Bijlage 5 Bijlage AII - Deelrapport behoefte II - Extra locatie grootschalige munitieopslag_1
Tekst van het document
In de praktijk zijn deze na realisatie juist bij een grootschalig munitiecomplex wel potentieel aanwezig. Deze komen terug in het volgende aspect. Kansen voor natuurontwikkeling Bij een grootschalig munitiecomplex is sprake van een relatief rustig terrein met grotere bufferzones waar weinig tot geen activiteit plaatsvindt. Dit maakt dat dergelijke locaties veel kansen bieden voor natuurontwikkeling. De mogelijkheden zijn bij dit aspect op hoofdlijnen in beeld gebracht. Hierbij is gekeken naar de aanwezige natuurnetwerken (NNN) en verbindingszones en of hierop aangesloten kan worden. Des te groter deze opgave (bijvoorbeeld als dit expliciet aangeduid is op de NNN-terreinen) op en rond de locatie is, des te positiever de score. Er kan bij dit aspect geen negatieve score gegeven worden. Erfgoed Voor het thema erfgoed is gekeken naar de cultuurhistorische waarden in en rondom de zoekgebieden. Een brede interpretatie van erfgoed betekent dat alles wat we overerven van voorgaande generaties en wat we daarvan van waarde vinden als erfgoed gerekend kan worden. Dit zijn niet alleen materiële zaken (zoals gebouwen, landschappen of bomen), maar ook immateriële zaken (zoals tradities, liederen en dialecten). Erfgoed ontwikkelt zich daarnaast ook. Dit betekent dat er altijd erfgoed kan bijkomen of verloren kan gaan.
Binnen het aspect erfgoed is naar verschillende specifieke beschermingsregimes van erfgoed gekeken. Dit zijn: blad 26 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
• • • •
Unesco werelderfgoed; Beschermd stads- en dorpsgezicht; Gebouwde Rijksmonumenten; Provinciale cultuurhistorische waarden.
Rijksmonumenten zijn gebouwde erfgoedwaarden die ingeschreven staan in het rijksmonumentenregister en op grond van de Erfgoedwet beschermd zijn. Rijksmonumenten moeten van belang zijn door hun schoonheid, de wetenschappelijke en/of hun cultuurhistorische betekenis. Een monument kan worden aangewezen als Rijksmonument wanneer het aan bovenstaande voldoet en als het een nationale, unieke waarde heeft. Rijksmonumenten betreffen niet alleen panden, maar ook overige samenhangende elementen met erfgoedwaarde, zoals poorten, bruggen, stallen, molens e.d. Nederland kent meer dan zestigduizend Rijksmonumenten. In het Rijksmonumentenregister zijn per object de wezenlijke waarden vastgelegd. Aantasting van deze waarden is niet zonder meer toegestaan. Een beschermd stads- en dorpsgezicht is een samenhangende groep van objecten en gebouwen in een stad of dorp met dusdanig gezamenlijke erfgoedwaarde dat deze van overheidswege beschermd wordt (Erfgoedwet). Nederland kent vierhonderd Rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten. In het register Beschermde Stads en Dorpsgezichten zijn per gebied de wezenlijke waarden vastgelegd. Cultureel en natuurlijk erfgoed dat uniek is in de wereld kan op grond van het Unesco Werelderfgoedverdrag zijn opgenomen in de Lijst van het Werelderfgoed. In Nederland liggen elf Unesco Werelderfgoederen variërend in karakter en omvang.
Hieronder vallen grote gebieden als de Nieuwe Hollandse Waterlinie/ de Stelling van Amsterdam, de Romeinse Limes, de Waddenzee en de droogmakerij Beemster, maar ook lokale gebouwde objecten als molencomplex Kinderdijk en de Van Nellefabriek in Rotterdam. Per Werelderfgoedobject/-gebied zijn de wezenlijke karakteristieke waarden (outstanding universal values) beschreven en vastgelegd (o.a. in het Bkl en in provinciale verordeningen). Aantasting van deze waarden is niet zonder meer toegestaan. Daarom zijn deze gebieden uitgesloten door middel van opname in de selectiecriteria voor potentieel kansrijke locaties. Provincies zetten in hun omgevingsverordeningen beleid uiteen voor cultuurhistorische en landschappelijke waarden. In een cultuurhistorische waardenkaart worden cultuurhistorische waarden aangegeven. Gemeenten regelen hun beleid in een verordening. Afhankelijk van de gemeente is beleid opgenomen over gemeentelijke monumenten, beschermde stads- en dorpsgezichten of archeologische waarden. Van veel gemeenten is geen kaart beschikbaar met gemeentelijke monumenten. Daarom ligt het primaat op rijksmonumenten. Voor de aantasting van cultuurhistorische waarden geldt dat geen positieve beoordelingen gegeven kunnen worden. Bij aantasting van aanwezig waarden geldt een negatieve score.
