Bomenbeleidsplan gemeente Steenbergen 2026-2036 2531479.pdf

65

4.9 BELEIDSMONITORING EN EVALUATIE Aan de hand van de belangrijkste bomengegevens wordt jaarlijks het beleid geëvalueerd. Dit vraagt om een cyclische aanpak waarin beleid, beheer en uitvoering met elkaar verbonden zijn. Figuur 4-4 laat de volgorde van de fasen hierin zien. Recente en concrete data is hierbij fundamenteel. Door systematisch te monitoren ontstaat inzicht in de effectiviteit van het beleid en de voortgang van de implementatie en uitvoering. Deze inzichten worden gebruikt om, waar nodig, het beleid, beheer of uitvoering aan te passen. Deze aanpak sluit aan bij het HIOR en IBOR, waarin integraal werken centraal staat. Door alle stappen in samenhang te bekijken en cyclisch te benaderen, blijft het bomenbeleid toekomstbestendig en wendbaar. Bij de jaarlijkse evaluaties is van belang dat er, vanuit alle niveaus van de organisatie en extern, belanghebbenden betrokken worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de klankbordgroep bomen en waterschap Brabantse Delta. Tot slot heeft gemeente Steenbergen aandacht voor de interne processen met betrekking tot bomen: “De manier waarop beslissingen worden genomen, het proces om tot een beslissing te komen, heeft evenveel invloed op wat er met de beslissing gebeurt als de beslissing zelf.” Figuur 4-4. De plan-do-check-act cyclus voor assetmanagement wordt toegepast op het bomenbestand

66

BELEIDSPLAN BOMEN

BEHEER EN ONDERHOUD HOOFDSTUK 5:

GEMEENTE STEENBERGEN

67

5.1 INLEIDING Als eigenaar en beheerder van bomen moet gemeente Steenbergen voldoen aan de zorgplicht. In dit hoofdstuk worden hiervoor de hoofduitgangspunten beschreven. Deze uitgangspunten vormen het kader voor het beheerplan, waarin de werkwijze, beheerfrequenties en uitvoeringskeuzes inhoudelijk verder zijn uitgewerkt. Gemeente steenbergen is eigenaar of beheerder van ruim 18.000 bomen en verantwoordelijk voor de veiligheid in de openbare ruimte. Om de veiligheid van bomen zo goed als mogelijk te kunnen garanderen is het van belang dat er bestendig beheer en onderhoud aan de bomen wordt uitgevoerd. Door hier zorgvuldig mee om te gaan wil de gemeente onder andere voorkomen dat ze aansprakelijk kan worden gesteld. De gemeente moet hierbij goed kunnen aantonen dat het beheer en onderhoud voldoende is uitgevoerd. Tijdens het beheer moet rekening worden gehouden met de ecologie en biodiversiteit om verstoring tot het minimum te beperken en idealiter om bij te dragen aan het verbeteren hiervan.

moeten worden nageleefd bij beheer en onderhoud: • Structurele boomveiligheidscontrole (BVC) wordt uitgevoerd door een Data Inspecteur Bomen (DIB); • Flora en fauna beschermen door te beheren buiten het broedseizoen en ecologische voorlooprondes; • Beheer wordt uitgevoerd door een deskundige boomverzorger met een European Tree Worker (ETW) certificaat; • Het gereedschap en materiaal dat wordt ingezet tijdens het beheer en onderhoud is elektrisch; • Snoeihout wordt zoveel mogelijk verwerkt in bos- en struweelvakken; • Waar mogelijk en veilig blijft dood hout staan of liggen; • Vrijgekomen stamhout zo hoogwaardig mogelijk verwerken ten behoeve van circulariteit. (bijvoorbeeld: timmerhout, bankje, kunstwerk); • Wegafzettingen bij onderhoud lanen etc.; • Alle bomen in eigendom van de gemeente en alle private bomen van Klasse I en II hebben een actueel boompaspoort.

5.2 UITGANGSPUNTEN Het doel van het beheer en onderhoud van bomen is dat ze vitaal en gezond uit kunnen groeien naar volledige potentie. Hierbij is het van belang dat de onder- en bovengrondse omstandigheden (bij de aanleg) goed zijn. De volgende uitgangspunten

68

5.3 INSPECTIES EN DUURZAAM BEHEER Om de doelstellingen uit hoofdstuk 3 te behalen is bestendig beheer nodig, hieronder worden aspecten toegelicht om dit te waarborgen.

5.3.1 BOOMVEILIGHEIDSCONTROLE De boomveiligheidscontrole (BVC) heeft een tweetal componenten: veiligheid (VTA) en onderhoudsbehoefte. Deze gegevens vormen de basis van het werkplan voor onderhoud. Veiligheid wordt gecontroleerd aan de hand van een visuele controle van de bomen, volgens de Visual Tree Assessment (VTA) methode. Hierbij worden de bomen beoordeeld op mechanische en biologische gebreken. Bij de onderhoudsbehoefte wordt gekeken of snoei of groeiplaatsverbetering nodig zijn. De BVC wordt uitgevoerd door een datainspecteur bomen (DIB) en volgens methodiek van het Normeninstituut bomen. Als nodig worden passende veiligheidsmaatregelen geadviseerd. Daarbij worden de benodigde maatregelen geadviseerd (met een urgentietermijn) om de bomen weer veilig en vitaal te maken. De reguliere BVC wordt eens per drie jaar uitgevoerd, enkel de bomen met een verhoogde gevaarzetting of risicobeoordeling worden frequenter gecontroleerd. Dit wordt door de DIB opgenomen in het boompaspoort. Onderhoud door derden aan bomen in eigendom van de gemeente of Klasse I bomen moet aan dezelfde kwaliteit voldoen als het onderhoud dat de gemeente uitvoert.

BELEIDSPLAN BOMEN

CO2 uitstoot

CO2 opslag

f to ds gr on

iek

er

m Tim

Re

g

lin

c cy

r fab

Bio m cen assa tral e

Recycling

ige

o Ho

ard wa ag La

Hoogwaardige Bouwmaterialen

ige

gro nds

tof

gw

ag

l ops

Ge grorecy nd cled sto e f

CO2

rd aa

BouLaagwa wm ard ater ige iale n Figuur 5-1. Kringloop van hout. Hoogwaardig afwaarderen van hout, laatste middel is energie (bron: CEI-Bois) GEMEENTE STEENBERGEN

n ateriale Plaatm fabriek

69

ECOLOGISCHE WAARDEBEOORDELING

Een gebrek op het gebied van boomveiligheid kan in het kader van ecologie een meerwaarde zijn. De ecologische waarde wordt gebaseerd op de resultaten van de boomveiligheidscontrole en bepaald aan de hand van een boomhabitaten omgevingsbiotoopbeoordeling17. Deze beoordeling wordt uitgevoerd op het moment dat bomen in aanmerking komen voor een monumentale beleidsstatus (Klasse I). Per locatie wordt een specifieke afweging gemaakt tussen ecologische waarde en veiligheid van de openbare ruimte.

Zwam op boomstam

70

5.3.2 BOOMGASTEN Er zijn vele boomgasten die op één of andere manier gebruik maken van bomen. In Nederland zijn bijvoorbeeld meer dan 50 vogelsoorten verbonden met bomen en daarnaast een groot aantal soorten insecten, andere ongewervelden en schimmels. In sommige gevallen kan een specifieke schimmel ervoor zorgen dat een boom instabiel kan worden. Het kan echter jaren duren voordat er daadwerkelijk gevaar is. Tijdens het beheer en onderhoud moet er rekening worden gehouden met boomgasten. In het broedseizoen zijn werkzaamheden ongewenst en bij holtes moet er soortspecifiek onderzoek worden uitgevoerd als de holte dreigt te verdwijnen door beheer en onderhoud. De gemeente doet dit door aan de hand van de ‘‘Gedragscode soortbescherming gemeenten’’ van Stadswerk te werken.

