Bijlage economische barometer 2020 Steenbergen 2136907.pdf
Tekst van het document
Rapport
Economische Barometer Steenbergen 2020
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2020/088
Datum april 2021
Opdrachtgever Gemeente Steenbergen
Auteurs Hendrik Nijenhuis Robert Nordeman Melle Conradie
Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Economische Barometer Steenbergen 2020
2 van 76
Managementsamenvatting De gemeente Steenbergen heeft gezamenlijk met de gemeente Woensdrecht en de gemeente Roosendaal het initiatief genomen om een economische monitor samen te stellen. In deze managementsamenvatting staan de belangrijkste uitkomsten van de Economische Barometer 2020.
Economische kernindicatoren 1,6%
1,3%
4,5%
Wederom banengroei
Meer bedrijven
Toename toegevoegde waarde
Het aantal werkzame personen in
Het aantal bedrijven in Steenbergen is
De toegevoegde waarde nam tussen
Steenbergen is in 2020 gegroeid met
in 2020 met 4,5% toegenomen ten
2018 en 2019 toe met 1,3% (NL: 1,8%).
1,6%. In 2019 was de banengroei
opzichte van 2019. In 2019 ging het om
Tussen 2017 en 2018 groeide de
sterker (2,7%).
een groei van 5,4%.
toegevoegde waarde met 1,6%.
0,0%
7,0%
30,0%
Beroepsbevolking blijft gelijk
Lichte daling werkloosheid
Aantal bijstandsuitkeringen neemt toe
De beroepsbevolking in Steenbergen is
Het aantal lopende WW-uitkeringen
Het aantal inwoners met
in 2020 (nagenoeg) gelijk gebleven.
nam tussen 2020 januari en 2020
bijstand(gerelateerde)uitkeringen nam
Ook de netto arbeidsdeelname bleef
januari toe van 380 naar 406 (+7%). In
toe tussen januari 2020 (440
gelijk. In 2020 was deze: 69,8% en in
2019 bedroeg het
uitkeringen) en juni 2020 met 30,0%
2019: 69,8% (NL 2020: 68,8%; en
werkloosheidspercentage 3,2% (2019:
(570 uitkeringen). Landelijk steeg dit
NL 2019: 68,4%).
3,0%). Dit is lager dan landelijk (3,8%).
in deze periode met 27%.
Economische Barometer Steenbergen 2020
3 van 76
Invloed corona zichtbaar in Steenbergse economie •
•
•
•
•
In 2020 brak de coronacrisis uit in Nederland. Net als landelijk heeft de crisis ook in Steenbergen effect op de economie. De economie van arbeidsmarktregio West-Brabant kromp in 2020 met 2 procent. Vooral in maart nam het aantal WW-uitkeringen en werkzoekenden toe in Steenbergen. In december 2020 zijn er 15 procent meer WW-uitkeringen dan een jaar eerder. Tegelijkertijd is het aantal openstaande vacatures lager dan in eerdere jaren. Om inzicht te krijgen in de impact van de coronacrisis op de economie van Steenbergen is een vergelijking gemaakt tussen vestigingsregistercijfers van april en september 2020. De cijfers van september 2020 laten een lichte banengroei zien ten opzichte van april 2020 (+146 banen; +1,9%). In absolute zin kent de landbouwsector (die sterk vertegenwoordigd is in de gemeente) de sterkste banengroei (+83 banen). Mogelijk spelen seizoenseffecten een rol bij de banengroei in de landbouw. De meerderheid van de sectoren laat een banengroei tussen april en september zien. De werkgelegenheid in de zorg, horeca, overige dienstverlening en bij de nutsbedrijven kromp. In 2020 waren er in elk kwartaal meer nieuw opgerichte bedrijfsvestigingen, dan dat er vestigingen verdwenen waren. De bedrijvenpopulatie is dus gegroeid, mede door de toename van zzp’ers. Dit sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen.
De bedrijven in Steenbergen ontvingen ruim € 4,8 miljoen steun aan NOW1 en NOW2. Daarnaast ontvingen tot augustus 2020 50 zzp’ers een Tozo-uitkering.
Arbeidsmarkt in vogelvlucht • • •
•
•
De bevolking van Steenbergen schommelt de laatste jaren tussen de 24 en 25 duizend inwoners. De beroepsbevolking bestaat uit circa 14.000 personen. De bevolkingsprognose gaat ervan uit dat de bevolkingsomvang van Steenbergen tot 2040 met 7,5 procent toeneemt. In vergelijking met Nederland zijn er in Steenbergen relatief veel studenten met een laag en middelbaar opleidingsniveau. Het aantal hoogopgeleiden in de gemeente is een stuk lager dan landelijk. De netto arbeidsdeelname in Steenbergen is hoger dan landelijk en de rest van de Brabantse Wal. Het afgelopen jaar bleef deze gelijk: 69,8 procent in 2019 en 69,9 procent in 2020. Onder middelbaar opgeleiden daalde de netto arbeidsdeelname het sterkst. Onder hoogopgeleiden nam steeg deze juist. Steenbergen heeft in 2018 (meest recente cijfers) een negatief pendelsaldo. Meer Steenbergenaren werken elders dan dat inwoners van andere gemeenten naar Steenbergen komen om te werken. Met Roosendaal, Bergen op Zoom en Rotterdam is er het grootste negatieve saldo.
Werkgelegenheid stabiel, aantal bedrijven neemt toe •
• •
In 2020 zijn er 7.622 banen bij 2.229 bedrijven in Steenbergen. Het aantal banen is iets hoger dan 2019 (+1,6%) en er zijn 4,5 procent meer bedrijven dan een jaar eerder. De groei van de bedrijvenpopulatie komt vooral door de toename van het aantal zzp’ers. Het aantal zzp’ers groeide met 9 procent ten opzichte van een jaar eerder. In totaal creëren Steenbergse bedrijven 491 miljoen euro aan toegevoegde waarde waarvan een derde op bedrijventerreinen. In Steenbergen zijn er 54 banen per 100 personen die deel uitmaken van de beroepsbevolking. De werkgelegenheidsfunctie is duidelijk lager dan het regionale en landelijke niveau.
Economische Barometer Steenbergen 2020
4 van 76
Ontwikkeling sectoren in een notendop •
•
•
•
•
•
In 2020 zijn in Steenbergen 2.222 mensen in de agrofood werkzaam bij 341 bedrijven. Hiermee valt drie tiende van de totale werkgelegenheid onder de noemer van agrofood. De werkgelegenheid in de agrofoodsector laat in Steenbergen met enkele schommelingen een stijgende lijn zien. Tussen 2019 en 2020 bleef het aantal banen nagenoeg gelijk en nam het aantal vestigingen licht toe. De landbouwsector maakt voor een groot deel onderdeel uit van de agrofoodsector. Zowel het aantal banen (+4%) als het aantal bedrijven (+4%) van deze sector is in vergelijking met 2019 gestegen. Ook ten opzichte van 2014 is er een duidelijke groei (banen: +21% en bedrijven: +6%). In 2020 werken in de gemeente 879 mensen bij 199 zorginstellingen. De laatste jaren is de werkgelegenheid in de zorgsector licht toegenomen. Het aantal vestigingen nam ook licht toe. Samen met de landbouwsector behoren bedrijven in de groot- en detailhandel tot de grootste werkverschaffers van de gemeente. In de groot- en detailhandel werken 1.524 personen bij 360 bedrijven. In vergelijking met 2019 is het aantal banen in de sector min of meer gelijk gebleven. Ten opzichte van 2014 zijn er 5 procent minder banen. Tussen 2019 en 2020 is het aantal verkooppunten exclusief leegstand in Steenbergen licht afgenomen. De totale winkelvloeroppervlakte bleef in dezelfde periode nagenoeg gelijk.
In 2020 werken in de Steenbergse industriesector 808 mensen bij 147 bedrijven. Het aantal banen in de industriesector in Steenbergen fluctueert de laatste jaren en is ten opzichte van 2014 iets toegenomen. Ongeveer een op de negen banen in de industrie worden ingevuld door uitzendkrachten. In 2020 zijn er in de logistiek 150 banen bij 69 logistiekbedrijven. Na een sterke banenkrimp in de logistieksector in 2015, is het aantal banen tussen 2016 en 2020 min of meer hetzelfde gebleven. In 2020 zijn er 308 banen in recreatie en toerisme bij 137 bedrijfsvestigingen in Steenbergen. Het aantal banen is minder dan in 2014, met name de laatste jaren is er een daling. Het aantal vestigingen is ten opzichte van 2014 gestegen en bleef het afgelopen jaar stabiel.
Bedrijventerreinen belangrijk voor lokale economie •
•
Negen procent van de bedrijven in Steenbergen is gevestigd op bedrijventerreinen. Deze bedrijven zorgen voor een kwart van de werkgelegenheid. Reinierpolder, Reinierpolder II fase 1 en AFC Nieuw Prinsenland zijn de grootste bedrijventerreinen qua werkgelegenheid. Ongeveer een derde van de toegevoegde waarde in de gemeente wordt gecreëerd door bedrijven op bedrijventerreinen. Het centrum van Steenbergen zorgt voor 7 procent van de toegevoegde waarde.
