Bijlage 2 PDF-versie Klimaatstresstest Westfriesland

•

Het is vooralsnog onduidelijk of er grotere verdeelstations voor elektriciteit of gas aanwezig zijn in de gemeente. Als dit het geval is, is het aannemelijk dat ze bij een overstroming onder water komen te staan

•

In de gemeente zijn enkele bedrijven aanwezig waar in geval van een overstroming extra gevaren kunnen ontstaan door de aanwezigheid van gevaarl ijke stoffen.

6 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Stede Broec Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optreden na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boeemkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen staan onder toezicht van de provincie. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur en hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan hevige regenval leiden tot overstort, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Stede Broec zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Stede Broec met betrekking tot de waterkwaliteit samengevat weergegeven. •

In het recreatiebos ‘het Streekbos’ komt wel eens blauwalg voor. De waterkwaliteit van het water in dit recreatiebos wordt gemeten, dus op het moment dat de kwaliteit slecht is wordt

er een waarschuwing gegeven. Dit verkleint het risico, maar het blijft een punt van aandacht. De verwachting is dat het aantal constateringen van blauwalg zal toenemen. •

In Stede Broec is veel recreatievaart. Deze wateren worden niet op zwemwaterkwaliteit gemonitord, maar er wordt wel gezwommen. Dit vormt mogelijk een risico, omdat de kwaliteit van dit water mogelijk verslechtert door klimaatverandering.

7 - Waterkwaliteit Stede Broec De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan 20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Op basis van inhoudelijke analyses van de stresstest en het werkproces met de stakeholders (het klimaatatelier en de risicodialoog) is een eerste beeld ontstaan van de kwetsbaarheden en risico ’s in gemeente Stede Broec. Als vervolg op de stresstest wordt voor Stede Broec uiteindelijk een strat egie bepaald en een actieplan samengesteld.

Gemeente Enkhuizen Definitief, 23 april 2020 Op deze pagina zijn de resultaten van de stresstest weergegeven voor de gemeente Enkhuizen. De stresstest is een globale analyse van mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte, gevolgen van een overstroming en waterkwaliteit. Per thema zijn vervolgens risico’s geformuleerd op basis van de nu beschikbare informatie en het gesprek hierover met de gemeente en in een klimaatatelier met andere stakeholders. Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk ge bied van Enkhuizen weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de afzonderlijke klimaatthema’s aan bod.

Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Om de verschillende klimaatthema's te bekijken kan door de pagina gescrold worden. Daarnaast kan het pictogram rechtsonder in de hoek gebruikt worden om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Enkhuizen heeft een totaal oppervlak van 447 hectare. •

59% van het totaal oppervlak is particulier terrein.

•

41% van het totaal oppervlak is openbaar terrein.

Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: - 24,2% water (gemiddelde Westfriesland: 21,3%) - 40,8% groen (gemiddelde Westfriesland: 45,3%) - 35% weg (gemiddelde Westfriesland: 33,4%) De gemeente Enkhuizen bestaat voor een groot deel uit stedelijk gebied. Het landelijk gebied van Enkhuizen kent een aanzienlijk aandeel kassen. Veel daarvan vormen onderdeel van Seed Valley: het internationale centrum voor plantenveredeling en zaadtechnologie in Noord-Holland. Verder bestaat het landelijk gebied voornamelijk uit bollenteelt, fruitteelt en koolteelt. Veeteelt komt weinig voor in de gemeente.

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor Enkhuizen zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in Enkhuizen weergegeven. •

Specifiek gebied waar bekend is dat bij hevige neerslag wateroverlast kan ontstaan is het gebied rond de Kastanjelaan. Hier is ook een gemaal aanwezig dat risico loopt op wateroverlast.

•

De centrumwijken van Enkhuizen springen er uit wat betreft de kans op wateroverlast. In deze stenige gebieden met weinig oppervlaktewater kan regenwater slecht weg en is er kans op overlast en schade. Bereikbaarheid voor hulpdiensten is een aandachtspunt als veel straten onder water staan.

•

Van de buitenwijken zijn de wijken Oude Gouw en Plan Noord gevoelig voor wateroverlast.

•

Ten zuiden van Enkhuizen bevind zich een trafostation van Liander. Hier wordt wateroverlast berekend wat potentieel een grote impact op de omgeving kan hebben.

•

Rondom Enkhuizen zijn veel zaadveredelingsbedrijven actief. Op de kaart is zichtbaar dat bij verschillende bedrijven ten westen van Enkhuizen een risico op wateroverlast bestaat op eigen terrein bestaat.

•

Op bedrijventerrein Ketenwaal is er een hogere kans op wateroverlast dan op de andere industrieterreinen.

•

De tunnels en het net buiten de gemeentegrens gelegen naviduct in de N307, in de richting van Lelystad, zijn een belangrijk punt van aandacht. Als hier wateroverlast optreedt, is het ziekenhuis in Lelystad slecht bereikbaar. De kans hierop hangt sterk samen met het precieze ontwerp van het naviduct.

•

De inwoners van Enkhuizen zijn afhankelijk van het ziekenhuis in Hoorn. De bereikbaarheid van het ziekenhuis in Hoorn kan verslechteren door wateroverlast in Hoorn zelf.

