10. Rapportage groenbeheerplan 2017-2021 B1600070.pdf

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen

projectnummer 410743 definitief 23 september 2016

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen

projectnummer 410743 definitief 23 september 2016

Opdrachtgever Gemeente Steenbergen Postbus 6 4650 AA Steenbergen Nb

Colofon Projectgroep bestaande uit Frederique Jansen - gemeente Steenbergen Bert van Drunen - gemeente Steenbergen Ruud van Hoek - Antea Group Dick van de Lagemaat - Antea Group Icons from www.flaticon.com

datum vrijgave

beschrijving revisie definitief

goedkeuring R. van Hoek

vrijgave B. Boonstra

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Doel Leeswijzer

1 1 2

2

Achtergrondinformatie

3

3

Huidige situatie

5

3.1 3.2

Areaalgegevens Kwaliteit

5 8

4

Uitgangspunten in beheer

11

4.1 4.2

Het belang van beheer en onderhoud Beheer en onderhoud

11 11

5

Beheerstrategie

12

5.1 5.2 5.3 5.4

Ambitie Maatregelpakketten en eenheidsprijzen Vervanging / renovatie Bedrijfsvoering

12 13 15 17

6

Financiën

18

6.1 6.1.1 6.1.2 6.2

Financiële middelen Benodigde financiële middelen Beschikbare financiële middelen Financiële strategie c.q. kostendekking

18 18 20 21

7

Conclusies en aanbevelingen

23

7.1 7.2

Conclusies Aanbevelingen

23 24

Bijlage 1 Groenkaart Bijlage 2 Kader Bomenbehoud Steenbergen

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

1

Inleiding De openbare ruimte is van groot belang, het levert een belangrijke bijdrage aan de woon-, werken leefomgeving. De gemeente Steenbergen is verantwoordelijk voor het beheer van de openbare ruimte. Het groen heeft een maatschappelijke functie voor beleving en gebruik en met daarbij de ecologische waarde vormt het een belangrijk onderdeel van de openbare ruimte.

1.1

Aanleiding In 2009 is het Groenplan voor de gemeente Steenbergen vastgesteld, bestaande uit de deelplannen Visie en Structuurplan. Een toegezegd derde deelplan, het Kwaliteitsplan, is er in de jaren daarop niet van gekomen. Met het voorliggende rapport wordt alsnog invulling gegeven aan deze toezegging. Een andere aanleiding is gelegen in de wettelijke kaders: beheerders van kapitaalgoederen (dus ook van groen) dienen in beheerplannen aan te tonen dat zij deze op een efficiënte en effectieve manier duurzaam in stand houden. In het coalitieakkoord 2014-2018 heeft het bestuur uitgesproken een goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte zeer belangrijk te vinden, met op sommige plaatsen een duidelijke plus. Ook wil men structureel geld beschikbaar stellen voor de uitvoering van het groenplan. Overdragen van groen in beheer van een wijk of buurt wordt gestimuleerd. Hoe dit bereikt moet worden is weergegeven in de Programmabegroting. Naast het actualiseren van de beheerplannen is benoemd dat gestreefd wordt naar actieve deelname van bewoners aan het beheer van de openbare ruimte. Het opzetten van Burgerparticipatie in het groen geeft hier uiting aan. Andere instrumenten die bijdragen aan een goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte zijn de Quickscan openbaar groen en het nog op te stellen Bomenbeleid.

De instandhouding van het openbaar groen behelst drie typen maatregelen: verzorgend onderhoud (schoffelen e.d.), technisch onderhoud (snoeien e.d.) en vervanging. In het voorliggende beheerplan gaan we in op de wijze van uitvoering van deze maatregelen. Het verzorgend en technisch onderhoud wordt in hoofdzaak uitgevoerd door onze wijkteams. In financiële zin is met name de vervanging van groen van belang.

1.2

Doel Het doel van dit plan is om duidelijke kaders te stellen voor het duurzaam in stand houden van het openbaar groen in de gemeente Steenbergen voor de periode 2017-2021. Met de kaders in dit plan wordt duidelijkheid gegeven hoe we kunnen groeien naar het gewenste kwaliteitsniveau én hoe we op dat niveau kunnen blijven. Hiertoe gaan we in op de ambitie, het areaal, de kwaliteit en de inzet van financiële middelen (voor de vervanging) van het groen. Met het beheerplan wordt tevens het benodigde inzicht met betrekking tot onderhoud van kapitaalgoederen aan de provincie Noord-Brabant gegeven waar ze in haar circulaire (d.d. 24 april 2015) om vraagt.

Blad 1 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Actualisatiecyclus beheerplan

1.3

Leeswijzer In dit document beginnen we in hoofdstuk 2 met achtergrondinformatie over de totstandkoming van het groenbeheerplan. In hoofdstuk 3 is de huidige situatie uiteengezet. Hierbij wordt ingegaan op het te beheren areaal en de huidige kwaliteit (Wat hebben we?). Vervolgens worden in hoofdstuk 4 de uitgangspunten in het beheer toegelicht. Aansluitend volgt in hoofdstuk 5 de beheerstrategie (Wat willen we bereiken en hoe gaan we dit bereiken?). In hoofdstuk 6 zijn de financiële middelen uitgewerkt om het beheer en onderhoud de komende jaren vorm te geven (Wat kost het beheer en onderhoud en hoe wordt dit gefinancierd?). Tot slot volgen in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen.

Blad 2 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

2

Achtergrondinformatie In 2009 heeft de Gemeenteraad het huidige Groenplan vastgesteld. Na een eerdere constatering dat de staat van het openbaar groen matig tot slecht was en zijn rol in de openbare ruimte aan het verliezen was, heeft het College van Burgemeester en Wethouders groen tot een van haar speerpunten benoemd. De ambitie was dat Steenbergen weer een groene gemeente zou worden en dat inbreng en samenwerking met de burgers daarbij zeer belangrijk is. Het vastgestelde groenplan bestaat uit twee deelplannen, de Visie, waarin ambities en doelstellingen zijn verwoord, en het Structuurplan, waarin beeld en voorkomen van het groen zijn beschreven. Het geplande derde deel van het groenplan 2009 is het Kwaliteitsplan. Dit plan dient ontwerp- en aanlegeisen en een beheerplan te omvatten. Het eerste deelplan, de Visie van het groenplan 2009, is nog actueel, de vier motto’s dienen als uitgangspunten voor het voorliggende groenbeheerplan 2017-2021: 1.

2.

3.

4.

Groen hoort bij Steenbergen! Hoeveelheid en soort groen passen bij het karakter van een landelijke gemeente. Het groen biedt ruimte aan meerdere functies: wandelen, rusten, sporten, ontmoeten, festiviteiten, spelen, natuur, etc. De combinatie van water en groen biedt geweldige kansen. Steenbergen bewust groen! Steenbergen kiest bewust voor een raamwerk van duurzaam groen, de hoofdstructuur. Binnen dat raamwerk ligt het wijkgroen, waarvoor we samen met bewoners bepalen hoe we ermee omgaan: waar willen we groen, hoe ziet het eruit, wat vinden we bijzonder? Het totaalplaatje vormt een eenheid. Steenbergs groen – praktisch en mooi! We willen dat het groen er aantrekkelijker uitziet; het moet kwaliteit hebben, het moet passen bij de mensen, het groen ondersteunt het karakter van de kernen, de inrichting, het beheer en het gebruik zijn met elkaar in overeenstemming. Steenbergs groen – samen doen! De gemeente regisseert en voert uit, burgers zitten mede aan het stuur, waarbij iedereen zich betrokken voelt en verantwoordelijk opstelt; de gemeente voert open en (inter-)actieve communicatie over het groen.

Het tweede deelplan, het Structuurplan, is een verzameling ideeën voor met name de inrichting van het groen, verzameld tijdens bijeenkomsten met inwoners en andere betrokkenen. Bij renovatie- en herinrichtingsprojecten wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van deze ideeën. Uiteraard wordt hierbij een integrale afweging gemaakt. Het beheer heeft de afgelopen jaren plaatsgevonden in de geest van het groenplan, dus indachtig de motto’s, maar zonder extra budget. Met het voorliggende Groenbeheerplan 2017-2021 geven we invulling aan het geplande Kwaliteitsplan en de daarbij eerder vastgestelde motto’s.