Circulaire economie en energieverbruik •
•
Volgens de PBL-definitie bestaat de circulaire economie van Steenbergen uit 135 bedrijven die samen 439 personen werk bieden. Het grootste deel van de banen valt onder niveau 4 van de zes niveaus (niveau 1 is het hoogst). Dit is vergelijkbaar met de landelijke verdeling. In vergelijking met de Brabantse Wal heeft Steenbergen iets meer werkgelegenheid bij bedrijven van niveau 2 in de circulaire economie. De werkgelegenheid in de circulaire economie kromp in 2015 sterk. De laatste jaren groeit de werkgelegenheid sterker dan in Nederland en de provincie. De bedrijven in Steenbergen ontvangen in 2019 duidelijk meer aardgas en elektriciteit dan in 2014. Ten opzichte van 2018 daalde de ontvangst van elektriciteit (-1%) en nam het aardgasverbruik toe (+28%).
Economische Barometer Steenbergen 2020
5 van 76
Inhoudsopgave Managementsamenvatting ____________________________________________________________________ 3 1
Introductie __________________________________________________________________________ 8 1.1 1.2 1.3 1.4
2
Aanleiding ______________________________________ 8 Onderzoeksdoel ___________________________________ 8 Gebruikte bronnen van de Economische Barometer ______________ 8 Leeswijzer ______________________________________ 9
Impact coronacrisis op economie ___________________________________________________ 11 2.1 2.2 2.3
Impact coronacrisis op landelijke economie ___________________ 11 Impact coronacrisis op arbeidsmarkt _______________________ 12 Vestigingendynamiek en ondersteuningsmaatregelen _____________ 15
3
Arbeidsmarkt en participatie ________________________________________________________ 18
4
Economische structuur en concurrentiekracht ______________________________________ 30
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
4.1 4.2 4.3 4.4
5
Zorg en welzijn __________________________________ 49 Groot- en detailhandel ______________________________ 50 Industrie _______________________________________53 Logistiek (vervoer en opslag) __________________________ 54 Recreatie en toerisme _______________________________ 55 Agrofood (agri & food) ______________________________ 57
Functioneren bedrijventerreinen en winkelgebieden _________________________________ 59 6.1 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3
7
De economie van Steenbergen in vogelvlucht __________________ 31 Werkgelegenheidsfunctie ____________________________ 38 Werkgelegenheid naar grootteklasse ______________________ 39 Economische structuur van Steenbergen ____________________ 40
Sectoren uitgelicht _________________________________________________________________ 48 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
6
Bevolkingsomvang en -prognose _________________________ 18 Onderwijs ______________________________________ 20 Beroepsbevolking en arbeidsparticipatie ____________________ 22 Werkloosheid ___________________________________ 24 Wonen en werken _________________________________ 28
Ruimtelijke spreiding van bedrijven ______________________ 60 Bedrijventerreinen en winkelgebieden _____________________ 62 Werkgelegenheid _________________________________ 62 Toegevoegde waarde op bedrijventerreinen __________________ 65 Ruimtegebruik van bedrijventerreinen _____________________ 68
Circulaire economie en energieverbruik bedrijven ___________________________________ 70 7.1 7.2
Circulaire economie ________________________________ 70 Energieverbruik bedrijven ____________________________ 72
A Begrippenlijst______________________________________________________________________________ 74 B Overzicht kernindicatoren __________________________________________________________________ 75
Economische Barometer Steenbergen 2020
6 van 76
Introductie
Economische Barometer Steenbergen 2020
7 van 76
1
Introductie
1.1
Aanleiding
De gemeente Steenbergen heeft gezamenlijk met de gemeenten Roosendaal en Woensdrecht het initiatief genomen om een Economische Barometer samen te stellen. De gemeenten beschikken hiermee over een document dat een actueel inzicht biedt in hun economische ontwikkeling. De beschikbaarheid van relevante informatie over de economische ontwikkeling van Steenbergen is een belangrijke voorwaarde voor goed actiegericht economisch beleid tijdens en na afloop van de coronacrisis.
1.2
Onderzoeksdoel
Het verzamelen, ordenen en beschrijven van data die de sociaal- en ruimtelijk-economische ontwikkeling van Steenbergen voor de periode van 2014 tot en met 2019/2020 in beeld brengen, staat centraal bij deze Economische Barometer.
De Economische Barometer van Steenbergen: • • •
1.3
laat zien hoe de economie in de gemeente Steenbergen zich ontwikkelt; geeft sturingsinformatie om prioriteiten te stellen en economisch beleid te ontwikkelen; geeft input aan het overleg tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs over de economische toekomst van Steenbergen.
Gebruikte bronnen van de Economische Barometer
Voor deze publicatie is gebruikgemaakt van databronnen van onder andere de gemeente Steenbergen, het Vestigingenregister West-Brabant, het landelijk werkgelegenheidsregister LISA, Locatus, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het UWV. Op basis van de verzamelde data presenteren we de belangrijkste economische ontwikkelingen in Steenbergen. De huidige economische positie en de meerjarige economische ontwikkeling van Steenbergen worden vergeleken met de Brabantse Wal1 en gekozen referentiegemeenten2. Ook is vergeleken met landelijke cijfers. Het merendeel van de indicatoren voor de Economische Barometer zijn weergegeven vanaf 2014. Hiermee kan een goed beeld gevormd worden van zowel de economische ontwikkeling van de laatste jaren als de ontwikkeling op iets langere termijn.
Gegevens van zowel april als september 2020 Cijfers over het aantal bedrijven en banen komen uit het Vestigingsregister West-Brabant en uit LISA. In deze editie is in West-Brabant, net als in meerdere andere regio’s, gevraagd naar de situatie in september 2020. Met deze gegevens krijgen we een beter beeld van de impact van corona op de banenontwikkeling en de vestigingsdynamiek in de provincie in de periode tot 1 september 2020. Bij veranderingen tussen 1 april en 1 september 2020 kunnen seizoenseffecten een rol spelen. In voorgaande jaren is telkens 1 april gebruikt als peildatum. In hoofdstuk 2 ligt de focus op de ontwikkeling tussen april en september 2020. Om een goede vergelijking te kunnen maken met eerdere jaren (zonder seizoenseffecten) zijn in de rest van het rapport overwegend cijfers van april 2020 gebruikt om inzicht te geven in de Steenbergse economie.
1
De Brabantse Wal bestaat uit de gemeenten: Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht.
2
De referentiegemeenten voor de gemeente Steenbergen zijn Tholen, Zundert, Halderberge, Drimmelen en Gilze en Rijen.
Economische Barometer Steenbergen 2020
8 van 76
Voor de Brabantse Wal, de referentiegemeenten en de landelijke cijfers is de meest actuele data van 1 april 2019 (bron: LISA) 3. Cijfers over de gecreëerde toegevoegde waarde zijn afkomstig van LISA. De gegevens voor eerdere jaren over het aantal bedrijven en aantal banen (werkgelegenheid) worden elk jaar met terugwerkende kracht aangepast. Het is daarom belangrijk dat steeds de cijfers uit de meest recente publicatie worden gebruikt. Gegevens van het CBS zijn jaarcijfers. Het UWV presenteert maandelijks cijfers over onder andere het aantal werkloosheidsuitkeringen. Dit maakt het mogelijk om inzicht te krijgen in de ontwikkeling per maand. De winkelaanbodgegevens van Locatus hebben 1 september 2020 als peildatum.
1.4
Leeswijzer
Het rapport is gestart met een managementsamenvatting die de economische ontwikkeling van Steenbergen op hoofdlijnen beschrijft. Aan bod komen de ontwikkeling van de werkgelegenheid, het aantal bedrijven en de gecreëerde toegevoegde waarde. Daarnaast is de ontwikkeling van andere relevante sociaal- en ruimtelijk-economische thema’s, zoals werkloosheid en leegstand, in vogelvlucht beschreven. Deze thema’s komen uitgebreider aan bod in de hoofdstukken 2 tot en met hoofdstuk 7. • In hoofdstuk 2 gaan we in op de impact van de coronacrisis op de economische situatie van de gemeente Steenbergen. Daarin komen met name het aantal aangevraagde noodmaatregelen, de ontwikkelingen op de vacaturemarkt en het aantal gestarte en gestopte bedrijven aan bod. • Hoofdstuk 3 presenteert cijfers over de (toekomstige) ontwikkelingen van de aanbodzijde van de arbeidsmarkt. In dit hoofdstuk staan begrippen als beroepsbevolking, arbeidsparticipatie, werkloosheid en pendel centraal. • In hoofdstuk 4 komen de economische kracht en structuur uitgebreider aan bod. Het hoofdstuk bevat diverse werkgelegenheidsanalyses, zoals de ontwikkeling van het aantal banen naar sector en grootteklasse, het belang van zzp’ers voor de economie van Steenbergen en de positie van Steenbergen in de regio.