1 - Wateroverlast Enkhuizen

Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen. Ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Enkhuizen? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn zowel de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress, als een aantal kwetsbare functies in Enkhuizen weergegeven. Zie voor informatie over hittestress ook de website van het KNMI. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Enkhuizen samengevat weergegeven. •

Kinderen vormen een risicogroep als het gaat om hittestress. Verschillende scholen en kinderdagverblijven in Enkhuizen bevinden zich in oudere gebouwen. Vooral gebouwen met slechte isolatie, gebouwen zonder airconditioning of ventilatie en de bovenste etages van hoge gebouwen worden soms erg warm. In deze gebouwen kan hittestress optreden. Kinderen kunnen hierdoor last krijgen van vermoeidheid, concentratieproblemen, hoofdpijn en uitdroging.

•

Thuiswonenden ouderen in het centrum zijn op warme dagen een punt van aandacht. Voor hen is het niet gemakkelijk om dichtbij hun huis verkoeling te zoeken.

•

De scholen in het centrumgebied en het RSG bevind zich in een gebied met weinig schaduw waardoor in de buitenruimte om deze scholen hittestress kan optre den.

•

De openbare ruimte op bedrijventerreinen loopt op warme dagen flink op. Dit is ook op de bedrijventerreinen in het zuiden van Enkhuizen duidelijk zichtbaar. Hoe groot de impact is op bedrijven verschilt sterk per bedrijf.

•

Hittestress bij bedrijven binnen kan een risico vormen: bijvoorbeeld bij productie of visverwerkingsbedrijven. Hier ligt een verantwoordelijkheid bij bedrijven zelf.

•

Staal van spoorlijnen kan uitzetten door hitte. Dit kan invloed hebben op het treinverkeer in de gemeente. Dit kan een best grote impact hebben, omdat er relatief veel trein forenzen zijn in het gebied.

2 - Hittestress Enkhuizen Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september). De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur. De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het Wh scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van droogte in Enkhuizen samengevat weergegeven. •

Het bouwjaar en de locatie van een wijk kunnen een indicatie geven van de te verwachten gevoeligheid van bebouwing voor het zakken van de grondwaterstand ten gevolge van droogte. Schade door droogte treedt namelijk op als droogvallende houten funderingspalen gaan rotten. Zoals te zien is op de kaart, zijn er in het centrum van Enkhuizen panden met risico op paalrot. Hier kan dus risico zijn op paalrot. De kans dat dit optreedt wordt als laag ingeschat, maar als schade optreedt kan deze aanzienlijk zijn.

•

Het risico op bermbranden naast spoorlijnen neemt door droogte toe. Dit risico wordt echter niet als groot ingeschat.

•

Door droogte kan er in Enkhuizen zoutwater kwel voorkomen. Dit kan een risico zijn voor de landbouw in het gebied.

•

Ook wordt als risico aangegeven dat wegen glad kunnen worden na een lange periode van droogte. Tijdens de eerste korte regenbui na een droogte kunnen wegen glad worden als het vuil op de weg (olie en rubberresten) met de regen een gladde laag vormt. Aangezien droogte vaker optreedt neemt het risico hierop toe.

3 - Droogte Enkhuizen Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot). Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulteren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen, waar zetting plaats kan vinden, leiden tot bodemdaling. De uitkomsten van de stresstest ‘bodemdaling’ voor Enkhuizen zijn op de kaart rechts weergegeven. In gemeente Enkhuizen vindt weinig tot geen bodemdaling plaats, dus voor dit thema zijn geen specifieke risico’s of punten van aandacht gedefinieerd.

4 - Bodemdaling Enkhuizen Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruim telijk geïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt. Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Enkhuizen zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Enkhuizen met betrekking tot overstromingen samengevat weergegeven. •

Wat opvalt is dat het oude centrum van Enkhuizen bij een overstroming grotendeels droog blijft.

•

Het voorkomen van slachtoffers heeft bij overstroming de hoogste prioriteit. Voor het geval dat de primaire keringen bezwijken, is er een evacuatieplan opgesteld door de Veiligheidsregio.

5 - Overstromingsbeeld primaire keringen Enkhuizen Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dammen, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een primaire waterkering. Bron: Klimaatatlas

•

De gemiddelde evacuatiefractie voor Enkhuizen is 65% (zie: Evacuatiefractie. Dit betekent dat gemiddeld 65% van de inwoners kan evacueren naar een veilig gebied. Daarnaast kan ook verticaal worden geëvacueerd. Het overgrote deel van de gebouwen in gemeente Enkhuizen heeft ook bij een overstroming nog een droge verdieping. Dus als het gebi ed onderloopt kunnen de inwoners hier nog veiligheid zoeken (zie: Droge verdiepingen).

•

De infrastructuur voor elektriciteit vraagt extra aandacht bij overstroming. Het verdeelstation ten zuiden van Enkhuizen zal bij een overstroming ook onderlopen.

•

Bestrijdingsmiddelen van industrieterreinen of zaadbedrijven, die wegspoelen in het geval van een overstroming, zouden een extra bedreiging voor de volksgezondheid kunnen vormen.

6 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Enkhuizen Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optreden na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boeemkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen staan onder toezicht van de provincie.

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur en hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan hevige regenval leiden tot overstort, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Enkhuizen zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Enkhuizen met betrekking tot de waterkwaliteit samengevat weergegeven. •

Het oppervlaktewater in de binnenstad is een punt van aandacht. Dit is geen officieel zwemwater, maar op warme dagen wordt hier veel in gezwommen of in gesupt (stand up paddling). Dit water wordt niet gemonitord, dus het is niet bekend wanneer het water verontreinigingen bevat.

