Bijlage raadsbrief businesscase overdracht wegen HHNK
Tekst van het document
Businesscase Overdracht wegen 7 Westfriese gemeenten (WF7)
Auteur
Martin Blom/Wietse Joustra Registratienummer
20.XXXX Datum
3 augustus 2020 Versie
1.9 Status
Definitief, vastgelegd portefeuillehoudersoverleg 16-9-2020 Afdeling
Naam
Vrijgegeven door projectleider
Wietse Joustra Martin Blom
Geaccepteerd door bestuurlijke opdrachtgevers
Rob Veenman Bram Beemster Jeroen Broeders Samir Bashara
Geaccepteerd door interne opdrachtgevers
Jos Kerssens Douwe v/d Vaart
Handtekening
Datum
Inhoudsopgave
1
Inleiding
5
2
Doelstelling
6
3
Conclusie
6
4
Begrippenlijst
7
5
Wettelijk kader
9
6
Beschrijving werkzaamheden
10
7
Inzicht in over te nemen areaal
11
7.1
Afbakening van het project
11
7.2
Het areaal:
11
7.3
Eenheidsprijzen
12
7.4
Eenmalige kosten
13
7.4.1 7.4.2 7.4.3
13 14 14
Afkoopsom-Gewenningsbijdrage Boekwaarde Overdrachtskosten
8
Samenwerkingsscenario’s
15
9
De Staat van Onderhoud
16
10
Randvoorwaarde intentieovereenkomst.
17
10.1 Inkomsten Hoogheemraadschap
17
10.2 Inkomsten Gemeenten
18
10.3 Referentie
19
11
21
Businesscase (financiële consequenties)
11.1 Scenario 0, individueel met HHNK regelen.
21
11.2 Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart
23
11.2.1 11.2.2 11.2.3 11.2.4 11.2.5 11.2.6
verdeling kosten/voordeel boekwaarden, Kosten notaris en kadaster afkoop Vergelijking opties gevolgen huishoudens
23 24 25 25 26 26
11.2.7 11.2.8 11.2.9
Gevolgen bedrijven Solidariteit op lange termijn Conclusies scenario 1
27 28 29
11.3 Scenario 2. Aansluiten bij een samenwerkingsverband.
30
11.4 Scenario 3, uitvoer bij nieuwe GR.
31
12
Risico's
32
13
Raakvlakken
35
14
Organisatie
36
14.1 Stuurgroep
36
14.2 Regiegroep
36
14.3 Werkgroepen
37
15
Projectcommunicatie
38
16
Planning besluitvorming
39
17
Vervolg
40
Bijlage 1: Kaarten over te dragen wegen
41
Bijlage 2: begroting gemeentelijke kosten.
48
Bijlage 3: Staat van onderhoud, discussiepunten.
49
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
5
1
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Inleiding
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Van de 5 waterschappen die wegen beheren zijn er 4 die dit beheer heroverwegen. In het gebied van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) liggen 32 gemeenten, bij 18 daarvan (situatie 2015, start programma Wegenoverdracht) heeft HHNK wegen in beheer. Daarom heeft HHNK de wens geuit de wegen over te dragen aan de gemeenten. Deze vraag is opgepakt door de colleges van de 7 Westfriese gemeenten en op 10 juli 2017 is er een intentieovereenkomst gesloten om de overdracht van de wegen onder bepaalde voorwaarden te onderzoeken. Het bijzondere van deze overeenkomst is dat de 7 Westfriese gemeenten de overdracht samen willen oppakken om te onderzoeken of het mogelijk is de wegen over te dragen zonder dat dit de inwoners veel meer gaat kosten. Dit is uitgewerkt in deze businesscase.
Door deze versnipperde beheersituatie is het voor de gebruikers en omwonenden niet altijd duidelijk van wie een weg is en waar een klacht of vraag ingediend moet worden. Ook komt het voor dat een gemeente haar mobiliteitsbeleid of ruimtelijke plannen niet optimaal kan uitvoeren omdat niet alle betreffende wegen in haar beheer zijn. In de 7 Westfriese gemeenten heeft HHNK circa 500 km aan wegen. Het doel is te komen tot een eenduidige beheersituatie, zowel met het oog op helderheid voor de burger over de verantwoordelijkheid voor het wegenbeheer als met het oog op een eenduidige en transparante financiering.
5
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
6
2
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Doelstelling
In de intentieovereenkomst is een belangrijke financiële voorwaarde opgenomen: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.” Om te bepalen of aan deze voorwaarde kan worden voldaan is deze businesscase (Buca) opgesteld. De Buca geeft inzicht in de situatie zodat het College van Hoofdingelanden (CHI) van HHNK en raden van de 7 Westfriese gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer en Stede Broec (vanaf nu: WF7) kunnen komen tot een besluit voor de overdracht van de wegen van HHNK, in de WF7 gemeenten. Bij een positief besluit kan daarna de daadwerkelijke realisatie van de overdracht en de afhandeling van de administratieve en financiële afspraken plaatsvinden.
3
Conclusie
Het is mogelijk de wegen over te dragen en daarbij te voldoen aan de financiële voorwaarde uit de intentieovereenkomst. Voorwaarde daarvoor is dat de gemeenten voor langere tijd financieel solidair met elkaar blijven. Dit is uitgewerkt in scenario 1. Voor de regio Westfriesland is er een voordeel te halen dat, afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden, begint rond de 1,9 miljoen euro en oploopt naar circa 2,5 miljoen door het verminderen van afschrijvingslasten. Vraag is nog wel hoe het voordeel te verdelen onder de gemeenten!
6
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
7
4
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Begrippenlijst
In de wegenoverdracht tussen HHNK en de WF7 komen termen en begrippen aan de orde die voor ingewijden in het project vanzelfsprekend zijn, maar voor mensen met een wat grotere afstand tot de materie voor verwarring of zelfs onbegrip kunnen leiden. Om die reden staat hieronder een overzicht van enkele begrippen die in dit document aan de orde komen, met hun betekenis en/of uitleg. WF7 De in de wegenoverdracht samenwerkende Westfriese gemeenten; Drechterland, Enkhuizen, Stede Broec, Hoorn, Medemblik, Koggenland en Opmeer HHNK Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Intentie Overeenkomst tussen HHNK en de WF7 waarin is afgesproken gezamenlijk een onderzoek overeenkomst uit te voeren naar de mogelijkheid de wegen die HHNK beheert in de gemeenten over te dragen aan de gemeenten. Met deze overeenkomst hebben de partijen afgesproken op welke manier en onder welke voorwaarden het onderzoek gezamenlijk uit te voeren Netto betaler In het verzorgingsgebied van HHNK voert HHNK in sommige gemeenten ook wegbeheer uit. In al deze gemeenten wordt op dezelfde manier wegenheffing geheven. Vanwege de verhouding tussen het aantal inwoners binnen een gemeente en de hoeveelheid wegen die in deze gemeente door HHNK wordt beheerd, zijn er gemeenten waar meer wegenheffing wordt opgehaald dan er kosten worden gemaakt. Wij noemen deze gemeente een netto betaler.
Binnen de WF7 is dit van toepassing op Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec Netto ontvanger In het verzorgingsgebied van HHNK zijn er ook gemeenten waar meer kosten gemaakt worden aan wegenbeheer dan er aan wegenheffing opgehaald wordt. In de HHNK systematiek van de wegenoverdracht is een dergelijke gemeente een Netto ontvanger. Binnen de WF7 is dit van toepassing op Medemblik, Koggenland, Drechterland en Opmeer. GewenningsEen bedrag dat een netto ontvanger krijgt als de wegen worden overgenomen van HHNK. bijdrage Om na een wegenoverdracht aan de nieuwe situatie te kunnen wennen krijgt een netto ontvanger bij de wegenoverdracht van HHNK een gewenningsbijdrage mee. Het bedrag is bepaald uitgaande van 100% in het eerste jaar en dat dit gedurende tien jaar afbouwt. Na tien jaar moet de gemeente geheel op eigen benen staan. Omdat HHNK niet nog tien jaar geld heen en weer wil schuiven is het totaalbedrag voor die tien jaar teruggerekend naar een eenmalig bedrag, dat direct wordt uitgekeerd. Afkoopsom De bijdrage die een netto betaler dient af te dragen aan HHNK als deze de wegen overneemt. Dit is een vorm van solidariteit. Met de afkoopsom koopt de netto betalende gemeente de terugval voor HHNK in inkomsten van de wegenheffing af.