• Vervolgens laat hoofdstuk 5 zien hoe enkele speerpuntsectoren waaronder de logistiek, industrie, zorg, groot- en detailhandel en recreatie & toerisme zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. • In hoofdstuk 6 wordt de positie van verschillende bedrijventerreinen en winkellocaties in termen van bedrijven, banen en toegevoegde waarde inzichtelijk gemaakt. Ook wordt hier ingegaan op de ruimte voor bedrijvigheid (netto aanbod en uitgeefbare oppervlakten). • Ten slotte in hoofdstuk 7 de circulaire economie en energieverbruik van bedrijven aan bod. • In de bijlagen is een begrippenlijst opgenomen met een uitleg van de belangrijkste begrippen en een overzicht van de kernindicatoren van de Economische Barometer 2020 Steenbergen.
3
Voor het in kaart brengen van de werkgelegenheidsontwikkeling en de ontwikkeling van het aantal bedrijven voor de referentiegemeenten en
Nederland over de periode van 2014 tot en met 2019 zijn gegevens uit LISA 2019 gebruikt.
Economische Barometer Steenbergen 2020
9 van 76
Impact coronacrisis op economie
Economische Barometer Steenbergen 2020
10 van 76
2
Impact coronacrisis op economie
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de impact van de coronacrisis op de economie van Steenbergen. Daarbij komen onder meer de impact op de arbeidsmarkt (WW-uitkeringen, werkzoekenden en vacaturemarkt), het aantal nieuwe en gestopte bedrijven per kwartaal en het aantal uitgekeerde NOW- en Tozo-uitkeringen aan bod. In het tekstvak hieronder staan de highlights van dit hoofdstuk.
Highlights: • De economie van West-Brabant kromp in 2020 met 2 procent. Dit is minder dan de landelijke en provinciale krimp (respectievelijk: 4% en 3% krimp). • De netto arbeidsdeelname in Steenbergen bleef gelijk (2019: 69,8% en 2020: 69,9%). Drie procent van de bevolking is in 2020 werkloos. • In december 2020 zijn er 15 procent meer lopende WW-uitkeringen dan in december 2019. Vooral in maart en april 2020 – net na de start van de coronacrisis – steeg het aantal WW-uitkeringen snel. • In het eerste en tweede kwartaal van 2020 steeg het aantal geregistreerde werkzoekenden sneller dan in de afgelopen jaren. In het derde kwartaal waren er 1.265 werkzoekenden. • In het eerste en tweede kwartaal van 2020 waren er 7.900 openstaande vacatures in West-Brabant. In het derde kwartaal nam dit toe tot 9.250 vacatures. Dit zijn er minder dan in het derde kwartaal van 2019 en 2018. • De cijfers van september 2020 laten een lichte banengroei zien ten opzichte van april 2020 (146 banen erbij; +1,9%). In absolute zin kent de landbouwsector de sterkste banengroei (+83 banen) tussen april en september 2020. • In elk kwartaal van 2020 startten er meer nieuwe bedrijven dan er stopten in Steenbergen. Dit is in lijn met de landelijke trend. • Vier procent van de bedrijven in Steenbergen vroeg NOW1 of NOW2 aan. Er werden 50 Tozo-uitkeringen uitgekeerd.
2.1
Impact coronacrisis op landelijke economie
De landelijke lockdown en andere maatregelen, zoals het tijdelijk sluiten van de horeca, zorgden bij veel bedrijven en werknemers voor inkomstenverlies. Al snel heeft de Nederlandse overheid met het inzetten van steunmaatregelen veel werkloosheid en faillissementen (tijdelijk) voorkomen. Deze steunpakketten worden in versoberde vorm in ieder geval tot aan de zomer van 2021 gecontinueerd. Het CBS berekende dat het bruto binnenlands product (BBP) in 2020 kromp met 3,8 procent ten opzichte van een jaar eerder. In vergelijking met omliggende landen is deze krimp beperkt en dankzij ruimhartige steun zijn de werkloosheid en het aantal faillissementen laag gebleven. De krimp is vooral veroorzaakt door de lagere consumptie van huishoudens, maar ook de investeringen en het handelssaldo droegen bij aan de krimp. De overheidsconsumptie groeide wel licht4. In 2020 besteedden consumenten 6,6 procent minder dan in 2019. Consumenten gaven vooral minder uit aan horeca, recreatie en cultuur, vervoer en kleding.
4
Bron: CBS (https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/07/economie-krimpt-met-0-1-procent-in-vierde-kwartaal-2020)
Economische Barometer Steenbergen 2020
11 van 76
Aan voedingsmiddelen, woninginrichting en elektrische apparaten hebben ze echter meer besteed dan een jaar eerder. Enkele sectoren worden duidelijk zwaarder getroffen dan andere sectoren. Zo zijn de horeca, de cultuur, recreatie, overige diensten, de vervoer & opslag (waaronder luchtvaart) en verhuur & overige zakelijke diensten (waaronder reisbranche en uitzendbranche) duidelijk het zwaarst getroffen5. Met name in deze sectoren hebben ondernemers weinig vertrouwen in het voortbestaan van hun bedrijf6. Toch is het aantal faillissementen deze eeuw nog niet eerder zo laag geweest als in 2020. In het coronajaar 2020 gingen volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maar 2.703 bedrijven over de kop, 16 procent minder dan in 2019. Aandachtspunt hierbij is dat deze statistieken exclusief eenmansbedrijven en vrijwillige bedrijfsbeëindigingen zijn. De relatief beperkte afname wordt toegeschreven aan de circa 38 miljard euro coronasteun die bedrijven kregen van het kabinet. Die effecten zijn ook elders te zien: zo is volgens marktonderzoeker Locatus ondanks de crisis de winkelleegstand nauwelijks toegenomen 7. Wel is het de verwachting dat er in 2021 veel bedrijven gaan omvallen en dat de werkloosheid zal toenemen8.
Situatie in West-Brabant en de rest van de provincie In 2020 kromp de economie van Noord-Brabant met afgerond 3 procent (landelijk was dit afgerond -4%). De gemeente Steenbergen is onderdeel van de arbeidsmarktregio West-Brabant. In deze regio was de economische krimp iets lager (-2%) dan het provinciale gemiddelde (-4%). Ook in het vierde kwartaal was de economische krimp in de regio lager dan in de meeste andere regio’s. De economische krimp in het vierde kwartaal van 2020 in West-Brabant betrof -1 procent, terwijl de meeste regio’s in het vierde kwartaal een krimp lieten zien van circa 1 tot 3 procent. De krimp in West-Brabant werd vooral veroorzaakt door de impact van de coronamaatregelen op de horeca, reisbemiddeling en de cultuursector9.
2.2
Impact coronacrisis op arbeidsmarkt
Netto arbeidsdeelname en ontwikkeling WW-uitkeringen In het coronajaar 2020 bleef de netto arbeidsdeelname in Steenbergen nagenoeg gelijk (69,8% in 2019 en 69,9% in 2020). Landelijk en in de provincie Noord-Brabant nam de netto arbeidsdeelname iets af in 2020. In Steenbergen is 3,2 procent van de beroepsbevolking werkloos in 2020. Hiermee is het werkloosheidspercentage lager dan landelijk (3,8%). Wel groeide het aandeel werklozen in Steenbergen, net als landelijk, licht ten opzichte van 2019 (3,0%). In maart 2020 werden in Nederland de eerste maatregelen (intelligente lockdown) tegen de verspreiding van het coronavirus ingevoerd. Deze maatregelen hadden een effect op de werkloosheid, maar wel duidelijk minder sterk dan landelijk (zie figuur 2.1). In februari 2020 waren er nog 349 lopende WW-uitkeringen, in april steeg dit naar 407 uitkeringen. In juni 2020 werden de coronamaatregelen versoepeld.