•

In Enkhuizen is veel recreatievaart. Deze wateren kunnen ook een risico vormen, op het moment dat mensen hier gaan zwemmen. De kwaliteit van het water verslechtert mogelijk door klimaatverandering waardoor dit risico toeneemt.

7 - Waterkwaliteit Enkhuizen De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om

deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan 20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Op basis van inhoudelijke analyses van de stresstest en het werkproces met de stakeholders (het klimaatatelier en de risicodialoog) is een eerste beeld ontstaan van de kwetsbaarheden en risico ’s in gemeente Enkhuizen. Als vervolg op de stresstest wordt voor Enkhuizen uiteindelijk een strategie bepaald en een actieplan samengesteld.

Gemeente Drechterland Definitief, 23 april 2020 Op deze pagina zijn de resultaten van de stresstest weergegeven voor de gemeente Drechterland. De stresstest is een globale analyse van mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte, gevolgen van een overstroming en waterkwaliteit. Per thema zijn vervolgens risico’s geformuleerd op basis van de nu beschikbare informatie en het gesprek hierover met de gemeente en in een klimaatatelier met andere stakeholders. Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk gebied van gemeente Drechterland weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de afzonderlijke klimaatthema’s aan bod.

Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Om de verschillende klimaatthema's te bekijken kan door de pagina gescrold worden. Daarnaast kan het pictogram rechtsonder in de hoek gebruikt worden om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Drechterland heeft een totaal oppervlak van 417 hectare. •

62% van het totaal oppervlak is particulier terrein.

•

38% van het totaal oppervlak is openbaar terrein. Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: - 21,2% water (gemiddelde Westfriesland: 21,3%) - 44,7% groen (gemiddelde Westfriesland: 45,3%) - 34,1% weg (gemiddelde Westfriesland: 33,4%)

Drechterland is een sterk landelijke gemeente. De kernen van de gemeente Drechterland zijn Hoogkarspel en Venhuizen. Het landelijk gebied van Drechterland bestaat voornamelijk uit bollenteelt, fruitteelt en koolteelt. Ook zijn er veel kassen waarin verbouwd wordt. Veeteelt komt weinig voor in de gemeente.

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor Drechterland zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in Drechterland weergegeven. •

Binnen de kern Hoogkarspel en in Venhuizen zijn enkele straten volgens de kaart kwetsbaar voor wateroverlast op straat. De kans op wateroverlast wordt hier op laag ingeschat en de impact klein.

•

Een groot gemaal aan de Lakenmanweg in Venhuizen was korte ti jd geleden buiten werking, door wateroverlast. Dit kan lokaal leiden tot flinke overlast. Het functioneren van gemalen is dus een belangrijk risico.

•

De tunnel in de N307 ter hoogte van de Streekweg in Hoogkarspel moest begin januari 2020 af worden gesloten door water in de tunnelbak. Dit is een drukke doorgangsweg. In hoeverre de kans hierop groter wordt door klimaatverandering is niet duidelijk, deze nieuwe tunnel is nog niet opgenomen in de kaartanalyse.

•

De inwoners van Drechterland zijn afhankelijk van het ziekenhuis in Hoorn. De bereikbaarheid van het ziekenhuis in Hoorn kan verslechteren door wateroverlast in Hoorn zelf.

1 - Wateroverlast Drechterland Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extrem e bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen. Ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Drechterland? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn zowel de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress, als een aantal kwetsbare functies in Drechterland weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Drechterland samengevat weergegeven. •

De hittekaart geeft een indicatie van hittestress in de buitenruimte. Bedrijventerreinen warmen vaak flink op en dat zien we ook terug op het bedrijventerrein Zuiderkogge bij Venhuizen. Hittestress buiten wordt gezien het type bedrijven maar beperkt als een probleem gezien.

•

Hittestress bij bedrijven binnen kan een risico vormen: vooral bij bedrijven waar veel personeel aanwezig is. Hier ligt een verantwoordelijkheid bij bedrijven zelf.

•

Staal van spoorlijnen kan uitzetten door hitte. Dit kan invloed hebben op het treinverkeer in de gemeente. Dit kan een best grote impact hebben, omdat er relatief veel trein forenzen zijn in het gebied.

•

In Schellinkhout ligt een recreatieterrein langs het Markermeer met weinig begroeiing. Hier kan het voor bepaalde doelgroepen op warme dagen door gebrek aan schaduw onprettig warm worden.

2 - Hittestress Drechterland Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september) . De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur.

De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het Wh scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van droogte in Drechterland samengevat weergegeven. •

Het bouwjaar en de locatie van een wijk kunnen een indicatie geven van de te verwachten gevoeligheid van bebouwing voor het zakken van de grondwaterstand ten gevolge van droogte. Schade door droogte treedt namelijk op als droogvallende houten funderingspalen gaan rotten. In Schellinkhout stammen veel woningen uit de periode waarin op houten palen werd gebouwd. Hier kan dus risico zijn op paalrot, dit wordt vooralsnog niet herkend.

•

Het risico op bermbranden naast spoorlijnen neemt door droogte toe. Dit risico wordt echter als een beperkt risico ingeschat.

