Meerjarenbegroting Grondexploitaties 201 9-2022 (MBG 2019- 2022) ter vaststelling aan de raad aangeboden. In de voorliggende nota wordt ingegaan op de vermogenspositie van het grondbedrijf op basis van geactualiseerde expl oitatieopzetten van de diverse complexen. Tevens zijn de diverse risico’s, waar het grondbedrijf mee te maken heeft, beschreven. De resultaten van 2017 zijn verwerkt in de jaarrekening en hebben hun weerslag gehad op de grondexploitaties.

Op basis van de b ijgestelde grondexploitaties is de vermogenspositie van het grondbedrijf in beeld gebracht. De voortgang van de grondexploitaties wordt zo zorgvuldig mogelijk gemonitord en kan indien nodig jaarlijks in het kader van de meerjarenbegroting worden bijgesteld. Indien er in de praktijk vanuit de markt meer vraag is naar bouwkavels zal hierin worden voorzien. Activiteiten worden gemonitord via de reguliere Planning & Control-cyclus (jaarrekening en begroting) of indien nodig via een individueel traject. Dit hou dt in dat er bij de jaarrekening en begroting een volledige rapportage wordt gegeven. Indien er significante afwijkingen optreden , zal er bij de perspectiefnota en najaarsnota worden gerapporteerd. Ten behoeve van de leesbaarheid zijn bedragen kleiner da n € 500.000,= afgerond op duizendtallen. Bedragen groter dan € 500.000,= zijn afgerond op miljoenen met twee decimalen achter de komma. Bedragen kleiner dan € 1.000,= worden voluit geschreven. 1.2. Nieuwe ontwikkelingen Parameters Jaarlijks worden de parameter s kosten- en opbrengstenstijging ten behoeve van de MBG opnieuw vastgesteld in de perspectiefnota. Voor de komende begrotingsperiode (MBG 2019 -2022) zijn de 5 parameters niet gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening . Er wordt een opbrengstenstijging van 1,5% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Consumentenprijsindex (CPI).

Er wordt een kostenstijging van 2% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Grond -, Weg - en Waterbouwindex (GWW-index). Het rentepercentage dat wordt doorberekend aan de grondexploitaties is met 1,25% niet gewijzigd. Ook dit percentage is door de raad in de perspectiefnota vastgesteld. Fluctuaties in dit percentages zullen structureel optreden, want het wordt afgeleid van het totale investeringsvolume en de samenstelling van de leningenportefeuille. POC-methode De BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) schrijft in de Notitie grondexploitaties 2016 een nieuwe methode van winstnemen voor, namelijk de POC -methode ( Percentage of Completion ). Dit betekent in het kort d at de winst genomen moet worden op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde opbrengsten * geraamde winst). Hierbij zijn reeds genomen winsten en verliezen uit de calculatie gehaald en in mindering gebracht op de berekende winst voor het verantwoordingsjaar. Tot slot zijn de projectgebonden risico’s vanuit het weerstandsvermogen in mindering gebracht, wat resulteert in de te nemen winst in het verantwoordingsjaar 2017.

Dit wijkt af van ons huidige beleid te n aanzien van (tussentijdse) winstneming zoals omschreven in de Nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020: Binnen de grondexploitaties in Steenwijkerland zal winst worden genomen wanneer er sprake is van een negatieve boekwaarde (dus wanneer de reeds gerea liseerde verkopen, de reeds gemaakte kosten overtreffen) én de behoedzaam geraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten hoger zijn dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten. Op dat moment zal er winst worden genomen tot de boekwaarde 0 bedraagt. De Nota grond - en ontwikkelbeleid 2016 -2020 wordt conform de Wet ruimtelijke ordening (Wro) vastgesteld voor een periode van 4 jaar. In deze periode kunnen zich wijzigingen in de wet - en regelgeving voordoen, die niet direct noodzaken de nota te actual iseren, maar waar we ons wel aan te houden hebben in de verslaglegging over grondexploitaties. Dat is ook het geval met de invoering van de POC -methode als de nieuw voorgeschreven methode voor winstnemen. Bij de eerstvolgende actualisatie van de nota gron d- en ontwikkelbeleid zal ook dit onderdeel worden herzien conform de dan vigerende wet- en regelgeving. Bij de jaarrekening 2017 is voor het eerst winst genomen op basis van de POC -methode (per saldo circa € 2,15 miljoen).

De invoering van de POC -methode heeft in relatie tot de begroting gevolgen voor de geraamde winstnemingen . De winstverwachting voor de komende jaren wordt per saldo naar beneden bijgesteld. Iedere winstneming heeft immers tot gevolg dat er in de toekomst minder winst in het verschiet ligt, aangenomen dat de totaal verwachte winst op een project gelijk blijft. De genomen winst bij de jaarrekening 2017 is een boekhoudkundige winst op basis van de nieuwe BBV-voorschriften. Dit staat niet gelijk aan de fiscale winst waarover belasting moet worden afgedragen in het kader van de invoering van de Vpb. De belastbare fiscale winst wordt namelijk gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde winst in een bepaald belastingjaar. 6 Vpb Met ingang van 1 januari 2016 geldt voor d e gemeente een V ennootschapsbelastingplicht (Vpb). Een inventarisatie is gemaakt van de activiteiten die hieronder vallen. De conclusie is dat ook het grondbedrijf belastingplichtig is. In 2018 is de aangifte over 2016 ingediend en uitstel aangevraagd voor de aangifte over 201 7. Het tarief bedraagt 20% voor ee n belastbaar bedrag tot en met € 200.000. Boven dit bedrag is het tarief 25%. Inmiddels is een voorlopige aanslag over 2016, 2017 en 2018 ontvangen en betaald.