5
Bron: CBS ( https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2020/53/jaaroverzicht-2020)
6
Bron CBS, KVK, VNO-NCW en MKB-Nederland (https://www.vno-ncw.nl/nieuws/ondernemers-zwaar-getroffen-sectoren-zeer-bezorgd-over-
continuiteit-bedrijf) 7
Bron: Locatus (https://locatus.com/blog/ondanks-corona-stijgt-winkelleegstand-nauwelijks/)
8
Bron: ABN AMRO (https://insights.abnamro.nl/2021/03/de-nederlandse-economie-in-zicht-herstel-in-tweede-helft-2021/)
9
Bron: CBS (https://www.cbs.nl/?sc_itemid=60103b0f-08c7-467a-addc-58945723dd56&sc_lang=nl-nl)
Economische Barometer Steenbergen 2020
12 van 76
Na deze versoepelingen zien we dat het aantal WW-uitkeringen weer iets afneemt. In december 2020 ontvingen 401 inwoners een WW-uitkering. Dat is 15 procent meer dan een jaar eerder. Figuur 2.1 - Geïndexeerde ontwikkeling WW-uitkeringen, Steenbergen vergeleken (2014-2020, 2014 = 100) 120 110 100 90 80
Steenbergen
70
Nederland
60
Bron: UWV
Geregistreerde werkzoekenden Net als het aantal WW-uitkeringen nam in Steenbergen ook het gemiddelde aantal geregistreerde werkzoekenden met en zonder dienstverband toe. In het eerste kwartaal ging het om een stijging van 3 procent en in het tweede kwartaal bedroeg de stijging 5 procent. In het derde kwartaal van 2020 waren er 1.266 werkzoekenden met en zonder dienstverband: 6 procent meer dan een jaar eerder. Figuur 2.2 - Aantal geregistreerde werkzoekenden Steenbergen bij UWV (2018-2020) 2.000
6%
5% 1%
1.500
3% 3%
0%
1.000
-4%
0%
-3%
-1%
-3%
-3%
500
-3% -6%
-6%
0
-9% kw 1
kw 2
kw 3
kw 4
kw 1
kw 2
kw 3
kw 4
2018
2019
Zonder dienstverband
Met dienstverband
kw 1
kw 2
kw 3
2020 Ontwikkeling
Bron: UWV
Economische Barometer Steenbergen 2020
13 van 76
Openstaande vacatures Naast het aantal WW-uitkeringen en werkzoekenden, geeft ook het aantal openstaande vacatures een beeld van de ontwikkeling op de arbeidsmarkt in de gemeente en de impact van de coronacrisis daarop. Het aantal openstaande vacatures in West-Brabant kelderde met name de eerste twee kwartalen flink (zie figuur 2.3). In het derde kwartaal is het aantal openstaande vacatures weer flink toegenomen. Met name het aantal openstaande vacatures voor hulpkrachten in de bouw en industrie nam af in 2020. Ook het aantal vacatures voor administratief medewerkers, hoveniers, tuinders en kwekers en kelners en barpersoneel nam af. Figuur 2.3 - Aantal openstaande vacatures in arbeidsmarktregio West-Brabant bij het UWV (2018-2020) 12.000 10.000 9.900
8.000
10.100
9.600
9.550
9.800
10.200
10.350
10.200
6.000
9.250 7.900
7.900
kw 1
kw 2
4.000 2.000 0 kw 1
kw 2
kw 3
kw 4
2018
kw 1
kw 2
kw 3
2019
kw 4
kw 3
2020
Bron: UWV
Economische Barometer Steenbergen 2020
14 van 76
Werkgelegenheidsontwikkeling tussen april en september 2020 Om inzicht te krijgen in de impact van de coronacrisis op de economie van Steenbergen is een vergelijking gemaakt tussen vestigingsregistercijfers van april en september 2020 (figuur 2.4). De cijfers van september 2020 laten een lichte banengroei zien ten opzichte van april 2020 (+146 banen; +1,9%). Het valt op dat de werkgelegenheid in de financiële instellingen (46 banen) en landbouwsector (1.527 banen) in relatieve zin een sterke banengroei laten zien (respectievelijk: +6,5% en +5,4%). In absolute zin gaat het om een groei van respectievelijk: 3 en 83 banen. Mogelijk spelen seizoenseffecten een rol bij de banengroei in de landbouw. Bij de nutsbedrijven (32 banen) zien we de sterkste banenkrimp (-3,1%). De werkgelegenheid in de vervoer & opslag (logistiek), onderwijs, zakelijke dienstverlening en bouwsector is allemaal gegroeid met 2,5 tot 3,3 procent. Figuur 2.4 - Banenontwikkeling per sector Steenbergen (april-september 2020) Financiële instellingen Landbouw Vervoer en opslag Onderwijs Zakelijke dienstverlening Bouw Handel Informatie en communicatie Industrie Overheid Zorg Horeca Overige diensten Nutsbedrijven -3,1% Totaal -4%
6,5% 5,4% 3,3% 3,2% 2,6% 2,5% 1,1% 0,6% 0,2% 0,0% -0,5% -0,8% -1,4% 1,9% -2%
0%
2%
4%
6%
8%
Bron: Vestigingenregister West-Brabant Let op: bij veranderingen tussen april en september 2020 spelen onder andere seizoenseffecten een rol.
2.3
Vestigingendynamiek en ondersteuningsmaatregelen
In april 2020 telde Steenbergen in totaal 2.229 bedrijfsvestigingen en in september 2020 zijn er 2.266 vestigingen. In 2019 ging het waren er nog 2.134 vestigingen.
Gestarte en gestopte bedrijven Als gevolg van de nationale steunmaatregelen zijn veel faillissementen (tijdelijk) voorkomen. Dit zien we ook terug in de gemeente Steenbergen. In 2020 zijn in de gemeente in alle kwartalen meer vestigingen verdwenen dan een jaar eerder (zie figuur 2.5). Maar het aantal nieuwkomers ligt, met uitzondering van het tweede kwartaal, ook duidelijk hoger. Al met al zijn er in 2020 zelfs meer bedrijven bijgekomen dan dat er bedrijven (noodgedwongen) zijn gestopt. Dit is in lijn met de landelijke trend. In het derde kwartaal was in Steenbergen het positieve saldo van verdwenen (-) en nieuwe vestigingen (+) het hoogst. Het positieve saldo is mogelijk te verklaren door de toegenomen werkloosheid en de beperkte openstaande vacatures. Een deel van de nieuwe ondernemers is opportunistisch, maar het gaat ook om mensen die uit nood voor zichzelf beginnen.
Economische Barometer Steenbergen 2020
15 van 76
Figuur 2.5 - Aantal verdwenen en nieuwe vestigingen in Steenbergen (2019 en 2020) 100 50
74
0 -50
74
62 -35
-55
64
50
45
38
-34
-41
-37
50
-38
-43
-63
afgevoerde vestiging nieuwe vestiging
-100 kw 1
kw 2
kw 3
kw 4
kw 1
kw 2
2019
kw 3
kw 4
2020
Bron: LISA en KVK
Uitgekeerde ondersteuningsmaatregelen De tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) is er om werkgevers die door de coronacrisis te maken hebben met omzetverlies tegemoet te komen. Met de tegemoetkoming kunnen werkgevers hun werknemers met een doorbetalen en in dienst houden. In totaal heeft 4 procent van de bedrijven in Steenbergen een NOW1, een NOW2 of beide maatregelen aangevraagd. Al met al is in de gemeente in het kader van NOW1 en NOW2 ruim 36 miljoen euro uitgekeerd aan 89 bedrijven. Bijna twee derde (65%) van het uitgekeerde bedrag was in het kader van NOW1. Landelijk was de verhouding tussen het uitgekeerde bedrag van NOW1 en NOW2 vergelijkbaar. Tabel 2.1 - Uitgekeerde bedrag NOW1 en NOW, Steenbergen (2020) Vestigingsplaats
NOW1
NOW2
Totaal NOW1 en NOW2 € %
€
%
€
%
Steenbergen
€ 3.101.976
65%
€ 1.670.452
35%
€ 4.772.428
100%
Nederland
€ 7.419.465.987
64%
€ 4.241.653.963
36%
€ 11.661.119.950
100%
Bron: CBS
De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is een van de maatregelen van het kabinet om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling is voor zelfstandig ondernemers, waaronder zzp’ers. Het voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum daalt. Tot en met augustus 2020 zijn er in Steenbergen 50 Tozo-uitkeringen uitgekeerd.
Economische Barometer Steenbergen 2020
16 van 76
Arbeidsmarkt en participatie
Economische Barometer Steenbergen 2020
17 van 76
3
Arbeidsmarkt en participatie
Dit hoofdstuk beschrijft de aanbodzijde van de arbeidsmarkt. Aan bod komen de bevolkingsontwikkeling, de beroepsbevolking, het onderwijsniveau van de studenten, het aantal uitgekeerde WW- en bijstands(gerelateerde) uitkeringen. Zo wordt een compleet beeld geschetst van het huidige arbeidsaanbod van Steenbergen en de arbeidsdeelname van de bewoners. Hieronder staan de highlights van dit hoofdstuk: Highlights: • De bevolkingsomvang van Steenbergen is nagenoeg stabiel. Er wonen op 1 januari 2021 24.304 mensen in Steenbergen. Op 1 januari 2020 had Steenbergen 24.416 inwoners. • De Bevolkingsprognose Provincie Noord-Brabant gaat uit van een bevolkingsgroei in Steenbergen van 7,5 procent tot 2040. Verder zal de potentiële beroepsbevolking als gevolg van vergrijzing afnemen en veranderen qua samenstelling. Net als in 2019 bestaat de beroepsbevolking uit circa 14.000 personen. • In vergelijking met het landelijk gemiddelde wonen er in Steenbergen relatief weinig hoger opgeleide studenten. Wel is het aandeel de afgelopen jaren toegenomen. • Ruim de helft van de mbo-studenten in de gemeente is actief op niveau 4. De meeste studenten doen een economische studie, een techniekopleiding of een studie in zorg & welzijn. De verdeling is aardig vergelijkbaar met de landelijke verdeling. • De netto arbeidsdeelname in Steenbergen is vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde.
Het aandeel is ten opzichte van 2019 hetzelfde gebleven. Met name onder hoogopgeleiden groeide de arbeidsdeelname. • Het werkloosheidspercentage is in 2020 gestegen (+0,2 procentpunt). De eerste stijging sinds 2014. De werkloosheid is landelijk 3,8 procent. In lijn met de afname van het werkloosheidspercentage is in 2020 ook het aantal WW- en bijstandsuitkeringen gestegen, vooral na de uitbraak van de coronacrisis. Dezelfde stijging is er ook op nationaal niveau. • Tot slot kent Steenbergen in 2018 net als in 2017 een negatief pendelsaldo (meest recente cijfers).