•

Ook wordt als risico aangegeven dat wegen glad kunnen worden na een lange periode van droogte. Tijdens de eerste korte regenbui na een droogte kunnen wegen glad worden als het vuil op de weg (olie en rubberresten) met de regen een gladde laag vormt. Aangezien droogte vaker optreedt neemt het risico hierop toe.

3 - Droogte Drechterland Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot). Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulteren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen, waar zetting plaats kan vinden, leiden tot bodemdaling. De uitkomsten van de stresstest ‘bodemdaling’ voor Drechterland zijn op de kaart rechts weergegeven. In gemeente Drechterland vindt weinig tot geen bodemdaling plaats, dus voor dit thema zijn geen specifieke risico ’s of punten van aandacht gedefinieerd.

4 - Bodemdaling Drechterland Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruimtelijk ge ïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Gevolge van overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan word en, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt. Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Drechterland zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Drechterland met betrekking tot overstromingen samengevat weergegeven.

•

Het voorkomen van slachtoffers heeft bij overstroming de hoogste prioriteit. Voor het geval dat de primaire keringen bezwijken, is er een evacuatieplan opgesteld door de Veiligheidsregio.

5 - Overstromingsbeeld primaire keringen Drechterland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dam men, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij ee n doorbraak van een primaire waterkering. Bron: Klimaatatlas

•

De gemiddelde evacuatiefractie voor Drechterland is 65% (Zie: Evacuatiefractie). Dit betekent dat gemiddeld 65% van de inwoners kan evacueren naar een veilig gebied. Daarnaast kan ook verticaal worden geëvacueerd. Het overgrote deel van de gebouwen in gemeente Drechterland heeft ook bij een overstroming nog een droge verdieping. Dus als het gebied onderloopt kunnen de inwoners hier nog veiligheid zoeken (Zie: Droge verdiepingen).

•

De infrastructuur voor elektriciteit vraagt extra aandacht bij overstroming. Of er belangrijke verdeelstations aanwezig zijn in de gemeente is echter niet duidelijk.

•

Bestrijdingsmiddelen van industrieterreinen of zaadbedrijven, die wegspoelen in het geval van een overstroming, zouden een extra bedreiging kunnen vormen.

6 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Drechterland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optreden na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boeemkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen staan onder toezicht van de provincie. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur. Hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie, of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan hevige regenval leiden tot overstort, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Drechterland zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s die voor Drechterland met betrekking tot de waterkwaliteit zijn geïdentificeerd samengevat weergegeven. •

‘Natuurspeeltuin Reigersborg’ kent een behoorlijk risico op een slechte waterkwaliteit. Afgelopen jaar zijn er dan ook verschillende klachten binnengekomen over zwemmersjeuk, na contact met water in de waterspeeltuin.

7 - Waterkwaliteit Drechterland De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan 20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Op basis van inhoudelijke analyses van de stresstest en het werkproces met de stakeholders (he t klimaatatelier en de risicodialoog) is een eerste beeld ontstaan van de kwetsbaarheden en risico ’s in gemeente Drechterland. Als vervolg op de stresstest wordt voor Drechterland uiteindelijk een strategie bepaald en een actieplan samengesteld.

Gemeente Koggenland Definitief, 23 april 2020 Op deze pagina zijn de resultaten van de stresstest weergegeven voor de gemeente Koggenland. De stresstest is een globale analyse van mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte, gevolgen van een overstroming en waterkwaliteit. Per thema zijn vervolgens risico’s geformuleerd op basis van de nu beschikbare informatie en het gesprek hierover met de gemeente en in een klimaatatelier met andere stakeholders. Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk gebied van gemeente Koggenland weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de afzonderlijke klimaatthema’s aan bod.

Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Om de verschillende klimaatthema's te bekijken kan door de pagina gescrold worden. Daarnaast kan het pictogram rechtsonder in de hoek gebruikt worden om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Koggenland heeft een totaal oppervlak van 608 hectare. •

59% van het totaal oppervlak van het stedelijk gebied is particulier terrein.

•

41% van het totaal oppervlak van het stedelijk gebied is openbaar terrein.Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: ◦

21% water (gemiddelde West-Friesland: 21,3%)

◦

48% groen (gemiddelde West-Friesland: 45,3%)

◦

31% weg (gemiddelde West-Friesland: 33,4%)

Koggenland is een landelijk gemeente gekenmerkt door een weids en open landschap en 14 dorpen waarvan Obdam, de Goorn en Ursem het meeste inwoners hebben. Een groot deel van de gemeente bestaat uit diepgelegen polders en droogmakerijen.

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een warmer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050, volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25%

meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunne n voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor Koggenland zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in Koggenland weergegeven. •

Op de kaart vallen de bedrijventerreinen en oude (centrum)wijken het meeste op. In de praktijk blijkt de overlast op bedrijventerreinen mee te vallen. Veel bedrijven lozen rechtstreeks op oppervlaktewater. Daarnaast is relatief veel groen aanwezig (o.a. door brede bermen). De overlast beperkt zich met name tot onderlopende laaddocks. Of hier overlast optreedt is afhankelijk van de pomp van het laaddock.

•

Door aanwezigheid van oppervlaktewater is in de meeste dorpskernen geen sprake van wateroverlast. Dit geldt in mindere mate voor Obdam, waar sloten in het centrumgebied ontbreken.