De verwachting op dit moment is dat het fiscale resultaat over deze jaren nihil zal zijn, maar om een te betalen belastingrente van 8% te voorkomen is besloten toch een voorlopige aangifte in te dienen en te betalen. Mocht het fiscale resultaat nihil zijn zoals verwacht, dan zullen de betaalde bedragen weer terug worden ontvangen. Op dit moment bestaat veel onduidelijkheid ove r de manier waarop gemeenten hun winst dienen te berekenen, deze onduidelijkheid zal waarschijnlijk nog enige jaren aanhouden. Het kan er ook toe leiden dat de belastingdienst het moment van opleggen van een definitieve aanslag zoveel mogelijk naar achter zal verplaatsen. Het gevolg van de onzekerheid is dat het mogelijk tot eind 2021 kan duren voordat een definitieve aanslag over 2016 wordt opgelegd. De gemeente zal bij het opstellen van de begroting de hoogte van de te betalen belasting voorzichtig inscha tten. Het valt niet uit te sluiten dat de ingeschatte bedragen afwijken van de uiteindelijk te betalen belasting. Afschaffing Algemene Reserve Grondexploitaties Op 19 december 2017 is de Nota Reserve’s en voorzieningen 2017 vastgesteld. Met de vaststellin g van deze nota is besloten de Algemene Reserve Grondexploitaties (ARG) op te heffen en het saldo van € 3,5 miljoen toe te voegen aan de Algemene Reserve vaste buffer.

De Algemene reserve vaste buffer en de Algemene Reserve Grondexploitaties zijn hiermee samengevoegd tot één risicoreserve. Het risicoprofiel van het gemeentelijke grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties) wordt jaarlijks bepaald op basis van de RISMAN -methode. Dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Voorheen werd de benodigde weerstands capaciteit afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de ARG om het weerstandsvermogen te bepalen. In de nieuwe situatie wordt het risicoprofiel tezamen met andere risico’s afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Algemene Reserve vaste buffer. Tevens is besloten de (verwachte) resultaten van de grondexploitaties af te wikkelen via de Algemene reserve vrij besteedbaar. Bij de jaarrekening 2017 zijn de winst - en verliesnemingen dus afgewikkeld via de Algemene reserve vrij besteedbaar in plaats van de ARG. 1.3. Leeswijzer In Hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland. In hoofdstuk 3 komen de gehanteerde grondprijzen aan bod. In hoofdstuk 4 wordt ingezoomd op de uitgifte van bouwgrond in relatie tot de p rogramma’s. In hoofdstuk 5 worden de resultaten van de grondexploitaties onder de loep genomen en de belangrijkste wijzigingen toegelicht. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op de risico’s. 7 2.

Grondbeleid Het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland is verwoo rd in de Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016-2020. Deze nota is op 8 december 2015 vastgesteld door de gemeenteraad. Het grondbeleid is voor een periode van 4 jaar vastgesteld. Conform deze nota zal de gemeente Steenwijkerland de komende jaren een faciliterend grondbeleid voeren, tenzij vanwege volkshuisvestings - en economische redenen actief grondbeleid gewenst is. Voor verdere inhoud van het grondbeleid wordt verwezen naar de Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016-2020. 3. Grondprijzen De totstandkoming van de grondprijzen die binnen de gemeente worden gehanteerd voor ruimtelijke ontwikkelingen zijn verwoord in de Nota Grondprijzenbeleid 2016-2020. Deze nota is gelijktijdig met de Nota Grond - en Ontwikkelbeleid 2016-2020, op 8 december 2015, door de gemeenteraad vastgesteld. In de Nota Grondprijzenbeleid 2016 -2020 worden de kaders neergezet waarbinnen de grondprijzen worden bepaald. Deze kaders zullen vierjaarlijks worden vastgesteld. Het college stelt ieder jaar de grondprijzen opnieuw vast in de grondprijzen brief, binnen de door de raad gestelde kaders. De timing van de publicatie van de grondprijzenbrief is verschoven van halverwege het jaar naar het vierde kwartaal van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de in de grondprijzenbrief gepresenteerde grondp rijzen gaan gelden.

Hiermee ligt de bepaling en vaststelling van de grondprijzenbrief zo dicht mogelijk bij het jaar waarvoor de grondprijzen gaan gelden, waarmee de marktconformiteit beter gewaarborgd is. D e vastgestelde grondprijzen worden verwerkt in de grondexploitaties bij de eerstvolgende herziening volgend op de vaststelling van de grondprijzenbrief. 8 4. Uitgifte bouwgrond in relatie tot programma’s 4.1. Woningbouw De Woonvisie Steenwijkerland 2017 -2021 is in het voorjaar 2017 vastgesteld door de raad. Confo rm de Woonvisie Steenwijkerland 2017 -2021 wordt uitgegaan van een jaarlijkse toevoeging van gemiddeld circa 120 woningen. De Samenwerkingsovereenkomst woonafspraken West -Overijssel 2016 - 2020 en de bijlage RWP West-Overijssel (Regionale Woonprogrammering) vormt het kader voor de toevoegingen van woningen in Steenwijkerland. In het RWP van april 2017 wordt voor de periode 2017-2026 rekening gehouden met een woningvraag van 1065 tot 1300 woningen. Met een beschikbare harde plancapaciteit van 715 woningen zijn er nog 350 tot 585 woningen toe te voegen in Steenwijkerland. Vanuit de gemeentelijke plannen wordt conform de Woonvisie Steenwijkerland 2017 -2021 uitgegaan van een totale toevoeging van circa 450 woningen tot 2025. Dit correspondeert met de totale toevoeging van woningen waar in de grondexploitaties vanuit wordt gegaan.