5.3.3 WORTELOPDRUK Wortelopdruk leidt tot overlast voor de weggebruiker, onveilige situaties, hogere kosten voor beheer, onderhoud van verhardingen en kans op verslechtering van het bomenbestand. Gemeente Steenbergen heeft recent inzicht in de belangrijkste risicolocaties voor wortelopdruk. Daarmee is waardevolle input beschikbaar voor een integrale aanpak van deze problematiek in de gemeente. Op boomniveau is een risicoklasse toegekend van laag, gemiddeld of hoog risico op wortelopdruk. Van de 18.768 geanalyseerde bomen heeft 5% een hoog en 6% een gemiddeld risico op wortelopdruk. Deze bomen staan voornamelijk in de dorpskernen. Door middel van een structurele aanpak om wortelopdruk tegen te gaan, wordt overlast beperkt tot 2% in de komende 10 jaar. Handboek Bomen wordt gevolgd als leidraad voor het vaststellen van de mate van overlast bij wortelopdruk. De bandbreedte waarbinnen maatregelen tegen wortelopdruk genomen worden, hangt één op één samen met de boomklassen. Wortelopdruk bij Klasse I en II wordt als eerste verholpen. 5.3.4 CIRCULAIR EN KLIMAATNEUTRAAL Onderhoud en beheer is gericht op circulariteit en klimaatneutraliteit. Dit betekent dat de onderhoudswerkzaamheden een minimale CO2belasting hebben en dat restmaterialen, zoals takken en stamhout, zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt worden (zie Fig. 5-1). BELEIDSPLAN BOMEN

Concreet betekent dit: • Onderhoud met minimale CO2-belasting wordt vertaald naar werkbestek (elektrisch materiaal gebruiken); • Geen gebruik van chemische bestrijding; • Geleverde bomen zijn biologisch gekweekt; • Circulair beheer: snoeihout wordt zoveel mogelijk intact verwerkt in plantvak en anders afgevoerd en verwerkt door een composteerder; • Circulair beheer: stamhout wordt zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt.

5.4 BESTAANDE EN NIEUWE BOMEN Het is duidelijk dat we met korte- en langetermijn maatregelen moeten reageren op klimaatverandering. Er moet vooruit gekeken worden om ervoor te zorgen dat de bomen in de toekomst vitaal en talrijk zijn en blijven. Om dit te bereiken is een aantal aspecten van belang, namelijk: • Locatie - welke locaties zijn in de toekomst geschikt als groeiplaats voor een boom, waar komen de eigenschappen van bomen het beste tot hun recht; • Groeiplaats - bestaande en nieuwe groeiplaatsen moeten dusdanig zijn ingericht dat de bomen genoeg doorwortelbaar volume hebben. Daarmee kunnen ze vitaal uitgroeien en een hoog boomkroonvolume bereiken; • Boomsoort - afhankelijk van bovenstaande GEMEENTE STEENBERGEN

aspecten kan er een keuze worden gemaakt welke boomsoort het meest geschikt is voor de locatie.

• 5.4.1 LOCATIEKEUZE De keuze van de juiste locatie is één van de belangrijkste succesfactoren voor het duurzaam aanplanten en behouden van bomen. Een weloverwogen keuze voorkomt toekomstige knelpunten in beheer en schade aan infrastructuur en bevordert de groeikansen van bomen. Bovendien draagt een strategische plaatsing bij aan meerdere maatschappelijke doelen zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, verkeersveiligheid en de beleving van de openbare ruimte. Bij het bepalen van geschikte boomlocaties worden de volgende aspecten meegewogen: • Ruimtelijke inpassing: de locatie moet voldoende ruimte bieden, zowel boven- als ondergronds, voor de gewenste boomgrootte op eindbeeld. Dit voorkomt overlast en schade door bijvoorbeeld wortelopdruk of beperkte doorrijhoogte; • Functionele omgeving: de aanwezigheid van ondergrondse kabels en leidingen, riolering, verhardingen of andere infrastructuur wordt meegenomen in de afweging. Als dat nodig is worden technische maatregelen genomen om boomgroei en infrastructuur te combineren; • Ecologische waarde: bomen kunnen een verbindende schakel vormen in het stedelijk

•

•

of landelijk groenblauwe netwerk. Locaties die bijdragen aan ecologische verbindingen of biodiversiteitsversterking krijgen prioriteit; Klimaatadaptatie en hittestress: in versteende of hittegevoelige gebieden wordt bij locatiekeuze nadrukkelijk gekeken naar de meerwaarde van bomen voor schaduw, verkoeling, luchtkwaliteit en wateropvang; Sociale en esthetische waarde: bomen verhogen de kwaliteit van de leefomgeving. De zichtbaarheid, belevingswaarde en cultuurhistorische context worden meegewogen, zeker in gebieden met veel gebruikers of recreatief karakter; Beheerbaarheid: de boom moet op de gekozen locatie veilig te beheren zijn, zonder structurele conflicten met verkeer, eigendom of gebruiksfuncties. Ook bereikbaarheid voor beheer en monitoring speelt hierbij een rol.

Door locatiekeuze integraal af te stemmen met andere ruimtelijke ontwikkelingen en functies, wordt het bomenbestand toekomstbestendig ingericht. Dit draagt bij aan een gezonde, aantrekkelijke en veerkrachtige leefomgeving. 5.4.2 GROEIPLAATSINRICHTING Een goede groeiplaats vormt de basis voor een vitale en toekomstbestendige boom. De inrichting van de groeiplaats is daarmee van doorslaggevend belang voor het realiseren van de doelstellingen uit dit bomenbeleidsplan. Of het nu gaat om nieuw

71

aan te planten bomen of het verbeteren van de standplaats van bestaande exemplaren, een doordachte groeiplaatsinrichting draagt bij aan de gezondheid, levensduur en klimaatbestendigheid van het bomenbestand. Bij de inrichting van groeiplaatsen wordt rekening gehouden met de volgende uitgangspunten conform Boommonitor Handboek Bomen19: • Voldoende ondergrondse ruimte: bomen hebben ruimte nodig om een gezond wortelstelsel te ontwikkelen. Afhankelijk van de soort en gewenste eindmaat wordt er een specifiek doorwortelbaar volume per boom nagestreefd (zie Bomenbeheerplan); • Goede bodemstructuur en -samenstelling: de bodem moet luchtig, voedzaam en waterdoorlatend zijn, afgestemd op de boomsoort en de lokale omstandigheden. Verdichting wordt voorkomen door bijvoorbeeld het toepassen van bomenzand, bomengranulaat of ondergrondse groeiplaatsconstructies. Idealiter wordt er turfvrij gewerkt; • Waterhuishouding: een groeiplaats moet zowel voldoende water kunnen vasthouden als overtollig water kunnen afvoeren. Het aansluiten van groeiplaatsen op het hemelwatersysteem wordt waar mogelijk toegepast; • Bodembescherming en doorwortelbaarheid: de bovengrondse inrichting (zoals

72

•

bestrating) wordt afgestemd op de groeiplaats, bijvoorbeeld met drukverdelende constructies, beluchtings- en bevloeiingssystemen of wortelgeleiding; Beheer en nazorg: nieuwe groeiplaatsen krijgen voorzieningen die beheer en monitoring mogelijk maken, zoals inspectiepunten, en worden gedurende de vestigingsfase intensief gemonitord en waar nodig bijgestuurd.