Blad 3 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Relaties met andere plannen Dit groenbeheerplan doet uitspraken over het beheer en onderhoud van het openbaar groen en heeft daarin raakvlakken met diverse andere beleidsterreinen, onder andere: • de Duurzaamheidsnota Gemeente Steenbergen 2012-2020, • de aanzet voor het natuurbeleid, zoals verwoord in het Plan van aanpak Natuurbeleidsplan, • het plan van aanpak burgerparticipatie, • de Woonvisie 2015. Bij het opstellen van het groenbeheerplan is van deze documenten gebruik gemaakt, als ook van diverse onderzoeken en rapportages (Quick scan openbaar groen, beantwoorde vragenlijsten Dorpsraden, rapport Waar staat je gemeente).

Verplanting bomen vanuit Nieuw Vossemeer naar Buiten de Veste Steenbergen.

Blad 4 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

3

Huidige situatie

3.1

Areaalgegevens In totaal beheert de gemeente ca 285 ha groen. Het grootste gedeelte hiervan ligt in het buitengebied en betreft vooral bermen en natuurlijke beplantingen (bos en bosplantsoen). In onderstaande grafiek zijn de oppervlakten groen in m2 weergegeven.

spreiding van het groen 1.000.000 900.000 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 Kernen gazon

berm

Noord-oost buitengebied

West buitengebied

cultuurbeplanting

Zuid-oost buitengebied

natuurlijke beplanting

In deze arealen zijn de oppervlakten braakliggend terrein (10,1 ha) en de dierenweide (0,5 ha) niet meegerekend. Daarnaast zijn ook de gemeentelijke groenvakken in particulier gebruik niet meegerekend. In de grafiek is het groen van diverse sportaccommodaties niet meegenomen. Voor dit groen geldt dat de oppervlakten binnen de hekken een gedeelde verantwoordelijkheid zijn van gemeente en verenigingen. Het groen buiten de hekken wordt door de gemeente onderhouden, dit betreft ongeveer een halve hectare. Ook het groen op de begraafplaatsen is in bovenstaande grafiek niet meegenomen, dit omvat gazon, bosplantsoen en sierbeplanting, in totaal ca 1 hectare. Het groen van de begraafplaatsen is (nog) niet vastgelegd in het beheersysteem GBI. Begraafplaatsen en accommodaties zijn andere begrotingsproducten. Het groen binnen de bebouwde kom beslaat een oppervlakte van ruim 66 ha ofwel 661.800 m2. Dit komt neer op ca 28 m2 per inwoner (april 2016: 23.484 inwoners). Ter referentie: een recente benchmark onder 70 gemeenten laat zien dat gemiddeld 49 m2 groen per inwoner beschikbaar is binnen de bebouwde kom (Benchmark beheer openbare ruimte 2015, Antea Group). In vergelijking met de benchmark beschikt Steenbergen met 28 m2 over relatief weinig groen.

Blad 5 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Als we het groen binnen de kernen verder bekijken, dan blijkt dat bijna twee derde van het groenareaal uit gras bestaat (bermen en gazons). 22% van het groenareaal bestaat uit natuurlijke beplanting (bos en bosplantsoen), de rest is meer gecultiveerde beplanting (bodembedekkers, heesters, rozen, vaste planten, wisselperken, hagen).

samenstelling van het groen in de kernen Bodembedekkers Heesters/botanische rozen Rozen Vaste planten Wisselperken Haag Bosplantsoen Bos Berm Gazon

De verdeling van het groen over de verschillende kernen en wijken geeft het volgende beeld:

verdeling van het groen over de kernen 250.000

Bodembedekkers

200.000

Heesters/botanische rozen

150.000

Rozen

100.000

Vaste planten

50.000

Wisselperken

0

Haag Bosplantsoen Bos Berm Gazon

Blad 6 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Naast beplantingen en gras beheert de gemeente Steenbergen ca 12.500 bomen, wat neerkomt op 53 bomen per 100 inwoners. Steenbergen sluit daarmee goed aan op de benchmark, deze geeft voor het bomenareaal een gemiddelde van 52 bomen per inwoner. Van alle bomen staan 5.674 stuks, ofwel 45% van het totaal, in het buitengebied. De overige 55% staat verspreid over de kernen zoals in onderstaande grafiek is weergegeven.

spreiding van de bomen 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 -

De meeste bomen, 63%, staan in gras, dit betreft voor een groot deel de bermen in het buitengebied, 26% staat in beplanting, de overige 11% zijn bomen in verharding. Behalve het groen en de bomen behoren ook de halfverhardingen (schelpenpaden) in de parken en de schorsondergronden onder speeltoestellen tot het beheerareaal.

Blad 7 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

3.2

Kwaliteit Wat is kwaliteit Kwaliteit is een breed begrip: is het mooi of lelijk, goed, matig of slecht, functioneert het of niet. Om over kwaliteit eenduidig te kunnen communiceren en om kwaliteit meetbaar te maken is het nodig dat iedereen hetzelfde begrippenkader heeft. Voor het beheer van de openbare ruimte gebruiken we daartoe de landelijke kwaliteitscatalogus beheer openbare ruimte van de CROW. Hierin wordt de beeldkwaliteit voor het onderhoud uitgedrukt in een 5-schaal, variërend van A+ (hoogste kwaliteit) via A, B en C naar D (laagste). Deze schaal is van toepassing op uiteenlopende onderdelen van het groen, zoals vitaliteit, snoeibeeld, kale plekken, onkruid, etc. Voor elk van deze aspecten is een schaalbalk aanwezig waarin de kwaliteitseisen objectief en meetbaar zijn beschreven, met een foto als illustratie. In dit beheerplan maken we verder onderscheid in verzorging en technische staat. Verzorging betreft de netheid (“schoon”), denk daarbij aan onkruid in het groen, zwerfvuil, hondenpoep, e.d. De technische staat geeft inzicht in de conditie van het groen (“heel”): is het vak volledig, zijn er beschadigingen, is de beplanting vitaal, etc. Schouwresultaten In 2015 is het groen beoordeeld op deze aspecten. Deze kwaliteitsschouw is een herhaling van een vergelijkbare beoordeling in 2009. Onderstaand zijn de belangrijkste resultaten weergegeven.

In 2015 is de verzorging over de hele linie goed op orde. Zwerfvuil scoort in Steenbergen Centrum een B, in andere kernen is het resultaat overwegend A. Onkruid behaalt in Zuid en Centrum een B, in overige delen van de gemeente is het niveau A. Uitwerpselen worden in het Centrum iets meer aangetroffen dan elders. De technische staat van de beplantingen is over het algemeen matig. Op veel locaties wordt een D gescoord voor vitaliteit, snoeibeeld en kale plekken. Met name bodembedekkers scoren met gemiddelde scores per wijk van B tot C vrij slecht in het snoeibeeld. Opgaande heesters en hagen zien er met een gemiddelde score A tot B iets gunstiger uit. Bosplantsoen varieert van A tot C. Kale plekken komen in alle categorieën veelvuldig voor. Ook de technische staat van het gras is overwegend matig. De vlakheid van de ondergrond, overgroei van randen en de graslengte scoren gemiddeld B, met enkele uitschieters naar C en naar A. De technische staat van de bomen steekt relatief gunstig af, met gemiddelde scores van A en A+, al zijn ook hier onderdelen die in sommige wijken lager scoren, zoals vitaliteit. Samenvattend: de onderhoudskwaliteit van het groen is tweeledig. Verzorgend onderhoud en de technische staat van bomen zijn goed. De technische staat van beplantingen en gras is matig, voor deze onderdelen wordt het ambitieniveau op veel plekken niet gehaald.

Blad 8 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Bewonerstevredenheid Naast de objectieve beoordeling van de kwaliteit aan de hand van schaalbalken in de kwaliteitscatalogus is de kwaliteitsbeleving van bewoners ook beoordeeld. Dit is gedaan in de vorm van een burgerpeiling op diverse thema’s en aan de hand van vragenlijsten met specifieke vragen over het beheer van de openbare ruimte. Burgerpeiling Steenbergen 2015 (Waar staat je gemeente): Op de vraag of perken, plantsoenen en parken in de buurt goed zijn onderhouden antwoordt 45% van de inwoners van Steenbergen bevestigend. Dit is lager dan het gemiddelde van andere gemeenten. Ook de stelling ‘De buurt is schoon’ wordt met 51% door relatief weinig inwoners met ‘ja’ beantwoord.