•

Woonwijken uit de periode 1960-1980 kennen relatief veel wateroverlast. De Vogelwijk in Ursem en het gebied rond de Burgemeester Beststraat in Berkhout zijn hiervan een voorbeeld. Deze woonwijken hebben een gemengde riolering met onvoldoende capaciteit, problemen met slootwater dat in de riolering terechtkomt en problemen met de ontluchting van de woningen waardoor water tijdens extreme(re) buien in de wc of douche omhoogkomt.

•

In nieuwbouwwijken (vanaf de jaren ’90), waar gescheiden rioolstelsels liggen, is geen overlast.

•

Sportvelden en begraafplaatsen in Koggenland liggen in groene gebieden die omgeven zijn door sloten. Door fundering onder sportvelden infiltreert water en wordt het afgevoerd naar omliggende sloten. De begraafplaatsen zijn vaak hoog gelegen en hebben daardoor een grote drooglegging. Hier worden dus geen risico’s geconstateerd.

•

Rioolgemalen in stedelijk gebied zijn geïnstalleerd op maaiveldhoogte. Hierdoor bestaat het risico dat de pompen schade oplopen bij water op straat, met nog meer wateroverlast tot gevolg.

•

Ook trafostations (o.a. bij Oterleek) en elektriciteitskasten zijn op maaiveldhoogte geplaatst; het risico op uitval tijdens heftige regenbuien is daardoor aanwezig.

•

De rioolwaterzuiveringsinstallatie in Ursem ondervindt geen hinder van hevige neerslag.

•

In de gemeente bevinden zich meerdere fietstunnels die tijdens hevige neerslag of een tekort aan pompcapaciteit kunnen onderlopen. De gevolgen hiervan zijn echter beperkt.

1 - Wateroverlast Koggenland Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen. Ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Koggenland? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress overdag, en een aantal functies die kwetsbaar zijn voor hittestress weergegeven. In vergelijking met andere plaatsen in

Nederland valt hittestress in Koggenland mee. Koggenland is een groene gemeente, het is in juli in Noord-Holland een graad minder warm dan gemiddeld in Nederland en waait het meer (Zie: KNMI). Toch kan lokaal ook in Koggenland de temperatuur oplopen met risico’s voor gezondheid en overlast tot gevolg. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van opwarming en hitte in Koggenland samengevat weergegeven. •

De bedrijventerreinen in Koggenland warmen meer op dan hun omgeving: er is hier veel steen en asfalt en minder schaduw aanwezig. Gezien de aanwezige bedrijfstypen wordt het gevolg van hittestress in de buitenruimte als redelijk laag ingeschat. Aandachtspunten zijn bedrijven die veel warmte afgeven, waaronder twee bakkerijen.

•

Kinderen vormen een risicogroep als het gaat om hittestress. Kinderen kunnen door oververhitting last krijgen van vermoeidheid, concentratieproblemen, hoofdpijn en uitdroging. Het binnenklimaat in scholen is daarom een aandachtspunt: De Caegh in Obdam heeft geen goed functionerend ventilatiesysteem, waardoor de binnentemperatuur oploopt. Zonwering kan dit effect enigszins beperken. Bij nieuwe scholen is het ventilatiesysteem beter geregeld en zal hittestress minder snel aan de orde zijn.

•

Ook rond scholen is hittestress een aandachtspunt: waar veel verharding en weinig schaduw is wordt hittestress sneller ervaren.

•

Ouderen zijn een kwetsbare groep bij warm weer. Ook hier is de bouwwijze van woningen bepalend voor de ervaren problemen. Bij de aanleunwoningen in Spierdijk wordt bijvoorbeeld al melding gemaakt van hittestress. Een andere locatie waar de impact van hittestress groter is, is verzorgingshuis de Horstenburgh in Obdam.

•

De zomerstop zorgt ervoor dat de risico’s op sportterreinen laag zijn. Sportlocaties kunnen echter wel flink opwarmen en daarbij warmen kunstgrasvelden meer op dan natuurgrasvelden.

•

In de gemeente Koggenland zijn jaarlijks een aantal evenementen, waaronde r Huttendorp, Historisch Festival Hensbroek en ReMind The Gap. Het gaat om regionale evenementen, waar enkele honderden bezoekers op af komen. Hittestress wordt momenteel niet ervaren, maar het is van belang hier in de toekomst wel rekening mee te houden.

•

Beweegbare bruggen kunnen bij warm weer vast komen te zitten door uitzetting. De gemeente krijgt een beweegbare brug in eigendom (in Rustenburg). Aangezien met name de pleziervaart gebruik maakt van deze brug, is de verwachting dat de impact van het niet functioneren van de brug klein is.

•

Koggenland ligt in een waterrijke omgeving, waardoor er in de zomer al veel muggen zijn (bijvoorbeeld in Scharwoude). Mochten in de verdere toekomst ziektes oprukken in Nederland gerelateerd aan muggen, zou dit in Koggenland tot problemen kunnen leiden. Teken vormen momenteel nog geen probleem.

•

Tijdens hete dagen neemt het stroomverbruik toe door airco’s, ventilatoren en vriezers die harder moeten werken. Aangezien er nu al capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet in Westfriesland worden voorzien is het goed dit probleem nader met Liander te verkennen.

•

Hoge temperaturen kunnen ook leiden tot hogere watertemperaturen in drinkleidingen. Dit brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Dit risico moet verder worden besproken met de waterleidingmaatschappij.