HHNK gebruikt het surplus aan wegenheffing in die betreffende gemeente om de kosten in andere (netto ontvangende) gemeenten te kunnen dekken en de gewenningsbijdragen te betalen. Buca / Door middel van de Businesscase wordt voor elke gemeente inzichtelijk gemaakt hoe het Businesscase financiële plaatje van een wegenoverdracht er uit ziet. Hierin staat een overzicht van de te verwachten kosten bij het overnemen van de betreffende wegen (en andere assets) van HHNK uitgesplitst in reguliere jaarlijks terugkerende kosten en eenmalige kosten voor de uitvoering van de wegenoverdracht. Aan de andere kant staat een overzicht van de benodigde financiering die de gemeente moet verzorgen om het beheer en onderhoud van de over te nemen wegen uit te kunnen voeren. Reguliere Overzicht van de kosten die elk jaar gemaakt moeten worden om de over te nemen wegen (beheer)kosten en overige assets op het gewenste niveau van onderhoud te kunnen onderhouden. Feitelijk de jaarlijkse begroting Eenmalige Kosten die eenmalig gemaakt moeten worden om de wegenoverdracht uit te kunnen voeren. kosten Notariskosten, kadasterkosten, afkoopsom, boekwaarde, (opstart)kosten voor (uitbreiding van) organisatie. Boekwaarde Risico's
Op enkele over te nemen wegen en assets heeft HHNK nog een restwaarde van investeringen op de balans staan, omdat HHNK de laatste investering aan het betreffende object heeft geactiveerd. Een risico is een situatie met financiële gevolgen die niet voorzien is, of wel te voorzien is, maar waarvan niet zeker is dat deze op zal treden. De risico's zijn van belang voor de reguliere bedrijfsvoering van de ontvangende gemeenten en worden om die reden meegenomen in de risicoparagraaf voor de wegenoverdracht. Voor 7
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
8
Raakvlakken Wegenheffing HHNK Uitkering Wet herverdeling Wegen Bibeko en Bubeko Gezamenlijke kosten Verdeelsleutel Overheadkosten Inwonertal/ huishoudens
scenario optie variant
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
zover mogelijk worden die risico's benoemd en geadresseerd. In enkele gevallen worden ze financieel gemaakt en meegenomen in de Businesscase. Projecten, onderwerpen of ontwikkelingen die van positieve of negatieve invloed kunnen zijn op de wegenoverdracht, of waar de wegenoverdracht invloed op heeft. De heffing die HHNK int bij de ingezetenen van gemeenten waar HHNK wegen in beheer heeft. Na een succesvolle wegenoverdracht komt de wegenheffing in de betreffende gemeente te vervallen. Geoormerkt geld dat door het Rijk via het gemeentefonds uitgekeerd wordt aan de gemeenten en dat jaarlijks in 4 termijnen afgedragen wordt aan HHNK. Binnen de Bebouwde Kom en Buiten de Bebouwde Kom. In Westfriesland beheert HHNK ongeveer 500 km aan wegen en fietspaden, waarvan ongeveer 80km binnen de bebouwde kom ligt en 420 km buiten de bebouwde kom. Kosten voor het project wegenoverdracht die gezamenlijk gefinancierd worden. Denk aan de inzet van derden voor onderzoek, projectbegeleiding en dergelijke Afspraak tussen de WF7 gemeenten op welke manier de bijdrage aan gezamenlijke kosten worden bepaald. Het is in WF7 verband gebruikelijk om daarvoor de verhouding tussen de inwonersaantallen te gebruiken. Kosten in verband met de bedrijfsvoering. Denk aan kosten voor personeelszaken, materieel en huisvesting. Het aantal inwoners of huishoudens van een gemeente op een peildatum.
Wordt gebruikt als basis om regionale kosten te verdelen. De berekeningen op inwonertal in de Buca zijn gedaan op basis van het aantal van 1-1-2019. Het aantal huishoudens is berekend in 2018. Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Enkhui- DrechterBroec zen land inwoners 22.736 11.779 44.833 73.037 21.702 18.510 19.604 huishoudens 9.220 4.752 18.657 32.792 9.065 8.515 8.064 Mogelijke vorm van samenwerking na overdracht van de wegen Mogelijke vorm van verdeling van kosten binnen een scenario Mogelijke vorm van solidariteit binnen een scenario.
8
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
9
5
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Wettelijk kader
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. Uit het gemeentefonds krijgen de gemeenten een uitkering voor het onderhoud van deze wegen. Deze is onvoldoende om de kosten volledig te dekken. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Om de kosten te dekken zijn de gemeente verplicht de uitkering voor het onderhoud af te dragen en kan het waterschap een wegenheffing opleggen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Het proces dat nu loopt is in feite de afronding van de Wet Herverdeling Wegenbeheer. De overdracht van de wegen kan op grond van artikel 26 lid 1 van de Wegenwet en op grond van artikel 160 lid 1 onder d van de Gemeentewet door middel van een overeenkomst geregeld worden die door het college van burgemeester en wethouders wordt vastgesteld. Deze overeenkomst moet overigens nog wel worden goedgekeurd door Gedeputeerde Staten (artikel 18a Wegenwet).
De overdracht van het totale beheerpakket heeft echter dermate grote (financiële) consequenties dat dit raakt aan de bevoegdheden van de gemeenteraad en instemming van de gemeenteraad is derhalve vereist. Er is geen wettelijke verplichting de wegen over te nemen. Wel is er een kans dat als alle andere gemeenten de wegen overnemen de Provincie een aanwijzingsbesluit neemt en de achterblijvende gemeente verplicht dit ook te doen. Voor de netto-betalers is er financieel voordeel te behalen voor de inwoners door de wegen over te nemen. Dit zorgt voor een financieel risico voor de netto-ontvangers, omdat de kosten voor HHNK hoger worden bij het bedienen van minder gemeenten (organisatie in stand houden voor een kleiner areaal en minder inkomsten vanuit gemeentefonds), waardoor de wegenheffing hoger wordt en dus de burger van de gemeenten waarvan de wegen niet zijn overgedragen meer moet gaan betalen.
9
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
10
6
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Beschrijving werkzaamheden
De uit te voeren werkzaamheden zijn beschreven in het Plan van Aanpak dat begin 2018 is vastgesteld door de stuurgroep overdracht wegen en de VVRE. De Buca is het eindproduct van de ontwerpfase. Als de Buca is vastgesteld kan worden gestart met de volgende fase, de uitvoeringsfase, waarin de colleges, gemeenteraden en het CHI het besluit nemen de wegen al dan niet over te nemen en respectievelijk over te dragen. Om de Buca op te kunnen stellen zijn de volgende zaken onderzocht en opgepakt: a) Creëren inzicht in areaal d.m.v. opstellen overdrachtspakket per gemeente; (Hoofdstuk 7) b) Onderzoek mogelijke samenwerkingsscenario’s eindsituatie; (hoofdstuk 8) c) De staat van onderhoud; (hoofdstuk 9) d) Financiële consequenties; (hoofdstuk 10 en 11) e) Afkoopsom/gewenningsbijdrage; (hoofdstuk 7) f) Risico’s; (hoofdstuk 12) en g) Raakvlakken (hoofdstuk 13)
10
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
11
7
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Inzicht in over te nemen areaal 7.1
Afbakening van het project
De overdracht omvat het eigendom, beheer en onderhoud van de wegen en al dat daartoe behoort of onderdeel daarvan uitmaakt, zoals verhardingen, bermen, fietspaden, voetpaden en trottoirs, duikers, bruggen, openbare verlichting (met inbegrip van ondergrondse bekabeling), wegmeubilair, beplanting en wegsloten. Dit laatste met uitzondering van primaire waterlopen. Een uitzondering wordt gemaakt bij wegen die op een waterkering (dijklichaam) liggen. In dat geval wordt niet het eigendom overgedragen, maar wordt een recht van opstal gevestigd. Er is inzicht in het overdrachtspakket per gemeente. De m2 verharding en berm, en de bijbehorende beheerobjecten zoals kunstwerken, bomen en lichtmasten zijn bekend. Bermsloten worden overgedragen, indien gewenst kan voor het uitvoeren van het onderhoud (baggeren) een afspraak met HHNK gemaakt worden dat zij dat op kosten van de gemeente (blijven) doen. Bij gemeentegrensoverschrijdende objecten (bruggen en enkele wegen) moet worden vastgelegd welke gemeente het beheer overneemt. Hierbij wordt gekeken naar een logisch verband met de aansluitende infrastructuur. Uitgangspunt is dat de brug naar de gemeente gaat waar de aansluitende weg in het verlengde van de brug ligt. Dit wordt in onderling overleg afgesproken.