Des te meer en/of waardevollere waarden binnen een locatie aanwezig zijn, des te negatiever de score. Er is geen sluitende methodiek voor het negatief waarderen van de aanwezigheid van culturele erfgoedwaarden. De ligging, aard/omvang en kwaliteit van de monumenten bepalen hoe groot het effect is. Daarnaast is van belang of een dergelijk monument naar verwachting gespaard kan blijven. Per locatie is dit beoordeeld en is afhankelijk van bovenstaande factoren een waardering gegeven. Landschap Het aspect landschap heeft betrekking op de wereld om ons heen die we kunnen waarnemen. Op de Europese Landschapsconventie (2000) is landschap gedefinieerd als ‘een gebied, zoals dat door mensen wordt waargenomen, waarvan het karakter bepaald wordt door natuurlijke en/of menselijke factoren en de interactie daartussen’. Voor het aspect landschap zijn de effecten in beeld gebracht op de voormalige Nationale Landschappen2 of effecten op gebieden die op een andere manier in de provinciale verordeningen beschermd worden. Voor de aantasting van landschappelijke waarden geldt dat geen positieve beoordelingen gegeven kunnen worden. Bij aantasting van aanwezig waarden geldt een negatieve score. Des te meer en/of waardevollere landschappelijke waarden een zoeklocatie aanwezig zijn, des te negatiever de score.
2 De Nationale Landschappen hebben weliswaar geen status meer, maar geven wel een indicatie van gebieden die vanwege hun
landschappelijke kwaliteiten zodanig waardevol zijn dat ze beschermd behoren te worden. Doorgaans hebben provincies of gemeenten de bescherming voor landschappelijke waarden overgenomen.
blad 27 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Geomorfologie Elementen zoals wind, water en ijs hebben in Nederland het landschap gevormd. Aardkundige waarden zijn elementen in het landschap die iets vertellen over de natuurlijke ontstaanswijze van het gebied. Het gaat om de geologische, geomorfologische, bodemkundige of geohydrologische kenmerken van het gebied. Ze kunnen zichtbaar zijn bijvoorbeeld door reliëf, maar ook onzichtbaar in het gebied aanwezig zijn. In dit rapport is gekeken naar de locaties in Nederland die beschermd worden om hun aardkundige waarde. Er bestaat geen landelijk beleid voor het beschermen van aardkundige waarden. In de provinciale verordening, of ander provinciaal beleid kunnen provincies gebieden aanwijzen die van aardkundige waarde zijn. Voor de aspecten onder dit thema geldt dat geen positieve beoordelingen gegeven kunnen worden. Bij aantasting van aanwezig waarden geldt een negatieve score. Des te meer en/of waardevollere aardkundige waarden in een zoeklocatie aanwezig zijn, geldt een zeer negatieve score. Archeologie Het aspect archeologie omschrijft de sporen en resten van oude culturen. Deze sporen laten zien hoe mensen vroeger hun leven leidden. In de bodem kunnen dergelijke sporen gevonden worden. Zo’n 1.400 locaties in Nederland zijn op basis van hun archeologische waarde aangewezen als archeologische Rijksmonumenten.
Daarnaast is voor heel Nederland de verwachting voor archeologische vondsten in beeld gebracht. In 1992 is door de Raad van Europa het Europese verdrag van Malta gesloten. Met dit verdrag werd ingezet op bescherming van het bodemarchief. De gedachte is dat het bodemarchief voor toekomstige generaties bewaard moet worden. Het streven is om archeologische waarden in de bodem te behouden. Hierom is het belangrijk dat binnen een planningsproces op tijd aandacht is voor mogelijk archeologische waarden. Bij verstoring van het bodemarchief betaalt de verstoorder. Deze partij is verantwoordelijk voor de kosten van archeologisch onderzoek en de uitwerking van de resultaten. Op nationaal niveau zijn de Erfgoedwet (2016) en de Monumentenwet (1988) belangrijke kaders voor archeologische waarden. De Erfgoedwet vormt een integrale wet voor beheer en behoud van cultureel erfgoed. In de Erfgoedwet worden regels gesteld voor de archeologische monumentenzorg. Een archeologisch monument is op grond van de Erfgoedwet een terrein dat deel uitmaakt van cultureel erfgoed vanwege de daar aanwezige sporen van menselijke aanwezigheid in het verleden. Dit kunnen overblijfselen of voorwerpen zijn, maar ook andere sporen. Al deze sporen zelf horen ook tot het archeologische monument. Aantasting van een archeologisch monument is niet zonder meer toegestaan.