3.1
Bevolkingsomvang en -prognose
Deze paragraaf beschrijft de bevolkingsontwikkeling en de ontwikkeling van de potentiële beroepsbevolking. Deze demografische ontwikkelingen hebben invloed op het economisch functioneren van Steenbergen en haar positie in de regio.
Lichte bevolkingskrimp in laatste twee jaar De meest recente CBS-cijfers laten een lichte afname zien tot 24.304 inwoners op 1 januari 2021. Hiermee is de bevolkingsomvang nog altijd hoger dan het indexjaar 2014 (toen 23.374 inwoners) (figuur 3.1). Per 1 januari 2020 heeft de gemeente Steenbergen 24.416 inwoners. De bevolkingsomvang is afgenomen met 2,5 procent: op 1 januari 2019 waren er 25.054 inwoners.
Economische Barometer Steenbergen 2020
18 van 76
Figuur 3.1 - Geïndexeerde ontwikkeling bevolking, Steenbergen vergeleken (1 januari 2014-2020) 109 Steenbergen 107
Brabantse Wal Nederland
105 103 101 99 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: CBS De provinciale bevolkingsprognose van Noord-Brabant van 2020 gaat uit van een geleidelijke bevolkingsgroei in Steenbergen tot 2040. Volgens deze prognose zal de bevolkingsomvang van Steenbergen in 2030 ongeveer 25.770 en in 2040 ongeveer 26.350 personen zijn. Dit betekent een stijging van 7,5 procent tussen 2020 en 2040.
Afname potentiële beroepsbevolking in toekomst De ontwikkeling van de beroepsbevolking speelt een belangrijke rol bij prestaties op de arbeidsmarkt. De omvang van de potentiële beroepsbevolking (15-75-jarigen) in Steenbergen is op 1 januari 2020 circa 18.940 (bron: ABF Research) (figuur 3.2). De verwachting is dat de beroepsbevolking tot 2040 als gevolg van ontgroening en vergrijzing zal afnemen. Volgens de provinciale bevolkingsprognose zal de potentiële beroepsbevolking (aantal 15-75-jarigen) tussen 2020 en 2040 dalen van 18.940 naar ongeveer 18.220 personen (-4%). Figuur 3.2 - Prognose potentiële beroepsbevolking (15-75-jarigen), Steenbergen (2020-2040) 20.000 3.060
3.090
3.070
3.135
3.440
3.665
3.475
3.675
3.785
3.845
3.930
3.750
3.155
2.865
16.000 12.000
65-74 jaar 55-64 jaar
8.000
7.925
7.815
7.755
7.640
7.625
7.865
7.940
30-54 jaar 15-29 jaar
4.000 4.280
4.260
4.245
4.235
4.065
3.885
3.940
2020
2021
2022
2025
2030
2035
2040
0
Bron: Bevolkingsprognose Provincie Noord-Brabant 2020 De provinciale bevolkingsprognose geeft aan dat de samenstelling van de potentiële beroepsbevolking de komende jaren zal veranderen. Met name het aantal 55-64-jarigen zal tot 2040 afnemen (-22%) (tabel 3.1). De voorspelling is dat het aantal 65-74-jarigen stijgt met 14 procent.
Economische Barometer Steenbergen 2020
19 van 76
In 2020 is de groene druk10 in Steenbergen 33 procent. De grijze druk11 is 37 procent. Hiermee is de totale demografische druk 70 procent. De groene druk is de laatste jaren wat afgenomen in Steenbergen (36% in 2014 t.o.v. 33% in 2020). Daarentegen stijgt de grijze druk de laatste jaren (33% in 2014 t.o.v. 37% in 2020). De vergrijzing in Steenbergen loopt gelijkmatig mee met de landelijke stijgende lijn, maar is in Steenbergen hoger dan het landelijke gemiddelde (32% in 2020). Landelijk is de totale demografische druk 70 procent. De totale demografische druk vergelijkbaar is in Steenbergen dus vergelijkbaar met het landelijke niveau. Tabel 3.1 - Prognose potentiële beroepsbevolking naar leeftijd, Steenbergen (2020 en 2040) Leeftijdscategorie
2020
2040
Absoluut
%
% Ontw.
Absoluut
%
2020-2040
15-29 jaar
4.280
23%
3.940
22%
-8%
30-54 jaar
7.925
42%
7.940
41%
0%
55-64 jaar
3.675
19%
2.865
20%
-22%
65-74 jaar
3.060
16%
3.475
16%
14%
Totaal
18.940
100%
18.220
100%
-4%
Bron: Bevolkingsprognose Provincie Noord-Brabant 2020
3.2
Onderwijs
Studenten gaan na hun studie over het algemeen aan het werk en treden toe tot de beroepsbevolking. Hiermee speelt het aantal studenten per opleidingstype een rol in de samenstelling van de toekomstige beroepsbevolking.
Aantal studenten met middelbaar opleidingsniveau neemt af In het collegejaar 2019/2020 telde Steenbergen 2.312 studenten (tabel 3.2). Het aantal studenten is lager dan het collegejaar ervoor (2.360 studenten). In vergelijking met 2014/2015 zijn er circa 150 studenten minder. Met name het aantal laagopgeleiden en middelbaar opgeleiden (mbo en bovenbouw havo-vwo) nam in deze periode af. Het aantal hoogopgeleiden is sinds 2014/2015 juist toegenomen (6%). In vergelijking met Nederland zijn er in Steenbergen relatief veel studenten met een laag en middelbaar opleidingsniveau. Het aantal hoogopgeleiden in de gemeente is met 22 procent een stuk lager dan landelijk (35%). Tabel 3.2 - Verdeling opleidingsniveau leerlingen en studenten, Steenbergen en Nederland Niveau
Steenbergen
Nederland
2014/'15
%
2019/'20*
%
2014/'15
%
2019/'20*
%
Laag
877
36%
792
34%
661.571
31%
613.192
28%
Middelbaar
1.106
45%
1.021
44%
804.903
37%
841.109
38%
Hoog
481
20%
499
22%
702.095
32%
770.277
35%
Totaal
2.464
100%
2.312
100%
2.168.569
100%
2.224.578
100%
Bron: CBS (* voorlopige cijfers)
10
De verhouding tussen de bevolking van 0 tot 20 jaar ten opzichte van de bevolking tussen de 20 en 65 jaar.
11
De verhouding tussen de bevolking van 65 jaar en ouder ten opzichte van de bevolking tussen de 20 en 65 jaar.
Economische Barometer Steenbergen 2020
20 van 76
Aantal mbo-studenten in Steenbergen gelijk gebleven Met behulp van DUO-gegevens is de ontwikkeling van het aantal mbo-studenten in Steenbergen in kaart gebracht (tabel 3.3). Sinds 2015 is het aantal mbo-studenten in Steenbergen nagenoeg gelijk gebleven (663 studenten in 2019). Het aantal niveau-2 studenten nam in deze periode af en het aantal niveau-4 studenten nam in deze periode toe. Deze af- en toename zien we ook terug in de rest van Nederland. Tabel 3.3 - Verdeling opleidingsniveau mbo-studenten, Steenbergen en Nederland Niveau
Steenbergen
1
Nederland
2015
%
2019
%
2015
%
2019
%
10
2%
29
4%
11.731
2%
15.998
3%
2
137
21%
89
13%
87.585
19%
82.598
16%
3
202
30%
198
30%
126.829
27%
119.477
24%
4
315
47%
347
52%
245.703
52%
283.830
57%
Totaal
664
100%
663
100%
471.848
100%
501.903
100%
Bron: DUO (peildatum: 1 oktober) In tabel 3.4 is te zien dat een derde van de mbo-studenten een technische opleiding (30%) of een zorg- en welzijnopleiding (32%) volgt. Het aandeel mbo-studenten in de techniek is in Steenbergen hoger dan landelijk. Iets meer dan een kwart (28%) volgt een opleiding in de economische sector. Dit aandeel is ten opzichte van 2015 flink gedaald en is inmiddels lager dan landelijk. Tabel 3.4 - Verdeling opleidingstype onder mbo-studenten, Steenbergen en Nederland Niveau
Steenbergen
Nederland
2015
%
2019
%
2015
%
2019
%
Combinatie van sectoren
0
0%
29
4%
7.530
2%
18.403
4%
Economie
223
34%
184
28%
157.259
33%
154.883
31%
Groen
33
5%
36
5%
25.343
5%
22.549
4%
Techniek
206
31%
201
30%
132.130
28%
134.041
27%
Zorg en welzijn
202
30%
213
32%
149.586
32%
172.027
34%
Totaal
664
100%
663
100%
471.848
100%
501.903
100%
Bron: DUO (peildatum: 1 oktober)
Economische Barometer Steenbergen 2020
21 van 76
3.3
Beroepsbevolking en arbeidsparticipatie
In vergelijking met 2014 is de bevolkingsomvang en potentiële beroepsbevolking (het aantal inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 74 jaar) toegenomen. Ten opzichte van 2019 nam het aantal inwoners in de gemeente af (figuur 3.3). Ook de potentiële beroepsbevolking kromp (als gevolg van vergrijzing). De werkzame en werkloze beroepsbevolking bestaat uit 14.000 personen. Dat is hetzelfde als in 2019. Het aantal personen in de werkzame beroepsbevolking nam af van 14.000 in 2019 naar 13.000 in 2020. Figuur 3.3 - Arbeidsmarktopbouw, Steenbergen (2020)
Bevolking 24.416 (2019: 25.054)
Potentiële beroepsbevolking (15-74 jaar) 19.000
Beroepsbevolking (bruto participatie) 14.000 (2019: 14.000)
Werkzame beroepsbevolking (netto participatie) 13.000 (2019: 14.000)
Werkloze beroepsbevolking 0 (2019: 0)
(2019: 20.000)
Niet-actieven 5.000 (2019: 6.000)
Overige bevolking (0-14 jaar, 75 jaar en ouder) 5.000 (2019: 5.000) Bron: CBS. N.B.: Cijfers afgerond op 1.000-tallen en als gevolg van afronding kunnen verschillen ontstaan in de randtotalen.