7.2
Het areaal:
Het over te dragen areaal bestaat uit de volgende onderdelen:
asfalt
m2
Koggenland 520.583
Opmeer 213.326
Medemblik 969.360
Hoorn 37.348
Stede Broec 101.139
Enkhuizen 74.445
Drechterland 404.621
bruggen bomen
st st
43 5.349
29 3.843
104 10.947
2 282
9 1.147
1 153
12 5.200
waarvan es plantsoen
st m2
1.722 24.875
906 3.843
5.208 141.773
8
438 26400
92 396
1.611 31983
berm lichtmasten
m2 st
787.073 1.255
304.885 560
1.561.885 2.201
35.963 34
231.733 79
96.842 62
577.585 780
Verkeersborden
1.186
556
1.966
64
173
191
867
st
kolken wegsloot
st km
602 86
355 46
1.241 154
16 0,8
35 14,2
6 4,7
578 68
Tabel 1 over te dragen areaal per gemeente Bij het opstellen van de businesscase is het van belang om de omvang van het over te nemen areaal in beeld te hebben. In een gezamenlijke werkgroep hebben de gemeenten en HHNK de aantallen over te dragen beheerobjecten geïnventariseerd. Dit is gebaseerd op het beheersysteem van HHNK en met een nauwkeurigheid van 95%. Deze aantallen zijn nauwkeurig genoeg voor het opstellen van een businesscase. De kosten hiervan zijn verwerkt in de hierna volgende eenheidsprijzen.
11
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
12
7.3
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Eenheidsprijzen
In de Buca wordt gerekend met eenheidsprijzen voor een beheeronderdeel. De beheerders hebben per beheeronderdeel deze eenheidsprijs bepaald. In enkele gevallen is een voorzien risico ook gekwantificeerd (zie bijlage risico’s). Op basis van het areaal en de eenheidsprijzen is het benodigde jaarlijkse budget per gemeente bepaald. (zie hoofdstuk 11, Businesscase) Deze kosten moet straks structureel opgenomen worden in de gemeentelijke begrotingen. (bijlage 2) De businesscase is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Onderdeel Asfalt groot onderhoud
eenheidsprijs € 1,30/m2
toelichting Inclusief opslag voor teerhoudend asfalt
Asfalt klein onderhoud gladheidsbestrijding
8% € 345,-/km
% van groot onderhoud Over hele areaal gerekend
Vegen/onkruidbestrijding kunstwerken
€ 175,-/km € 600,-/st
Over hele areaal gerekend Jaarlijkse onderhoudskosten
Kapitaallasten kunstwerken
Zelfde bedrag
Boekwaarden zijn er nu niet, deze komen op termijn.
bomen
€ 20,-/boom
Niet geraamd, onderhoud zit in baggerwerk, vervangen gebeurt incidenteel Controle en snoeien
essentaksterfte
€ 350,--/boom
Er is gerekend met kap en aanplant van 7% van het areaal.
lichtmasten verkeersborden
€ 85,-/mast € 20,-/bord
verkeersmaatregelen
Zelfde bedrag
Inclusief stroomkosten en vervanging lichtpunten Dit is een niet onderbouwd bedrag in lijn met de huidige begrotingen van de gemeenten. Dit is een niet onderbouwd bedrag in lijn met de huidige begrotingen van de gemeenten.
Wegsloot baggeren Wegsloot maaien
€ 900,- /km € 410,-/km
Bedrag overgenomen van contract van HHNK Idem
beschoeiing
€ 1250,-/km
Overeenstemming over het bedrag, niet over de methode, zie risico’s.
watersysteemheffing Directe personeelskosten
€ 39,72/uur
duikers
Overhead
Anders per scenario.
risico BTW
5%
Prijsindexatie 2019-2021
3%
Stijging wegenheffing
4%
Stijging OZB
2,3%
Ingevoerd overeenkomstig tarief 2019 HHNK Uitgegaan is van het uurtarief van Medemblik zonder overhead. De bestaande overhead van de gemeenten verandert niet door de toename van personeel door de overdracht wegen. Bij een samenwerkingsverband is dit anders. Er is gerekend met een algemeen risico van 5% Alle bedragen zijn inclusief BTW, om vergelijking met de bedragen van HHNK mogelijk te maken. Er is een (min) post potentiele BTW-compensatie opgenomen. De businesscase is op prijspeil 2019 opgesteld. De overdracht vindt plaats per 1-1-2022. Voor de berekening van de wegenheffing in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage. (zie 10.1) Voor de berekening van de OZB in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage.(zie 10.2)
Tabel 2 eenheidsprijzen 12
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
13
7.4
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Eenmalige kosten
Bij een overdracht moeten we naast de bovengenoemde beheerkosten ook rekening houden met eenmalige kosten. Deze zijn van incidentele aard en dienen dan ook op die wijze in de begroting van de WF7 te worden opgevoerd. Dit betreft drie verschillende kostensoorten: de afkoopsom of gewenningsbijdrage, de boekwaarde van de kapitaalgoederen en de overdrachtskosten. Deze worden in de volgende paragrafen uitgelegd en in hoofdstuk 11 worden de financiële keuzes toegelicht. Het betreft voorstellen van HHNK, waarmee de Buca is doorgerekend. Hier zijn verschillende mogelijkheden voor, terwijl ook nog onderhandeld kan worden over de kosten. 7.4.1 Afkoopsom-Gewenningsbijdrage Omdat niet alle gemeenten op hetzelfde moment uittreden bestaat de kans dat HHNK erg wisselend zou moeten gaan heffen om kostendekkend te zijn en blijven. Het kan gebeuren dat er een netto-betaler uittreedt voordat er genoeg netto-ontvangers zijn uitgetreden om de kosten en baten weer in balans te krijgen. Het bestuur van HHNK vindt dat niet wenselijk. Daarom vraagt HHNK van een netto-betaler bij uittreden een bijdrage, een afkoopsom, om de kostenstijging bij de netto-ontvangers te kunnen dekken. Andersom krijgt een netto-ontvanger een gewenningsbijdrage zodat de begroting niet in een klap verhoogd moet worden om alle kosten te dekken, maar in de loop der tijd kan groeien.
De gewenningsperiode waarmee is gerekend bedraagt tien jaar. Het gaat hier om forse bedragen. De berekening van HHNK gaat voor Westfriesland uit van een afkoopsom van € 14 miljoen voor de netto-betalers, waarvan € 12 miljoen als gewenningsbijdrage terugvloeit naar de netto-ontvangers. De overige € 2 miljoen is bedoeld voor gemeenten buiten de regio. Als de Westfriese gemeenten samenwerken hoeft de afkoopsom niet in een keer op tafel gelegd te worden, maar wordt deze in de loop der tijd opgebracht door de netto-betalers door een jaarlijkse bijdrage aan de netto-ontvangers, zoals dat nu ook gaat met de uitkering Wet Herverdeling Wegenbeheer. Omdat de regio Westfriesland als geheel een netto-betaler is, verwacht HHNK wel de bijdrage van € 2 miljoen bij de wegenoverdracht voor de gemeenten buiten de regio.