Over de hoeveelheid groen in de buurt zijn de meeste inwoners wel tevreden, maar het zijn er wel minder dan gemiddeld in andere gemeenten.

Quickscan openbaar groen Vanuit het project ‘Quickscan Openbaar groen’ is een enquête gehouden onder de dorpsraden. Dit om een globaal beeld te krijgen van de beleving van met name het openbaar groen en welke ambitie er ligt op bijvoorbeeld burgerparticipatie. Hieruit komt naar voren dat het algemene beeld van de openbare ruimte als redelijk tot slecht wordt beoordeeld. Het groen is daarbij een van de minst positief beoordeelde onderdelen. Het groen wordt omschreven als saai en eentonig. En over het onderhoud is men niet tevreden. Er zijn veel plaatsen waar het openbaar groen als verloederd wordt beoordeeld. Daarnaast moet het groen beter worden aangepast op het gebruik van de openbare ruimte. Meer variatie ( kleur, vorm, seizoenen, e.d.) is zeer wenselijk.

Blad 9 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Er zijn ook verschillen per kern. In Nieuw Vossemeer en Dinteloord geven de dorpsraden aan dat er voldoende groen is. In De Heen en Kruisland wordt de hoeveelheid groen als onvoldoende ervaren. In Steenbergen vindt men het opvallen dat de hoeveelheid groen verschilt per wijk (bijvoorbeeld Noord ten opzichte van Zuid). Inzet van burgerparticipatie is veelal beantwoord in de rol die de dorpsraad/Stadsraad kan vervullen. De inzet hiervan verschilt per kern. Algemeen vindt men dat de hoofdtaak voor het beheer en onderhoud ligt bij de gemeente. Een rol wordt gezien bij ondersteuning, communicatie naar burgers en meedenken met planvorming.

Een fleurige groenuitstraling aan de Hoogte Nieuw Vossemeer.

Blad 10 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

4

Uitgangspunten in beheer

4.1

Het belang van beheer en onderhoud Beheer en onderhoud zijn nodig voor de instandhouding van goed functionerend groen. Elke groensoort heeft zijn eigen levensduur, die kan variëren van circa tien jaar voor een rozenvak tot meer dan honderd jaar voor bepaalde boomsoorten. Door te onderhouden begeleiden we het groen op weg naar volwassenheid en bewaken we het functioneren ervan gedurende de hele levensduur. Groen heeft diverse algemene en specifieke functies. Bij deze laatste denken we aan groen dat aangebracht is met een specifiek doel, bijvoorbeeld een trapveld, een verkeer begeleidende haag, aankleding van centrumlocaties. In algemene zin heeft groen in de woonomgeving de volgende functies: • beleving: sfeer, emotie, wandelen, balletje trappen • veiligheid: verkeersveiligheid, sociale veiligheid • ecologie: habitat voor plant- en diersoorten, stepping stones, broedgelegenheid • klimaatadaptatie: verminderen van hittestress, vertragen afvoer van regenwater • luchtkwaliteit: fijnstof afvangen • welzijn: rust, ontmoetingsplek • de baten van groen: waarde huis, gezondheidskosten

4.2

Beheer en onderhoud Beheer betreft alle maatregelen gericht op de blijvende instandhouding van de bestaande inrichting van de openbare ruimte op een vastgesteld kwaliteitsniveau, waarbij de openbare ruimte blijvend voldoet aan de daaraan te stellen functionaliteitseisen. Beheer is dus conserverend, maar speelt in op veranderende omstandigheden. Onderhoud is de fysieke uitvoering van maatregelen, waarbij we onderscheid maken in verzorging, technische staat en vervanging (zie ook de paragrafen 3.2 en 5.2). Bij het beheer en onderhoud van groen is het uitgangspunt dat het groen zijn beoogde levensduur behaalt. Het onderhoud is nodig om het groen te begeleiden naar volwassenheid en zodanig in stand te houden dat het aan zijn functies blijft voldoen. Bij te weinig of verkeerd onderhoud zal het groen niet optimaal functioneren of zelfs voortijdig afsterven.

Blad 11 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

5

Beheerstrategie

5.1

Ambitie Met de vaststelling van de groenvisie in 2009 heeft de gemeente de volgende ambitie voor het openbaar groen kernachtig verwoord: Er is genoeg groen voor iedereen, het ziet er aantrekkelijk uit, het mag gebruikt worden, het totaalplaatje vormt een eenheid, gemeente en inwoners doen het samen. Genoeg groen Bij de constatering in paragraaf 3.1 dat de hoeveelheid openbaar groen in de gemeente Steenbergen gering is, kan worden opgemerkt dat de beleving van de groene ruimte niet alleen door het openbaar groen in de dorpen wordt bepaald, maar dat ook particuliere tuinen hierin een rol spelen. Op de inrichting van deze tuinen heeft de gemeente geen invloed, daarom is een stevige groene basis in de openbare ruimte gewenst. Als dit niet in kwantiteit bereikt kan worden, dan in kwaliteit. Bomen dragen in belangrijke mate bij aan de stevige groene basis. Voor een gezonde ontwikkeling van de bomen is een goede standplaats noodzakelijk. Verder is de bereikbaarheid van groen van belang. Als binnen een loopafstand van 500 m van de woning voldoende groen gelegen is, zoals parken of de groene ruimte van het buitengebied, dan kun je binnen de bebouwde kom met minder groen toe. Aantrekkelijk Voor de beheerder vertaalt zich de ambitie naar een beeldkwaliteitsniveau voor onderhoud: het algemene beeld is kwaliteitsniveau B volgens de landelijke kwaliteitscatalogus van de CROW.

Dit niveau geeft binnen acceptabele financiële kaders een kwaliteitsniveau waarvan men over het algemeen zegt: het kan er mee door, het is voldoende. Voor de centrumlocaties en begraafplaatsen streven we naar een iets hogere kwaliteitsbeleving, we onderhouden deze gebieden op kwaliteitsniveau A. Daarbij leveren een duidelijke inrichting en gevarieerde beplantingssamenstelling een bijdrage aan een aantrekkelijk beeld van het groen. De genoemde kwaliteitsniveaus sluiten naadloos aan op de onlangs geactualiseerde beheerplannen voor de openbare ruimte welke in juli 2016 door de Gemeenteraad zijn vastgesteld. Gebruikt We streven ernaar de functies van het groen optimaal te benutten met waar mogelijk meervoudige functies. Voor spel, recreatie, afscherming, verkeersgeleiding, oriëntatie, etc. Deze functies zijn niet alleen gericht op menselijk gebruik, we richten ons met het openbaar groen ook op de natuur, waarbij het groen dient voor voedsel, schuilplaats, nestgelegenheid, verplaatsing, enz. Totaalplaatje De gemeente wil de groene hoofdstructuur in stand houden. Hierbij zijn de vele functies en verschijningsvormen van het groen van belang, van basisaankleding tot accenten en van verkeersbegeleiding tot ecologische structuren. Het streven hierbij is dat in de groene ruimte inrichting, beheer en gebruik op elkaar zijn afgestemd.

Deze drie componenten beïnvloeden elkaar onderling: een verkeerde inrichting leidt tot extra inspanningen voor beheer, achterstallig onderhoud roept verkeerd gebruik op, etc. Het groen heeft pas kwaliteit en functioneert optimaal als inrichting, beheer en gebruik goed op elkaar zijn afgestemd.

Blad 12 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Binnen het raamwerk van de hoofdstructuur ligt het wijkgroen. Ook hier blijft het groene karakter van buurten en straten een voorwaarde, maar snippers groen met weinig meerwaarde voor de kwaliteit van de openbare ruimte kunnen op verzoek van bewoners worden verkocht. In bijlage 1 zijn kaartbeelden opgenomen met de groene hoofdstructuur van de verschillende kernen. Deze beelden zijn een verkleinde weergave van de verschillende functies per kern. Voor detailinformatie wordt verwezen naar het in 2009 vastgestelde groenplan. Samen Voor de inwoners van de gemeente is de directe woonomgeving meestal erg belangrijk. Veel inwoners willen dan ook invloed hebben op wat er gebeurt en hoe het eruit ziet. De gemeente richt zich bij planvorming actief op de betrokkenheid van bewoners en gebruikers. Relaties met andere beleidsgebieden De hiervoor beschreven ambitie voor het openbaar groen sluit aan op de visie van de gemeentelijke Duurzaamheidsnota 2020: continu werken aan een gezonde, veilig en leefbare samenleving, behoud van biodiversiteit en groene ruimte, in het kader van een leefbare samenleving rekening houden met klimaatverandering, stimuleren van langetermijndenken, duurzaam gedrag stimuleren door zelf het goede voorbeeld te geven.