•

Door zeer hete dagen kan asfalt zachter worden waardoor vooral asfalt bij stoplichten sneller wordt opgedrukt en slijt.

2 - Hittestress Koggenland Deze kaart geeft aan waar hittestress kan optreden tijdens zomerse dagen. De kaart toont de gevoelstemperatuur (Physical Equivalent Temperature of PET) op een warme dag. Gekozen is voor een warme dag die 1 keer per 1000 zomerdagen voorkomt in het huidige klimaat (onder een zomerdag valt de periode van 1 april t/m 30 september). De rode gebieden zijn zeer gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier veel hoger ligt dan de werkelijke temperatuur op dat moment (34 ˚C). De groene gebieden zijn nauwelijks gevoelig voor hittestress, omdat de gevoelstemperatuur hier ongeveer hetzelfde is als de werkelijke temperatuur. De factoren die zijn meegenomen in het tot stand komen van de kaart zijn afgeleid uit de volgende bronnen: • • • •

Weerstations (KNMI);

Sky view factor Nederland (KNMI);

Algemeen Hoogte Bestand Nederland (AHN2 & AHN3);

Landelijk beeldvoorzieningbeeld Nederland (LVB).Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van hittestress. Bron: Klimaatatlas

Droogte Door klimaatverandering treden er zomers vaker lange periodes van droogte op. Bij het Wh scenario van het KNMI zal er in 2050 ongeveer 10% minder neerslag vallen in de zomer. Ook zullen droogtes langer aanhouden. Zomers als de droge zomer van 2018 zullen vaker gaan voorkomen. De uitkomsten van de stresstest ‘droogte’ voor Koggenland zijn op de kaart rechts weergegeven. De risico’s van droogte in de gemeente Koggenland zijn beperkt. De oudere woningen zijn veelal op zandruggen gebouwd, en dus niet op houten palen. Het risico op paalrot wordt dus als beperkt ingeschat en gevallen zijn nu ook niet bekent bij de gemeente. De impact van droogte op de archeologie in het gebied wordt als gering ingeschat. Een risico dat ook nu al optreedt al optreedt is het risico op gladde wegen na droogte. Tijdens de eerste korte regenbui na een droogte mengt vuil op de weg (olie en rubberresten) zich met het regenwaterwater en vormt een gladde laag. Aangezien droogte vaker optreedt neemt het risico hierop toe.

3 - Droogte Koggenland Droge perioden zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren. Vooral in de zomer zullen grondwaterstanden lokaal dalen. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. Deze kaart toont de daling van de grondwaterstand bij klimaatscenario WH2050. De daling betreft het verschil tussen de Gemiddeld Laagste Grondwaterstanden (GLG) nu en in toekomstig klimaat (medianen per gebied). Panden die risico hebben op funderingsschade (door bijvoorbeeld een houten fundering) zijn ook in deze kaartlaag weergegeven. Bij deze panden kan een daling van de grondwaterstand een kritieke situatie veroorzaken (paalrot).

Bron: Klimaatatlas

Bodemdaling Bij periodes van droogte kan de bodem uitdrogen. Dit kan resulteren in het verrotten van organisch materiaal en/of verdichting van de ondergrond. Beide processen kunnen in een ondergrond van klei of veen leiden tot bodemdaling als gevolg van zetting. De uitkomsten van de stresstest ‘bodemdaling’ voor Koggenland zijn op de kaart rechts weergegeven. Aan de randen van de gemeentegrens is de bodemdaling het grootst, maar het betreft gebieden waar de impact relatief laag is. Een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente zijn de gevolgen van bodemdaling op de dijken, waaronder de Walingsdijk en de Mijzenpolder. Mogelijk vormt bodemdaling in Koggenland een risico voor water- en hoogspanningsleidingen.

4 - Bodemdaling Koggenland Een basis voor de bodemdalingkaart wordt gevormd door de kaart Bodemdaling 2016-2050 voor huidig klimaat uit de CAS Klimaateffectatlas, resultaten september 2017 (www.klimaateffectatlas.nl). De kaart is ruimtelijk ge ïnterpoleerd voor een verbeterde visualisatie en toont de geschatte bodemdaling tot 2050 uitgaande van het huidige klimaat. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen door bodemdaling. Bron: Klimaatatlas

Gevolgen van overstromingen De kans op overstromingen is in Nederland heel erg klein. Waterschappen en rijksoverheid investeren veel in het op orde houden van onze dijken, zodat de kans op een overstroming nog steeds afneemt. 100% veiligheid tegen overstromingen bestaat echter niet. Klimaatverandering leidt tot nieuwe uitdagingen voor het beheer van onze dijken. De zeespiegelstijging zal er bijvoorbeeld toe leiden dat er vaker perioden zullen voorkomen dat niet op zee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in de kanalen oploopt. Waterveiligheid wordt als thema meegenomen in de klimaatstresstest. Daarbij leggen we de nadruk op gevolgen bij een eventuele overstroming. De uitkomsten van de stresstesten ‘overstromingen’ voor Koggenland zijn op de kaarten rechts weergegeven. Er is een onderscheid gemaakt tussen het overstromingsbeeld dat bestaat bij het bezwijken van primaire waterkeringen en secundaire waterkeringen. Op het moment dat secundaire waterkeringen bezwijken, heeft dit met name gevolgen voor het zuidelijke deel van de gemeente. Lokaal kunnen waterdieptes oplopen tot 1,5-2,0 m. Als primaire waterkeringen bezwijken, zal de gemeente Koggenland voor het grootste deel onderlopen.