Op grond van de Monumentenwet en de Omgevingswet moeten gemeenten archeologische monumentenzorg in hun bestemmingsplannen opnemen. Dit wordt gedaan door het geven van de dubbelbestemming archeologie aan locaties van archeologische waarde. Voor de aantasting van archeologische waarden geldt dat geen positieve beoordelingen gegeven kunnen worden. Bij aantasting van aanwezig waarden geldt een negatieve score. Des te meer en/of waardevollere waarden een zoeklocatie aanwezig zijn, geldt een zeer negatieve score. Er is geen sluitende methodiek voor het negatief waarderen van de aanwezigheid van archeologische waarden. De ligging, aard/omvang en kwaliteit van de archeologische waarden bepalen hoe groot het effect is. Daarnaast is van belang of een dergelijk monument naar verwachting gespaard kan blijven. Per locatie is dit beoordeeld en is afhankelijk van bovenstaande factoren een waardering gegeven.
2.4.4
Mobiliteit Binnen het thema Mobiliteit is ingegaan op de thema’s bereikbaarheid en (kwetsbare) infrastructuur. De beschouwde aspecten zijn weergegeven in tabel 2-13.
blad 28 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie tabel 2-13 Beoordelingstabel Mobiliteit
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Mobiliteit
Bereikbaarheid
Reistijd/afstand
Congestie
Vertraging, filevorming
Infrastructuur
Kwetsbare infrastructuur
Enkele thema’s die onder mobiliteit vallen zijn voor deze behoefte niet opgenomen. Dit betreft bijvoorbeeld verkeersveiligheid, impact op de modal split (verdeling van verplaatsingen over verschillende vervoersmiddelen) en/of OV-bereikbaarheid. Dit zijn voor een grootschalig munitiecomplex, met bijbehorende effecten weinig relevante aspecten. Deze zijn daarom in deze planvormingsfase buiten beschouwing gelaten. Bereikbaarheid Voor de bereikbaarheid van een grootschalig munitiecomplex is een goede ontsluiting naar het hoofdwegensysteem van belang. Ook is het wenselijk om aan te sluiten op het spoornetwerk. Bij dit aspect is gekeken hoe lang de reisafstand (rijafstand) is naar het hoofdwegensysteem en of aansluiting op spoornetwerk mogelijk is. Er is gekeken naar zowel N- als A-wegen. Als een A-weg op grotere afstand gelegen is, kan in de beoordeling hier een stapje negatiever beoordeeld worden. Voor spoor is gekeken naar de afstand tot het raccordement in ’t Harde, Steenwijk of Vlasakkers. Indien deze binnen twintig kilometer aanwezig zijn, is de beoordeling een stap positiever beoordeeld. tabel 2-14 Classificatie van beoordeling voor bereikbaarheid
Afstand tot hoofdinfrastructuur (N- of A-weg) < 5 minuten 5 - 10 minuten 10 – 15 minuten 15 – 20 minuten 20 - 25 minuten 25 – 30 minuten > 30 minuten
Score Zeer positief Positief Licht positief Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Congestie Vertraging door files zorgt voor overlast en leidt tot economische schade. Een voorspelbare reistijd is daarom van belang. Voor dit aspect is gekeken naar congestie (vertraging) op nabijgelegen wegen en kruisingen. De analyses zijn uitgevoerd op basis van data rondom vertragingen in de spitsperioden op hoofdwegen. Echter, gezien de beperkte verkeersaantrekkende werking van een grootschalig munitiecomplex, geldt dat de impact hiervan op de doorstroming marginaal is. Voor alle locaties is daarom een neutrale score gegeven.