Jaarlijks betekent dat een gemiddelde toevoeging van circa 45 woningen . In 201 6 en 201 7 zijn de gronden onder respectievelijk 41 en 35 te bouwen woningen verkocht vanuit de gemeentelijke plannen. Voor de fasering en planning in de grondexploitaties voor woningbouwprojecten is aangesloten op de uitgangspunten in de Woonvisie Steenwijkerland 2017-2021. De planning is voorzichtigheidshalve iets behoudender ingestoken in vergelijking met d e planning in de Woonvisie Steenwijkerland 2017 - 2021. Kwalitatief gezien wordt er in Steenwijk rekening gehouden met de nodige behoefte aan sociale huur (vaak appartementen) en in de koopsector aan rijwoningen. In de overige kernen geldt dat het aanbod van kavels op dit moment vooral gericht is op tweekappers en vrijstaande woningen. Sociale investeringsopgave In 2017 is een traject opgestart om ook in het noordelijk deel van de gemeente een maatschappelijke investeerder actief te krijgen. Een stap -voor-stap verkenning naar de investeringsopgave in de sociale huur is uitgevoerd . Dit in opdracht van het college en in samenwerking met de woningcorporaties. Eén van de uitkomsten van dit traject is dat de komende 10 jaren een substantiële toevoeging van circa 190 sociale huurwoningen in Steenwijk en 60 sociale huurwoningen in de noordelijke kernen nodig is.

In beeld is gebracht in hoeverre deze sociale investeringsopgave kan worden opgelost binnen de bestaande gemeentelijke plannen. Er zijn een aantal locaties op het oog, waarvoor op dit moment een grondexploitatie actief is. Het mogelijk maken van de bouw van sociale huurwoningen leidt in die grondexploitaties tot een programmatische wijziging met financiële consequenties. Op het moment dat besluitvorming hee ft plaatsgevonden over de sociale investeringsopgave zullen de nieuwe programmatische uitgangspunten worden verwerkt in de grondexploitatie. 9 4.2. Bedrijven Op het niveau van de provincie Overijssel als geheel is er sprake van overprogrammering van bedrijventerreinen. Daarom zijn er in het voorjaar 2017 bestuurlijke afspraken vastgelegd tussen de elf gemeenten in de regio West -Overijssel voor de uitgifte van bedrijventerreinen in het programmadocument Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmering West Ov erijssel 2017 - 2020. Voor de gemeente Steenwijkerland wordt daarentegen geconstateerd dat er sprake is van te weinig aanbod. De vraagtoedeling voor de gemeente Steenwijkerland bedraagt circa 53 hectare, terwijl het aanbod op dit moment circa 40 hectare be draagt. Van de harde capaciteit bevind t circa 28 hectare zich op bedrijvenpark Eeserwold, wat in particulier bezit is. Vanuit de gemeente lijke plannen bedraagt de harde capaciteit circa 12 hectare.

De capaciteit is verdeeld over diverse bedrijventerreinen binnen de diverse kernen. De uitgifte is bedoeld voor de lokale vraag, waardoor de kaveloppervlaktes soms relatief klein zijn. Tot 2026 is sprake van een gemiddelde vraag van circa 5,3 hectare per jaar. Vanuit de harde plancapaciteit wordt uitgegaan van een gemiddelde uitgifte van circa 4,1 hectare per jaar. Het gaat om gemiddeld 2,8 hectare per jaar in Eeserwold en 1,3 hectare per jaar vanuit de gemeentelijke plannen. In 2016 en 2017 is respectievelijk 0, 7 hectare en 0, 3 hectare verkocht vanuit de geme entelijke plannen. Hiermee is de werkelijke uitgifte de afgelopen twee jaar lager geweest dan de verwachte gemiddelde uitgifte van circa 1,3 hectare. De theoretische opnamecapaciteit is in de praktijk de afgelopen jaren niet gerealiseerd . Dat heeft te make n met het feit dat de vraag naar bedrijventerreinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Daarom is nog kritischer gekeken naar de fasering van de uitgifte bedrijventerreinen. De fasering is per project afgestemd op de leads voor de korte termijn en de algemene verwachtingen voor de lange termijn. Het totale programma is niet naar beneden bijgesteld.

Verondersteld wordt dat een gemiddeld uitgiftetempo van 1,3 hectare per jaar tot 2026 nog steeds passend is in relatie tot de aantrekkende markt, de toenemende investeringsruimte bij bedrijven en de situatie van onderprogrammering binnen de gemeente Steenwijkerland. Buiten de kern Steenwijk is op het bedrijventerrein Oldemarkt Boterberg Zuid gekeken naar een alternatieve (tijdelijke) invullingen van (delen) v an het uitgeefbaar bedrijventerrein. Op dit bedrijventerrein is de afgelopen jaren weinig tot geen interesse is geweest . De mogelijkheden zijn verkend om zonnepanelen te plaatsen op een deel van het bedrijventerrein. Indien wordt besloten een bepaalde periode deze ruimte in te vullen met zonnepanelen, dan zullen de financiële consequenties wordt verwerkt in de eerstvolgende herziening van de grondexploitatie. 10 5. Resultaten grondexploitaties 5.1. Totaaloverzicht grondexploitaties In tabel 1 zijn de geprognosticeerde resultaten weergegeven van de grondexploitaties voor woningbouw, bedrijventerreinen en overige complexen. Tabel 1.