De kans is zeer klein, maar omdat de impact zeer hoog is, worden hieronder de belangrijkste risico’s als gevolg van overstromingen door het doorbreken van een primaire kering in Koggenland toch samengevat weergegeven.

5 - Overstromingsbeeld primaire keringen Koggenland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterkeringen weer. Primaire waterkeringen zijn dijken, dammen, duinen en kunstwerken die bescherming bieden tegen buitenwater. Onder de buitenwateren vallen de grote rivieren, grote meren en de zee. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een primaire waterkering. Bron: Klimaatatlas

•

Het voorkomen van slachtoffers heeft bij overstroming de hoogste prioriteit. Voor het geval dat de primaire keringen bezwijken, is er een evacuatieplan opgesteld door de Veiligheidsregio. De gemiddelde evacuatiefractie voor Westfriesland is 65% (zie: Evacuatiefractie). Dit betekent dat gemiddeld 65% van de inwoners kan evacueren naar een veilig gebied.

•

Als evacuatie niet mogelijk is, is vluchten naar een droge verdieping veelal mogelijk. In het buitengebied zijn echter grote delen waar geen droge verdieping beschikbaar is bij de maximale waterdiepte (Zie: Droge verdiepingen). Dit is bijvoorbeeld het geval in dieper gelegen droogmakerijen als de Wogmeer en Baarsdorpermeer en het gebied ten noorden van Berkhout.

•

In Koggenland zijn enkele functies aanwezig die bij overstroming het risico op milieuschade vergroten. De belangrijkste zijn de oliefabriek in Oudendijk en de rioolwaterzuivering in Ursem.

6 - Overstromingsbeeld secundaire keringen Koggenland Deze kaart geeft het overstroombaar gebied en de maximale waterdieptes weer die kunnen optre den na een doorbraak van regionale (secundaire) waterkeringen. Regionale waterkeringen zijn bijvoorbeeld boeemkaden, polderkaden, keringen langs regionale rivieren, kanalen en compartimenteringsdijken. Regionale keringen staan onder toezicht van de provinc ie. Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen bij een doorbraak van een secundairte waterkering. Bron: Klimaatatlas

Waterkwaliteit Door klimaatverandering stijgt de temperatuur en hierdoor kan de kwaliteit van het water, dat gebruikt wordt voor irrigatie of als zwemwater dient, afnemen. Ook kan bij hevige regenval rioolwater in het oppervlaktewater terechtkomen, wat gezondheidsrisico’s als gevolg kan hebben. De uitkomsten van de stresstest ‘waterkwaliteit’ voor Koggenland zijn op de kaart rechts weergegeven. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s in Koggenland met betrekking tot de waterkwaliteit samengevat weergegeven. •

In de Ursemmerplas is in het verleden al blauwalg waargenomen. Blauwalg kan in de toekomst vaker en in meer wateren voorkomen. Ook op andere locaties waar wel wordt gezwommen, maar die niet als officieel zwemwater worden gemonitord kan een slechte waterkwaliteit leiden tot gezondheidsrisico’s.

•

In de wijk achter de Rabobank in de Goorn is in het verleden zuurstof aan het water toegevoegd. Zuurstofloosheid kan in de toekomst in meer wateren voorkomen

•

Na een hevige regenbui kan water uit het riool op straat komen te staan. Dit levert bijvoorbeeld het risico op E-coli besmetting op.

•

Door hogere temperaturen kan de temperatuur in leidingen ook toenemen. Dit vergroot de kans op legionella. Het risico’s op legionellabesmetting bij water op straat is genoemd, maar meer onderzoek naar exacte risico’s is noodzakelijk.

7 - Waterkwaliteit Koggenland De chloridegehalten in deze kaartlaag geven aan welke watergangen bij droogte gevoelig zijn voor verzilting. Op basis van deze informatie kan bijvoorbeeld worden afgewogen of de watergangen wel of niet worden ingezet voor beregening. Om deze kaart samen te stellen zijn metingen uit watergangen omgezet in een kaartbeeld. De metingen uit augustus 2013 en juni 2015, beide extreem droge maanden in droge jaren, zijn gecombineerd om tot het getoonde kaartbeeld te komen. Ook de opwarming van oppervlaktewater kan nadelige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit en de ecologie. Deze informatie op de kaart geeft een inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer voor de huidige situatie. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de watertemperatuur hoger is dan 20°C. Vanaf die temperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers - en verspreiders beter. Oppervlaktewater dat méér dan drie meter diep is, is niet opgenomen in het kaartbeeld. Buiten zwemlocaties zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze kwetsbaar zijn. Bron: Klimaatatlas

Conclusie Op basis van inhoudelijke analyses van de stresstest en het werkproces met de stakeholders (het klimaatatelier en de risicodialoog) is een eerste beeld ontstaan van de kwetsbaarheden en risico ’s in gemeente Koggenland. Als vervolg op de stresstest wordt voor Koggenland uiteindelijk een strategie bepaald en een actieplan samengesteld.