Voor het uitrekenen van een benodigde gewenningsbijdrage wordt gekeken naar het verschil tussen kosten en (potentiele) opbrengsten. De kosten worden voor een groot deel bepaald door de hoeveelheid over te nemen wegen. Maar bijvoorbeeld ook door de eventuele aanwezigheid van achterstallig onderhoud. Voor de potentiele opbrengsten wordt gekeken naar de hoeveelheid wegenheffing die in de betreffende gemeente wordt opgehaald. Dit is voor elke gemeente verschillend en is van vele factoren afhankelijk zoals aantal huishoudens en aantal hectaren agrarisch gebied. 13
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
14
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Hierdoor kan de situatie ontstaan dat twee gemeentes evenveel kilometers wegen overnemen en door een verschil in huidige opbrengsten uit de wegenheffing op een andere gewenningsbijdrage uitkomen. Om tot de uiteindelijke hoogte van de gewenningsbijdrage te komen wordt bij wegenoverdracht een businesscase opgesteld waarin duidelijk wordt met welk verschil tussen kosten en opbrengsten een gemeente te maken heeft. Uitgangspunt voor HHNK is dat de totale som aan gewenningsbijdrages in evenwicht is met de totale som aan afkoopsommen. HHNK kan geen andere middelen vrijmaken die niet bij de bewoners van de andere gemeentes worden opgehaald. Bij de afgeronde overdracht in Alkmaar is 5,1 miljoen gewenningsbijdrage betaalt, bij Hollands Kroon 3,3 miljoen. 7.4.2 Boekwaarde HHNK heeft per gemeente een waarde van de kapitaalgoederen in de boeken staan, met name voor kunstwerken. Na de wegenoverdracht beheert HHNK geen wegen (en andere assets) meer en heeft dus geen grond meer om belasting te heffen. De balans moet dan dus leeg zijn en daarom moeten ontvangende gemeenten bij een wegenoverdracht ook eventueel aanwezige boekwaarden overnemen van HHNK. Om die reden worden de boekwaarden meegenomen in de op te stellen Businesscase. De boekwaarde van de rotonde A7 is nog niet geactiveerd. De verwachte boekwaarden per 31-12-2021 zijn de volgende: Koggenland
Opmeer
Medemblik
Hoorn
€ 460.041
€ 439.512
€ 1.444.569
€ 1.650.000 omvorming rotonde A7
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 37.948
€ 237.310
€ 365.896
Tabel 3 Boekwaarden per 31-12-2021 7.4.3 Overdrachtskosten De overdrachtskosten zijn opgebouwd uit notariskosten en kadastrale kosten. In de berekeningen is rekening gehouden met verdeling van de kosten 50%-50% tussen HHNK en de Westfriese gemeenten. Deze verdeling van de kosten is onderhandelbaar. De kosten zijn geschat op basis van een bedrag per km weg. De werkelijke kosten kunnen afwijken. HHNK
Koggenland
Opmeer
Medemblik
Hoorn
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 303.700
€ 74.400
€ 32.300
€ 118.600
€ 4.300
€ 10.950
€ 12.000
€ 51.000
Tabel 4 Schatting overdrachtskosten
14
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
15
8
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Samenwerkingsscenario’s
Voor het onderzoek naar samenwerkingsscenario’s in de eindsituatie zijn twee bijeenkomsten gehouden met medewerkers van verschillende disciplines van gemeente en HHNK, zodat er vanuit alle kanten naar gekeken is. Er zijn dertien mogelijke scenario’s en denkrichtingen geschetst, waarvan een viertal kansrijk bleken en nader zijn uitgewerkt. omschrijving
Kansrijk?
beoordeling
0
iedere gemeente regelt de wegenoverdracht individueel met HHNK.
ja
Voorstel HHNK, Opmerking: voldoet niet aan de uitgangspunten van de intentieovereenkomst
1
Financieel samen regelen, uitvoering apart
ja
Verschillende opties
2
wegentaak onderbrengen bij een bestaand samenwerkingsverband in Westfriesland een nieuw samenwerkingsverband wegen opzetten Gemeentelijke herindeling
ja
Met kanttekeningen
ja
Met kanttekeningen
nee
5
Schuiven gemeentegrenzen, zodat het inwonertal van iedere gemeente in verhouding staat met de wegen en koste
nee
bestuurlijk lastig, vraagt langere organisatietijd dan voor overdracht wegen wenselijk is. bestuurlijk lastig, veel administratieve verhuizingen van bewoners en bedrijven.
6
Beheerorganisatie Openbare ruimte
nee
te complex om een oplossing te kunnen zijn binnen de projectopdracht overdracht wegen.
7
Centrumgemeente, een gemeente regelt het onderhoud
nee
splitsing binnen en buiten de kom blijft bestaan.
8
Taakverdeling per gemeente
nee
afstand tot politiek. Buitenruimte wordt versnipperd, geen integraliteit in de uitvoer
9
Uitbesteden, het onderhoud wordt via gebiedscontract aanbesteed, kosten verdeeld
nee
discussie ontstaat over de kwaliteit en kosten bij gewenste herinrichting.
10
Samenwerking op onderdelen
nee
te veel mogelijkheden, er wordt op een aantal vlakken al samengewerkt.
Wegenfonds, HHNK blijft eigenaar van de wegen en heft belasting, gemeenten regelen onderhoud 12 Wegenbelasting, een nieuwe belasting zoals de wegenheffing Tabel 5 samenwerkingsscenario’s
nee
niet wenselijk vanuit HHNK, juridisch waarschijnlijk niet in stand te houden
nee
wettelijk grondslag ontbreekt, rest van het land heeft die belasting ook niet
3
4
11
15
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
16
9
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
De Staat van Onderhoud
De werkgroep die het overdrachtspakket heeft opgesteld heeft ook het gewenste onderhoudsniveau gedefinieerd. Er is een verschil in het onderhoudsniveau binnen en buiten de bebouwde kom. Hier volstaat een iets lager onderhoudsniveau op een aantal plaatsen. Vervolgens is de onderhoudsstaat gecontroleerd en blijven we dit ook doen. Gemiddeld is het onderhoudsniveau van de HHNK wegen in Westfriesland op orde. Wel is de vraag of dat gemiddelde voor iedere gemeente geldt. HHNK blijft tot aan de feitelijke overdracht het geplande reguliere onderhoud uitvoeren. Als de planning voor 2020 en 2021 bij HHNK bekend is, kan bepaald worden of de wegen in 2022 in de huidige staat worden overgedragen, of dat er nog een onderhoudsbijdrage wordt gegeven. Voor de definitieve overeenkomst wordt gesloten moet dit in beeld zijn. Een overzicht van de discussiepunten over de staat van onderhoud wordt gegeven in bijlage 3.
16
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
17
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
10 Randvoorwaarde intentieovereenkomst. De manier waarop de kosten van het wegenbeheer gedekt worden bij gemeenten of HHNK verschilt. Hierdoor is het niet mogelijk de wegen over te dragen zonder dat dit financiële consequenties heeft. Een van de uitgangspunten in de intentieovereenkomst is: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.”
10.1 Inkomsten Hoogheemraadschap HHNK financiert de wegentaak uit drie bronnen: 1. Een afdracht van de gemeente uit het gemeentefonds speciaal voor het onderhoud van de wegen buiten de bebouwde kom (bijdrage WHW). De hoogte van dit bedrag is afhankelijk van de wegen die HHNK in onderhoud heeft in de gemeente. Als de wegen zijn overgedragen vervalt de afdracht, en dekt dit een deel van de kosten die de gemeente dan heeft. 2. De wegenheffing. Deze wordt alleen geheven in gemeenten waar HHNK wegen beheert. De heffing is gelijk voor alle inwoners in het gehele gebied van HHNK en kent vier categorieën: ingezetenen (huishoudens), gebouwd, ongebouwd en natuur. Als de wegen worden overgedragen vervalt deze heffing in de betreffende gemeente. 3. Een bijdrage uit de watersysteemheffing, met name bij de dijkverzwaringen. Deze bijdrage wordt verder buiten beschouwing gelaten omdat deze alleen van toepassing is bij dijkverzwaringen en dit in de toekomst ook zo zal zijn. Bij wegen op waterkeringen wordt alleen de weg overgedragen. Als de dijk in de toekomst moet worden aangepast worden de kosten van de heraanleg van de weg hierin meegenomen. Doordat alle huishoudens hetzelfde bijdragen aan de wegenheffing is er sprake van netto-betalers (Hoorn, Stede Broec, Enkhuizen) en netto-ontvangers (Drechterland, Medemblik, Koggenland, Opmeer).
De inwoners van een gemeente met veel inwoners zoals Hoorn betalen samen veel wegenheffing, maar het HHNK heeft er weinig wegen in beheer. Het omgekeerde geldt voor de netto-ontvangers. Samen zijn de Westfriese gemeenten een netto-betaler. De kosten voor het onderhoud aan de wegen in Westfriesland liggen voor HHNK lager dan het bedrag aan belastingen dat HHNK daar int. Door de wegen over te nemen is er dus een voordeel voor de Westfriese inwoners te behalen. In een overzicht van inkomsten en uitgaven ontstaat voor 2022 het onderstaande beeld: X € 1.000
Bijdrage WHW Wegenheffing
Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland
718 347 1.098 97 140 111 489
933 475 1.729 2.405 665 641 766
WF7
3.001
7.616
Totaal Kosten HHNK Saldo inkomsten 1.652 2.103 821 862 2.865 3.916 2.503 151 805 409 752 301 1.225 1.635 10.617
Tabel 6 inkomsten en uitgaven HHNK in Westfriesland
17
9.376
-451 -40 -1.088 2.352 396 451 -379 1.241
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
18
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Zoals aangegeven heeft de wegenheffing vier categorieën: huishoudens, gebouwd, ongebouwd en natuur. Dit is een hele andere manier van heffen dan de OZB van de gemeenten, waar geen grondslag voor ongebouwd en natuur is. De opbrengst van HHNK in een keer doorschuiven naar de OZB zou een flinke verschuiving van kosten opleveren. In de gemeente wordt nog wel hetzelfde opgehaald, maar anders betaald. Inzicht in de verdeling tussen de categorieën is daarom wenselijk. Voor 2022 gelden de volgende ramingen: X € 1.000
ingezetenen
gebouwd
ongebouwd
natuur
Totaal
Koggenland Opmeer
390 201
342 177
202 97
.2 .3
933 475
Medemblik Hoorn
789 1.386
664 987
277 32
.4 .02
1.730 2.406
Stede Broec Enkhuizen
383 360
258 259
24 22
.2 .05
665 641
Drechterland
341
288
138
.2
767
2.974
791
1
7.616
totaal 3.850 Tabel 7 Wegenheffing per gemeente
HHNK heeft in haar collegeprogramma 2019-2023 (19.907223) als beleid vastgelegd de wegenheffing jaarlijks met 4% te laten stijgen. Op termijn wordt het daardoor steeds voordeliger de wegen over te nemen. Door het uittreden van netto-ontvanger Hollands Kroon was de stijging in 2020 beperkt tot 1%.