Totaaloverzicht ontwikkelingen per 1 januari 2018 Boekwaarde Verwacht saldo (+=negatief -=positief) Einddatum per 1-1-2018 Eindwaarde Startwaarde 31-dec Woningbouw onderhanden 5 Woldmeenthe € 265.014 -€ 1.652.608 -€ 1.459.551 2027 15 Heetveld € 160.153 -€ 40.734 -€ 39.734 2019 19 Noordwal € 1.305.891 -€ 495.501 -€ 443.087 2026 27 Ossenzijl Hoofdstraat -€ 37.710 -€ 66.522 -€ 64.890 2019 36 Kornputkwartier € 14.808.793 -€ 1.101.707 -€ 1.022.577 2023 44 Oosterbroek Oldemarkt € 1.193.886 -€ 73.836 -€ 69.389 2022 46 Willemsoord € 292.383 -€ 582.904 -€ 527.760 2025 52 Giethoorn Noord fase 1 en 2 -€ 335.721 -€ 363.065 -€ 328.718 2025 58 Blokzijl Noordermaten € 142.869 -€ 112.923 -€ 106.122 2022 61 Kuinre Overhavendijk € 217.903 -€ 56.050 -€ 53.333 2021 66 Molenkampen III € 1.307.300 -€ 471.357 -€ 421.497 2026 68 Scheerwolde € 497.694 -€ 236.789 -€ 228.126 2020 Totaal Woningbouw onderhanden € 19.818.455 -€ 5.253.995 -€ 4.764.786 Industrieterreinen onderhanden 11 Oostermeentherand -€ 328.818 -€ 380.616 -€ 371.276 2019 25 Blokzijl € 5.235 -€ 90.439 -€ 88.220 2019 29 Ossenzijl v.d. Veenweg -€ 3.060 -€ 104.263 -€ 101.704 2018 38 Hooidijk Zuid -€ 82.942 -€ 168.684 -€ 160.507 2021 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl € 113.026 -€ 366.627 -€ 344.548 2022 42 Mr. Z.

ter Steghestraat € 310.877 -€ 94.185 -€ 88.513 2021 57 Novac € 201.009 -€ 38.734 -€ 38.255 2020 63 Oldemarkt Boterberg Zuid € 1.126.098 -€ 191.564 -€ 169.185 2021 67 Weg van Rollecate € 1.003.571 -€ 3.133 -€ 2.944 2022 Totaal Industrieterreinen onderhanden € 2.344.996 -€ 1.438.244 -€ 1.365.152 Totaal complexen € 22.163.451 -€ 6.692.238 -€ 6.129.939 In de tabel worden zowel de startwaarde als eindwaa rde weergegeven. De eindwaarde komt tot stand door alle resultaten die in de toekomst worden behaald bij elkaar op te tellen. Door alle resultaten die in de toekomst worden behaald, terug te rekenen naar vandaag de dag (netto contante waarde) en al deze ne tto contante waardes vervolgens bij elkaar op te tellen ontstaat het totale resultaat op startwaarde voor het grondbedrijf. Het verwachte resultaat op startwaarde per 1 januari 201 8 van alle grondexploitaties woningbouw en bedrijventerreinen bedraagt circa € 6,1 miljoen voordelig. Ter vergelijk: het resultaat op startwaarde per 1 januari 201 6 bedroeg circa € 7,6 miljoen voordelig. De afname van het resultaat 11 grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties bij elkaar opgeteld) heeft hoofdzakelijk te maken met d e nieuwe methode van winstnemen (POC -methode, zie paragraaf 1.2). Per grondexploitatie is de te nemen winst bepaald op basis van de verwachte eindwaarde en de financiële voortgang.

Bij de jaarrekening 2017 is per saldo € 2,15 miljoen winst genomen in het g rondbedrijf op basis van die POC-methode. Dit geld is onttrokken aan de grondexploitaties op basis van besluitvorming van de raad ten gunste gebracht aan de Algemene Reserve vrij besteedbaar . De winstneming wordt dus verrekend met het grondbedrijf (in de p raktijk alle individuele grondexploitaties), wat een negatief effect heeft op de verwachte resultaten. De winst wordt immers als het ware ‘uit de grondexploitatie gehaald’, waardoor er voor de nabije of verre toekomst minder winst in het vat zit. Met ander woorden, die € 2,15 miljoen die bij de jaarrekening 2017 is genomen kan in de verre of nabije toekomst niet nog eens worden genomen. In tabel 2 is de winstverwachting voor de komende begrotingsperiode 2019 -2022 weergegeven. Tabel 2. Winstverwachting MBG 2019-2022 2018 2019 2020 2021 2022 Woningbouw 84.161 406.621 572.097 461.333 458.953 Bedrijventerreinen 175.113 565.138 101.586 124.409 271.870 Totaal 259.274 971.759 673.683 585.742 730.823 In totaal wordt er voor de komende periode circa € 3,2 mil joen aan winst verwacht tot en met 2022. Ter vergelijk: De MBG 2018-2021 ging uit van een winstverwachting van circa € 5,3 miljoen tot en met 2022.

De invoering van de POC -methode heeft niet alleen invloed op de omvang van de winstverwachting in de komende begrotingsperiode 2019-2022, maar ook op de verwachte timing van de (tussentijdse) winstneming. Het positieve resul taat van € 6,1 miljoen toont desalniettemin dat de ontwikkelwinsten uit de toekomstige realisatie en uitgifte van woningbouwgebieden, bedr ijventerreinen en mengvormen van deze beide voldoende zijn om de totale investeringskosten (inclusief de reeds gedane investeringen = de huidige boekwaarde per 1 januari 2018 à € 22,1 miljoen) terug te verdienen. 5.1.1. Belangrijkste wijzigingen in complexen In deze paragraaf worden per complex de grootste mutaties op de projectsaldi (groter dan € 250.000,= NCW) ten opzichte van de MBG 2018-2021 toegelicht. Woldmeenthe De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 383 .000,= nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018 -2021. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met de genomen winst bij de jaarrekening 2017 op basis van de POC-methode. Daarnaast is bij het herzieningsproces van de grondexploitatie in het kader van de jaarrekenin g 2017 bij de bedrijventerreinen de nadruk gelegd op een herijking van het ingerekende programma (lees: oppervlakte uitgeefbaar) in de grondexploitatie.