De Woonvisie van maart 2015 geeft in een sterkte-zwakteanalyse aan dat het onderhoud van groen en het aanbod aan groen te wensen overlaat, met name in Steenbergen Centrum en Dinteloord. Deze beoordeling komt voort uit het leefbaarheidsonderzoek (LEMON vervolgmeting 2013). Voor Dinteloord wordt daarbij als kans gezien dat er voldoende fysieke ruimte is om groen op te waarderen. In Kruisland schiet het onderhoud tekort. Nieuw Vossemeer valt op door een positieve beoordeling van het groen (zowel het onderhoud als de hoeveelheid groen).

5.2

Maatregelpakketten en eenheidsprijzen Maatregelpakketten regulier onderhoud Om de ambitie te realiseren wordt onderhoud uitgevoerd: maaien, schoffelen, snoeien, e.d. De wijze waarop dit gebeurt en de frequentie van uitvoering zijn bepalend voor de resulterende kwaliteit. Het benodigde onderhoud om te komen tot het gewenste kwaliteitsniveau is vastgelegd in maatregelpakketten voor de verschillende groencategorieën. Hierin is aangegeven welke maatregelen nodig zijn met frequentie en bewerkingspercentage. Er zijn maatregelpakketten voor heesters/botanische rozen, bodembedekkers, bosplantsoen, gazon, ruw gras, bomen, en dergelijke. Voor elke groencategorie is per ambitieniveau een maatregelpakket beschikbaar. In de maatregelpakketten zijn alle maatregelen opgenomen waarmee het groen ‘eeuwigdurend’ in stand gehouden wordt, op het gewenste niveau. Een maatregelpakket omvat maatregelen voor verzorging, technische staat en vervanging. • Onder verzorging vallen maatregelen als onkruidbestrijding, bladharken en zwerfvuil verwijderen. • De technische staat omvat de maatregelen die benodigd zijn om het groen gedurende zijn levensduur in stand te houden. Voor beplanting zijn dat maatregelen als snoeien, dunnen, afzetten en – als er planten uitvallen – inboeten. Bij gras gaat het om maaien, grasherstel, e.d.

Maatregelen bij bomen zijn snoeien (begeleidingssnoei, vormsnoei, opkronen, knotten, verwijderen dood hout, etc.), inboeten bij incidentele uitval, groeiplaatsverbetering, VTA-inspecties, water geven en bestrijding van ziekten en plagen. • Vervanging betreft de algehele vervanging van een groenvak, grasveld of boom aan het einde van de levensduur. Zie ook paragraaf 5.3.

Blad 13 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Eenheidsprijzen De jaarlijkse kosten voor de uitvoering van een maatregelpakket zijn per eenheid (m2, m1, st) weer te geven in een eenheidsprijs. De eenheidsprijzen per groencategorie hangen mede af van de uitvoerende instantie: eigen dienst, wsw, aannemer, waarbij verschillen kunnen bestaan in tarief en productiviteitsnorm. De eenheidsprijzen waarmee in dit beheerplan is gerekend zijn opgebouwd uit tijdsnormen, tarieven, frequenties en bewerkingspercentages per maatregel, afgestemd op de situatie in Steenbergen. De prijzen zijn voorzien van de benodigde opslagpercentages en exclusief BTW. De maatregelpakketten zijn een benadering van de werkelijkheid, ze geven een indicatie van het beeld dat met de maatregelen wordt bereikt. De maatregelpakketten geven een gemiddelde situatie weer. De praktijk kan echter anders uitpakken, door weersomstandigheden, lokale inrichting, wijze van uitvoering, technische innovaties, e.d. In vochtige, warme zomers zal het groen sneller groeien dan in droge koele zomers, er is dan intensiever onderhoud vereist. In een situatie met veel kleine beplantingsperken of grasvlakken is per vierkante meter meer inspanning nodig dan als het om één groot vlak gaat. Ook de ondergrondse omstandigheden zijn van belang. Als deze niet goed zijn, wordt het lastiger om het groen op het gewenste niveau in stand te houden.

Een boom met een slechte standplaats zal slechter groeien, de gevoeligheid voor ziekten is groter en de kans is aanwezig dat de boom vervroegd moet worden vervangen. De maatregelpakketten gaan uit van goede omstandigheden bij de aanleg van het groen. Verder is marktwerking er de oorzaak van dat inschrijvingen soms hoger, soms lager uitkomen dan de berekende kosten. Specifieke maatregelen Behalve de reguliere onderhoudsmaatregelen dient in het beheer nog rekening te worden gehouden met de volgende maatregelen: • In situaties waarin het groen momenteel niet het vereiste kwaliteitsniveau heeft – we spreken dan van achterstallig onderhoud – moet extra onderhoud worden verricht om het groen weer op het ambitieniveau te brengen. Dit kan variëren van een extra schoffel- of snoeironde of inboeten tot algehele vervanging van het vak of de boom. • In geval van schade, vandalisme of calamiteiten moet soms urgent worden ingegrepen, zeker als de veiligheid in het geding is. • Inspelen op ontwikkelingen. Als het groen in de loop van de tijd, ondanks het juiste onderhoud, niet optimaal functioneert, is het gewenst op zoek te gaan naar oplossingen. Dit kunnen wijzigingen in de inrichting zijn, of aangepaste onderhoudsmaatregelen of maatregelen die het gebruik regelen (handhaving).

Voorbeelden zijn: door een tekort aan parkeerplaatsen wordt vaak op het gazon geparkeerd; er is behoefte aan een trapveldje in de buurt; beplanting wordt regelmatig vertrapt (olifantspaadje); bewoners willen meer invloed in het onderhoud van het groen; er breekt een ziekte uit onder bepaalde plantensoorten; etc. Boombeheer Bomen zijn een onderdeel van het openbaar groen dat speciale aandacht vereist. Om een veilige omgeving te kunnen garanderen moeten bomen regelmatig worden geïnspecteerd op veiligheidsrisico’s. Het kappen of rooien van bomen is gebonden aan vergunningen. Met daarbij het feit dat bomen een sterk beeldbepalende rol vervullen in de openbare ruimte en vaak specialistisch onderhoud vereisen, is bomenbeleid een terecht aandachtspunt. In dit beheerplan besteden we aandacht aan met name de vervanging van bomen en worden aannames gedaan voor de kosten van andere maatregelen. Hieronder vallen zaken als

Blad 14 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

aanpassing van de APV en aanvullende onderzoeken voortvloeiend uit VTA-inspecties (het uitvoeren en registreren van VTA-inspecties wordt uitgevoerd door de eigen dienst). Bij kapaanvragen of meldingen van overlast vindt een belangenafweging plaats tussen de ervaren overlast en de waarde / het belang van de boom in de openbare ruimte. In het beleidskader Bomenbehoud Steenbergen (vastgesteld door de raad in 2010) zijn hiervoor criteria opgesteld. Zie bijlage 2. Ook voor stedelijke herinrichting zijn hier afwegingscriteria opgenomen. Ziekten en plagen worden bestreden als ze een gevaar vormen voor de boom zelf of voor de omgeving. Ten aanzien van de gewenste bomenstructuur zijn in bijlage 1 kaarten opgenomen met de groene hoofdstructuur. Deze kaarten dienen bij vervanging en renovaties als richtlijn voor onder andere herplant en aanvulling van bomenrijen. Ecologisch beheer Een aparte vermelding verdient ecologisch beheer. In een nog op te stellen Natuurbeleidsplan zal hier ruime aandacht aan worden besteed. Vooruitlopend op dit plan ligt hier voor beheer een interessante opgave. Voor het natuurbeheer (ecologische beheer) binnen en buiten de bebouwde kom gaan we niet in eerste instantie uit van een standaard maatregelpakket, maar wordt voor ieder object beoordeeld wat het eindbeeld is en door welke maatregelen dit eindbeeld kan worden bereikt en uiteindelijk in stand gehouden.