•

• Door bij de aanleg en renovatie van boomlocaties deze uitgangspunten te hanteren, wordt ingezet op een duurzaam bomenbestand dat beter bestand is tegen extreme weersomstandigheden, verharding en andere stedelijke invloeden. Voor aspecten die niet in dit beleidsplan zijn opgenomen wordt de Boommonitor19 van het meest actuele Handboek Bomen gevolgd. 5.4.3 BOOMSOORTKEUZE De juiste soort op de juiste plaats vergroot de groeikansen, vermindert de beheerkosten en versterkt de ecologische en landschappelijke waarde van de omgeving. Daarnaast draagt een bewuste boomsoortkeuze bij aan het verhogen van de biodiversiteit en het verbeteren van de klimaatadaptieve functies van bomen. Bij de boomsoortkeuze worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Geschiktheid voor de locatie: de boomsoort wordt afgestemd op de ruimtelijke en

•

•

bodemtechnische omstandigheden van de groeiplaats, zoals beschikbare ruimte, bodemtype, waterhuishouding en windbelasting; Klimaatbestendigheid: er wordt gekozen voor soorten die bestand zijn tegen de extremen van het veranderende klimaat, zoals droogte, hittestress, hevige neerslag en stormen. Waar passend worden soorten uit nabijgelegen klimaatzones overwogen; Biodiversiteit: de inzet van een diverse mix van soorten wordt nagestreefd om de ecologische waarde te vergroten en de veerkracht tegen ziekten en plagen te verbeteren. Inheemse soorten krijgen waar mogelijk de voorkeur. Verder wordt de richtlijn van Santamour gevolgd door het aanplanten van maximaal 10% dezelfde soort, 20% hetzelfde geslacht en 30% van dezelfde familie bomen. Voor nieuwbouw en nieuwe inrichting, in tegenstelling tot herinrichting, kan worden gekozen voor de percentages 5-10-20; Landschappelijke en cultuurhistorische inpassing: de boomsoort wordt afgestemd op het karakter van de omgeving, met respect voor cultuurhistorische waarden, het straatof dorpsbeeld en bestaande landschappelijke structuren; Beheeraspecten: soorten die veel overlast veroorzaken (bijvoorbeeld door vruchtdracht, allergene werking of gevoeligheid voor breuk) worden op drukbezochte of gevoelige locaties BELEIDSPLAN BOMEN

•

zoveel mogelijk vermeden. Ook wordt gekeken naar de verwachte onderhoudsbehoefte; Levensverwachting en groeivorm: er wordt gekozen voor soorten met een passende levensverwachting en groeivorm voor de beoogde gebruiksduur en functie van de locatie.

Door zorgvuldig te kiezen voor soorten die passen bij de lokale omstandigheden én de beleidsdoelen, wordt gebouwd aan een bomenbestand dat bijdraagt aan een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving. Aan het Bomenbeheerplan 2026-2031 is een lijst toegevoegd van boomsoorten die toegepast kunnen worden in gemeente Steenbergen. 5.4.4 AANPLANT EN BEGELEIDING Een succesvolle aanplant en goede begeleiding in de eerste jaren na het planten zijn cruciaal voor de ontwikkeling van sterke, gezonde bomen. Zonder zorgvuldige uitvoering en nazorg kan de vitaliteit en levensverwachting van jonge bomen sterk worden beperkt met verhoogde uitval, hogere beheerkosten en een verminderde bijdrage aan beleidsdoelen als gevolg. Om het succes van nieuwe aanplant te maximaliseren, worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Kwaliteit van plantmateriaal: alleen bomen die voldoen aan de geldende kwaliteitsnormen (zoals de Nederlandse Norm Naktuinbouw GEMEENTE STEENBERGEN

Uitvoering beheerwerkzaamheden

73

•

•

•

74

of vergelijkbare certificering) worden aangeplant. Bomen zijn gezond, vrij van ziekten en plagen, beschikken over een goed ontwikkeld wortelgestel en hebben een correcte snoeivorm; Voorbereiding van de groeiplaats: de groeiplaats wordt ruim voor aanplant geschikt gemaakt volgens de eisen voor bodemstructuur, doorwortelbaarheid, voedingsstoffen en waterhuishouding, zodat de boom zich optimaal kan vestigen; Aanplantwijze: bomen worden geplant volgens de geldende richtlijnen, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met plantdiepte, wortelspreiding, bescherming tegen mechanische schade (bijvoorbeeld boompalen en boombanden) en directe bevochtiging na aanplant; Begeleidingsperiode: de eerste jaren na aanplant zijn bepalend voor de ontwikkeling van een stabiele kroonstructuur en een gezond wortelstelsel. Daarom worden jonge bomen actief begeleid met: ▫ Regelmatige inspecties op vitaliteit, schade en stabiliteit; ▫ Begeleidingssnoei om een evenwichtige, duurzame kroonopbouw te stimuleren en ingroei van concurrerende takken of verkeerde kroonvormen te voorkomen; ▫ Tijdige watergift, vooral in de eerste drie groeiseizoenen, afhankelijk van weersomstandigheden en bodemtype;

▫

•

Verwijdering van boombanden en boompalen zodra de boom zelfstandig is verankerd (doorgaans na 2-3 jaar); Registratie en monitoring: nieuwe aanplant wordt opgenomen in de bomenadministratie, zodat opvolging, beheer en evaluatie gericht kunnen plaatsvinden.

Door te investeren in een professionele aanplant en intensieve begeleiding, wordt de uitval van jonge bomen geminimaliseerd en wordt de basis gelegd voor een vitaal, toekomstbestendig bomenbestand. 5.4.5 RISICOMANAGEMENT

kap wordt zorgvuldig gedocumenteerd, inclusief de reden van spoed, staat van de boom en uitgevoerde werkzaamheden. Houder dient in dit geval binnen twee werkdagen na het vellen alsnog een aanvraag voor een omgevingsvergunning in. Na noodkap wordt beoordeeld of herplant noodzakelijk en mogelijk is, anders wordt compensatie betaald volgens procedure beschreven in dit Bomenbeleidsplan. In geval van een stormschouw worden acuut gevaarlijke situaties direct aangepakt, zoals het verwijderen van afgebroken takken of veiligstellen van instabiele bomen. Overige schade wordt ingepland voor herstel of verdere inspectie.

NOODKAP

In uitzonderlijke gevallen kan een boom zodanig instabiel of gevaarlijk zijn dat directe verwijdering noodzakelijk is om schade of letsel te voorkomen. Noodkap wordt alleen toegepast als: • Uit visuele inspectie blijkt dat de boom acuut dreigt te bezwijken; • Nader technisch onderzoek (bijvoorbeeld klimmend onderzoek of trekproef) een ernstig gebrek aantoont; • Extreme weersomstandigheden (stormschade, blikseminslag) ernstige structurele schade hebben veroorzaakt. In geval van vergunningsplichtige bomen (klasse I en II) wordt bij een noodkap vooraf, waar mogelijk, overleg gevoerd met een boomdeskundige. De

OVERIGE RISICOVOLLE SITUATIES

Naast stormschade en ziektes kunnen zich andere risicovolle situaties voordoen, zoals: • Mechanische beschadiging door verkeer of werkzaamheden; • Aantasting van de stabiliteit door graafwerkzaamheden in de wortelzone; • Droogte- of wateroverlastschade die de wortelvastheid aantast. Preventief wordt, voorafgaand aan werkzaamheden in de buurt van bomen, altijd een boomveiligheidstoets uitgevoerd. Bij constatering van risico’s wordt direct gehandeld om de veiligheid te waarborgen, bijvoorbeeld door tijdelijke afsluiting of ondersteuning van de boom. BELEIDSPLAN BOMEN

5.5 FINANCIERING EN BUDGET Een duurzaam en veilig bomenbestand vraagt om structurele investeringen in beheer, onderhoud en vernieuwing. Daarom is het noodzakelijk dat financiering voor bomenbeheer planmatig en toereikend is geregeld, afgestemd op de ambities en uitgangspunten van dit bomenbeleidsplan. STRUCTURELE FINANCIERING

Beheer en onderhoud van bomen zijn doorlopende activiteiten die bestaan uit onder meer: • Periodieke inspecties en risicobeoordelingen; • Uitvoering van regulier onderhoud zoals snoei, begeleidingssnoei en groeiplaatsverbeteringen; • Vervanging van bomen na einde levensduur of bij calamiteiten; • Monitoring van boomgezondheid en actualisering van de bomenregistratie. Voor deze activiteiten wordt jaarlijks een structureel budget gereserveerd binnen de gemeentelijke of organisatiebegroting. Dit budget is gebaseerd op: • Het aantal en type bomen in beheer; • De gemiddelde kosten per beheercategorie (jeugdfase, volwassen fase, eindfase); • De cyclische onderhoudsmaatregelen, bijvoorbeeld vijfjaarlijkse snoei in lanen.