In het geval van Woldmeenthe blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet aansluit met de praktijk. Het werkelijk aantal nog te verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plangebied ligt lager dan verondersteld in de 12 grondexploitatie. Bij de herziening in het kader van de jaarrekening 2017 is dit hersteld, wat een nominaal een nadelig effect heeft van circa € 120.000,=. Noordwal West De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 1,51 miljoen nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018 -2021. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met de genomen winst bij de jaarrekening 2017 op basis van de POC-methode. Kornputkwartier De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 1,02 miljoen positiever in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018-2021. In de grondexploitatie Kornputkwartier was een reservering opgenomen voor ‘omzettingen in het plangebied’, met het oog op de herziening van het bestemmingsplan en de verwachting dat een deel van de vrije kavels zou worden omgezet bijvoorbeeld naar sociale woningbouw. Deze reservering kwam voort uit voordelen die z ijn ontstaan door historische rentevoordelen en afschaffen van afdrachten aan reserves. Ultimo 2017 is besloten de gevormde reservering vrij te laten vallen ten gunste van het projectresultaat.

Dit omdat de ‘omzettingen in het plangebied’ te weinig concre et waren. Oosterbroek Oldemarkt De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 0,63 miljoen negatiever in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018 -2021. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met de genomen winst bij de jaarrekening 2017 op basis van de POC-methode. Oostermeentherand De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 352.000,= positiever in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018-2021. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met het feit dat in het verleden genomen winst is gecorrigeerd bij de jaarrekening 2017, toen bleek dat er teveel winst was genomen op basis van de POC-methode. Hooidijk Zuid De grondexploitatie MBG 2019 -2022 is op netto contante waarde circa € 372.000,= negatiever in vergelijking met de grondexploitatie MBG 2018 -2021. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met de genomen winst bij de jaarrekening 2017 op basis van de POC-methode. Tijdens het herzieningsproces van de grondexploitatie in het kader van de jaarrekening 2017 is bij de bedrijventerreinen de nadruk gelegd op een herijking van het ingerekende programma (lees: oppervlakte uitgeefbaar) in de grondexploitatie. In het geval van bedrijventerrein Hooidijk -Zuid blijkt dat het ingerekende programma in de grondexploitatie niet aan sluit met de praktijk.

Het werkelijk aantal nog te verkopen vierkante meters uitgeefbaar in het plangebied ligt lager dan veronderstelt in de grondexploitatie. Bij de herziening in het kader van de jaarrekening 2017 is dit hersteld wat nominaal een nadelig effect heeft van circa € 170.000,=. 13 5.1.2. Besluiten Voor wat betreft de grondexploitaties van onderhanden plangebieden wordt voorgesteld om de herziene grondexploitaties, inclusief de wijzigingen in de complexen, vast te stellen. 14 6. Risico’s 6.1. Inleiding Indien de uitgangspunten zoals die zijn opgenomen in de grondexploitatie wijzigen, dan heeft dat gevolgen voor de resultaten van de grondexploitaties. Door vertraging in de gronduitgifte kunnen bijvoorbeeld renteverliezen ontstaan. Stagnerende of dalende grondprijzen kunnen ertoe leiden dat de geplande opbrengsten en/of opbrengstenstijgingen niet gehaald worden. Hoge inflatie kan leiden tot een situatie waarin de civieltechnische kosten hoger uitvallen dan geraamd. Tot slot kunnen door een stijging van het renteniveau eveneens hogere renteverliezen ontstaan. 6.2. Risico’s Voorheen diende de Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG) als financiële buffer om de met de grondexploitatie samenhangende risico’s op te vangen. Op 19 december 2017 is dit verander d met de vaststel ling van de Nota Reserve’s en voorzieningen 2017 .

Met de vaststelling van deze nota is besloten de Algemene Reserve Grondexploitaties (ARG) op te heffen en het saldo van € 3,5 miljoen toe te voegen aan de Algemene Reserve vaste buffer. De Algemene reserve vaste buffer en de Algemene Reserve Grondexploitaties zijn hiermee samengevoegd tot één risicoreserve. Het risicoprofiel van het gemeentelijke grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties) wordt jaarlijks bepaald op basis van de RISMAN -methode. Hierin word t ingegaan op algemene risico’s en projectspecifieke risico’s. Van de projectspecifieke risico’s wordt vervolgens aangegeven of deze kwantitatief of kwalitatief van aard zijn. De beide soorten risico’s word en omgezet in een bedrag voor de hoogte van het ri sico per project. Uitgangspunt is dat de kans dat alle onderkende risico’s zich op exact hetzelfde moment zullen voordoen 75% is. Dit percentage is overeenkomend richtlijnen die worden gehanteerd door de Vereniging van Grondbedrijven (70 -80%). Dit leidt vervolgens tot de risicobepaling in de vorm van één risicobedrag, oftewel het risicoprofiel. Het risicoprofiel staat gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit. Voorheen werd de benodigde weerstandscapaciteit afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaci teit in de ARG om het weerstandsvermogen te bepalen.