Het kan daarbij gaan om de ontwikkeling van een mantel-/zoomvegetatie langs bosplantsoen, of het beschermen van bepaalde zeldzame soorten planten of dieren (genenbank), het bieden van gunstige omstandigheden voor bepaalde vogel-, zoogdier- of insectensoorten, of in algemene zin het bereiken van meer biodiversiteit in de vegetatie. De beheermaatregelen kunnen variëren van het aanleggen van ecologische verbindingszones tot gefaseerd maaien van bermen en rekening houden met broedende vogels (Flora- en faunawet).

5.3

Vervanging / renovatie Groen heeft een eindige levensduur. Na aanleg heeft het enige tijd nodig om aan te slaan, vervolgens ontwikkelt het zich, begeleid door goed onderhoud, in kwaliteit. Dit in tegenstelling tot dode materialen, zoals verhardingen, die bij aanleg de hoogste kwaliteit hebben en daarna alleen maar minder worden. Tegen het einde van de levensduur wordt de kwaliteit van het groen minder en breekt het moment van vervanging aan. In onderstaande grafiek is dit proces verbeeld.

Blad 15 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

De levensduur van groen verschilt per groentype. Ook plaatselijke omstandigheden, zoals de grondslag, zijn van invloed op de levensduur. In dit beheerplan hanteren we de onderstaande levensduren voor de verschillende soorten groen. In de tabel zijn ook de vervangingskosten per eenheid weergegeven. Deze kosten betreffen het verwijderen van de oude beplanting en het aanbrengen van de nieuwe inclusief grondverbetering waar nodig. Tabel vervangingskosten

Groencategorie levensduur verv.waarde per jaar Bosplantsoen 30 € 9,45 € 0,32 Bos nvt Heesters/botanische rozen 20 € 12,25 € 0,61 Bodembedekkende heesters 20 € 19,30 € 0,97 Rozen 15 € 39,55 € 2,64 Vaste planten 10 € 28,93 € 2,89 Wisselperken (zomergoed) nvt Haag 20 € 26,24 € 1,31 Gazon 25 € 1,06 € 0,04 Kruidenrijk gras 25 € 0,80 € 0,03 Berm 25 € 0,80 € 0,03 Boom 1e grootte 60 € 1.000,00 € 16,67 Boom 2e grootte 40 € 1.000,00 € 25,00 Boom 3e grootte 20 € 420,00 € 21,00

Strategie voor vervanging van groen Bij vervanging is de gedachte: eerst de noodzaak in beeld vanuit het groen geredeneerd (is het groen aan vervanging toe), dan afstemming met wegen en eventuele andere disciplines. Het moment van vervanging is over het algemeen ook het moment om na te denken over eventuele aanpassing van de inrichting. Dit komt goed samen als er sprake is van een gebiedsgerichte aanpak. Het streven is om groenvervanging zoveel mogelijk in gebiedsgerichte plannen op te nemen. Alleen als groen aan vervanging toe is en er zijn binnen 5 jaar geen gebiedsgerichte plannen, dan wordt het groen sectoraal aangepakt. Bij gebiedsgerichte aanpak kan het soms voorkomen dat groen voortijdig vervangen wordt. Als we dit signaleren maken we de afweging (financieel) of het voordeel van gebiedsgerichte aanpak opweegt tegen de vervroegde vervanging. De groenkaart met de hoofdstructuur (zie bijlage 1) vormt een belangrijke leidraad bij vervanging en renovatie van groen. Tenslotte wordt hier opgemerkt dat vervanging van bomen in het buitengebied niet wordt gefinancierd vanuit de reguliere begroting, maar dat per project middelen worden aangevraagd. Hiervan zal sprake zijn als de boombeplanting het einde van zijn levensduur heeft bereikt of in voorkomende gevallen bij ziekte of calamiteiten.

Blad 16 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

5.4

Bedrijfsvoering Om de kwaliteit van de openbare ruimte op te waarderen en op peil te houden is in 2015 gestart met een pilot wijkteams in 3 kernen van de gemeente. Deze pilot wordt vanaf 1 oktober 2016 uitgerold over de totale gemeente. Directe aanleiding voor de vorming van wijkteams zijn onder andere de verandering naar een faciliterende gemeente, de komst van de participatiewet en de veranderende positie van het werkvoorzieningsschap (WVS) en de Stichting Samenwerking hierin. De wijkteams bestaan uit medewerkers van de gemeente, medewerkers van de WVS en klanten van de Intergemeentelijke sociale dienst (ISD). De medewerkers van gemeente en WVS vormen de kern van deze wijkteams. Voorheen werd de samenwerking tussen de gemeente en het WVS geregeld in een contract (frequentiebestek) waarin precies was vastgelegd welke werkzaamheden, hoe vaak, werden uitgevoerd. Dit principe is bij de vorming van de wijkteams losgelaten. Vastgestelde kwaliteitsniveaus zijn nu leidend voor de aanpak. Met de vorming van de wijkteams wordt een efficiëntere aanpak beoogd met meer verantwoordelijkheid bij de wijkteams voor het beheer van de totale openbare ruimte van de wijk. Medewerkers moeten zelf prioriteiten stellen m.b.t.

de werkzaamheden die het hardst nodig zijn, meer verantwoordelijkheid! Daarnaast kan de afstemming met burgerinitiatieven soepeler verlopen en krijgen mensen die langer zonder werk zitten de kans om ervaring op te doen binnen het team. Onder andere het basisgroenonderhoud en het inboeten wordt door deze wijkteams uitgevoerd. Voor een aantal werkzaamheden vindt ondersteuning plaats vanuit specialistische teams (bomensnoei, grasmaaien, vegen). Nieuwe aanleg, vervanging en grootschalige renovatie van openbaar groen wordt hoofdzakelijk door marktpartijen uitgevoerd.

5 4

7

1

P

P

P 3 2

6

Schematische weergave gebiedsindeling van de 7 wijkteams met ingang van 1 oktober 2016.

Blad 17 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

6

Financiën

6.1

Financiële middelen In dit hoofdstuk brengen we in beeld hoeveel geld er nodig is om het groen op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden. We vergelijken deze benodigde financiële middelen met de beschikbare middelen en geven aan op welke wijze een en ander de komende periode wordt gefinancierd.

6.1.1

Benodigde financiële middelen De benodigde middelen om het groen op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden zijn berekend aan de hand van kengetallen uit de kennisbank van Antea Group, op onderdelen aangepast aan de situatie in Steenbergen. Om de kosten te berekenen is gebruik gemaakt van de rekensom areaal x eenheidsprijs = kosten. De areaalgegevens zijn afkomstig uit het beheersysteem GBI (zie hoofdstuk 3). De kengetallen zijn opgebouwd aan de hand van standaard maatregelpakketten (zie hoofdstuk 5) met als uitgangspunten: • Uitvoering door marktpartijen, waarbij WVS als concurrerende marktpartij wordt beschouwd. • Frequenties en bewerkingspercentages per groencategorie gericht op het beeld van kwaliteitsniveau B (de centra en begraafplaatsen A) • Prijspeil januari 2016 In onderstaande tabellen zijn de uitvoeringskosten weergegeven bij uitvoering op het kwaliteitsniveau B. Dit is exclusief de kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (VATkosten). De tabellen geven achtereenvolgens inzicht in de kosten voor instandhouding van het groen binnen de kernen en het buitengebied. Het groen binnen de hekken van accommodaties en begraafplaatsen blijft in dit beheerplan buiten beschouwing. Dit groen wordt onderhouden vanuit de beheerplannen accommodaties en valt derhalve niet onder het openbaar groen.

We vestigen de aandacht erop, dat de areaalgegevens van accommodaties en begraafplaatsen nog niet geheel geïnventariseerd zijn. Dit is dus nog wel een aandachtspunt.