GEMEENTE STEENBERGEN

INCIDENTELE FINANCIERING

Naast reguliere middelen kan incidenteel extra financiering nodig zijn voor: • Aanpak van calamiteiten zoals grootschalige stormschade of boomziekten; • Grootschalige herinrichtingsprojecten waarbij herplant noodzakelijk is; • Uitbreiding van het bomenbestand in het kader van klimaatadaptatie of biodiversiteitsprojecten. Waar mogelijk worden voor dergelijke incidentele kosten externe subsidies of projectfinanciering aangevraagd, bijvoorbeeld via provinciale fondsen, klimaatregelingen of biodiversiteitsprogramma’s. Ook wordt er een Uitvoeringsprogramma opgesteld voor de uitvoering van acties om de doelstellingen benoemd in Hoofdstuk 3 te verwezenlijken. BEGROTINGSUITGANGSPUNTEN

wordt prioriteit gegeven aan veiligheid en vitale bomenstructuren. KOSTENBEWUST BEHEER

Efficiënt en kostenbewust beheer wordt nagestreefd door: • Slimme inzet van groeiplaatsverbeteringen om onderhoudskosten op lange termijn te verlagen; • Duurzame soortkeuze en goede begeleidingssnoei om de levensduur van bomen te verlengen; • Regionale samenwerking voor gezamenlijke aanbesteding van beheer en onderhoud. Door beheer en onderhoud van bomen als een structurele, beleidsmatige verantwoordelijkheid te financieren, wordt niet alleen de veiligheid gegarandeerd maar ook de maatschappelijke waarde van het bomenbestand duurzaam geborgd.

De volgende uitgangspunten gelden voor de begroting: • Beheer en onderhoud zijn kostendragers die bijdragen aan grotere beleidsdoelen zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, leefbaarheid en vitaliteit; • Kosten voor herplant, nazorg en beheer worden standaard opgenomen bij vervangingsprojecten (herplantplicht); • Kwaliteits- en veiligheidsnormen zijn leidend bij de inzet van middelen; bij bezuinigingen

75

BIJLAGEN 76

BELEIDSPLAN BOMEN

BIJLAGE 1. KAARTEN TER ONDERSTEUNING AAN HET BOMENBELEIDSPLAN

FiguurGEMEENTE B1-1. Groenblauwe STEENBERGEN structuurkaart en ambitiekaart van ORBIS, gemeente Steenbergen, juni 2024

77

78

Figuur B1-2. Resultaten klimaatstresstest, gemeente Steenbergen, 2019

BELEIDSPLAN BOMEN

Figuur B1-3. De belangrijkste natuurgebieden van Steenbergen. Ecologisch verbinden verhoogt de biodiversiteit.

80

Figuur B1-4. Percentage dat voldoet aan de 3-30-300 regel ‘3 bomen zichtbaar vanuit huis’

BELEIDSPLAN BOMEN

GEMEENTE STEENBERGEN

Figuur B1-5. Percentage dat voldoet aan de 3-30-300 regel ‘binnen 300 meter een groene verblijfsplek’

81

BIJLAGE 2. UITKOMSTEN PARTICIPATIETRAJECT Het participatietraject voor de totstandkoming van het bomenbeleidsplan gemeente Steenbergen 2026-2036 bestond uit drie onderdelen. Een inwonerenquête, interviews met de interne gemeentelijke organisatie en klankbordgroepsessies met externe stakeholders. De trajecten zijn georganiseerd en begeleid door NLadviseurs en gemeente Steenbergen. KLANKBORDGROEP EXTERNE STAKEHOLDERS In de klankbordgroep hebben de volgende partijen deelgenomen: Welberg – boomexpert – groene denktank Dorpsraad Welberg – eigenaar voedselbos ’t Landje – bestuurslid landelijke coöperatie Land van Ons. Waterschap Brabantse Delta Gebiedscoördinator Stimuleringsregeling Landschap en BoerenNatuur Landschap Schrijfster boek Vol Voedsel Bos Aanjager motie bomenbeleidsplan en groendeskundige Inwoners Voormalig ‘groen’ raadslid: actief betrokken bij Benegora Staatsbosbeheer Uilenwerkgroep Steenbergen en omstreken Wildbeheereenheid Steenbergen Tijdens de klankbordsessies zijn dilemma’s voorgelegd en inhoudelijke besluiten genomen met betrekking tot de praktische invulling van het beleidsplan. Daarnaast heeft de klankbordgroep feedback geleverd op zowel de ambities en doelstellingen als op het beleidsplan in zijn geheel. De verwerking van deze feedback is teruggekoppeld aan de leden van de klankbordgroep.

INTERVIEWS INTERNE ORGANISATIE OPMERKINGEN VANUIT VERSCHILLENDE BELEIDSVELDEN

Verharding en verlichting: “Bomen behouden waar mogelijk” Economie: “Er wordt nog geen rekening mee gehouden binnen de afdeling” en “zelfs ondernemersvereniging beseft dat ze meer bomen nodig gaan hebben” Kunst, cultuur en erfgoed: “Bomen moeten zo worden aangeplant dat ze de zichtlijnen versterken maar groen is nog niet opgenomen in het nieuwe erfgoedbeleid” Sport: “Sportparken hebben verkoeling nodig”

82

BELEIDSPLAN BOMEN

Kerngericht werken en participatie: “Keuzes uit het verleden hebben misschien wel geleid tot slechte ervaring met bomen” en “Voor elke inwoner een boom” Vastgoed en grondzaken: “Boombescherming niet privaatrechtelijk (via een koopovereenkomst) te regelen” Verkeer en mobiliteit: “Bomen langs de rijbaan zorgen voor een (natuurlijke) remming van het verkeer” Duurzaamheid: “Er moet meer balans komen tussen de gebieden waar het al wel groen is en waar het helemaal versteend is” en “Bewustzijn van de waarde van bomen is nog niet voldoende waardoor het draagvlak onvoldoende is” RO en wonen / Stedenbouw: “Groeiplaatsomstandigheden worden nu beter ingeschat. Dat is in het verleden niet altijd gebeurd.” Vergunningverlening, toezicht en handhaving: “Bescherm wat je belangrijk vindt maar geef ruimte waar kan.” Sociaal domein (gezondheid en preventie): “Bomen ondersteunen de beleidsdoelen maar dat krijgt nog geen fysieke weerslag in het sociaal beleid.” SAMENVATTING SWOT ANALYSE STERKE PUNTEN

De gemeente Steenbergen heeft al diverse koppelingen gelegd tussen beleidsvelden die bijdragen aan een bomenrijke en toekomstbestendige leefomgeving. Deze bestaande verbindingen vormen een sterk fundament voor het verder vormgeven van een effectief en gedragen bomenbeleid. 1. Bomen in relatie tot mobiliteit • Schaduw op fietspaden wordt al als belangrijk aspect herkend en waar mogelijk meegenomen in ontwerp en inrichting. • De gemeente volgt de CROW-richtlijnen, wat zorgt voor een veilige en kwalitatieve openbare ruimte waarin ook bomen goed kunnen worden ingepast. 2. Goede voorbeelden in de praktijk • In Bergse plaat in Bergen op Zoom is sprake van een mooie laanstructuur die als voorbeeld kan dienen voor andere wijken. • Het populaire initiatief voor een Herdenkingsbos of Levensbos sluit aan bij de behoefte aan betekenisvol groen en versterkt de band tussen inwoners en hun leefomgeving. • Mozaïekbankjes met bomen in alle kernen zijn een sterk voorbeeld van hoe groen ook bijdraagt aan inclusiviteit en sociale ontmoeting (LHBTQI+ en eenzaamheid). 3. Breed draagvlak en weinig weerstand • Over het algemeen is er weinig weerstand tegen bomen vanuit inwoners. • Inwoners zijn niet anti-boom, maar stellen wel praktische wensen zoals het behoud van parkeerplekken. Dit biedt ruimte voor gerichte communicatie en slimme ontwerp-oplossingen.