In de nieuwe situatie wordt het risicoprofiel van het gemeentelijk grondbedrijf tezamen met andere risico’s afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Algemene Reserve vaste buffer. In tabe l 2 is een overzicht te zien van de risicobepaling. Het actuele risicoprofiel van het grondbedrijf bedraagt circa € 3,8 miljoen. Hiermee is het risicoprofiel circa € 0, 9 miljoen hoger in vergelijking met vorig jaar, toen het risicoprofiel was ingeschat op circa € 2,9 miljoen. Dat heeft te maken met het feit dat het risicoprofiel in samenhang is bepaald met de (tussentijdse) winst. Dit heeft geleidt tot een hogere inschatting van de risico’s, met name in relatie tot onzekerheden over de afzetmogelijkheden in een aantal van de individuele grondexploitaties. 15 Tabel 2. Risicobepaling Omschrijving Bedrag Woningbouw € 3.118.500 Industieterreinen € 693.788 Totaal € 3.812.288 Het risicoprofiel van het grondbedrijf wo rdt tezamen met overige risico’s, afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Algemene Reserve vaste buffer. BIJLAGEN Bijlage 1.1 Woldmeenthe - cpl 05

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Woldmeenthe Projectnummer/FCL 9831_05_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2027 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0 200 1,0200 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 18.698.249 18.402.762 295.487 - 64.585 64.585 72.330 14.015 14.015 14.015 14.015 14.015 11.956 11.956 % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0 150 1,0150 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 20.157.484 18.137.749 2.019.735 - - - 252.467 252.467 252.467 252.467 252.467 252.467 252.467 252.467 Inflatie correctie en bepaling kasstroom

Uitgavenstijging: 15.922 15.922 - 1.292 2.922 858 1.155 1.459 1.768 2.084 2.052 2.332 Inkomstenstijging: 173.627 173.627 - - 7.631 11.532 15.492 19.512 23.591 27.732 31.935 36.201 Kasstroom: - 64.585 65.877 184.846- 249.126- 252.789- 256.505- 260.275- 264.100- 270.394- 274.380- Rente toerekening: 35.668- 35.668- 3.313 4.161 5.037 2.789 290- 3.453- 6.703- 10.040- 13.467- 17.015- Saldo per ultimo: (per 31-12-2027) 1.652.608- 265.014 - 332.912 402.950 223.142 23.196- 276.274- 536.233- 803.211- 1.077.351- 1.361.212- 1.652.608- Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 1.459.551- IRR (internal Rate of Return) 41,05% 331.250 65.877 184.846- 249.126- 252.789- 256.505- 260.275- 264.100- 270.394- 274.380- Jasper Dijkstra 05 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 2 Bijlage 1.2 Heetveld - cpl 15

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Heetveld Projectnummer/FCL 9831_15_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2019 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 620.436 550.349 70.087 - 35.174 34.913 - - - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 662.601 390.196 272.405 - 140.456 131.949 - - - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 698 698 - 698 - - - - - - - - Inkomstenstijging: 1.979 1.979 - 1.979 - - - - - - - -

Kasstroom: - 105.282- 98.317- - - - - - - - - Rente toerekening: 2.713 2.713 2.002 711 - - - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2019) 40.734- 160.153 - 56.873 40.734- - - - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 39.734- IRR (internal Rate of Return) 75,98% 55.869 98.317- - - - - - - - - Jasper Dijkstra 15 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.3 Noordwal West - cpl 19

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Noordwal Vollenhove Projectnummer/FCL 9831_19_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2026 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 11.223.948 10.337.531 886.417 - 122.655 97.814 80.691 78.702 78.702 78.702 78.702 78.702 191.749 - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 11.690.882 9.031.640 2.659.242 - 295.471 295.471 295.471 295.471 295.471 295.471 295.471 295.471 295.471 - Inflatie correctie en bepaling kasstroom

Uitgavenstijging: 79.259 79.259 - 1.956 3.260 4.817 6.488 8.191 9.929 11.702 32.915 - Inkomstenstijging: 165.266 165.266 - 4.432 8.931 13.497 18.131 22.835 27.610 32.456 37.375 - Kasstroom: - 172.817- 200.133- 220.451- 225.449- 228.413- 231.414- 234.450- 237.524- 108.182- - Rente toerekening: 57.441 57.441 16.324 14.367 12.045 9.440 6.740 3.969 1.126 1.790- 4.782- - Saldo per ultimo: (per 31-12-2026) 495.501- 1.305.891 - 1.149.398 963.633 755.227 539.218 317.545 90.101 143.223- 382.537- 495.501- - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 443.087- IRR (internal Rate of Return) 9,92% 1.141.211 200.133- 220.451- 225.449- 228.413- 231.414- 234.450- 237.524- 108.182- - Jasper Dijkstra 19 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.4 Ossenzijl: Hoofdstraat/Hilligerspoortweg - cpl 27

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Hoofdstraat/Hilligerspoort Ossenzijl Projectnummer/FCL 9831_27_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2019 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 600.380 556.326 44.053 - 20.929 23.124 - - - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 665.604 594.036 71.568 - - 71.568 - - - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 462 462 - 462 - - - - - - - - Inkomstenstijging: 1.074 1.074 -

1.074 - - - - - - - - Kasstroom: - 20.929 49.055- - - - - - - - - Rente toerekening: 687- 687- 471- 216- - - - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2019) 66.522- 37.710- - 17.252- 66.522- - - - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 64.890- IRR (internal Rate of Return) #GETAL! 17.016- 49.055- - - - - - - - - Jasper Dijkstra 27 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.5 Kornputkwartier - cpl 36

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Kornputkwartier Projectnummer/FCL 9831_36_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2023 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 5,00% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 34.885.888 30.825.072 4.060.816 - 975.605 990.220 488.994 457.555 457.555 690.888 - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0500 1,0500 1,0500 1,0500 1,0500 1,0500 1,0500 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 36.031.531 16.016.278 20.015.252 - 1.618.886 3.477.499 3.541.967 3.801.321 3.593.441 3.982.139 - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom

Uitgavenstijging: 177.191 177.191 - 19.804 19.755 28.006 37.717 71.908 - - - - Inkomstenstijging: 861.119 861.119 - 52.162 107.056 173.638 220.506 307.756 - - - - Kasstroom: - 643.281- 2.519.637- 3.140.273- 3.489.398- 3.318.675- 3.527.099- - - - - Rente toerekening: 727.863 727.863 185.110 179.383 150.130 112.753 70.545 29.943 - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2023) 1.101.707- 14.808.793 - 14.350.622 12.010.368 9.020.225 5.643.579 2.395.448 1.101.707- - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 1.022.577- IRR (internal Rate of Return) 3,78% 14.257.780 2.519.637- 3.140.273- 3.489.398- 3.318.675- 3.527.099- - - - - Jasper Dijkstra 36 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.6 Oldemarkt/Oosterbroek - cpl 44

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Oosterbroek Oldemarkt Projectnummer/FCL 9831_44_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2022 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 2.409.114 1.785.164 623.950 - 174.492 123.057 123.057 101.672 101.672 - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 2.495.417 591.278 1.904.139 - 782.531 280.402 280.402 280.402 280.402 - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 22.037 22.037 - 2.461

4.971 6.223 8.381 - - - - - Inkomstenstijging: 42.696 42.696 - 4.206 8.475 12.808 17.206 - - - - - Kasstroom: - 608.039- 159.090- 160.849- 185.315- 187.555- - - - - - Rente toerekening: 33.126 33.126 14.924 7.510 5.615 3.674 1.404 - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2022) 73.836- 1.193.886 - 600.771 449.190 293.956 112.316 73.836- - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 69.389- IRR (internal Rate of Return) 6,29% 593.286 159.090- 160.849- 185.315- 187.555- - - - - - Jasper Dijkstra 44 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.7 Willemsoord - cpl 46

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Willemsoord uitbreiding Projectnummer/FCL 9831_46_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2025 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 991.946 660.865 331.081 - 21.835 17.233 54.562 51.132 46.580 46.580 46.580 46.580 - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 1.529.682 368.482 1.161.200 - 145.150 145.150 145.150 145.150 145.150 145.150 145.150 145.150 - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging:

27.169 27.169 - 345 2.204 3.130 3.840 4.848 5.877 6.926 - - Inkomstenstijging: 62.827 62.827 - 2.177 4.387 6.630 8.907 11.218 13.563 15.944 - - Kasstroom: - 123.315- 129.749- 92.770- 97.519- 103.638- 104.940- 106.257- 107.589- - - Rente toerekening: 9.510- 9.510- 3.655 2.159 564 588- 1.815- 3.133- 4.484- 5.868- - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2025) 582.904- 292.383 - 172.723 45.133 47.073- 145.181- 250.633- 358.706- 469.447- 582.904- - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 527.760- IRR (internal Rate of Return) 62,63% 170.890 129.749- 92.770- 97.519- 103.638- 104.940- 106.257- 107.589- - - Jasper Dijkstra 46 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.8 Giethoorn Noord - cpl 52

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Giethoorn noord fase 1 & 2 Projectnummer/FCL 9831_52_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2025 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 2.916.120 2.333.009 583.111 - 73.521 72.799 72.799 72.799 72.799 72.799 72.799 72.799 - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 3.254.984 2.668.730 586.254 - 73.282 73.282 73.282 73.282 73.282 73.282 73.282 73.282 - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging:

42.439 42.439 - 1.456 2.941 4.456 6.001 7.577 9.184 10.824 - - Inkomstenstijging: 31.719 31.719 - 1.099 2.215 3.347 4.497 5.664 6.848 8.050 - - Kasstroom: - 239 126- 243 625 1.021 1.430 1.854 2.291 - - Rente toerekening: 34.921- 34.921- 4.197- 4.246- 4.301- 4.351- 4.398- 4.440- 4.478- 4.511- - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2025) 363.065- 335.721- - 339.679- 344.051- 348.109- 351.835- 355.212- 358.222- 360.846- 363.065- - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 328.718- IRR (internal Rate of Return) -47,17% 337.574- 126- 243 625 1.021 1.430 1.854 2.291 - - Jasper Dijkstra 52 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.9 Blokzijl Noordermaten - cpl 58

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Noordermaten Blokzijl Projectnummer/FCL 9831_58_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2022 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 3.048.139 2.513.757 534.382 - 143.855 107.230 94.432 94.432 94.432 - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 3.162.493 2.370.888 791.605 - 464.785 81.705 81.705 81.705 81.705 - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 19.524 19.524 - 2.145 3.815

5.780 7.784 - - - - - Inkomstenstijging: 12.441 12.441 - 1.226 2.470 3.732 5.014 - - - - - Kasstroom: - 320.930- 26.444 14.073 14.775 15.498 - - - - - Rente toerekening: 5.652- 5.652- 1.786 2.203- 1.900- 1.748- 1.585- - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2022) 112.923- 142.869 - 176.275- 152.035- 139.862- 126.835- 112.923- - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 106.122- IRR (internal Rate of Return) -30,44% 177.171- 26.444 14.073 14.775 15.498 - - - - - Jasper Dijkstra 58 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.10 Overhavendijk - cpl 61

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Overhavendijk Kuinre Projectnummer/FCL 9831_61_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2021 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 1.578.572 1.395.978 182.594 - 5.096 57.997 79.951 39.549 - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 1.635.488 1.178.075 457.413 - - 140.781 156.312 160.320 - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 6.811 6.811 - 1.160 3.230 2.421 - - - - - -