Blad 18 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

tabel KOSTEN OPENBAAR GROEN IN DE KERNEN eenheidsprijzen Kosten verzorging techn staat vervanging verzorging techn staat vervanging Straat-/laanboom 6.082 st € 9,50 € 22,80 € € 57.779 € 138.670 Lei-/vormboom 672 st € 44,20 € 22,80 € € 29.702 € 15.322 Knotboom 58 st € 15,90 € 22,80 € € 922 € 1.322 Boom in beplanting 3.112 st € € € Boom in gras 2.380 st € 4,61 € 10.962 € € Boom in verharding 1.320 st € 8,16 € 10.776 € € € 21.737 € 88.404 € 155.314 Bomen totaal 6.812 st Bodembedekkers Heesters/botanische rozen Rozen Vaste planten Wisselperken Haag Bosplantsoen Bos Berm Gazon Beplanting en gras totaal

37.819 53.965 2.950 852 122 13.711 98.352 45.774 121.919 291.306 666.769

m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2

1,0997 1,6008 3,4204 3,8811 3,8811 1,9668 0,1271 0,0054 0,0047 0,0203

€ 0,5267 € € 0,6541 € € 3,3895 € € 2,7965 € € 41,5421 € € 4,4503 € € 0,4918 € € 0,0172 € € 0,1284 € € 0,5066 €

0,9651 0,6124 2,6366 2,9000 1,3000 0,3151 0,0320 0,0424

TOTAAL

€ 41.589 € 86.387 € 10.091 € 3.305 € 474 € 26.966 € 12.501 € 247 € 571 € 5.914 € 188.044

€ 19.919 € 36.499 € 35.298 € 33.048 € 10.000 € 7.778 € 2.381 € 2.470 € 5.070 € € 61.017 € 17.824 € 48.369 € 30.989 € 787 € € 15.657 € 3.901 € 147.576 € 12.351 € 346.075 € 144.861

€ 209.781 € 434.478 € 300.175

tabel KOSTEN OPENBAAR GROEN BUITENGEBIED eenheidsprijzen Kosten verzorging techn staat vervanging verzorging techn staat vervanging Straat-/laanboom 5.617 st € 9,50 € 22,80 € € 53.362 € 128.068 Lei-/vormboom st € 44,20 € 22,80 € € € Knotboom 57 st € 15,90 € 22,80 € € 906 € 1.300 Boom in beplanting 97 st € € € Boom in gras 5.577 st € 4,61 € 25.687 € € Boom in verharding st € 8,16 € € € Bomen totaal 5.674 st € 25.687 € 54.268 € 129.367 Bodembedekkers Heesters/botanische rozen Rozen Vaste planten Wisselperken Haag Bosplantsoen Bos Berm Gazon Beplanting en gras totaal

1.936 240 21 3.583 56.312 137.828 1.965.747 21.337 2.187.004

m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2 € m2

1,0997 1,6008 3,4204 3,8811 3,8811 1,9668 0,1271 0,0054 0,0047 0,0203

TOTAAL

€ 0,5267 € € 0,6541 € € 3,3895 € € 2,7965 € € 41,5421 € € 4,4503 € € 0,4918 € € 0,0172 € € 0,1284 € 0,5066 €

0,9651 0,6124 2,6366 2,9000 1,3000 -

€ € € € € € € € € 0,0424 € € €

2.129 384 80 7.047 7.157 744 9.200 433 27.174

€ 1.020 € € 157 € € € € 58 € € € € 15.945 € € 27.694 € € 2.371 € € 252.441 € € 10.809 € € 310.495 €

1.869 147 60 4.658 905 7.638

52.861 € 364.763 € 137.005

Bovenstaande overzichten geven inzicht in de reguliere onderhoudskosten. Er is geen rekening gehouden met kosten voor het weer op niveau brengen van onderhoudsachterstanden, kosten voor calamiteitenonderhoud en bijzondere omstandigheden. Verder zijn de kosten voor het reguliere onderhoud (verzorging en technische staat) berekend aan de hand van marktconforme prijzen en slechts bedoeld als indicatie. De werkelijke kosten zijn hoofdzakelijk de kosten voor het uitvoerend personeel (eigen dienst) en materieel. In de rest van dit hoofdstuk brengen we alleen de externe kosten in beeld, dat wil zeggen de kosten voor maatregelen die door marktpartijen worden uitgevoerd. Dit zijn naast de berekende kosten voor vervanging van het groen, ook de kosten voor aanschaf van materialen (o.a. inboet)

Blad 19 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

en voor enkele specifieke uitbestede werkzaamheden, zoals het maaibestek van bermen in het buitengebied. Deze kosten zijn niet berekend maar bepaald aan de hand van de praktijk. De kosten voor het beheer van sportaccommodaties en begraafplaatsen zijn in dit beheerplan verder niet meegenomen. Verder dient te worden opgemerkt dat bosplantsoen in het buitengebied niet wordt vervangen, dit in tegenstelling tot het bosplantsoen in de dorpskernen. Gesteld wordt dat het bosplantsoen in het buitengebied zich geleidelijk ontwikkelt naar een meer natuurlijke vegetatie van bos of andere natuurlijke beheerde groentypen. Hiervoor is vervanging niet aan de orde. Binnen de gemeentelijke organisatie moet tenslotte rekening worden gehouden met voorbereiding en toezicht, de kosten hiervoor blijven in dit plan buiten beschouwing. Samenvattend zijn gemiddeld per jaar de volgende bedragen benodigd: Vervanging van groen in de kernen Vervanging van bomen in de kernen Vervanging van groen in het buitengebied (niet zijnde bosplantsoen) Vervanging van bomen in het buitengebied Aanvullende onderzoeken bomen n.a.v. VTA Aanpassen (bomen-)verordening en beleidsdocumenten Inkoop materialen Maaibestek (bermen buiten de kom) TOTAAL

6.1.2

€ 144.478 € 155.314 € 7.638 € 137.005 € 5.000 € 5.000 € 24.000 € 80.000 € 558.165

Beschikbare financiële middelen In de begroting voor 2016 is € 1.492.565 opgenomen voor groen. Een deel hiervan betreft rente, energie, doorberekeningen, etc. en is derhalve niet beschikbaar voor het daadwerkelijke groenonderhoud. Dit geldt ook voor de posten schelpenpaden en hertenkamp. Deze staan wel op de begroting, maar maken geen deel uit van dit groenbeheerplan. De kosten voor personeel en materieel (machines) buiten beschouwing latend is voor vervanging en voor de uitvoering van onderhoud vanaf 2017 structureel beschikbaar: inboet beplantingen en bomen maaibestek (buiten de kom) budget voor aanbrengen wortelschermen boomplantdag ophoging groenbudget vanaf 2017 Totaal structureel beschikbaar vanaf 2017

(6101-4088 ged.) (6038-4056) (6101-4088 ged.) (6101-4045 ged.)

€ 24.000 € 80.000 € 7.500 € 5.000 € 175.000 € 291.500

Daarnaast is voor vervanging en uitvoering van onderhoud incidenteel in 2017 beschikbaar: 60% van het budget Burgerparticipatie ad € 25.000 reserve bijdrage groenplan Totaal incidenteel beschikbaar in 2017

Blad 20 van 31

(6248-4045 ged.) (6248-4045 ged.)