10.2 Inkomsten Gemeenten De gemeenten hebben twee inkomstenbronnen voor dekking van de kosten van de wegen van HHNK: 1. de eerder genoemde bijdrage uit het gemeentefonds die nu direct doorbetaald wordt aan HHNK en 2. de Onroerende zaak belasting OZB.1 Er zijn natuurlijk meer belastingen, maar die zijn door hun aard of omvang ongeschikt om de kosten van het onderhoud van de wegen te dekken. De bijdragen uit het gemeentefonds zijn volstrekt onvoldoende om de kosten van het wegenonderhoud van de over te dragen wegen te dekken. Dit leidt tot het verhogen van de OZB (als er geen andere begrotingsruimte is). Iedere gemeente is autonoom in zijn heffingen, wel zijn er randvoorwaarden verbonden aan de verhoging van de heffing. Een verhoging min of meer gelijk aan de wegenheffing die vervalt moet geen probleem zijn. Het gehanteerde uitgangspunt in de intentieovereenkomst (waarbij de gemeentelijke lasten voor de inwoners van Westfriesland niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen plus de wegenheffing) is voor de netto-betalers geen probleem, voor de netto-ontvangers echter wel.
1 Naast de OZB kan de gemeente de volgende belastingen heffen: : roerende zaak belasting, baatbelasting, forensenbelasting,
toeristenbelasting, parkeerbelasting, hondenbelasting, reclamebelasting, precariobelasting, rioolheffing, leges. 18
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
19
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
In onderstaande tabel is de geraamde OZB-heffing in 2022 weergegeven: X € 1.000
Eigenaren woning 1.832
Eigenaren geen woning 581
Gebruikers geen woning 473
Koggenland Opmeer Medemblik
Totaal
1.366 3.797
375 1.477
291 1.149
2.033 6.423
Hoorn Stede Broec
7.343 3.009
1.781 428
1.461 297
10.585 3.733
Enkhuizen Drechterland
1.704 1.841
1.216 379
915 306
3.835 2.527
2.885
Tabel 8 OZB-heffing per gemeente
10.3 Referentie De intentieovereenkomst geeft aan dat: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.” De gemeentelijke belastingen bestaat naast de OZB ook rioolrecht en afvalstoffenheffing. Als de wegen overgenomen worden mogen de meerkosten ervan alleen gedekt worden uit de OZB en niet uit de andere belastingen. Voor de referentie kijken we daarom alleen naar de OZB. In onderstaand schema is de heffing voor 2022 weergegeven. X € 1.000
Wegenheffing HHNK 2022
OZB gemeente 2022
Totale heffingsdruk
Koggenland Opmeer
933 474
2.885 2.033
3.819 2.508
Medemblik Hoorn
1.729 2.406
6.423 10.585
8.153 12.991
Stede Broec Enkhuizen
665 641
3.733 3.835
4.398 4.475
Drechterland 767 2.527 Tabel 9 totale heffing wegen en OZB per gemeente
3.293
Omdat er een verschil zit in de wijze van heffing tussen HHNK en de gemeente, kan het zijn dat de gemeentelijke lasten over het geheel wel gelijk blijven, maar de burger dit wel in zijn portemonnee merkt. Daarom is ook bepaald wat de gemiddelde woning nu en straks aan wegenheffing en OZB betaalt. Bij de wegenheffing worden gebruiker en eigenaar van een woning apart aangeslagen, terwijl bij de OZB alle kosten op de eigenaar verhaald worden. Het verschil geldt waarschijnlijk nog meer voor de bedrijven, een bedrijf op een bedrijventerrein betaald aan HHNK alleen gebouwd. In de OZB is de heffingsverdeling anders, waardoor het bedrijf meer zal moeten betalen. Bij een agrarisch bedrijf wordt voordeel verwacht door het vervallen van de heffing op onbebouwd.
19
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
20
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Gemiddelde WOZ-waarde (2020)
Wegenheffing HHNK
OZB gemeente
Totale heffing
Koggenland Opmeer
234.000 232.000
€ 71,28 € 71,04
€ 187,58 € 266.35
€ 258,87 € 337,38
Medemblik Hoorn
217.000 183.000
€ 69,18 € 64,96
€ 184.86 € 192,38
€ 254,03 € 257,34
Stede Broec Enkhuizen
191.000 180.000
€ 65,95 € 64,59
€ 310,02 € 179,14
€ 375,98 € 243,74
€ 202,75
€ 273,41
Drechterland 229.000 € 70,66 Tabel 10 totale heffing wegen en OZB voor gemiddeld huishouden
Uitgaande van bedrijventerrein de Veken in Opmeer is van een gemiddeld bedrijf de WOZ waarde € 464.000,-. Dit bedrijf betaalt nu € 57,31 aan HHNK voor gebouwd. Een agrarisch bedrijf heeft een veel complexere heffing, in de OZB zijn een aantal vrijstellingen in het gebruikersdeel opgenomen. Uitgaande van Opmeer heeft een gemiddeld bedrijf 16 ha. Grond en heeft een WOZwaarde van € 706.487,--. De afdracht aan HHNK is dan € 656,03. De uitsplitsing per heffingsonderdeel is achterwege gelaten in het overzicht: Gem Bedrijf WOZ € 464.000 HHNK Gemeente Totale heffing OZB
Agrarisch 16 ha WOZ € 706.487 HHNK gemeente Totale heffing
Koggenland Opmeer
€ 57,31 € 57,31
€ 991,10 € 1.282,96
€ 1.048,62 € 1.340,47
€ 656,03 € 656,03
€ 1.401,31 € 1.814,32
€ 2.057,34 € 2.470,36
Medemblik Hoorn
€ 57,31 € 57,31
€ 1.287,14 € 1.455,99
€ 1.344,65 € 1.513,50
€ 656,03 € 656,03
€ 1.823,84 €2.058,98
€ 2.479,87 € 2.715,01
Stede Broec Enkhuizen
€ 57,31 € 57,31
€ 1.527,95 € 2.492,14
€ 1.585,47 € 2.549,66
€ 656,03 € 656,03
€ 2.159,37 € 3.535,16
€ 2.815,40 € 4.191,19
Drechterland
€ 57,31
€ 1.252, 80
€ 1.310,31
€ 656,03
€ 1.771,45
€ 2.427,48
Tabel 11 heffing wegen en OZB bedrijven
20
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
21
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
11 Businesscase (financiële consequenties) In de businesscase zijn vier scenario’s financieel doorgerekend. Dit zijn: Scenario 0, het individueel met HHNK regelen, Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart, Scenario 2, aansluiten bij een bestaand samenwerkingsverband en Scenario 3, een nieuw samenwerkingsverband. Uitgaande van het over te nemen areaal en de eenheidsprijzen kan berekend worden wat de beheerkosten zijn voor de gemeenten. Deze kosten komen in tabellen terug onder de kop “kosten WF7 regulier”. In de berekeningen wordt uitgegaan van het bedrag voor het jaar 2022. Afhankelijk van de keuze van het scenario wordt op een andere manier omgegaan met de eenmalige kosten. Omdat het om grote bedragen gaat is de invloed van de eenmalige kosten groot, zeker de eerste 10 jaar als deze kosten in 10 jaar worden afgeschreven. Uitgangspunt voor de berekening is de stand van de boekwaarden bij overdracht, dus per 1-1-2022. Voor de uitkering Wet Herverdeling Wegen wordt uitgegaan van het bedrag voor het jaar 2022. Er wordt gerekend met 10 jaar omdat dit het uitgangspunt is van het rekenmodel van HHNK en omdat dit de evaluatietermijn is van de Wet herverdeling wegen.