Economische Barometer Steenbergen 2020
22 van 76
Na een toename tussen 2018 en 2019 bleef de netto arbeidsdeelname in 2020 nagenoeg hetzelfde (2019: 69,8% tegenover 2020: 69,9%) (figuur 3.4). Hiermee is de arbeidsdeelname in de gemeente hoger dan landelijk (68,4%) en vergelijkbaar met het provinciale niveau (69,8%). Figuur 3.4 - Netto arbeidsmarktparticipatie, Steenbergen en Nederland (2010-2020)
69%
67%
65%
Steenbergen Nederland
63% 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: CBS
Arbeidsdeelname Steenbergen hoger dan elders in Brabantse Wal De arbeidsdeelname in Steenbergen (69,9%) is min of meer vergelijkbaar met het landelijke niveau (68,4%). In vergelijking met de referentiegemeenten is de arbeidsdeelname gemiddeld, in vergelijking met de andere gemeenten in de Brabantse Wal (Bergen op Zoom en Woensdrecht) is de arbeidsdeelname in Steenbergen relatief hoog (figuur 3.5). Figuur 3.5 - Netto arbeidsparticipatie, Steenbergen vergeleken met referentiegemeenten Referentiegemeenten
Brabantse Wal 70,8%
Gilze en Rijen
69,9%
71,3% 67,0%
Steenbergen
69,8%
70,8%
Drimmelen
70,2%
65,4%
66,6% 69,9%
Zundert
66,2%
69,7% 66,9%
Bergen op Zoom
66,6%
69,9%
Steenbergen
69,8%
64,1%
65,4% 69,3%
Tholen
66,1%
70,1% 65,8%
Halderberge
68,3%
2020
68,7%
2019
60%
66,0%
65%
70%
2020 2019
63,1%
2014
64,2%
55%
Woensdrecht
2014 55%
60%
65%
70%
Bron: CBS
Economische Barometer Steenbergen 2020
23 van 76
Toename arbeidsdeelname onder hoogopgeleiden In 2020 daalde de arbeidsdeelname in Steenbergen vooral onder middelbaar opgeleiden (2020: 74,1%; 2019: 76,5%). Onder hoogopgeleiden nam deze juist toe (2020: 83,0%; 2019: 80,4%). In vrijwel alle groepen is de netto arbeidsparticipatie landelijk lager dan in Steenbergen. Vooral onder middelbaar opgeleiden is de arbeidsparticipatie relatief hoog in Steenbergen (74,1%) in vergelijking met het landelijke percentage (71,1%).
3.4
Werkloosheid
In 2020 is het werkloosheidspercentage in Steenbergen 3,2 procent: een stijging van 0,2 procentpunt ten opzichte van 2019. Dit is voor het eerst dat het werkloosheidspercentage stijgt sinds 2014, toen de werkloosheid 6,4 procent was. Dit sluit aan bij de landelijke trend. De stijging van het werkloosheidspercentage kan voor een deel verklaard worden door de coronacrisis. In de andere Brabantse Wal gemeenten is het werkloosheidspercentage tussen de 3,4 (Woensdrecht) en 4,1 procent (Bergen op Zoom), hoger dan in Steenbergen (figuur 3.6). Het landelijke percentage is 3,8 procent. Figuur 3.6 - Werkloosheidspercentage, Steenbergen vergeleken met referentiegemeenten Brabantse Wal
Referentiegemeenten 3,4%
Woensdrecht
2,8%
4,1% 6,0%
Bergen op Zoom
3,2%
Steenbergen
3,7%
3,0% 6,4%
7,4%
3,2%
Gilze en Rijen
3,0% 6,4%
3,4%
3,2%
Halderberge
Woensdrecht
2,9%
2,8%
6,9% 6,0%
2,9%
Tholen
2,6% 5,3% 2,9%
Zundert
3,2%
2,6% 5,7%
Drimmelen
3,0%
2019
2,5%
3%
6%
2020 6,4%
2014
5,9%
0%
Steenbergen
2020
2,8%
9%
0%
3%
6%
2019 2014 9%
Bron: CBS
Economische Barometer Steenbergen 2020
24 van 76
Sterke toename WW-uitkeringen in begin coronacrisis In december 2020 zijn er 401 lopende WW-uitkeringen in de gemeente Steenbergen (figuur 3.7). Dit zijn er 15 procent meer dan in december 2019. Vooral in maart (+11%) – rond het begin van de coronacrisis – was er een sterke toename van het aantal WW-uitkeringen. Dit sluit aan bij de landelijke ontwikkeling. Vanaf mei (-4%) daalde het aantal uitkeringen weer, maar ten opzichte van november 2020 steeg het aantal WW-uitkeringen met 6 procent in december. Figuur 3.7 - Ontwikkeling aantal lopende WW-uitkeringen Steenbergen (jan. 2019 - dec. 2020)
401
380
400
434
500
348
300 200 100 0
jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2019
2020
Bron: UWV werkbedrijf. Net als in Steenbergen was er in Nederland een dalende trend van het aantal WW-uitkeringen tussen januari 2019 en januari 2020 (figuur 3.8). Ook de landelijke cijfers tonen een sterke instroom vanaf maart 2020 en een daling in het derde en vierde kwartaal. In december 2020 neemt het aantal WW-uitkeringen ook in Nederland weer toe. In Nederland zijn in december 2020 2 procent meer WW-uitkeringen dan in januari 2019. In Steenbergen zijn dat er juist 8 procent minder dan in januari 2019. Figuur 3.8 - Geïndexeerde ontwikkeling aantal WW-uitkeringen, Steenbergen en Nederland (jan. 2018 december 2020, jan. 2018 = 100) 120 110 100 90 80 Steenbergen 70
Nederland
60
Bron: UWV werkbedrijf
Economische Barometer Steenbergen 2020
25 van 76
Gerelateerd aan het aantal WW-uitkeringen is ook het aantal WW-ontvangers de afgelopen jaren gedaald (figuur 3.9). In 2014 steeg dit aantal in Steenbergen nog, maar daarna daalde dit aantal jaarlijks. In januari 2020 zijn er 48 procent minder WW-ontvangers dan in januari 2014. De Brabantse Wal gemeenten, de referentiegemeenten en Nederland kennen een vergelijkbare ontwikkeling. Figuur 3.9 - Geïndexeerde ontwikkeling aantal WW-uitkeringsontvangers, Steenbergen vergeleken (jan. 2014-2020; 2014=100) 120 110 100 90 80 70 Steenbergen
60
Brabantse Wal Referentie
50
Nederland 40 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: CBS
Ruim de helft van WW-uitkeringen naar 50-plussers Het aantal WW-uitkeringen dat is ontvangen door inwoners tussen de 27 en 49 jaar steeg in 2020 in Steenbergen met 14 procent (tabel 3.5). Ook het aantal uitkeringen van Steenbergenaren onder de 27 jaar steeg (+10%). Het aantal WW-uitkeringen van 50-plussers daalde in 2020 met 2 procent. Daardoor veranderde ook de leeftijdsverdeling van de lopende uitkeringen: in januari was ruim de helft (52%) van de uitkeringen ontvangen door 50-plussers, in december is dat 49 procent. Tabel 3.5 - Leeftijdsverdeling aantal (lopende) WW-uitkeringen, Steenbergen Leeftijdscategorie
2019 jan.
2020 jan.
2020 dec.
Ontw. jan. – dec. 2020
Absoluut
%
Absoluut
%
Absoluut
%
%
< 27 jaar
31
7%
30
8%
33
8%
10%
27 – 49 jaar
169
39%
151
40%
172
43%
14%
50 jaar en ouder
234
54%
199
52%
196
49%
-2%
Totaal
434
100%
380
100%
401
100%
6%
Bron: UWV werkbedrijf
Economische Barometer Steenbergen 2020
26 van 76
Toename geregistreerde werkzoekenden In de gemeente Steenbergen staan in september 2020 838 werkzoekenden zonder dienstverband geregistreerd bij het UWV geregistreerde werkzoekenden (GWU) 12. Ten opzichte van september 2019 (774) is dit aantal toegenomen met 8 procent. De landelijke toename was in deze periode 7 procent. In de maand april (+4%) – vlak na de start van de coronacrisis – steeg het aantal geregistreerde werkzoekenden in Steenbergen het sterkst.