2.4.5
Klimaatadaptatie Voor het hoofdthema Klimaatadaptatie is ingegaan op de thema’s waterveiligheid, droogte en regenbestendigheid (rainproof). Dit zijn thema’s die door de optredende klimaatverandering sterk aan verandering onderhevig zijn en in de toekomst (in deze studie is rekening gehouden met het jaar 2050) leiden tot heftigere effecten (meer droogte, grotere kans op overstromingen en vaker buien met grote intensiteit). Dit zijn klimaateffecten die net sec over adaptatie gaan, maar wel wat zeggen over de klimaatadaptiviteit van een locatie. Voor de beoordelingen is vooral relevant dat onderstaande thema’s betrokken zijn bij de toetsing van klimaataspecten. De beschouwde aspecten zijn: tabel 2-15 Beoordelingstabel Klimaatadaptatie
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Klimaatadaptatie
Waterveiligheid
Overstromingsrisico
Droogte
Natuurbrandrisico
Rainproof
Rainproof
Water en bodem sturend
Water en bodem sturend
blad 29 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Waterveiligheid Bij het thema waterveiligheid is gekeken naar het overstromingsrisico. Dit risico gaat in op de kans dat in het zoekgebied een overstroming plaatsvindt vanuit de zee, een rivier of meer. Sommige gebieden zijn niet overstromingsgevoelig, terwijl andere gebieden zeer gevoelig zijn voor overstromingen. Hierbij van grote invloed is de ligging ten opzichte van NAP en/of de ligging in de nabijheid van grote rivieren zoals de Maas, de IJssel of meren zoals het IJsselmeer en Markermeer. Dit is betrokken bij de effectbeschouwing. In figuur 2-10 is het overstromingsrisico voor diverse kanstypen op het schaalniveau van Nederland te zien. Hieruit blijkt dat bij een zeer klein overstromingsrisico (één keer per 100.000 jaar) een groot deel van Nederland onder water ligt. Bij kleinere kansen is dit gebied aanzienlijk kleiner. Binnen de beoordeling is gekeken naar de maximale overstromingsdiepte op een locatie voor een middelgrote en kleine overstromingskans. Dit betekent dat er gekeken is naar de overstromingsdiepte van een overstroming die respectievelijk één keer in honderd of duizend jaar voorkomt. Een grote overstromingskans speelt op geen van de locaties en is daarom niet meegenomen in de effectbeoordelingen. Een zeer klein overstromingsrisico van één keer in de 100.000 jaar is niet beschouwd, vanwege de zeer kleine kans.
figuur 2-10: Overstromingsdiepte (1 per 100.000 jaar, 1 per 1.000 jaar, 1 per 100 jaar en 1 per 10 jaar)
Het overstromingsrisico in gebieden wordt beperkt door de aanwezigheid van waterkeringen. In de Waterwet is een zorgplicht voor beheerders van waterkeringen opgenomen. Daarnaast zet de overheid zich in voor het klimaatrobuust maken van de buitenruimte. Door klimaatverandering kan het overstromingsrisico toenemen. blad 30 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Ontwikkelingen die hierop invloed hebben, zijn de stijging van de zeespiegel en de verandering van neerslagpatronen. Door tijdig op deze ontwikkelingen in te spelen via programma’s zoals Ruimte voor de Rivier wordt de veiligheid van gebieden in het kader van overstromingen gewaarborgd. Via twee programma’s wordt ingezet op het voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering in Nederland. Dit zijn het Deltaprogramma en de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS). De NAS brengt de klimaatrisico’s van onder andere overstromingen in beeld per sector. Het doel is om een overkoepelend inzicht te verkrijgen van de impact van klimaatverandering in Nederland. Deze worden onderzocht, van beleid voorzien en aangepakt. Het Deltaprogramma beschermt Nederland tegen hoogwater en overstromingen, zorgt voor voldoende zoet water en draagt bij aan een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland. De effectbeoordeling gaat uit van een negatieve score als sprake is van een hoge maximale overstromingsdiepte. Dit is negatiever beoordeeld als dit ook al gebeurt in het scenario met een middelgrote (één keer per honderd jaar) kans. Droogte Het thema droogte heeft betrekking op een tekort aan neerslag en onvoldoende beschikbaarheid van grondwater. Door klimaatverandering veranderen neerslagpatronen. Hierdoor kan droogte vaker optreden en extremere vormen aannemen.
Bij langere perioden van droogte is de kans op branden in natuurgebieden groter. Voor dit aspect is gekeken naar het natuurbrandrisico. Hiervoor zijn kaarten vanuit het IPO 2023 beschikbaar in de Atlas Leefomgeving. Op deze kaart staan gebieden in Nederland waar een grote natuurbrand kan ontstaan. Dit zijn gebieden van minimaal honderd hectare aaneengesloten bos, heide-, (hoog)veen of duingebied. Als een dergelijk gebied in een zoeklocatie is gelegen dan is dit negatief beoordeeld (en sterk negatief als het een groot deel van de locatie overlapt). Er is sprake van een licht negatieve beoordeling als de zoeklocatie direct aangrenzend is aan een gebied met een kans op een grote natuurbrand. Regenbestendigheid (Rainproof) Hevige neerslag over een korte periode kan lokaal zorgen voor wateroverlast. Dit type wateroverlast komt het meest voor in de zomer. Een groot deel van straten en pleinen kan bij deze hevige buien onder water komen te staan. Hierdoor kan schade ontstaan wanneer het water gebouwen instroomt. Met behulp van computersimulaties vanuit de Klimaateffectatlas is berekend waar hoeveel water komt te staan bij een hevige bui. De analyses uit de Klimaateffectatlas zeggen iets over de ‘regenbestendigheid’ (oftewel komt het gebied zwaar onder water te staan bij een hevige bui of niet) van een gebied.