11.1 Scenario 0, individueel met HHNK regelen. In onderstaande tabel zijn de financiële consequenties opgenomen voor individuele overname van de wegen. Als iedere gemeente het onderhoud zelf gaat regelen krijgen we naast de kosten van het beheer (1) (geraamd op basis van de eenheidsprijzen van paragraaf 7.3), te maken met de afzonderlijke afkoop/gewenningsbijdragen (2)(negatief is een gewenningsbijdrage, positief is een afkoopsom) boekwaarden en overdrachtskosten (3) per gemeente. Dit zijn eenmalige bedragen. Met een gewenningsbijdragen kan een netto ontvangende gemeente over een periode van 10 jaar zelf het bekostigen van het onderhoud regelen, zodat de inwoners langzaam kunnen ‘wennen’ aan de toegenomen gemeentelijke lasten voor het wegbeheer. In kolom (4) saldo, betekent een negatief getal dat een gemeente ontvangt, en een positief getal dat een gemeente betaalt. Het saldo van de eenmalige kosten mag meerjarig afgeschreven worden. In dit voorbeeld is gerekend met 10 jaar. Als hier een langere termijn wordt gekozen is dit uiteraard gunstig voor de jaarlijkse lasten. De bijdrage WHW is het eerste deel van de benodigde dekking, na aftrek hiervan blijft een opgave over waar dekking voor gevonden moet worden. Dit is ook de wijze waarop enkele gemeenten (Amsterdam, Alkmaar en Hollands Kroon) het beheer hebben overgenomen van HHNK. (1) X € 1.000
(2)
Kosten Afkoop of beheer WF7 gewenning
(3)
(4)
Boekwaarde en eenmalig
Koggenland 1.774 -2.964 534 Opmeer 808 -1.214 472 Medemblik 3.350 -5.518 1.563 Hoorn 102 9.076 1.654 Stede Broec 348 2.506 49 Enkhuizen 203 2.418 249 Drechterland 1.345 -2.304 417 WF7 7.938 2.000 4.939 Tabel 12 scenario 0 per gemeente in 2022 21
(5)
(6)
(7)
Saldo afschrijving Bijdrage Te vinden eenmalige WHW dekking kosten (1+5-6) (2+3) -2.429 718 1.056 -743 347 462 -3.955 1.098 2.251 10.730 980 97 985 2.562 262 140 470 2.679 256 111 355 -1.886 489 856 3.001 6.436
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
22
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Deze kosten kunnen we vergelijken met de huidige wegenheffing van HHNK. Ook kan dit voor de werkelijke kosten van het huishouden in de gemiddelde woning inzichtelijk gemaakt worden. Let op: De OZB per huishouden dekt maar een deel van de totale opbrengst van de OZB. Wegenheffing HHNK (x €1.000)
Verhoging OZB gemeente (x €1.000)
huidige OZB en wegenheffing per huishouden
Nieuwe heffing, alleen OZB per huishouden
Koggenland Opmeer
933 474
1.056 462
€ 258,87 € 337,38
€ 260,27 € 331,67
Medemblik Hoorn
1.729 2.406
2.251 985
€ 254,03 € 257,34
€ 256,19 € 213,10
Stede Broec Enkhuizen
665 641
470 355
€ 375,98 € 243,74
€ 351,86 € 197,66
Drechterland
767
856
€ 273,41
€ 280,16
7.616
6.399
totaal
Tabel 13 scenario 0 per huishouden Voordelen: -Als de kosten vergeleken worden met wat er nu betaald wordt is dit voor de netto-betalers gunstig, voor de netto-ontvangers ongunstig. Door de gewenningsbijdrage is het mogelijk de eerste jaren de kostenverhoging voor de inwoners te beperken en geleidelijk te laten verlopen. -De besluitvorming over de wegenoverdracht is één op één tussen de gemeente en HHNK. Er is geen afhankelijkheid van besluitvorming door de andere 6 gemeenten in Westfriesland. Nadelen: Dit leidt op termijn tot hogere lasten voor inwoners van de netto-ontvangers. Er wordt niet aan de voorwaarden van de intentieovereenkomst voldaan. Conclusie scenario 0: Het aanbod van HHNK is acceptabel. Wanneer we het gezamenlijk onderling regelen, hoeft richting HHNK alleen het saldo van gewenningsbijdragen/afkoopsommen opgebracht te worden.
22
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
23
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
11.2 Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart Dit scenario gaat er van uit dat iedere gemeente zelf de wegen onderhoudt, maar dat de gemeenten elkaar steunen zodat dit niet leidt tot lastenverhoging voor de inwoners van een aantal gemeenten. Hierbij zijn opties denkbaar voor zowel de beheerkosten als de wijze van afhandeling van de eenmalige kosten. Dit wordt per onderdeel uiteengezet. Het belang van de netto-betalers is tegengesteld aan het belang van de netto-ontvangers. Een netto ontvangende gemeente wil graag een oneindig durende samenwerking zien, waarbij jaarlijks een afgesproken vast bedrag aan steun wordt ontvangen van de netto betalende gemeenten. Daarmee verzekeren zij zich van een permanente steun waardoor haar gemeente (inwoners) financieel gezien zo min mogelijk merkt van de wegenoverdracht. En mogelijk zelfs ook een voordeel kunnen behalen. Een netto betalende gemeente daarentegen, heeft belang bij een zo kort mogelijke periode waarin de netto-ontvangende gemeente gesteund wordt. Het financieel voordeel is dan groter. De Intentieovereenkomst omvat een onderzoek naar een gezamenlijke aanpak door de 7 Westfriese gemeenten voor de overdracht van wegen. Om het samen te doen is de solidariteitsvraag van belang. Deze kent zoals geschetst diverse niveaus.
Omdat de keuze, het standpunt van de ene gemeente invloed heeft op de mogelijkheden van de andere gemeente wordt geadviseerd de besluitvorming bij dit scenario in drie stappen te doen: 1. Besluit colleges/gemeenteraden over principe overdracht op basis van scenario 1 onder voorwaarden (o.a. overgangsperiode, afbouw, ..) 2. Onderhandelingen: a. Onderhandeling WF7 met HHNK over onderhoud en afkoop b. Onderhandeling WF7 onderling over verdeling van kosten c. Opstellen definitieve overeenkomst(en) 3. Besluitvorming colleges/gemeenteraden overeenkomst(en) en vertaling ervan in OZB Deze werkwijze heeft als voordeel dat de voorbereiding van de overdracht van het beheer gestart kan worden in de periode van de onderhandelingen en nadere besluitvormingsfase, zodat hier voldoende tijd voor is.
11.2.1 verdeling kosten/voordeel Door de overname van de wegen is er een gezamenlijk voordeel te bereiken voor de inwoners van Westfriesland. De vraag is hoe dit verdeeld wordt onder de gemeenten. Er is bovendien een verschil in de grondslag voor de gemeentelijke heffing en de wegenheffing van HHNK. Er zijn verschillende opties. 1. De kosten verdelen op basis van het aantal inwoners. Dit komt in feite overeen met wat HHNK doet met huishoudens, alleen doordat HHNK ook onbebouwd meeneemt in zijn heffing is dit minder voordelig voor de netto-betalers. 2. Omgekeerd kan het berekende voordeel verdeeld worden over de inwoners. Dit heeft waarschijnlijk als effect dat de meeste burgers niets merken van de overdracht. 3. Een verdeling op basis van een overeengekomen bedrag. Bijvoorbeeld dat de nettoontvangers minimaal de wegenheffing zonder het deel onbebouwd ophalen.