• Er is dus sprake van een basishouding van acceptatie, wat kansen biedt om het draagvlak verder te vergroten. 4. Sterke uitvoeringscapaciteit • De gemeente beschikt over een eigen buitendienst voor groenbeheer en voert veel werkzaamheden in eigen beheer uit. Dit zorgt voor korte lijnen, kennis van de lokale situatie en directe invloed op kwaliteit. 5. Vitale Vesting als inspirerend voorbeeld • Het project Vitale Vesting toont aan dat Steenbergen in staat is om vergroening en klimaatadaptatie te integreren in gebiedsontwikkeling. GEMEENTE STEENBERGEN

83

• •

Binnen dit project is het Handboek Vitale Vesting vastgesteld, waarin zes hoofdthema’s centraal staan. Per gebied worden prioriteiten bepaald, en voor de overige thema’s wordt gezocht naar meekoppelkansen. Deze aanpak biedt een inspirerend model voor toekomstige projecten, waarbij groen, mobiliteit, erfgoed en leefbaarheid hand in hand gaan.

ZWAKKE PUNTEN

Hoewel Steenbergen al mooie stappen zet richting een groenere gemeente, zijn er ook nog diverse knelpunten en blinde vlekken waar bomen onvoldoende worden meegenomen in ander beleid. Deze aandachtspunten onderstrepen het belang van een integraal en toekomstgericht bomenbeleid waarin bescherming, aanplant, beheer en beleid elkaar versterken. Zo kunnen bestaande knelpunten worden omgezet in kansen voor een groener Steenbergen. 1. Belemmeringen in inrichting & herontwikkeling • Bomen staan soms op plekken die een herinrichting bemoeilijken; vaak is bij eerdere inrichting onvoldoende rekening gehouden met groeiruimte of functionaliteit. • Wortelopdruk zorgt voor problemen op paden en velden; er is een scan gedaan door Antea. Voldoende ruime ondergrondse groeiplaatsen ontbreken structureel. • Centrumgebieden zoals Steenbergen en Dinteloord zijn sterk versteend, met weinig bomen en hoge hittestress als gevolg. • Op bedrijventerreinen is de situatie vergelijkbaar: weinig groen, hoge temperaturen en weinig uitnodigende buitenruimte voor medewerkers. 2. Beheer, onderhoud en monitoring • Veel bomen op gemeentegrond zijn van slechte kwaliteit en zouden gekapt moeten worden, maar vergunningregels belemmeren dat soms. • Onderhoud door derden, zoals sportverenigingen, is niet altijd op niveau (volgens de schouw). Ook overlast van eikels op sportvelden wordt genoemd.

• Nieuwe wijken houden onvoldoende rekening met structurele onderhoudskosten van groen en bomen. • Speelplekken zonder bomen worden in de zomer nauwelijks gebruikt, maar er wordt bij inrichting nog te vaak alleen gekeken vanuit onderhoud, niet vanuit gebruikswaarde. 3. Beleidsmatige hiaten & inconsistenties • De regel dat voor elke gekapte boom twee terug geplant moeten worden, wordt in de praktijk niet altijd nageleefd of is fysiek niet uitvoerbaar. • Veel kap van bomen blijft onzichtbaar, omdat deze buiten de vergunningplicht valt. Privaatrechtelijke afspraken (bijv. via koopovereenkomsten) blijken niet effectief of handhaafbaar. • De kaart met beschermde groenstructuren is niet duidelijk en zou ontwikkelingen tegenhouden, terwijl tegelijkertijd belangrijke ecologische structuren verdwijnen (bijv. aan de Steenbergse weg). • De bebouwingscontour is verouderd en beperkt bij het plannen van nieuw groen of bescherming in buitengebieden. 4. Gebrek aan integratie met andere beleidsvelden • In projectvoorbereiding is vergroening niet altijd structureel ingebed – bijvoorbeeld bij nieuwe wijken of bedrijventerreinen. • Bij gebiedsinrichting ligt de focus vaak bij techniek en kosten (wegen, riolering), niet op lange termijn klimaatadaptatie of leefkwaliteit. • Het beleidsplan volksgezondheid noemt nog niets over luchtkwaliteit of preventieve gezondheidswinst door bomen.

84

BELEIDSPLAN BOMEN

Er is nog geen regeling voor groene schoolpleinen, terwijl dit direct bijdraagt aan hittebestrijding en gezondheidsbevordering bij jeugd. 5. Belemmeringen in het buitengebied & in de ecologische structuur • Veel ecologische structuren zijn verdwenen door kap, zoals boomlanen met populieren bij glastuinbouw. Herplant is lastig te realiseren en vereist onderhandelingen met de sector. • In het buitengebied wordt beperkt gebouwd, maar er liggen kansen om langs dijken en wegen nieuwe bomen aan te planten. • Monoculturen bomen uit het verleden zijn kwetsbaar voor ziekten: uitval leidt tot gaten in structuren en vraagt om grootschalige renovatie.

•

BEDREIGINGEN

Een aantal bedreigingen zijn uit de interviews naar voren gekomen die afgevangen kunnen worden of waar rekening mee gehouden moet worden in het bomenbeleidsplan. 1. Fysieke ruimte en technische beperkingen • Ondergrondse drukte (kabels, leidingen) maakt het lastig om bomen te planten, vooral in de kernen. • Smalle profielbreedtes en straten bieden weinig ruimte voor extra groen. • Inbreiding (verdichting) maakt plaatsing van bomen nog moeilijker door beperkte ruimte en hogere kosten. • Bebouwingscontour en kaart met beschermd groen zijn verouderd en moeten geactualiseerd worden. 2. Parkeren versus Groen • Parkeerbeleid: bij herinrichting mogen geen parkeerplekken verdwijnen om aan de norm te voldoen. • Publieke opinie: op korte termijn vaak voorkeur voor parkeren, op lange termijn meer waardering voor sfeer en groen. • Voorbeelden van gehoorde klachten: bomen blokkeren parkeerplekken, veroorzaken vogelpoep op auto’s of staan in de weg voor uitbreiding (zoals bij de Gummarusschool). • Bomen worden ook als obstakel gezien bij optochten of sportvelden. 3. Onderhoud, beleving en draagvlak • Bomenonderhoud is niet altijd op niveau, wat de beleving negatief beïnvloedt. • Extra groen betekent ook extra onderhoud en kosten, wat kan versloffen bij achterstanden.

• Bomenverordening in het Omgevingsplan of als los beleidsstuk? (nog een open vraag) • Draagvlak ontbreekt soms bij inwoners, verenigingen en bedrijven door gebrek aan bewustwording van de waarde van bomen. • Groeninrichting wordt vaak vergeten in initiatieven vanuit wegen of verlichting – afstemming met team duurzaamheid en groen ontbreekt. 4. Specifieke belangen en uitzonderingen • Bedrijven (bijv. in voedselproductie) mijden bomen vanwege vermeend risico op ongedierte of bladval. • Sportverenigingen zien bomen soms als hinderlijk (licht en zicht belemmerd, struikelgevaar door wortels). • Bomen op dijken vaak geen gemeentelijk eigendom; eigenaars zijn bijv. Brabants Landschap of het waterschap.

GEMEENTE STEENBERGEN

85

5. Wetgeving en uitvoering • Herplantverplichting in koopovereenkomsten blijkt in de praktijk moeilijk te handhaven. • Vergunningplicht uitbreiden voor kap/herplant naar alle bomen vraagt om verdubbeling van de capaciteit (van ca. 100 naar 200 vergunningen). • Ravijnjaren (begrotingstekorten) naderen, wat afwegingen in de raad en bij uitvoering noodzakelijk maakt. • Werkvoorzieningsschap kampt met veel uitstroom en weinig aanwas, wat uitvoeringskracht beperkt KANSEN

De gemeente Steenbergen staat voor grote opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, leefbaarheid, gezondheid en ruimtelijke ontwikkeling. Juist in deze opgaven liggen tal van kansen om te investeren in een groene, bomenrijke leefomgeving. Bomen vormen daarin een verbindend element tussen beleidsvelden en dragen bij aan biodiversiteit, klimaat en een waardevolle leefomgeving. Onderstaande kansen zijn vanuit de interviews met de interne organisatie naar voren gekomen vanuit andere beleidsvelden. 1. Slimme ruimtelijke keuzes maken • Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte kan bewust gekozen worden voor groenvakken met bomen in plaats van extra parkeervakken. • Ook in smalle straten of binnen de bestaande bebouwing zijn creatieve oplossingen mogelijk, bijvoorbeeld met smallere boomsoorten of vergroende gevels. • De vergroening van versteende wijken en de verkeersluwe inrichting van de binnenstad bieden ruimte voor extra beplanting en bomen, die bijdragen aan sfeer, verblijfskwaliteit en hittestressreductie. • Groene entrees en strategische plekken, zoals rondom de St. Gummaruskerk, kunnen als groene ankerpunten fungeren. 2. Aanpakken van hittestress en klimaatopgaven • Steenbergen kan gericht bomen aanplanten op hittegevoelige plekken, zoals sportparken, bedrijventerreinen en fietspaden.