Dit wordt sterk bepaald door de inrichting van het gebied en de aanwezigheid en capaciteit van afvoersystemen, zoals riolering en drainage. Deze analyse zegt daardoor voornamelijk iets over de huidige situatie, zoals het gebied nu ingericht is. Hiermee zijn geen conclusies te trekken voor de regenbestendigheid van het gebied bij invulling van de behoefte. Het MER kijkt daarom naar de infiltratiecapaciteit van de bodem. Dit gaat over het aantal mm die de bodem in een uur kan opvangen en die opgevangen wordt door de aanwezige vegetatie per hectare. Wateroverlast ontstaat wanneer bij extreme neerslag het water niet snel genoeg in de bodem kan wegzakken (infiltreren). De aanwezigheid van vegetatie heeft een positieve bijdrage aan de infiltratiecapaciteit van de bodem. De bron hiervoor zijn de Natuurlijk Kapitaalrekeningen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (2020). Op basis van de mate van wateroverlast is de score meer of minder negatief. Water en bodem sturend Al honderden jaren geleden pasten de toenmalige bewoners van Nederland zich aan de natuurlijke omstandigheden aan. Vanaf de Middeleeuwen veranderde dat, en zorgden we ervoor dat water en bodem zich aan ons aanpasten door bijvoorbeeld dijken en sloten aan te leggen. Inmiddels lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan.
Bodemdaling en lage waterstanden zorgen voor veel schade aan funderingen van gebouwen en extra onderhoud aan wegen en spoorwegen. Voldoende goed drinkwater is niet langer vanzelfsprekend. Het voortbestaan van planten- en diersoorten staat onder druk. Daarom is door het ministerie van I&W de brief ‘Water en bodem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen’ in 2022 aan de Tweede Kamer gestuurd. Inmiddels is hier een ruimtelijk afweegkader aan toegevoegd.
blad 31 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
In dit planMER is voor het thema water en bodem sturend aangesloten bij dit afweegkader (dat nog geen juridische borging heeft). In figuur 2-11 is dit afweegkader te zien.
figuur 2-11 Afweegkader ruimtelijke ontwikkelingen uitgaande van water en bodem sturend
De beoordeling is als volgt opgebouwd: tabel 2-16 Classificatie van beoordeling voor water en bodem sturend
Classificatie beleidskader n.v.t. Ja Ja, mits: kleine opgave Ja, mits: middelgrote opgave Ja, mits: grote opgave Nee, tenzij Nee, niet bouwen
Score Zeer positief Positief Licht positief Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
De opstellers van dit planMER zijn zich er van bewust dat ten dele een overlap met waterveiligheid en rainproof. kan ontstaan. Water en bodem sturend is echter zo’n relevant thema dat door het niet opnemen wellicht hiaten kunnen ontstaan.
2.4.6
Ruimtegebruik Het hoofdthema ruimtegebruik gaat in op de thema’s recreatie, landbouw en grondeigendom, zie tabel. tabel 2-17 Beoordelingstabel Ruimtegebruik
Thema
Thema
Aspecten
Ruimtegebruik
Recreatie
Recreatieterreinen en routes
Landbouw
Landbouwgronden
Grondeigendom
Aantal percelen/eigenaren
blad 32 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Recreatie Voor de impact op recreatiegebieden is gekeken naar de aanwezigheid van recreatieve voorzieningen in het gebied. Des te meer recreatiegebieden en -routes (potentieel) geraakt worden in een zoekgebied des te negatiever de score. Hierin is ook de grootte van een recreatiegebied/-terrein mee in ogenschouw genomen. Landbouw Voor het beoordelen van het aspect landbouw is gekeken naar de volgende elementen: • Bestemming zoekgebied in het bestemmingsplan; • Aanwezigheid en hoeveelheid agrarische bedrijven; • Bodemvruchtbaarheid. Landbouwgronden met een bestemming ‘Agrarisch’ zonder waarden daaraan gekoppeld zijn als waardevoller voor de agrarische sector beschouwd, dan bestemming ‘Agrarisch, met landschappelijke waarde of natuurwaarden’. Ook is gekeken naar het verkavelingspatroon, aanwezigheid en grootte van de bedrijven. Daarnaast is gekeken naar de bodemvruchtbaarheid. Bodemvruchtbaarheid beslaat drie aspecten: fysische, chemische en biologische kwaliteit. De fysische component omvat de bodemtextuur, de bodemstructuur en het vermogen om water vast te houden. De chemische component omvat de zuurtegraad, het zoutgehalte, het vermogen om nutriënten vast te houden en de status van de aanwezige nutriënten. De biologische component omvat het aanwezige bodemleven in al zijn verschijningsvormen.