€ 15.000 € 35.000 € 50.000

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

6.2

Financiële strategie c.q. kostendekking Als we beschikbare middelen en de berekende benodigde kosten met elkaar vergelijken dan blijkt dat er meer geld nodig is dan dat er beschikbaar is. Raming kosten vervanging groen in kernen vervanging bomen in kernen vervanging groen in buitengebied vervanging bomen in buitengebied aanvullende onderzoeken bomen aanpassen verordening + beleidsdoc. inkoop materialen maaibestek (buiten de kom)

totaal

Beschikbare middelen € 144.861 € 155.314 € 7.638 € 129.367 € 5.000 € 5.000 € 24.000 inboet beplanting en bomen € 80.000 maaibestek (buiten de kom) budget wortelschermen boomplantdag ophoging groenbudget vanaf 2017 Subtotaal structureel vanaf 2017

€ 24.000 € 80.000 € 7.500 € 5.000 € 175.000 € 291.500

60% burgerparticipatie reserve bijdrage ruimtelijke ontw. Subtotaal incidenteel in 2017

€ 15.000 € 35.000 € 50.000

€ 551.180 totaal

€ 341.500

Het vervangen van bomen in het buitengebied (ad € 129.367) dient in deze vergelijking buiten beschouwing te blijven. Het is niet reëel om in dit stadium op basis van globale aannames de begroting structureel te belasten. Als de noodzaak aanwezig is dan zullen, passend in de begrotingscyclus, per project aanvullende middelen worden aangevraagd. Met deze uitgangspunten bedraagt het benodigde budget (551.180 – 129.367 = ) € 421.813. Benodigd gemiddeld per jaar Beschikbaar in 2017 Beschikbaar vanaf 2018 per jaar

€ 421.813 € 341.500 € 291.500

Het verschil, een tekort van € 80.313, is bij benadering. De per jaar benodigde middelen zijn afhankelijk van de onderhoudstoestand van het groen en de bomen. Met name inzicht in de kwaliteit van het bomenareaal ontbreekt nog. Aan de hand van gedetailleerde inspecties en onderzoeken zullen we dit inzicht (o.a. restlevensduur van de bomen) in de komende jaren geleidelijk opbouwen. Dit kan plaatsvinden gelijktijdig met uit te voeren VTA-inspecties. Een prioritering van de vervangingsnoodzaak zal in jaarplannen aan het bestuur worden aangeboden. Tenslotte streven we naar kostenverlaging door optimalisering van beheer, inrichting en bedrijfsvoering: • Beheer: de huidige achterstanden vergen extra onderhoudsinspanningen. Door het groen weer op het ambitieniveau brengen, kan meer capaciteit worden besteed aan vervanging van groen. • Inrichting: omvorming van groen naar goedkoper te onderhouden groentypen. Door groen om te vormen naar goedkoper te onderhouden groencategorieën is minder inzet

Blad 21 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

•

van het personeel nodig, de hiermee bespaarde tijd kan worden ingezet voor vervangingsmaatregelen. Bedrijfsvoering: voordeel uit aanbesteding en projectmatige aanpak. Grootschaliger, gebiedsgerichte, integrale aanpak levert financieel voordeel.

Onafhankelijk van bovenstaande budgetanalyse zitten er de komende jaren enkele projecten in de pijplijn (Steenbergen Zuid en Stadspark Steenbergen), waarvoor reeds de benodigde aanvullende middelen in de begroting zijn opgenomen.

Monumentale bomen in de Krommeweg, Steenbergen.

Blad 22 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

7

Conclusies en aanbevelingen

7.1

Conclusies Areaal en kwaliteit • De gemeente beheert 285 ha openbaar groen, grotendeels bermen in het buitengebied. Het groen binnen de kernen beslaat 66 ha. Hiervan is ruim een derde deel beplanting, de rest is gazon en bermen. Het aantal bomen in de gemeente bedraagt 12.500. De sportaccommodaties en begraafplaatsen maken geen deel uit van dit areaal. • De kwaliteit van het groen is matig. Met name de technische staat van zowel beplantingen als gras laat vaak te wensen over (kwaliteitsniveau D). Het kwaliteitsniveau voor verzorgend onderhoud is wel goed. Ook de kwaliteit van de bomen is over het algemeen goed. • Bewoners ervaren de onderhoudskwaliteit van het groen als matig tot slecht. Beheeruitgangspunten • Een belangrijk uitgangspunt voor beheer is dat groen wordt aangelegd om zijn optimale levensduur te halen. Dat betekent dat de ondergrondse en bovengrondse omstandigheden bij aanleg goed moeten zijn. • Het beheer en onderhoud van het groen is gericht op instandhouding op een kwaliteitsniveau Basis (niveau B van de CROW-meetlat), in centrumgebieden Hoog (A). • De kwaliteitsniveaus sluiten naadloos aan op de onlangs geactualiseerde beheerplannen voor de openbare ruimte welke in juli 2016 door de Gemeenteraad zijn vastgesteld. • Het groen vervult de eraan toegekende functies, waar mogelijk meervoudige functies, gericht op menselijk gebruik en op natuurwaarden.

• Betrokkenheid van bewoners is van belang. • Het reguliere onderhoud (verzorging en technische staat) wordt uitgevoerd door wijkteams met ondersteunende teams. • Voor de vervanging van groen aan het einde van de levensduur hanteren we zoveel mogelijk een gebiedsgerichte aanpak. Incidenteel zal groen sectoraal moeten worden vervangen. • De vervanging van groen wordt in hoofdzaak door marktpartijen uitgevoerd. Financiële consequenties • Vanaf 2017 is structureel een aanvullend vervangingsbudget van € 175.000 benodigd t.b.v. uitvoering van het groenbeheerplan 2017-2021. • Voor vervanging van bomen binnen de bebouwde kom, inkoop van materialen en andere activiteiten die op de markt gezet worden bedraagt het beschikbare budget (inclusief voornoemd vervangingsbudget van € 175.000) € 341.500. • De gemiddelde jaarlijkse kosten zijn berekend op € 421.813. Een jaarlijks tekort in 2017 van € 80.000 en vanaf 2018 € 130.000. • Om een goede invulling te kunnen geven aan de uitvoering van dit groenplan dient vanaf 2018 jaarlijks € 50.000 extra beschikbaar te komen. • Inspectieresultaten zullen uitsluitsel moeten geven over het werkelijk tekort. Daarnaast wordt gestreefd naar kostenverlaging door optimalisering van beheer, inrichting en bedrijfsvoering.

Blad 23 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

•

• •

7.2

Omdat de kosten per jaar kunnen fluctueren en omdat ze mede afhankelijk zijn van de onderhoudstoestand dient een bestemmingsreserve voor het groenbeheerplan te worden gevormd waarin jaarlijks € 175.000 wordt gestort. Voor de vervanging van bomen en groen dient een prioritering te worden gemaakt, zodat benodigde werkzaamheden afgestemd kunnen worden op de beschikbare middelen. Voor de vervanging van bomen buiten de bebouwde kom worden in de begrotingscyclus per project apart investeringsvoorstellen gedaan.

Aanbevelingen 1.

Jaarplannen voor 2017 en verder Operationele plannen opstellen (jaarplannen met uitvoeringsplanning) op basis van voorliggend groenbeheerplan. In een jaarplan wordt beschreven wat er in het komende jaar concreet wordt aangepakt, op welke locaties en in welke vorm. Het is wenselijk om eerst het proces / de aanpak te beschrijven, waarbij afstemming wordt gezocht met overige disciplines, zodat vanuit de sectorale plannen ook integrale plannen kunnen worden opgesteld. In de jaarplannen wordt ingegaan op de gebiedsgerichte aanpak, prioriteiten vanuit inspecties, burgerparticipatie en een inhaalslag vanuit beheer. Ten behoeve van het jaarplan is onder andere meer inzicht nodig in de onderhoudstoestand van de bomen, zie aanbeveling 3.

2.

Groenkwaliteit monitoren Om te toetsen of de ambitie bereikt wordt adviseren wij de technische staat van het groen (exclusief de bomen) te monitoren door middel van een steekproefsgewijze schouw; hiervoor dient een monitoringsplan groen te worden opgesteld, met plan van aanpak en wijze van presenteren.

3.

Kwaliteitsonderzoeken bomen De onderhoudsbehoefte en de restlevensduur van de bomen in beeld brengen, in samenhang met veiligheidsinspecties (VTA), met als doel de theoretische onderbouwing van de vervangingsbehoefte verder te concretiseren en te bepalen welke financiële middelen daarvoor nodig zijn.

4.

Actualiseren bomenverordening De bomenverordening dateert van 2010 en moet, in verband met onder andere wijzigingen in de wetgeving, worden herzien. Hierbij zal onder andere aandacht worden besteed aan het kapvergunningstelsel, waardevolle bomen en beschermde groene structuren.

5.

Groeninventarisatie completeren Bomen en ander groen op sportvelden, zwembaden en begraafplaatsen voor zover nog niet bekend inventariseren en in GBI registreren en de kosten hiervan in beeld brengen.

6.

Leidraad inrichting openbare ruimte Om het groen optimaal te kunnen beheren dienen de omstandigheden bij aanleg goed te zijn. Door het opstellen van een Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) voor de

Blad 24 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

integrale openbare ruimte wordt geborgd dat de aangelegde openbare ruimte beheerbaar is en dat het groen tot volle wasdom en functionaliteit kan komen.