• Bedrijven profiteren van lagere koelingskosten door strategisch geplaatste schaduwbomen. • Bij herontwikkeling, zoals op Reinierpolder 3, kan vergroening worden ingezet als randvoorwaarde voor toekomstbestendig werken en wonen. • Koppelkansen met wateropgaven (bijv. afkoppelen regenwater en waterberging) maken mogelijk om werk met werk te maken en bomen aan te planten. 3. Groen meenemen in alle ruimtelijke initiatieven • Door groen vanaf de planfase mee te nemen in gebiedsontwikkeling, zoals woningbouw of herinrichting, ontstaan robuuste, toekomstbestendige boomstructuren. Het bomenbeleidsplan kan hierbij een inspirerende én kaderstellende rol spelen, met duidelijke richtlijnen voor ontwikkelaars en een duurzaam inkoopbeleid. • Door samenwerking tussen domeinen zoals verkeer, riolering, wonen en duurzaamheid kunnen integrale oplossingen ontstaan. 4. Beter beschermen en beheren van bestaande bomen • De actualisatie van de bomenverordening en de beschermde groenstructurenkaart biedt een kans om bomen effectiever en eenvoudiger te beschermen. • Een gelaagd kaartsysteem (bijv. met kleuren) maakt duidelijk welke bomen provinciaal, gemeentelijk of ecologisch beschermd zijn. • Ook jonge aanplant kan onder een lichtere vergunningplicht vallen, zodat deze in stand blijft en duurzaam beheerd wordt.

86

BELEIDSPLAN BOMEN

Particuliere eigenaren kunnen gestimuleerd worden om waardevolle bomen te behouden, bijvoorbeeld via subsidies. 5. Koppelen aan beheer, onderhoud en participatie • Met het nieuwe integrale beheerplan en bijbehorend beheersysteem ontstaat ruimte voor gerichte aanplant en onderhoud. • Door op natuurlijke momenten (zoals herinrichting of rioolvervanging) te sturen, kan structureel worden vergroend. • De koppeling met het meerjarig onderhoudsplan biedt kansen om biodiversiteit, waterberging en verkoeling integraal mee te nemen. 6. Versterken van identiteit en beleving • Bomen dragen bij aan de herkenbaarheid, historie en identiteit van Steenbergen. Denk aan het terugbrengen van historische structuren zoals boomdijken of het planten van herdenkingsbomen, zoals de Mapleleaf ter ere van de Canadese bevrijding. • Symbolische acties, zoals “voor elke inwoner een boom”, versterken de betrokkenheid en bewustwording. • Boombakken of wandelende bomen kunnen als tijdelijke interventies aandacht vragen voor vergroening en participatie stimuleren. 7. Samenhang in beleid en uitvoering • Het boombeleidsplan sluit aan bij andere lopende trajecten zoals de Omgevingsvisie, het waterplan, het zorgakkoord (schone lucht) en de inzet op gezonde leefomgeving.

•

GEMEENTE STEENBERGEN

•

•

Bomen brengen beleidsvelden samen: van ecologie en cultuurhistorie tot veiligheid, gezondheid en economie. Door ketengericht te werken – van bodem tot lucht – kunnen bomen een centrale rol spelen in een duurzame en toekomstbestendige gemeente.

INWONERENQUÊTE De bomenenquete is veelvuldig ingevuld door inwoners van Steenbergen. Er is een sterke wens om bij te dragen aan het groener maken van de gemeente, met ideeën om bomen te planten en de leefomgeving te verbeteren. Hieronder volgt een aantal vragen met veelgenoemde antwoorden. Ik wil meedoen aan de klankbordgroep en ik denk dat ik een waardevolle toevoeging ben, omdat: “Deskundigheid en ervaring met bomen en groen.” Veel mensen geven aan dat ze ervaring hebben met bomen en groenbeheer, bijvoorbeeld als boomexpert, hovenier, of permacultuurdesigner. Betrokkenheid bij het vergroenen van de gemeente: “Groen is belangrijk voor een fijne leefomgeving.” De meerderheid van de respondenten vindt groen belangrijk voor een goede leefomgeving en is bereid om actief mee te denken in een klankbordgroep of andere initiatieven. Kennis van en interesse in natuur en bomen:

Veel mensen geven aan een diepe interesse te hebben in de natuur, met een sterke focus op het belang van bomen en planten. Wens om een bijdrage te leveren aan het bomenbeleid: Er is een wens om het bomenbeleid te verbeteren en mensen willen actief bijdragen aan de uitvoering van groenprojecten in hun omgeving. EEN ODE AAN DE BOOM Tijdens het participatieproces is de vraag aan inwoners gesteld wat bomen voor hen betekenen. Met deze vraag is een beeld geschetst van het sentiment in de gemeente rondom bomen. Deze persoonlijke band van inwoners met bomen is niet alleen verhelderend maar ook inspirerend en verdient een plek in het bomenbeleidsplan van de gemeente. “Alleen maar positieve associaties bij bomen. Er worden er hier in Steenbergen veel te makkelijk bomen gerooid.” “Een boom betekent voor mij rust, schaduw, leven voor vogels en insecten, maar ook groen, kleur, onderhoud, drainage. Kortom onmisbaar.” “Een boom maakt het gezonder mooier zorgt voor een beter algemeen welzijn voor de mensen” “Natuur, groen, koelte, rust.” “Een boom geeft schaduw op warme dagen, zorgt voor groen en zorgt voor vogels. Een stukje natuur in de stad.” “Bomen maken mii blij om naar buiten te gaan. Bomen maken het landschap prachtig.”

87

“Zuurstof. rust. Mooie groene omgeving tegenover de stenen stad. Schaduw. Verkoeling. Fluitende vogels. Behouden van natuur.” “Bomen geven sfeer aan de omgeving, diversiteit ervan levert verschillende vogels in je omgeving” “Voor mij betekent een boom leven. Een boom is leven, geeft leven en is vol met leven. Al van jongs af aan kan ik eindeloos kijken naar een boom omdat er steeds iets nieuws te ontdekken valt. Van iedere boom leren we hoe we van wortel tot kruin in contact kunnen staan met de natuur. Wanneer wij net als een boom net zoveel aan de aarde zouden geven als we ervan zouden nemen, wanneer we mee zouden bewegen met de natuur in plaats van ons er tegen te verzetten, wanneer we in zouden zien dat we samen beter zijn dan alleen en dat we deel uitmaken van een oneindige cyclus waarbinnen we allemaal een taak hebben die steeds verandert en uiteindelijk stopt, dan zou deze aarde prima in orde zijn.” “Kleur, ontspanning, rust, vriendelijke omgeving.” “Een boom betekent “leven” en het geeft leven aan mens dier alles wat er in de buurt woont of heeft geleefd. Een boom is een monument opzichzelfstaand.” “Zuurstof, schaduw , verkoeling . Zeker ook nodig voor een prettige leefomgeving. Ze nemen ook koolstof op. Als het natter wordt (opslag van) water, maar ook als het zomers nog warmer kunnen ze zeker bijdragen aan een prettiger klimaat .