De chemische kwaliteit kan door boeren het gemakkelijkst aangepakt worden (Abbot & Murphy, 2003). Een zeer belangrijke factor voor bodemvruchtbaarheid is de aanwezigheid van organisch materiaal in de bodem (Davidson, 2000). Door ontbinding van organisch materiaal (wortels en andere plantenresten) komen er nutriënten, zoals stikstof (N), fosfor (P) en zwavel (S), vrij in de bodem. Daarnaast heeft de aanwezigheid van plantaardig materiaal een positief effect op het vermogen van een bodem om water vast te houden en de algehele structuur van een bodem (Lavelle & Spain, 2002). Bij deze beoordeling is ook gekeken naar de aanwezigheid van organisch materiaal aan de hand van de abundantie3 van regenwormen. Regenwormen worden ingedeeld in drie groepen, op grond van hun voedselkeuze, gedrag en voorkomen. Zo zijn er de pendelaars, die diepe verticale gangen maken en plantenresten tot ver in de bodem brengen. Zij vergroten het gehalte aan organische stof, verbeteren de bodemvruchtbaarheid en versterken het vochtregulerende vermogen. Daarnaast zijn er de regenwormen die vlak onder de oppervlakte leven en de soorten die juist dieper in de bodem zitten. De eerste groep composteert plantaardig materiaal en maakt veel stikstof, fosfaat en kalium vrij. De laatste groep bevordert de beluchting en stimuleert de microbiële activiteit in de bodem.
Regenwormen zijn gevoelig voor verontreiniging en grondbewerking, zoals ploegen en mestinjectie. Ze spelen door hun gedrag en eigenschappen een belangrijke rol bij de structuurvorming van de bodem. De meeste soorten regenwormen worden aangetroffen bij de melkveehouderij op de kleigronden. Regenwormen zijn cruciaal voor: • nutriëntenhuishouding; • bodemstructuur; • afbraak en opslag organische stof; • opslag en afgifte van water; • habitat en biodiversiteit. Als sprake is van grote percelen (efficiënter landgebruik), bestemming zonder veel waarden en/of beperkingen en een relatief hoge bodemvruchtbaarheid is aantasting hiervan als (zeer) negatief beschouwd. Als sprake is van veel andere functies in het gebied en minder grootschalige verkaveling geldt een licht negatieve beoordeling. Is geen of nauwelijks landbouw aanwezig geldt een neutrale score. Grondeigendom Het aspect grondeigendom gaat in op de hoeveelheid percelen/eigenaren per locatie. Ook is in beeld gebracht of de grond in bezit is van het Rijk. Des te meer eigenaren in een gebied des te negatiever de beoordeling.
3
Abundantie wordt gebruikt om aan te geven hoe frequent een soort voorkomt, meestal gekoppeld aan een bepaalde oppervlakte.
blad 33 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.4.7
Energie Het hoofdthema Energie omvat de gevoeligheid van een locatie voor de energietransitie én de aanwezigheid van netcapaciteit in het gebied. De gevoeligheid van een locatie voor de energietransitie is bepaald aan de hand van de ligging van de zoeklocatie ten opzichte van zoekgebieden voor de plaatsing van windturbines. Bestaande windturbines, inclusief bufferzone, zijn al meegenomen als selectiecriteria bij de bepaling van de zoekgebieden. Oorspronkelijk stond ook ‘opwekmogelijkheden’ in de beoordelingstabel. Het is echter te prematuur in deze fase van planvorming om dit aspect mee te nemen. Defensie wil haar gebouwen en terreinen energieneutraal inrichten en bouwen, maar hoe dit eruit kan komen te zien en met welke mogelijkheden qua lokale opwek is nog weinig bekend. Daarom is dit aspect niet meer meegenomen. tabel 2-18 Beoordelingstabel Energie
Hoofdthema Energie
Thema’s
Aspecten
Energienetwerken
Energienetwerken en opweklocaties
Netcapaciteit
Netcapaciteit
Energienetwerken Er bestaat een grote opgave voor de opwek van duurzame energie. In de RES-plannen geven energieregio’s invulling aan de manier waarop zij de energietransitie willen aanpakken. Er zijn in diverse RES-regio’s zoekgebieden voor de plaatsing van windturbines en zonne-energie aangewezen om de opwek van windenergie mogelijk te maken. Binnen de RES-zoekgebieden voor windenergie is gekeken naar geschikte locaties voor de plaatsing van windturbines. Het gaat hierbij alleen om concrete zoekgebieden. Als sprake is van potentieel nieuwe locaties of vergroting van bestaande locaties is dit negatief gescoord. Des te dichterbij/groter oppervlak deze nieuwe/uitbreiding van opwek betreft, des te negatiever de score. Daarnaast is gekeken naar grote bestaande en toekomstige kabels rondom energienetwerken. Hierbij gaat om grote leidingen, zoals 150 (of hoger) kV-leidingen. Het gaat hierbij om bestaande en reeds planologisch vergunde situaties die nog niet gerealiseerd zijn. Andere toekomstige ontwikkelingen zijn beschreven bij Rijksraakvlakken. Als sprake is van grote bestaande of vergunde kabels geldt een negatieve score. Als geen sprake is van grote kabels in het gebied geldt een neutrale score. Netcapaciteit Netcongestie treedt op wanneer de behoefte aan transportcapaciteit van het elektriciteitsnetwerk groter is dan de actuele capaciteit van het netwerk.