Aantal bijstands(gerelateerde) uitkeringen redelijk stabiel Het aantal bijstands(gerelateerde) uitkeringen in Steenbergen schommelde de afgelopen jaren tussen de 420 en 470 (figuur 3.10). In maart (+90), april (+140) en mei (+80) 2020 zien we het aantal personen met een uitkering fors oplopen. In juni 2020 (versoepelingen coronamaatregelen) waren er 570 personen met een bijstands(gerelateerde) uitkering. Dit is fors minder dan in mei, maar nog altijd 130 meer dan aan het begin van het jaar. Figuur 3.10 - Ontwikkeling aantal personen met bijstands(gerelateerde) uitkeringen, Steenbergen 800 740
600
660
400
430
460
470
450
2015
2016
2017
2018
570
520 420
440
430
2019
2020, jan.
2020, feb.
200 0 2020, mrt.
2020, apr.
2020, mei
2020, jun.
Bron: CBS (peildatum: 1 januari) Ten opzichte van januari 2019 zijn er in januari 2020 5 procent meer bijstandsuitkeringen (tabel 3.6). Daarna steeg het aantal uitkeringen in het eerste semester van 2020 sterk met 30 procent. Vooral in maart en april – toen de coronacrisis uitbrak – nam het aantal uitkeringen toe. Ook in de Brabantse Wal en in Nederland steeg het aantal uitkeringen sterk in 2020. Tabel 3.6 - Procentuele ontwikkeling aantal bijstands(gerelateerde) uitkeringen, Steenbergen vergeleken Gebied
Ontwikkeling (%) 2014 jan. - 2020 jan.
2019 jan. – 2020 jan.
2020 jan - 2020 jun.
Steenbergen
22%
5%
30%
Brabantse Wal
5%
1%
27%
Nederland
-8%
-4%
27%
Bron: CBS (peildatum: januari)
12
Personen van 15 tot 75 jaar die als werkzoekend bij UWV staan geregistreerd met een WW-uitkering, Bijstandsuitkering, Wajong-uitkering, WGA-
uitkering, WAO-uitkering en dienstverlening van UWV of gemeenten ontvangen, of een actief cv op werk.nl (UWV WERKbedrijf) hebben. De GWUgegevens zijn beschikbaar vanaf oktober 2017.
Economische Barometer Steenbergen 2020
27 van 76
3.5
Wonen en werken
De pendelstromen geven een indicatie van de mate waarin werk wordt geboden aan de eigen bevolking en toont ook de regionale positie als ontvanger en leverancier van arbeidskrachten.
Pendelsaldo Steenbergen daalt Er werken in 2018 in totaal 8.200 inwoners uit Steenbergen buiten de gemeente (figuur 3.10). Er zijn ongeveer 2.800 personen die elders wonen en werkzaam zijn in Steenbergen. Dit aantal is met 300 personen toegenomen ten opzichte van 2017. In 2017 nam het pendelsaldo nog af van -5.100 naar -5.700. Ondanks de verbetering van het pendelsaldo in 2018, is het pendelsaldo nog altijd negatiever dan in 2014, 2015 en 2016. Figuur 3.11 - Uitgaande en inkomende pendel, Steenbergen (2014-2018) 3.000 1.000
2.300
2.400
2.500
-5.100
-5.100
-5.100
-7.400
-7.500
-7.600
2014
2015
2016
2.500
2.800
-5.700
-5.400
-1.000 -3.000 -5.000 -7.000
-8.200
-8.200
2017
2018
Uitgaand Ingaand Saldo
-9.000
Bron: CBS (peildatum: december) Er werken 2.400 inwoners van Steenbergen in de eigen gemeente (tabel 3.7). Daarna werken de meeste inwoners in Bergen op Zoom en Roosendaal. Het aantal inwoners uit Steenbergen dat in deze gemeenten werkt is tussen 2017 en 2018 nagenoeg gelijk gebleven. Tabel 3.7 - Uitgaande en inkomende pendel, Steenbergen Woongemeente Steenbergen:
Werkgemeente Steenbergen:
uitgaande pendel
inkomende pendel
Werkgemeente
2016
2017
2018
Steenbergen
2.300
2.300
2.400
Bergen op Zoom
1.400
1.500
1.400
Roosendaal
1.200
1.300
1.300
Etten-Leur
700
1.000
900
%
%
Woongemeente
2016
2017
2018
Steenbergen
2.300
2.300
2.400
-
17%
Bergen op Zoom
600
700
700
9%
16%
Roosendaal
400
400
400
5%
11%
Tholen
400
400
400
5%
2019 -
2019
Rotterdam
800
800
900
11%
Halderberge
200
200
200
2%
Moerdijk
600
600
600
7%
Moerdijk
100
200
200
2%
Breda
400
400
400
5%
Woensdrecht
200
100
200
2%
Halderberge
300
300
300
4%
Breda
100
100
100
1%
Dordrecht
100
100
200
2%
Etten-Leur
100
100
100
1%
Tholen
200
200
200
2%
Goeree-Overflakkee
100
0
100
1%
Overige gemeenten
1.900
2.000
2.000
24%
Overige gemeenten
5.400
6.000
5.800
71%
Totaal uitgaand
7.600
8.200
8.200
100%
Totaal ingaand
7.600
8.200
8.200
100%
Bron: CBS
Economische Barometer Steenbergen 2020
28 van 76
Economische structuur en concurrentiekracht
Economische Barometer Steenbergen 2020
29 van 76
4
Economische structuur en concurrentiekracht
Dit hoofdstuk geeft een actueel beeld van de huidige gemeentelijke economische structuur en concurrentiekracht. Om de positie van Steenbergen te bepalen is een vergelijking gemaakt met de andere gemeenten in de Brabantse Wal, de referentiegemeenten en Nederland. In de inleidende paragraaf wordt de ontwikkeling van de economie van Steenbergen bekeken. Vervolgens gaan analyses van werkgelegenheid en toegevoegde waarde dieper in op de lokale economie. Highlights: • Steenbergen heeft in 2020 ruim 7.622 arbeidsplaatsen verdeeld over 2.229 bedrijven. Ten opzichte van 2019 is het aantal bedrijven met 4,5 procent gestegen. Zzp’ers zijn een belangrijke drijver voor de groei van de bedrijvenpopulatie. • De werkgelegenheid in Steenbergen groeide ten opzichte van 2019 met 1,6 procent, een iets minder sterke groei dan 2018 en 2019. • De landbouwsector is in Steenbergen relatief sterk vertegenwoordigd. In vergelijking met de Brabantse Wal is er relatief weinig werkgelegenheid in de logistieksector. • De landbouwsector en groot- en detailhandel zijn de sectoren met de meeste werkgelegenheid in de gemeente. Ten opzichte van 2014 groeide absoluut gezien de werkgelegenheid in de landbouwsector (+261 banen) het sterkst. Het aantal banen in de groot- en detailhandel (87 banen) en de vervoer & opslag (72 banen) nam in deze periode het sterkst af.
• Steenbergen heeft een relatief lage werkgelegenheidsfunctie binnen de Brabantse Wal. Er zijn 54 banen per 100 personen die deel uitmaken van de beroepsbevolking. Dit is duidelijk lager dan de landelijke verhouding: 96 banen per 100 personen. • In Steenbergen zijn 1.652 zzp’ers. Ze zijn verantwoordelijk voor 21 procent van de totale werkgelegenheid. Vooral in de bouwsector, de zakelijke dienstverlening, ‘overige dienstverlening’, en financiële sector is het aandeel zzp’ers groot. • De spanning op de arbeidsmarkt van West-Brabant is in het vierde kwartaal van 2020 gemiddeld. De markt voor ICT-beroepen en technische beroepen is het meest krap. Ook op nationaal niveau is dat zo. • In Steenbergen is 491 miljoen euro aan toegevoegde waarde gecreëerd in 2019 (meest recente peiljaar). Dit is een groei van 1,3 procent ten opzichte van 2018. De groei is minder dan in 2017 en 2018. De groei in toegevoegde waarde is de afgelopen jaren minder sterk dan in Nederland, de referentiegebieden en de rest van de Brabantse Wal. De groot- en detailhandel, de landbouwsector en de industrie leveren in Steenbergen de grootste bijdrage aan de gecreëerde toegevoegde waarde.