Blad 25 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Bijlage 1 Groenkaart

Blad 26 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Bijlage 1 Groenkaart

Blad 27 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Blad 28 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Blad 29 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Bijlage 2 Kader Bomenbehoud Steenbergen

Blad 30 van 31

Groenbeheerplan 2017-2021 Gemeente Steenbergen projectnummer 410743 23 september 2016 Gemeente Steenbergen

Bijlage 2 Kader Bomenbehoud Steenbergen

Blad 31 van 31

Bomenbehoud Steenbergen

Samenvatting Bomen maken een belangrijk onderdeel uit van de openbare ruimte. Om hun functie goed te kunnen vervullen hebben bomen tijd nodig om te groeien. Tijd waarin ontzettend veel kan veranderen. De druk op de openbare ruimte neemt toe. Een aantal bomen en houtopstanden hebben de kans gekregen en gepakt om te volgroeien en te ontwikkeling tot zeer waardevolle elementen in de kernen en het buitengebied. Dit beleidskader gaat de bescherming vormgeven voor deze waardevolle bomen en houtopstanden en geeft een toetsingskader voor het al dan niet verlenen van vergunningen tot kap of het inwilligen van verzoeken tot kap van gemeentelijke bomen. Het uitgangspunt van de Bomenverordening 2010 is een kapvergunningvrij- beleid behalve voor de bomen en houtopstanden welke staan op de lijst ‘Waardevolle en Monumentale bomen’ en de kaart ‘beschermde groenelementen’. Voor de bomen die staan op de bomenlijst geldt: Nee, tenzij sprake is van een uitzonderlijke situatie zoals - veiligheid voor de omgeving - schade aan personen of gebouwen - vitaliteit of ziekte van een boom De aanvrager dient deze situatie gegrond aan te kunnen tonen. Voor de houtopstanden welke zijn opgenomen op de kaart ‘Beschermende groenelementen’ geldt een kapvergunningplicht. De beoordeling van de aanvraag vindt plaats door een afweging te maken tussen de waarde van de boom en de aangegeven reden voor de kap.

Hierbij wordt gebruik gemaakt van de Bomenverordening Steenbergen 2010. Overlast kan op diverse manieren worden ervaren. Om een eenduidige beoordeling te kunnen geven zijn voor de diverse ‘overlast’ categorieën zijn standpunten aangegeven hoe vanuit de gemeente hiermee omgegaan wordt. Via deze richtlijn ontstaat er een duidelijk afwegingskader voor de diverse verzoeken tot kap van particuliere en gemeentelijke bomen. Ten behoeve van de bescherming van bomen bij nieuwe ontwikkelingen in de openbare ruimte dient er bij de start van de planvorming een beeld van het bestaande groen gemaakt te worden en de waarde hiervan. Welke bomen dienen beschermd te worden en op welke wijze vindt dit plaats? En hoe worden bomen die dienen te wijken gecompenseerd? Dit dient in de planvorming naar voren te komen en beoordeeld te worden om zo de juiste afweging te kunnen maken tijdens het ontwerpproces.

1

Bomenbehoud Steenbergen

2

Bomenbehoud Steenbergen

Samenvatting

1

Hoofdstuk 1: Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

5 5 5 5

Uitgangspunt Doel Status Leeswijzer

Hoofdstuk 2: Lijst ‘Waardevolle en Monumentale bomen’

7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

7 8 8 8 9 9

Bomenlijst Op de lijst, maar toch een kapvergunning? Herplantplicht, wanneer, waar en hoe? Strafbepaling Bomenfonds Houdbaarheid

Hoofdstuk 3: Kaart ‘Beschermde groenelementen’

11

3.1 3.2 3.3

11 11 11

Beschermde groenelementen Herplantplicht, wanneer, waar en hoe? Houdbaarheid

Hoofdstuk 4

13

4.1 4.2 4.3

13 13 13

Afwegingscriteria Afwegingcriteria bij overlast Afwegingscriteria bij stedelijke herinrichting

3

Bomenbehoud Steenbergen

4

Bomenbehoud Steenbergen

Hoofdstuk 1 1 Inleiding Bomen zijn de dragers van het groene raamwerk van de gemeente Steenbergen. Zij leveren een aanzienlijke bijdrage aan het groene karakter van de gemeente en dragen bij aan de leefbaarheid in de kernen. Helaas staan niet alle bomen op de juiste plaats en komt het voor dat bomen verwijderd worden ten behoeve van allerlei redenen. Om dit in goede banen te leiden is de huidige bomenverordening Steenbergen 2004 herzien. Het onderliggende kader gaat in op de nieuwe werkwijze van de Bomenverordening Steenbergen 2010. Welke bomen en groenelementen dienen ten alle tijden beschermd te worden en wanneer gaat de gemeente over tot de kap van gemeentelijke bomen, wat is noodzaak en wat is overlast? 1.1 Uitgangspunt Uitgangspunt van de Bomenverordening Steenbergen 2010 is dat alle bomen kapvrij zijn met uitzondering van de bomen die opgenomen zijn op de lijst ‘Waardevolle en Monumentale bomen’ en met uitzondering van de waardevolle groenelementen welke zijn opgenomen in de kaart ‘Beschermde groenelementen’. 1.2 Doel Het doel van de Bomenverordening Steenbergen 2010 is zorg te dragen voor de optimale bescherming van waardevolle en monumentale bomen en groenelementen die de gemeente Steenbergen rijk is. Dit geldt zowel voor gemeentelijke als voor particuliere bomen en groenelementen.

1.3 Status De ’Bomenverordening Steenbergen 2010’ heeft een bindend karakter en vervangt de nota ‘Bomenverordening Steenbergen 2004’. De nota vormt een beleidskader voor de duurzame bescherming van waardevolle bomen en groenelementen in de gemeente Steenbergen. Het onderliggende kader geeft de wijze van het opstellen van de bomenlijst en de kaart ‘Beschermde groenelementen’ weer en dient als handleiding te worden gezien naast de ‘Bomenverordening Steenbergen 2010’. 1.4 Leeswijzer De nota ‘Bomenbehoud Steenbergen’ bestaat uit 4 hoofdstukken. Na de inleiding wordt in hoofdstuk 2 het kader aangegeven voor de waardevolle en monumentale bomenlijst. Hoofdstuk 3 zal de ontwikkeling van de kaart ‘Beschermde groenelementen’ uiteenzetten. Hoofdstuk 4 geeft een afwegingkader voor de beoordeling van aanvragen voor een kapvergunning en de beoordeling van verzoeken tot kap. De bijlagen maken integraal onderdeel uit van de nota ‘Bomenbehoud Steenbergen’.

5

Bomenbehoud Steenbergen

6

Bomenbehoud Steenbergen

Hoofdstuk 2 2

Lijst ‘Waardevolle en Monumentale bomen’

2.1 Bomenlijst De lijst ‘Waardevolle en Monumentale bomen’, hierna te noemen bomenlijst, is een lijst van bomen welke beschermd dienen te worden en waaraan in principe geen kapvergunning wordt verleend. De bomen die op de bomenlijst staan voldoen aan de twee algemene voorwaarden. Daarnaast dient de boom aan een van de specifieke kenmerken te voldoen. Er wordt voldaan als aan minstens een van de subcriteria wordt voldaan. Algemeen:  De omtrek van de boom in minimaal 100cm, met uitzondering van de onder punt 2 en 7 vallende bomen.  De bomen mogen niet in onherstelbare conditie verkeren en de boom heeft in redelijkheid een levensverwachting van 10 jaar of meer. Specifieke kenmerken: 1. Beeldbepalend a. De boom is door zijn omvang en verschijning onvervangbaar voor het karakter van de omgeving of landschappelijk belang. b. Zichtbaar vanaf openbaar terrein c. Wanneer de boom vervangen moet worden duurt het meer dan 50 jaar voordat een boom van dergelijke omvang is vervangen. d. Door omvang en verschijning mede bepalend voor het karakter van de omgeving. e. Door omvang en verschijning mede bepalend voor de landschappelijke kwaliteit. 2. Cultuurhistorische waarde a. Herdenkings- of geschonken boom; ter gelegenheid van een belangrijke gebeurtenis ( bijvoorbeeld geboorte, huwelijk van een prins of prinses) geplant of ontvangen.