23
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
24
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
In onderstaande vergelijking kijken we alleen naar de jaarlijkse beheerkosten, dus zonder eenmalige kosten. optie X € 1.000
Koggenland
Kosten beheer WF7 1.774
718
Beheerkost en min WHW 1.056
529
2. voordeel omslaan op inwonertal 646
Opmeer Medemblik
808 3.350
347 1.098
462 2.251
274 1.043
326 1.163
378 1.453
Hoorn Stede Broec
102 348
97 140
5 209
1.699 504
1.483 391
1.125 334
Enkhuizen Drechterland
203 1.345
111 489
98 856
431 456
407 519
285 629
WF7
7.938
3.001
4.937
4.937
4.937
4.937
Bijdrage WHW
1. Omslaan op inwonertal
3. verdeling op basis bedrag 732
Tabel 14 scenario 1 opties verdeling beheerkosten excl. eenmalige kosten Advies kostenverdeling: Het streven om een voordeel te kunnen geven aan alle inwoners van Westfriesland is een mooi uitgangspunt, en zou pleiten voor optie 2. Indien uitgegaan wordt van langdurige solidariteit is logisch uit te gaan van maximaal voordeel voor de netto-betalers, dus optie 3. Zie ook 11.2.8. 11.2.2 boekwaarden, Voor het verdelen van de boekwaarden zijn er enkele opties: 1. de boekwaarden verdelen op inwoneraantal en opnemen als een bedrag voor verwervingskosten en afgeschreven in 10 jaar. 2. De individuele gemeenten nemen de boekwaarden over en schrijven ze af in 10 jaar 3. De individuele gemeenten nemen de boekwaarden over en schrijven ze af overeenkomstig de termijnen van HHNK. De kosten bij HHNK worden niet allemaal lineair afgeschreven, zodat in de eerste jaren de kosten hoger zijn, maar snel afnemen. In onderstaande tabel zijn de kosten vermeld over de eerste 10 jaar. 4. de boekwaarden verdelen op inwoneraantal en langdurig afschrijven. Voor de vergelijkbaarheid is hier gerekend met dezelfde termijnen als optie 3. 5. De individuele gemeenten nemen de boekwaarden over en schrijven ze af overeenkomstig de termijnen van het gemeentelijk beleid. Deze optie was eerder niet uitgerekend.
Dit heeft als voor deel dat de lasten lager worden, en als nadeel dat de lasten langer in de boeken blijven. Deze optie is met name voor Medemblik, Opmeer, Hoorn en Koggenland interessant. Drechterland en Stedebroec hebben alleen een bijdrage voor de Westfrisiaweg in de boeken staan met een resterende looptijd van 5 jaar. Als we de verschillende opties doorrekenen over 10 jaar ontstaat het volgende beeld, waarbij opgemerkt wordt dat er bij optie 3, 4 en 5 uiteraard nog een restant boekwaarde is na 10 jaar:
24
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
25
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
optie X € 1.000
Boekwaarde
1. verdeeld in 10 jaar
2. individueel in 10 jaar
Koggenland
460
524
485
3. individueel lange termijn 392
4. verdeeld lange termijn 330
5. Individueel Eigen termijnen 392
Opmeer Medemblik
440 1.444
274 1.042
464 1.524
256 1.338
171 650
136 861
Hoorn Stede Broec
1.650 38
1.698 505
1.740 40
572 38
1.059 315
572 38
Enkhuizen Drechterland
237 366
430 452
250 386
114 366
268 284
66 366
WF7
4635
4.926
4.926
3.077
3.077
2.431
Tabel 15 scenario 1, opties afschrijving boekwaarden Advies afschrijving Boekwaarden: Optie 5, boekwaarde bij individuele gemeente, termijn overeenkomstig termijn HHNK of gemeentelijk beleid. Een opgelegde termijn van 10 jaar is strijdig met de autonomie van de gemeenten en zorgt voor hogere lasten de eerste 10 jaar. 11.2.3 Kosten notaris en kadaster De kosten van Notaris en kadaster kunnen worden geactiveerd en meerjarig afgeschreven. Alleen zullen deze kosten waarschijnlijk op een ander moment komen dan de andere boekwaarden. Uitgangspunt is een afschrijving in 10 jaar. De lasten kunnen dan verdeeld worden of ten laste van de gemeente waar ze gemaakt worden. X € 1.000 Koggenland
Eenmalige kosten notaris en kadaster 74
Individuele gemeente (afschrijving in 10 jaar)
Verdeeld WF7 (afschrijving in 10 jaar) 7
3
Opmeer Medemblik
32 119
3 12
2 6
Hoorn Stede Broec
4 11
0,4 1
11 3
Enkhuizen Drechterland
12 51
1 5
3 3
WF7 303 Tabel 16 scenario 1, opties eenmalige kosten
31
31
Advies afschrijving eenmalige kosten: Aansluiten bij keuze bij boekwaarde: bij individuele gemeente, termijn overeenkomstig termijn HHNK of gemeentelijk beleid. 11.2.4 afkoop Westfriesland is als regio een netto-betaler. Dit betekent dat als we solidair met elkaar zijn een afkoopsom aan HHNK moet worden betaald voor de netto-ontvangers buiten onze regio. Deze afkoopsom is berekend op € 2 miljoen. Ook dit kan worden gezien als een investering die meerjarig kan worden afgeschreven. Afkoopsommen worden betaald door de netto-betalers, in dit geval Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec. De berekening in de Buca gaat uit van verdeling op inwonertal. De berekening van HHNK gaat uit van inwonertal en te onderhouden wegen en kan daardoor iets afwijken. 25
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
26
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Het verdelen van de € 2 mln. heeft als gevolg dat de lasten voor de netto-ontvangers hoger worden, waardoor ook bijdrage van de netto-betalers aan de ontvangers stijgt. Financieel technisch maakt het dus niet uit. Maar gevoelsmatig/politiek gezien zit er een groot verschil tussen. Onderstaande tabel gaat uit van afschrijving in 10 jaar: X € 1.000
Hoorn, Enkhuizen, Stede Broec
Verdeelt WF7
Koggenland Opmeer
21 11
Medemblik Hoorn
130
43 69
Stede Broec Enkhuizen
39 33
21 18
202
202
Drechterland
19
WF7 Tabel 17 scenario 1, opties afkoopsom
Advies afkoopsom: Afkoopsom regio op te brengen door Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec. 11.2.5 Vergelijking opties Als de adviezen voor de eenmalige kosten gevolgd worden en bij de verschillende opties voor verdeling van de kosten worden opgeteld kunnen we overzichten maken van de kosten. Hierbij wordt nogmaals opgemerkt dat het beeld vertekend is, omdat de afschrijvingslasten bij HHNK niet allemaal lineair afgeschreven worden, zodat in de eerste jaren de kosten hoger zijn, maar snel afnemen. Met name bij Medemblik zijn de kosten in het aanvangsjaar hoger dan de huidige heffing. Optie: X € 1.000
1. Beheerkosten min WHW
3. Verdeling op basis bedrag
Koggenland
1.152
625
Voordeel omslaan op inwonertal 742
Opmeer Medemblik
474 1.729
483 2.450
296 1.293
348 1.413
400 1.702
Hoorn Stede Broec
2.406 665
193 256
1.887 552
1.671 438
1.314 382
Enkhuizen Drechterland
641 767
138 960
471 559
448 623
326 732
5.683
5.683
5.683
5.683
WF7 7.616 Tabel 18 scenario 1, vergelijking opties
Omslaan op inwonertal
2.
Referentie heffing HHNK 933
828
11.2.6 gevolgen huishoudens Op basis van bovengenoemde bedragen kan, uitgaande van de huidige OZB heffing bepaald worden hoeveel een huishouden in een woning met de gemiddelde WOZ-waarde van die gemeente bij deze opties ongeveer zou gaan betalen. De referentiewaarde en scenario 0 zijn ook bijgevoegd om het verschil te laten zien.
26
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
27
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
optie Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
1. Omslaan op inwonertal
Koggenland
€ 258,87
€ 260,27
€ 230,61
2. Voordeel omslaan op inwonertal € 238,69
3. Verdeling op basis bedrag
Opmeer Medemblik
€ 337,38 € 254,03
€ 331,67 € 256,15
€ 308,19 € 225,81
€ 315,54 € 229,64
€ 322,87 € 238,82
Hoorn Stede Broec
€ 257,34 € 375,98
€ 213,10 € 351,86
€ 232,30 € 359,10
€ 227,74 € 348,97
€ 220,16 € 343,94
Enkhuizen Drechterland
€ 243,74 € 273,41
€ 197,41 € 280,16
€ 203,74 € 253,32
€ 202,52 € 259,03
€ 196,15 € 268,96
€ 244,56
Tabel 19 scenario 1, gevolgen huishouden 11.2.7 Gevolgen bedrijven Opgemerkt moet worden dat er een verschuiving van belastingdruk van agrarische bedrijven naar de andere bedrijven plaats zal vinden, omdat de heffing van onbebouwd door bebouwd opgebracht moet worden. optie
1.
2.