Economische Barometer Steenbergen 2020
30 van 76
4.1
De economie van Steenbergen in vogelvlucht
Een indicator voor de economische dynamiek is de ontwikkeling van het aantal bedrijven. In 2020 zijn er ruim 2.200 bedrijven in Steenbergen actief. Dat is een stijging van 4,5 procent ten opzichte van 2019 (figuur 4.1). Tussen 2014 en 2020 nam het aantal bedrijven met circa 300 toe (11%). In relatieve zin steeg in 2020 vooral het aantal vestigingen in het onderwijs (+18%; +13 vestigingen) en in de vervoer & opslag (+10%; +6 banen). Het aantal horecabedrijven (van 61 naar 56 bedrijven) en financiële instellingen (van 22 naar 20) daalde. Het aantal zzp’ers nam met 7 procent toe. Dit is een sterkere toename dan de totale toename van bedrijven in Steenbergen en is dan ook een belangrijke drijver voor de groei van de bedrijvenpopulatie in de gemeente. Figuur 4.1 - Ontwikkeling aantal bedrijven in Steenbergen (2014-2020) 2.500
6% 4,5%
2.229
2.134
1.961
1.942
3,5%
1.968
1.500
1.902
2.000
2.024
5,4%
3,2%
5% 4% 3% 2%
1.000
1% 1,0%
0%
500
-1% -1,3%
0 2014
2015
2016
-2% 2017
2018
2019
2020
Steenbergen, absoluut Steenbergen, ontwikkeling
Bron: Vestigingenregister West-Brabant Figuur 4.2 laat de geïndexeerde ontwikkeling van het aantal bedrijven tussen 2014 en 2020 zien. In Steenbergen en de Brabantse Wal gemeenten groeide het aantal vestigingen in deze periode, maar door een kleine daling in 2016 is de groei tussen 2014 en 2019 minder sterk dan in Nederland en de referentiegemeenten. In 2020 zet de groei in Steenbergen door. Het aantal vestigingen in Steenbergen groeide tussen 2014 en 2020 met 15 procent, deze toename is ongeveer net zo sterk als de landelijke groei tussen 2014 en 2019 (17%).
Economische Barometer Steenbergen 2020
31 van 76
Figuur 4.2 - Geïndexeerde ontwikkeling aantal bedrijven, Steenbergen vergeleken (2014-2020; 2014=100) 125 Steenbergen Brabantse Wal Referentie Nederland
120 115 110 105 100 95 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: Vestigingenregister West-Brabant en LISA
Economische Barometer Steenbergen 2020
32 van 76
Specialisatiegraad op basis van werkgelegenheid In figuur 4.3 is de specialisatiegraad13 op basis van werkgelegenheid vergeleken met die van de referentiegemeenten en Nederland. De landbouwsector is naar verhouding zeer sterk vertegenwoordigd in Steenbergen. De werkgelegenheid in de industriesector, handel, de bouw en de overige diensten zijn qua vertegenwoordiging vergelijkbaar met Nederland. Ten opzichte van de Brabantse Wal heeft Steenbergen relatief weinig banen in de vervoer- en opslagsector en de overheidssector. Figuur 4.3 - Specialisatiegraad op basis van werkgelegenheid, Steenbergen vergeleken (2019) 800% Steenbergen Brabantse Wal Referentie Nederland
700% 600% 500% 400% 300% 200% 100% 0%
Bron: Vestigingenregister West-Brabant en LISA
13
De specialisatiegraad toont de mate waarin een sector in een gemeente of regio meer of minder dan landelijk gemiddeld vertegenwoordigd is in
de werkgelegenheidsstructuur. Het werkgelegenheidsaandeel per sector is afgezet tegen de nationale verhouding van sectoren. Een percentage boven de 100 duidt op een oververtegenwoordiging van werkgelegenheid in die sector en andersom.
Economische Barometer Steenbergen 2020
33 van 76
Opnieuw banengroei in Steenbergen, maar groei vlakt af In 2020 telt Steenbergen 7.622 banen. De groei die in 2017 startte, vlakt af (figuur 4.4). Ten opzichte van 2019 nam vooral het aantal banen binnen de kleinbedrijven toe. In deze periode groeide ook de werkgelegenheid bij bedrijven tussen de 10 en 50 werknemers. Over de periode 2014-2020 groeide de werkgelegenheid in deze grootteklasse – samen met bedrijven zonder fulltimebanen van ≥12 uur – het sterkst (zie tabel 4.3). Het aantal banen groeide in vergelijking met 2019 met 1,6 procent. In 2020 zijn er in Steenbergen 843 werkzame uitzendkrachten: 11 procent van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Dit aandeel is vergelijkbaar met de afgelopen jaren. Figuur 4.4 - Werkgelegenheidsontwikkeling Steenbergen (2014-2020)
1,3%
2,5%
7.622
7.499
7.303
7.128
7.038
7.237
6.000
4%
7.091
8.000
2,7%
2% 1,6%
2,1%
3%
1%
4.000 0% -1%
2.000
-2%
-2,7%
0
-3% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Steenbergen, absoluut Steenbergen, ontwikkeling
Bron: Vestigingenregister West-Brabant
Economische Barometer Steenbergen 2020
34 van 76
In figuur 4.5 is de geïndexeerde ontwikkeling van het aantal banen vanaf 2014 weergegeven. De ontwikkeling van het aantal banen blijft achter bij de referentiegemeenten en het landelijke gemiddelde. Wel kent Steenbergen een positieve banenontwikkeling in vergelijking met de rest van de Brabantse Wal. Figuur 4.5 - Geïndexeerde ontwikkeling werkgelegenheid, Steenbergen vergeleken (2014-2020; 2014=100) 120 Steenbergen Brabantse Wal Referentie Nederland
115 110 105 100 95 90 85 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bron: Vestigingenregister West-Brabant
Economische Barometer Steenbergen 2020
35 van 76
Spanning op de arbeidsmarkt van West-Brabant Het UWV heeft cijfers voor de spanningsindicator per beroepsgroep. Dit is het aantal vacatures per 100 werklozen (zowel de vacatures als de werkloosheid zijn seizoengecorrigeerd). Een hoog cijfer betekent dat er weinig beschikbare werklozen zijn om vacatures mee te vervullen. Bij een laag cijfer geldt het omgekeerde. Tabel 4.1 toont dat de spanning op de arbeidsmarkt voor zowel arbeidsmarktregio West-Brabant als Nederland in het vierde kwartaal gemiddeld is. Voor de ICT-beroepen, het openbaar bestuur, technische beroepen, transport & logistiek en zorg & welzijn is de markt krap in West-Brabant. De markt voor creatieve en taalkundige beroepen is ruim. Gemiddeld genomen is de spanning op de arbeidsmarkt in West-Brabant vergelijkbaar met het derde kwartaal. De spanning in de ICT-sector, het openbaar bestuur en transport & logistiek beroepen nam toe in het vierde kwartaal. De spanning voor de agrarische beroepen en dienstverlenende beroepen nam juist af. In West-Brabant is de spanning voor agrarische beroepen, technische beroepen het openbaar bestuur en dienstverlenende beroepen hoger dan in Nederland gemiddeld. Op nationaal niveau is de spanning in vooral de ICT-sector en pedagogische beroepen groter dan in Nederland. Tabel 4.1 - Spanningsindicator arbeidsmarkt West-Brabant en Nederland (4e kwartaal 2020) West-Brabant
Nederland
Gemiddelde alle beroepsklassen
1,38
gemiddeld
1,25
gemiddeld
Agrarische beroepen
1,36
gemiddeld
0,97
gemiddeld
Bedrijfseconomische en administratieve beroepen
1,22
gemiddeld
1,32
gemiddeld
Commerciële beroepen
1,06
gemiddeld
1,01
gemiddeld
Creatieve en taalkundige beroepen
0,28
ruim
0,36
ruim
Dienstverlenende beroepen
0,87
gemiddeld
0,58
ruim
ICT-beroepen
3,56
krap
4,44
zeer krap
Managers Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen
0,74
gemiddeld
0,92
gemiddeld
2,04
krap
1,74
krap
Pedagogische beroepen
0,73
gemiddeld
1,12
gemiddeld
Technische beroepen
2,78
krap
2,31
krap
Transport en logistiek beroepen
1,65
krap
1,41
gemiddeld
Zorg en welzijn beroepen
2,17
krap
1,96
krap
Bron: UWV
Economische Barometer Steenbergen 2020
36 van 76
Opnieuw lichte groei toegevoegde waarde In 2019 (meest recente cijfers) is er ruim € 491 miljoen toegevoegde waarde gecreëerd in Steenbergen. Na een dip in 2016 (-5,6 procent) nam de gecreëerde toegevoegde waarde in 2017 toe met 2,6 procent en in 2018 met 1,6 procent. Ten opzichte van 2018 groeide de gecreëerde toegevoegde waarde met 1,3 procent. In totaal steeg de gecreëerde toegevoegde waarde in de periode 2014-2019 met 10 procent. De stijging van de toegevoegde waarde in 2019 is iets lager dan het landelijk gemiddelde (+1,8 procent). In de Brabantse Wal (inclusief Steenbergen) groeide de toegevoegde waarde met 0,5 procent in vergelijking met 2018. De groot- en detailhandel (19%), de landbouwsector (18%), de zakelijke dienstensector (16%) en de industrie (15%) zijn de belangrijkste sectoren voor wat betreft de gecreëerde toegevoegde waarde. Ten opzichte van 2017 liet van deze sectoren alleen de zakelijke dienstensector een negatieve ontwikkeling zien (-9%). In de periode 2017-2018 was hier nog een groei van 9 procent. De gecreëerde toegevoegde waarde in de landbouw bleef gelijk (+1%) en in de industrie (+7%) en groot- en detailhandel (+6%) groeide deze. Figuur 4.6 - Ontwikkeling toegevoegde waarde Steenbergen (in € milj.; 2014-2019) € 600