Inkomstenstijging: 14.159 14.159 - 2.112 4.725 7.323 - - - - - - Kasstroom: - 5.096 83.736- 77.855- 125.673- - - - - - - Rente toerekening: 8.215 8.215 2.724 2.822 1.810 860 - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2021) 56.050- 217.903 - 225.723 144.809 68.764 56.050- - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 53.333- IRR (internal Rate of Return) 12,46% 224.357 83.736- 77.855- 125.673- - - - - - - Jasper Dijkstra 61 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.11 Molenkampen III, St. Jansklooster - cpl 66

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Molenkampen III Projectnummer/FCL 9831_66_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2026 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0200 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 2.201.322 1.657.664 543.658 - 118.535 55.873 56.433 52.136 52.136 52.136 52.136 52.136 52.136 - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0150 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 2.637.584 350.364 2.287.220 - 400.660 235.820 235.820 235.820 235.820 235.820 235.820 235.820 235.820 - Inflatie correctie en bepaling kasstroom

Uitgavenstijging: 39.592 39.592 - 1.117 2.280 3.191 4.298 5.426 6.578 7.752 8.950 - Inkomstenstijging: 131.902 131.902 - 3.537 7.128 10.772 14.471 18.225 22.036 25.904 29.829 - Kasstroom: - 282.125- 182.367- 184.235- 191.265- 193.857- 196.483- 199.142- 201.836- 204.564- - Rente toerekening: 57.215 57.215 16.341 13.019 10.902 8.735 6.454 4.111 1.707 761- 3.294- - Saldo per ultimo: (per 31-12-2026) 471.357- 1.307.300 - 1.041.516 872.169 698.836 516.307 328.904 136.532 60.903- 263.500- 471.357- - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 421.497- IRR (internal Rate of Return) 9,85% 1.033.320 182.367- 184.235- 191.265- 193.857- 196.483- 199.142- 201.836- 204.564- - Jasper Dijkstra 66 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 1.12 Scheerwolde - cpl 68

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Scheerwolde Projectnummer/FCL 9831_68_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 4 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2020 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 754.330 636.606 117.724 - 53.147 32.288 32.289 - - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 992.974 138.912 854.062 - 249.687 249.687 354.687 - - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 1.950 1.950 - 646 1.304 - - - - - - - Inkomstenstijging: 11.292 11.292

- 3.745 7.547 - - - - - - - Kasstroom: - 196.540- 220.499- 328.641- - - - - - - - Rente toerekening: 11.197 11.197 6.221 3.842 1.134 - - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2020) 236.789- 497.694 - 307.375 90.718 236.789- - - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 228.126- IRR (internal Rate of Return) 46,30% 304.254 220.499- 328.641- - - - - - - - Jasper Dijkstra 68 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 4-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 2.1 Oostermeentherand - cpl 11

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Oostermeentherand Projectnummer/FCL 9831_11_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2019 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 3.273.363 2.955.038,22 318.325 - 156.389 161.936 - - - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 3.645.476 3.283.856 361.620 - - 361.620 - - - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 3.239 3.239 - 3.239 - - - - - - - - Inkomstenstijging: 5.424 5.424 -

5.424 - - - - - - - - Kasstroom: - 156.389 201.870- - - - - - - - - Rente toerekening: 6.317- 6.317- 4.110- 2.207- - - - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2019) 380.616- 328.818- - 176.539- 380.616- - - - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 371.276- IRR (internal Rate of Return) #GETAL! 174.477- 201.870- - - - - - - - - Jasper Dijkstra 11 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 2.2 Industrieterrein Blokzijl - cpl 25

Grondexploitatie gemeente Steenwijkerland Project Industrieterrein Blokzijl Projectnummer/FCL 9831_25_00 Opmerkingen: Planeconoom Onder- - - - - geen kosten- of opbrengstenstijging Datum berekening/wijziging 5 sep 2018 Prijspeildatum 1 jan 2018 Startjaar ontwikkeling: 01-01- 2018 Eindjaar ontwikkeling: 31-12- 2019 Rente over de kosten 1,25% Rente over de opbrengsten 1,25% Kostenstijging 2,00% Opbrengstenstijging 1,50% % kostenstijging: 1,0000 1,0200 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Kosten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 ECL kosten kosten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal kosten 474.607 444.049 30.559 - 13.362 17.197 - - - - - - - - % opbrengststijging: 1,0000 1,0150 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Opbrengsten % rente: 1,0125 1,0125 1,0125 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 Code Omschrijving Totaal Boekwaarde Nog te Opdrachten/ 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 opbrengsten opbrengsten (gerealiseerd) realiseren verplichtingen Totaal opbrengsten 563.814 438.814 125.000 - - 125.000 - - - - - - - - Inflatie correctie en bepaling kasstroom Uitgavenstijging: 344 344 - 344 - - - - - - - - Inkomstenstijging: 1.875 1.875 - 1.875 - - -

- - - - - Kasstroom: - 13.362 109.335- - - - - - - - - Rente toerekening: 299 299 65 233 - - - - - - - - Saldo per ultimo: (per 31-12-2019) 90.439- 5.235 - 18.662 90.439- - - - - - - - - Overschot op startwaarde: (per 1-1-2018) 88.220- IRR (internal Rate of Return) 486,89% 18.629 109.335- - - - - - - - - Jasper Dijkstra 25 MBG 2019-2022 s2, printdatum: 5-9-2018 pagina 1 van 1 Bijlage 2.3 Ossenzijl: Burgemeester van der Veenweg - cpl 29