Vooral in gebieden waar niet veel groen is maar bestrating “ “Zuurstof, ook bron van en voor leven. Sluit volledig aan bij genoemde voorbeelden. Geldt voor stedelijke gebieden maar ook voor de buiten stedelijke gebieden. Zowel binnen de bebouwing als daarbuiten zie je ze alleen maar

88

verdwijnen helaas.” “Bomen zijn alles wat jullie in bovenstaand stukje tekst verwoorden... en daarom zo ontzettend belangrijk” “Een boom geeft zuurstof verkoeling en schaduw , maar ook tal van dieren leven erin en ervan.” “Zorgen voor een rustig gevoel in de dorpen, geven verkoeling in de zomer en kunnen geluid-isolerend werken.” “Bomen zijn van grote waarde. Voor het leven. Maar ook waarde verhogend voor huizen. Dus plant veel mooie bomen. Dan gaat de WOZ waarde omhoog en krijgt de gemeente weer meer inkomen.” “Groen is leven” “Natuur, groen, schaduw, geschiedenis” “Mooie natuur.” “Bomen leveren schaduw en zuurstof.” “Een boom is heel belangrijk in mijn leven , je krijgt er zuurstof van, zorgen voor koeling en schaduw , ook laat het je de jaargetijde zien , en ik vind bomen gewoon heel mooi.” “Essentieel voor de inrichting van de openbare ruimte en de tuin. Naast esthetisch zijn bomen nodig voor klimaatadaptatie. mooi sfeervol genieten.” “Groen en schaduw/verkoeling.” “Positieve associatie, met een kleinere tuin, toch relatief veel bomen, plek voor vogels, schaduw.” “Uitzicht, ruimte voor vogels, geluidsdempers, zuurstof.” “Bomen en groene leefomgevingen maken gezond. Bomen zijn ecologisch en cultuurhistorisch van groot belang.” “Meer groen in de leefomgeving is goed voor de gezondheid.

Een goede boom is niet alleen maar een boom, maar een plaats waar andere planten en dieren bij, op en in kunnen leven. De boom zorgt voor meer evenwicht en

biodiversiteit. Bomen leveren ook een positieve bijdrage in het stadsklimaat, door schaduw en een betere waterbalans.” “Verkoeling, zuurstof en mooi groen.” “Zuurstof, schaduw, plaats waar vogels - insecten vleermuizen etc. beschutting vinden, voedsel en waar ze kunnen nestelen.” “Groen, leven, natuur en balans.” “Bomen, maar ook bloemen en planten geven een gevoel van warmte voor mij.” “Een boom betekent leven, in alle vormen die je maar kan bedenken.” “Een boom is broodnodig voor het voortbestaan van de natuur en zijn diversiteit. Het zaadje zien ontkiemen en uit zien groeien tot iets wat nog jaren kan bestaan. Kinderen die mee opgroeien en dan omhoog kunnen kijken naar iets wat ze hebben zien groeien. En dan misschien ook herinneringen ophalen. Bomen kunnen ook een geschiedenis vertellen. Bij ons in de tuin zijn de bomen noodzakelijk voor de vogels in de buurt.“ “Bomen staan voor mij voor schoonheid van een landschap, natuur, je kunt er zo veel van afkijken.” “Bomen staan voor het landelijke karakter van steenbergen en geven tevens huisvesting aan dieren. Ze helpen om een omgeving een goed karakter te geven. Minder stenen en meer groen.” “Bomen zijn goed voor mens en natuur.” “Bomen maken alles mooier, geeft leven aan de omgeving en een plek voor insecten en vogels.

Ze geven het landschap vorm en zodra de nieuwe blaadjes in het voorjaar weer komen krijg je er energie van, vermindert stress en geeft rust.” “Mooie en groenrijke omgeving en een aanvulling in het BELEIDSPLAN BOMEN

straatbeeld. Evenals een gezonde omgeving.” “Een boom betekent voor mij een plezierige woonomgeving en verkoeling in de zomer. Een leefomgeving voor vogels en hun gezang.” “Wanneer op de goede plaats geeft dit een natuurlijk zicht.” “Lommerrijke omgeving met vogels en andere dieren.” “Natuur, groen, sfeer, meer vogels.” “Een boom is prachtig en trekt dieren aan zoals vogels en eekhoorns.” “Een boom geeft schaduw in de zomer; Een boom geeft een gezonde uitstraling; Een boom in je wijk geeft altijd een mooie groene of kale in de winter uitstraling ipv alleen maar gebouwen” “Herkenningspunten. Leven. Herinnering.” “Bomen, net als water, is leven. Voor mij mega belangrijk.” “Bomen geven een positief gevoel voor in het leven.” “Mooi, verkoeling. Duurzaamheid.” “Bomen zijn zeer belangrijk voor de zuurstof van mens en dier. En voor wegvangen van schadelijke uitstoot.” “Een boom kan, naast de natuurlijke functies, ook een markant punt in het landschap zijn en aandacht trekken voor een bepaalde plaats. In de huidige tijd kan een boom ook zorgen voor een prettiger aanzicht waar er veel sprake is van horizonvervuiling.” “In het najaar veel rommel op straat. In de zomer schaduw.

Indien te hoog schaduw op zonnepanelen.” “Rust, zuurstof en verkoeling.” “Een stuk natuur en onmisbaar voor een goed uitzicht.” “Naast noodzakelijk voor een betere leefomgeving vind ik bomen mooi en nuttig voor mens en dier.” “Bomen nemen water op en verdampen dit weer, waardoor het afkoelt. Bomen nemen CO2 op. Groen geeft rust. Goed GEMEENTE STEENBERGEN

voor de biodiversiteit. Bomen kunnen ook helaas overlast geven, met bijv. wortelopdruk.” “Een boom is voor mij een teken van leven; als het goed gaat met de boom, word ik daar blij van. Ik geniet van de veranderingen van het blad van een boom en gebruik de bladeren als compost in mijn tuin. Het brengt mij in de stad dichter bij de natuur. Ik zou geen omgeving kiezen zonder boom.” “Voor mij zijn bomen een essentieel onderdeel van de leefomgeving. Behalve zuurstof en verkoeling geven bomen ook vergroening, verticale differentiatie (niet alleen maar laag of medium groen, ook in de hoogte is er groen en natuur te zien en ervaren) natuurbeleving, karakter, rust en stabiliteit. Ik ben geen ‘bomenknuffelaar’ maar ik krijg wel een prettig en positief gevoel bij bomen. En ze zijn de groene en natuurlijke ankers in zowel de stad als het platteland. Laten we er zuinig op zijn!” “Zonder bomen kunnen we niet leven!” “Een natuurlijke omgeving.” “Bomen zijn heel mooi als ze niet te groot worden.” “Leven! Verbetering van de lucht die we inademen. Filteren vuile lucht. En daarbij een boom is gewoon mooi in alle jaargetijden. Mooie invulling openbare ruimte mits goed onderhouden. Worden te vaak uit particuliere tuinen verwijderd. Ook langs dijken zijn veel bomen al weg (op verzoek Waterschap?). Bomen bieden ook rust- en nestplekken aan vogels.

En zorgen natuurlijk voor zuurstof, schaduw en verkoeling en het verminderen van hittestress in de bebouwde omgeving.” “Groen, natuur, ruimte, goede tegenhanger van grijs.” “Een boom zorgt voor een beetje natuur in onze versteende samenleving.”