Netcongestie kan optreden wanneer er een grote verschuiving optreedt in de locaties waar energie opgewekt wordt, als gevolg van de energietransitie. Grote initiatieven moeten aangehaakt worden aan het elektriciteitsnetwerk, maar hier is in grote delen van Nederland geen ruimte voor. Netcongestie kan ook optreden doordat er een grote groei is van de elektriciteitsafname in een regio (afnamecongestie). Bijvoorbeeld door een groei in elektrificatie van de industrie en de vestiging van nieuwe bedrijven die een grote afname hebben van elektriciteit. Enkele regio’s in Nederland hebben hierdoor te maken met een structurele congestie van het elektriciteitsnetwerk. Aanvullend kan netcongestie ontstaan doordat er een groei is van lokale elektriciteitsproductie (teruglevering van elektra) door bijvoorbeeld zonneparken of windmolens (teruglevering congestie). De oplossing van netcongestie ligt onder andere in een verzwaring van het elektriciteitsnetwerk om ruimte te creëren. De netbeheerders in Nederland zijn hiermee bezig. Daarnaast zijn er opties die netcongestie kunnen verzachten of managen, zoals het delen van contractcapaciteit, doorvoeren van technische maatregelen, zelf opwekken etc. De ontwikkeling van duurzame energie-initiatieven en bedrijven met een hoog energieverbruik blijft tot die tijd een aandachtspunt.
In de afweging voor een geschikte locatie is getoetst op de mate waarin het net op een bepaalde locatie belast wordt. Dit betreft een momentopname en is indicatief. De ligging in een gebied bepaalt de score. Onderscheid is gemaakt in: blad 34 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
• • • •
Transparant: transportcapaciteit beschikkaar Geel: beperkt transportcapaciteit beschikbaar Oranje: lopend congestieonderzoek Rood: tekort aan transportcapaciteit met wachtrij.
Het bovenstaande onderscheid is overgenomen in de effectbeoordeling met dien verstande dat geen transportschaarste een neutrale beoordeling betekent, beperkte transportcapaciteit en lopend congestieonderzoek licht negatief scoren en voor tekort aan transportcapaciteit betekent een negatieve score toegekend wordt. Een zeer negatieve score wordt niet gegeven, omdat de verwachting is dat in de referentiesituatie 2040 door de forse investeringen en uitbreidingen van de transportcapaciteit de komende jaren de capaciteit minder belemmerend zal zijn.
2.4.8
Economie Voor het hoofdthema economie is naar de bijdrage aan de werkgelegenheid gekeken van een grootschalig munitiecomplex. tabel 2-19 Beoordelingstabel Economie
Hoofdthema
Thema
Aspect
Economie
Economie
Werkgelegenheid
Economie Op hoofdlijnen is gekeken wat de bijdrage van de behoeften is op de (lokale) werkgelegenheid. Bij een grootschalig munitiecomplex werken circa zestig mensen. Daarnaast komen dagelijks aannemers op het terrein voor groenvoorziening en overig onderhoud. De omvang is dus beperkt. Dit maakt dat de bijdrage aan de lokale economie en werkgelegenheid ook beperkt zal zijn. Dit is voor alle locaties licht positief beoordeeld.