Gemeente Opmeer Definitief, 23 april 2020 Op deze pagina zijn de resultaten van de stresstest weergegeven voor de gemeente Opmeer. De stresstest is een globale analyse naar mogelijk risico’s van klimaatverandering. Per thema zijn er risico’s geformuleerd op basis van de nu beschikbare informatie e n het gesprek hierover in een klimaatatelier met stakeholders en in de risicodialoog met de gemeente. Hieronder zijn eerst de gebiedskenmerken van het stedelijk gebied van gemeente Opmeer weergegeven. Deze kenmerken bepalen mede hoe goed het gebied bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Vervolgens komen de klimaatthema’s wateroverlast, hittestress, droogte, bodemdaling, overstromingen en waterkwaliteit aan bod.

Gebruik van de website: •

Klik op een afbeelding om deze te vergroten.

•

Wanneer op een afbeelding is geklikt om deze te vergroten, kan door CTRL ingedrukt te houden en te scrollen op de afbeelding ingezoomd worden.

•

Om de verschillende klimaatthema's te bekijken kan door de pagina gescrold worden. Daarnaast kan het pictogram rechtsonder in de hoek gebruikt worden om naar de verschillende secties te navigeren.

•

Zie voor gebruik van deze kaarten ook de Disclaimer.

Gebiedskenmerken

Het stedelijk gebied in gemeente Opmeer heeft een totaal oppervlak van 437 hectare. •

57% van het totaal oppervlak is particulier terrein.

•

43% van het totaal oppervlak is openbaar terrein. Het openbaar terrein is als volgt opgebouwd: - 16,5% water (gemiddelde in Westfriesland: 21,3%) - 53,5% groen (gemiddelde in Westfriesland: 45,3%) - 30% weg (gemiddelde in Westfriesland: 33,4%)

Wateroverlast Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koudere lucht. Hierdoor ontstaan in een w armer klimaat ook heftigere regenbuien in de zomer. Concreet betekent dit dat bij een korte hevige bui in 2050,

volgens het W+ scenario van het KNMI (een temperatuurstijging van 2,8 ˚C in 2050 t.o.v. 1990), 25% meer neerslag valt dan bij diezelfde bui nu. Juist die korte heftige buien kunnen voor problemen zorgen: water zal langer op straat blijven staan en het kan leiden tot schade aan panden en tuinen. De uitkomsten van de stresstest ‘wateroverlast’ voor gemeente Opmeer zijn op de kaart rechts weergegeven. Water op straat komt bovenin het stedelijk gebied van gemeente Opmeer en op bedrijventerrein de Veken wel voor, maar dit veroorzaakt weinig schade aan panden. Op straten in het zuiden van het stedelijk gebied kan ook veel water op straat voorkomen en hi er leidt het ook sneller tot schade aan panden. Hieronder zijn de belangrijkste risico’s als gevolg van wateroverlast in gemeente Opmeer weergegeven. •

Water op straat in het bebouwde gebied kan zorgen voor problemen, vooral als dit straten in oudere wijken of winkelstraten zijn. Er treedt nu bijvoorbeeld af en toe wateroverlast op in de Pastoor Meriusstraat en Wuiver. De verwachting is dat dit in de toekomst toeneemt.

•

Zorginstelling ‘De Schakel’ ligt aan de Pastoor Meriusstraat, waar risico op wateroverlast relatief groot is, dus dit is een speciaal punt van aandacht.

•

In de gemeente is veel landbouw (voornamelijk veeteelt en deels bollenteelt): voor veeteelt worden hier geen risico’s door wateroverlast verwacht, omdat gras relatief goed tegen vochtige omstandigheden kan. Andere gewassen zoals bollen en kolen kunnen wel last krijgen van hevige neerslag. Voor Landbouw en Natuur wordt een specifieke stresstest uitgevoerd door de provincie. De resultaten hiervan worden in de strategiefase van het project meegenomen.

•

Op het bedrijventerrein De Veken is een risico op wateroverlast gesignaleerd. Dit komt vooral voor op de straten en bij de laadplekken van bedrijvenpanden. De schade aan panden zelf lijkt mee te vallen bij zware regenval.

•

Al het water van verschillende gemalen binnen gemeente Opmeer komt uiteindelijk bij één groot gemaal terecht, ter hoogte van de Texaco aan de Lindengracht. Dit grote gemaal is een punt van aandacht.

1 - Wateroverlast Opmeer Deze kaart laat de wateroverlastlocaties zien direct na afloop van een extreme bui van 100 mm in 2 uur. De kaart maakt inzichtelijk waar waarschijnlijk wateroverlast zal ontstaan na deze bui. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. Voor deze kaart is gebruik gemaakt van: • •

Actueel Hoogtebestand Nederland, versie 2 (AHN2);

TOP10NL (het digitale topografische basisbestand van het Kadaster); •

3Di (modelinstrumentarium voor waterberekeningen).

Belangrijke kwetsbare functies en voorzieningen zijn op de kaart aangegeven om te zien of deze risico lopen op het moment van wateroverlast. Bron: Klimaatatlas

Hittestress Klimaatverandering leidt tot steeds meer hete dagen, ook neemt de kans op een hittegolf aanzienlijk toe. Daarnaast wordt het ook gemiddeld warmer in zowel zomer als winter. Wat zijn de effecten van meer hete dagen op het leefklimaat in gemeente Opmeer? En welke gevolgen heeft hitte voor de gezondheid? Op de kaart rechts zijn zowel de gevoelstemperatuur, als indicator voor hittestress, als een aantal kwetsbare functies in gemeente Opmeer weergegeven. Opvallende gebieden waar hittestress