“Leven en zuurstof een leven voor insecten en dieren.” “Veel. Ze zijn mooi. Doorloop van de seizoenen. Voor de vogels erg belangrijk. Maken de omgeving een stuk mooier. Ik geniet van bomen.” “Kort en krachtig: ik hou van bomen. Ik hou van een rustgevende uiterlijk, het groen, het ruizen van de wind door de bladeren, hoe ze meegaan met de seizoenen, ze geven schaduw en koelte in warme dagen. Ik word blij van bomen.” “Vooral schaduw, verkoeling en wind dempend vind ik goede eigenschappen van bomen en struiken.” “Biedt ruimte voor flora en fauna, schaduw en vergroening ipv verharding.” “Een rustige en groene leefomgeving. Het ruisen van de bladeren, de vogeltjes die erin zitten, de schaduw die de boom geeft werken rustgevend. Daarnaast vind ik dat groepjes bomen in het buitengebied zorgen voor een aantrekkelijkere horizon, niet alleen maar ‘kale’ vlakten met gras of akkerbouw. Zie bijvoorbeeld in Twente, waar dit veel wordt gedaan. De omgeving is veel afwisselender en oogt in warme zomers verkoelend.” “Bomen geven op een natuurlijke manier ontspanning en rust.” “Het verschil tussen de stenen, asfalten en betonnen woestijn of.. een prachtige leefbare omgeving en leven in een paradijs..? Het verschil tussen kaal en hard of.. aangenaam, aangekleed en mooi; Grijs en grauw en leeg of..

groen, rijk en levend, verzachtend en verkoelend; Rijkdom..” “Rust en leefomgeving van dieren.” “Bomen maken de omgeving meer natuurlijk, mooi groen, meer vogels.” “Wij hebben inderdaad tuin achter onze woning veel last van bomen die in beheer zijn van de gemeente. Takken

89

hangen circa 3 meter over de erfscheiding, de zon wordt tegen gehouden en heel veel last van bladeren en andere troep van de bomen. Onderhoud gemeente doet er hoegenaamd niets aan.” “Een boom betekent leven, niet alleen voor mensen maar ook voor de biodiversiteit.” “Bomen horen in het landschap. Ze geven mooie schakeringen in de polder.” “Bomen zijn voor mij natuur, biodiversiteit, vergroening, gezondere leefomgeving.” “We kunnen niet zonder bomen! Behalve schaduw en verkoeling zijn ze onmisbaar in ons ecosysteem en bieden ze voedsel, nestgelegenheid en schuilplaatsen aan tal van dieren. Hun wortelsysteem is een belangrijke waterberging en uiteraard zuiveren bomen de lucht. Persoonlijk word ik heel blij als ik naar een boom kijk. Dat schijnt onbewust bij veel mensen zo te zijn en terug te gaan naar onze verre voorvaderen en genetisch ingesleten te zijn. Kortom: hoe meer bomen hoe beter!” “Er moeten zoveel mogelijk bomen geplant worden zodat er meer schaduw komt om het opwarmen van de aarde tegen te gaan.” “Leven.” “Natuur.” “Bomen zijn de longen van de aarde, daar moeten we zuinig op zijn.” “Ik heb ook grote bomen in mijn tuin ik vind het heerlijk, vol vogels en schaduw.” “Natuur, rust, plek voor vogels.” “Ze zijn belangrijk. Geven zuurstof, rust, fijn om naar te kijken.” “Bomen zorgen voor rust en ontspanning.”

90

“Bomen maken het straatbeeld aangenamer, mooier en gezonder en geven verkoeling op warme dagen.” “Bomen zijn enorm belangrijk. Ze spelen een grote rol in de biodiversiteit en helpen ze tegen klimaatverandering. Voor mij zijn bomen niet alleen nuttig, maar ook rustgevend. Een boswandeling of gewoon even onder een boom zitten kan veel doen voor je welzijn. Ze maken de wereld mooier en gezonder.” “Belangrijk voor koolzuurassimilatie proces.” “Een boom zorgt voor sfeer en verkoeling in de natuur. Zonder bomen zou het erg kaal zijn.” “Rust en gezondheid.” “Levenskracht.” “Een boom in de stad brengt de natuur dichtbij. Ik zie graag groen tussen alle bebouwing. Levering van zuurstof.” “Mooie vorm van natuur, die zoveel mogelijk gekoesterd dient te worden.” “Bomen zorgen voor rust, privacy en een mooi uitzicht. Het moment dat in de zomer alle bomen weer in het volle groen staan is een schitterend gezicht.” “Een gezonde leefomgeving, herinneringen aan mooie momenten.” “Leefgebied voor vogels, schaduw, windbrekers, zichtlijnen brekers.” “Ik vind een boom belangrijk vanwege de rust en de luchtzuivering.” “Ik word vrolijk van bomen en ben onder de indruk van hun kracht, schoonheid en ze zorgen voor rust.”

BELEIDSPLAN BOMEN

BIJLAGE 3. PRAKTISCH BEOORDELINGSKADER (CHECKLIST) AANVRAAG OMGEVINGSVERGUNNING VOOR KAPACTIVITEIT De wettelijke indieningsvereisten voor een aanvraag zijn opgenomen in het landelijk Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). De ingediende onderbouwing bij de aanvraag onder “groot gemeenschappelijk belang” wordt daarnaast op de volgende punten inhoudelijk beoordeeld: 1. Concreetheid van het belang — is het belang aantoonbaar collectief, concreet en tijdgebonden (urgent)? (bewijsstukken: vergunningen, juridische plicht, dijk-/veiligheidsrapporten, etc.) 2. Proportionaliteit — is de ingreep beperkt tot het strikt noodzakelijke? 3. Alternatievenonderzoek — zijn reële projectalternatieven onderzocht en gemotiveerd afgevallen? (andere ligging, tunnel, aanpassing ontwerp/ bouwplan, etc.) 4. Compensatie — zijn mitigerende (herplant met verplicht herplantplan) of compenserende maatregelen opgenomen conform Bomenbeleidsplan en geborgd? 5. Waardeafweging — wegen de maatschappelijke baten (leefomgeving, klimaat, ecologie/biodiversiteit en economie) op tegen de vastgestelde boomwaarde (boomtechnisch rapport)? 6. Deskundigheid en onafhankelijkheid — zijn rapporten opgesteld door onafhankelijke erkende specialisten (ecoloog, civiel ingenieur)? 7.

Juridische toets — voldoet besluitvorming aan ruimtelijke kaders (verenigbaar met omgevingsplan, rijks-/provinciale regels) en rechtspraak (motiveringsplicht)? 8. Eindconclusie — voldoet aanvraag aan voorwaarden “groot gemeenschappelijk belang”? Bij een positieve beoordeling, i.e. een positieve beantwoording van alle toetsvragen: stel altijd herplant of een financiële compensatie in het Bomenfonds verplicht en leg dit in de vergunning vast. Bij twijfel: weigeren of slechts tijdelijke of beperkte ontheffing (bijv. kappen met directe herplant verplicht).

GEMEENTE STEENBERGEN

91

BIJLAGE 4. BRONNENLIJST Bomen zijn belangrijk - Norminstituut bomen - https://bomenzijnbelangrijk.nl/. Wat natuur de mens biedt - PBL 2010 - https://www.pbl.nl/publicaties/wat-natuur-de-mens-biedt-ecosysteemdiensten-in-nederland. 3 Inlandse eik verwelkomt meer dan 1000 soorten - Onze Natuur, 2021. 4 De hittebestendige stad - HvA 2020 - https://www.hittebestendigestad.nl/. 5 Kroon de boom tot airco van de stad - WUR 2021. - https://edepot.wur.nl/554208. 6 Bowler, et al. (2010). Urban greening to cool towns and cities: A systematic review of the empirical evidence. 7 Berland, et al. (2017). The role of trees in urban stormwater management. 8 Maas, et al. (2006). Green space, urbanity, and health: how strong is the relation? 9 Nowak, et al. (2006). Air pollution removal by urban trees and shrubs in the United States. 10 Kennisbundeling Groen en Gezondheid - RIVM 2022. 11 Tzoulas, et al. (2007). Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. 12 Bomen en woningprijzen - PBL 2023. 13 van ’t Hof, et al. (2022). Make nature count - Foundation for Sustainable Development. 14 Platform i-Tree Nederland Baten van Bomen; Vereniging voor openbaar groen waardebepaling van bomen. 15 Jennings & Bamkole (2019). The relationship between social cohesion and urban green space: An avenue for health promotion.

16 Niet bij rood alleen: Buurtgroen en sociale cohesie - Alterra 2010. 17 Opnamekenmerken en criteria boombiotoop - Terra Nostra. 18 Aantrekkelijke Koele Plekken & Routes Basisprincipes en richtlijnen voor natuurlijke verkoeling. Wageningen University & Research (mei 2023). 19 Rekenprogramma Boommonitor van Norminstituut Bomen - https://www.norminstituutbomen.nl/instrumenten/boommonitor/. 20 Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen (NVTB) - https://boomtaxateur.nl/index.php/rekenmodel. 1 2

92

BELEIDSPLAN BOMEN

GEMEENTE STEENBERGEN Buiten de Veste 1 4652 GA Steenbergen Postbus 6 4650 AA Steenbergen T: 14 0167 info@gemeente-steenbergen.nl