3. Verdeling op basis bedrag
€ 1.207,40
Voordeel omslaan op inwonertal € 1.248,05
€ 1.41,02 € 1.538,56
€ 1.515,80 € 1.562,03
€ 1.550,50 € 1.618,39
€ 1.580,07 € 1.758,63
€ 1.695,07 € 1.798,59
€ 1.667,74 € 1.742,69
€ 1.622,36 € 1.714,98
€ 2.711,93 € 1.686,21
€ 2.788,08 € 1.535,96
€ 2.773,34 € 1.567,95
€ 2.696,75 € 1.623,53
Bedrijf WOZ € 464.000
Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
Koggenland
€ 1.048,62
€ 1.356,55
Opmeer Medemblik
€ 1.340,47 € 1.344,65
€ 1.592,17 € 1.724,83
Hoorn Stede Broec
€ 1.513,50 € 1.585,47
Enkhuizen Drechterland
€ 2.549,66 € 1.310,31
Omslaan op inwonertal
€ 1.277,57
Tabel 20A scenario 1, gevolgen bedrijven
optie Agrarisch Bedrijf WOZ € 706.487 Koggenland
€ 2.057,34
€ 1.918,01
€ 1.707,12
2. Voordeel omslaan op inwonertal € 1.764,60
Opmeer Medemblik
€ 2.470,36 € 2.479,87
€ 2.251,60 € 2.444,04
€2.094,41 € 2.180,10
€ 2.143,60 € 2.213,36
€ 2.192,67 € 2293,21
Hoorn Stede Broec
€ 2.715,01 € 2.815,40
€ 2.234,46 € 2.485,37
€ 2.397,08 € 2.541,85
€ 2.358,42 € 2.462,85
€ 2.294,26 € 2.423,69
Enkhuizen Drechterland
€ 4.191,19 € 2.427,48
€ 3.846,93 € 2.384,29
€ 3.954,94 € 2.171,83
€ 3.934,03 € 2.217,07
€ 3.825,40 € 2.295,66
Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
1. Omslaan op inwonertal
3. Verdeling op basis bedrag € 1.806,34
Tabel 20B scenario 1, gevolgen Agrarische bedrijven De meeste scenario’s voldoen als we naar de bedrijven kijken niet aan de intentieovereenkomst. Door de verdeling tussen inwoners en bedrijven te veranderen is optie 2 voor alle gemeenten voor zowel inwoners als bedrijven waarschijnlijk positief te krijgen.
27
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
28
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
11.2.8 Solidariteit op lange termijn Als HHNK de wegen zou blijven onderhouden zouden de inwoners van Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec onbewust bij blijven dragen aan het onderhoud van de wegen in de omliggende gemeenten. Als de wegen overgenomen worden willen we elkaar steunen om dit financieel aantrekkelijk te maken voor alle gemeenten. In de berekeningen zijn we uitgegaan van de situatie dat de gemeenten elkaar permanent blijven steunen, zoals dat nu ook gebeurt met de bijdrage Wet Herverdeling Wegen en de wegenheffing via HHNK. Omdat de belangen tegengesteld zijn en de Wet herverdeling Wegen er destijds vanuit ging dat iedere gemeente het zelf regelde, zijn er ook varianten (optie in solidariteit) te bedenken waarbij de steun wordt afgebouwd. Deze varianten zijn strijdig met het uitgangspunt van de intentieovereenkomst dat de overname niet tot lastenverzwaring mag leiden. Gezien de huidige druk op de gemeentebegroting is overname van de wegen, met name voor de netto-betalers, echter een manier om zonder lastenverzwaring voor de burger meer geld op te kunnen halen. Minder bijdragen aan buurgemeenten betekent dan meer bestedingsruimte. Inmiddels heeft gemeente Hoorn een besluit van deze strekking genomen. Er zijn 3 varianten uitgewerkt: Variant 1: de gemeenten steunen elkaar over een lange periode en herzien de overeenkomst iedere 10 jaar.
(inmiddels achterhaald door het standpunt van gemeente Hoorn) (Tabel 21 scenario 1, Variant 1, vervallen) Variant 2: de gemeenten steunen elkaar over een periode van tien jaar met een gelijke bijdrage en daarna moeten de gemeenten het zelf regelen. Dit geeft een behoorlijke sprong in kosten bij met name Koggenland, Medemblik en Drechterland. Variant 3: de gemeenten bouwen de steun af in 10 jaar. Het afkoop/gewenningssysteem van HHNK gaat uit van afbouw in 10 jaar. Omdat bij afkoop in een keer (scenario 0) de boekwaarden wegvallen tegen de gewenningsbijdrage is dit voordeliger voor Koggenland, Medemblik, Opmeer en Drechterland. Hierbij is gerekend met stappen van 10%. In onderstaande tabel staan de totale kosten van 2022 tot en met 2032. Hierbij is geen rekening gehouden met indexatie. Bij scenario 0 is er van uit gegaan dat de gewenningsbijdrage ingezet wordt om de kosten van het wegenbeheer te dekken. Het verschil tussen scenario 0 en 1 wordt hierdoor kleiner.
Scenario Optie Variant X € 1.000
0.
1. 2. voordeel verdeeld
3. verdeling via bedrag
Koggenland
Wegenheffing HHNK 9.330
Systeem HHNK 8.127
1 en 2. gelijke bijdrage 6.931
3. afbouwende bijdrage 8.773
1 en 2. gelijke bijdrage 7.783
3. afbouwende bijdrage 9.242
Opmeer Medemblik
4.740 17.290
3.877 18.547
3.428 12.616
4.039 17.506
3.946 15.513
4.325 19.099
Hoorn Stede Broec
24.060 6.650
9.795 4.669
16.709 4.344
10.056 3.525
13.128 3.778
8.087 3.215
Enkhuizen Drechterland
6.410 7.670
3.500 6.676
4.478 5.610
3.088 7.126
3.259 6.707
2.417 7.730
54.115
54.115
WF7 76.160 55.192 54.115 54.115 Tabel 22 scenario 1, kosten eerste 10 jaar, vergelijking opties met afbouw 28
Buca Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
29
Datum
Registratienummer
3 augustus 2020
20.
Uit de berekening blijkt dat een uitwerking volgens scenario 1, optie 1, variant 3, waarbij de kosten worden verdeeld op inwonertal, dicht ligt tegen scenario 0, systeem HHNK. Deze is daarom niet in de tabel opgenomen. Het verschil tussen scenario 1, optie 2 en 3 wordt ook duidelijker. Doordat de kosten in optie 3 eerder bij de netto-ontvangers komen te liggen is dit ongunstiger dan scenario 0 voor Koggenland, Opmeer, Medemblik en Drechterland. Advies solidariteit: Dit is een politiek standpunt, waar in onderling overleg uitgekomen moet worden. Het college van Hoorn heeft het standpunt ingenomen maximaal voor 10 jaar bij te willen dragen het liefst met een afbouwregeling. Omdat Hoorn in de toekomst de grootste nettobetaler is, is dit uitgangspunt leidend. Een afbouwregeling waarbij het voordeel direct bij de HES ligt (optie 3) is veel ongunstiger voor Koggenland, Opmeer, Medemblik, en Drechterland dan scenario 0 en daarmee niet acceptabel. Scenario 1, optie 2 is vergelijkbaar met scenario 0, voor Koggenland, Opmeer, Hoorn en Drechterland iets duurder dan scenario 1.2, maar in de totale kosten voor de regio goedkoper. Scenario 0 heeft wel als voordeel dat hierbij geen onderlinge afspraken gemaakt hoeven worden. 11.2.9 Conclusies scenario 1 Voordelen: De totale opgave is gemiddeld 5.6 miljoen, terwijl eerder ruim 7 miljoen werd opgehaald.
Het verschil zit er in dat als de gemeenten elkaar financieel steunen er niet direct met geld geschoven hoeft te worden, alleen is er dan per saldo een afkoopsom van 2 miljoen naar HHNK. Hoe die afkoopsom wordt verdeeld, hoe je elkaar steunt, cq het voordeel inboekt, en hoe over welke periode je elkaar steunt, zijn (politieke) keuzes die gemaakt moeten worden door de gemeenten. In plaats van de grote getallen voor gewenningsbijdrage en afkoopsom in één keer met HHNK af te rekenen kan nu gewerkt worden met alleen het saldo. De onderlinge solidariteit kan uitgesmeerd worden over meerdere jaren. Iedere gemeente regelt het onderhoud zelf, en profiteert dus ook optimaal van de voordelen van de overdracht van de wegen, zodat de kostenstijging beperkt blijft. De kosten worden verrekend op basis van een overeenkomst, zodat het benodigde geld niet wegbezuinigd kan worden uit de begroting. Nadelen: Op overgangen van de ene naar de andere gemeenten kunnen verschillen in wegbeeld en onderhoudsniveau ontstaan door andere prioriteiten, onderhoudsplanningen en onderhoudsmethodieken. In feite is dit nu ook het geval tussen gemeente en HHNK en gemeenten onderling en geldt ook voor scenario 0. Conclusie scenario 1: De wegen overnemen en de financiering onderling regelen heeft een financieel voordeel voor de inwoners van Westfriesland.