2.4.9
Defensiespecifiek Het thema Defensiespecifiek gaat in op de geschiktheid van een locatie voor het realiseren van een grootschalig munitiecomplex en voor eisen die Defensie stelt aan het gebruik van een bepaalde locatie. De Defensiespecifieke aspecten zijn: omvang, ligging in transportcorridor en ligging in (toekomstige) laagvlieggebieden. tabel 2-20 Beoordelingstabel Defensiespecifiek
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Defensiespecifiek
Geschiktheid voor militair gebruik
Omvang en vormgeving Ligging in/afstand naar transportcorridor Ligging in (toekomstige) laagvlieggebieden
Omvang Omvang is al meegenomen als selectiecriterium om tot alternatieve locaties te komen. Voor Defensie is het meest wenselijk om op één locatie een nieuwe grootschalige munitieopslag te realiseren. Daarnaast is een groter gebied wenselijk omdat zo meer ruimte voor nadere inpassing beschikbaar is. Dit betekent niet dat de daadwerkelijke grootte meer dan zeventig hectare zal zijn, maar wel dat meer ‘manoeuvreerruimte’ is om een grootschalig munitiecomplex op de betreffende locatie te realiseren. Hierbij is ook gekeken naar de vorm van het gebied. De beoordeling is als volgt opgebouwd:
blad 35 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie tabel 2-21 Classificatie van beoordeling voor omvang
Grootte Alternatief met 1 locatie > 120 hectare beschikbaar Alternatief met 1 locatie 100 – 120 hectare beschikbaar Alternatief met 1 locatie 85 – 100 hectare beschikbaar Alternatief met 1 locatie 70 – 85 hectare beschikbaar
Score Zeer positief Positief Licht positief Neutraal
Alternatieven waar sprake is van een kleinere locatie scoren negatief op dit aspect. Dit vanwege de wens om op één locatie een nieuwe grootschalig munitiecomplex te realiseren. Ligging in/afstand naar transportcorridor Munitie moet snel vervoerd kunnen worden naar de drie hoofdcorridors die Defensie gebruikt bij een dreiging. Het is wenselijk om de nieuwe locatie(s) te situeren in de corridor Midden (gebied bovengrens Noord-Brabant tot ondergrens Drenthe) om hiermee landelijke spreiding te realiseren. Alle locaties liggen in deze gebieden, dit was een selectiecriterium, maar voor dit aspect is gekeken wat de afstand in minuten is naar het hoofdtransportnetwerk. Hierbij is het raccordement ’t Harde als referentiepunt genomen. De beoordeling is als volgt opgebouwd: tabel 2-22 Classificatie van beoordeling voor ligging in/afstand naar transportcorridor
Classificatie beleidskader < 10 minuten 10 – 20 minuten 20 - 30 minuten 30 – 40 minuten 40 – 50 minuten 50 - 60 minuten > 60 minuten
Score Zeer positief Positief Licht positief Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Ligging in (toekomstige) laagvlieggebieden Munitiecomplexen mogen niet in laagvlieggebieden voor helikopters gelegen zijn. Dit is al een selectiecriterium geweest bij de totstandkoming van de alternatieven. Daarom is voor dit aspect gekeken naar de nieuwe laagvlieggebieden, zoals benoemd in behoefte XI (zie ook figuur 2-12). Ligging buiten een potentieel nieuw laagvlieggebied is neutraal beoordeeld. Des te centraler/meer impact de locatie op een toekomstig laaggebied heeft des te negatiever de beoordeling.
blad 36 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-12 Toekomstige mogelijke laagvlieggebieden (behoefte XI)
2.4.10 (Rijks)Raakvlakken Het thema (Rijks)raakvlakken gaat in op de interferentie met voornamelijk Rijksbelangen. Diverse Rijksraakvlakken zijn al in andere criteria opgenomen, bijvoorbeeld de impact op natuur, landbouw, infrastructuur, energienetwerken en cultuurhistorische waarden. Onder dit hoofdthema is daarom specifiek gekeken naar plannen die nog minder concreet zijn, maar wel mogelijk interfereren met de opgaven van Defensie. Er is hiervoor naar drie aspecten gekeken. tabel 2-23 Beoordelingstabel (Rijks)raakvlakken
Hoofdthema
Thema
Aspecten Impact op toekomstige hoofdinfrastructuur
(Rijks)Raakvlakken
Interferentie met Rijksbelangen
Evenwichtige spreiding van werkgelegenheid Impact op woningbouwplannen
blad 37 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Impact op toekomstige hoofdinfrastructuur Bij dit aspect is gekeken naar mogelijke toekomstige hoofdinfrastructuur op en nabij de alternatieven. Voor dit aspect is gekeken naar grote kabels en leidingen uit Programma Energiehoofdstructuur (PEH), naar de RES, toekomstig waterstofnetwerk en locaties voor nieuwe kerncentrales. In figuur 2-13 is de plan- en visiekaart van het PEH getoond. Hierop staan de huidige kabels, leidingen en grote energieopweklocaties. Maar hier is ook op hoofdlijnen voor 2030 en 2050 aangegeven wat de gewenste ontwikkelingen zijn. De locaties liggen hiervoor niet concreet al vast (in de meeste gevallen), maar de kaart geeft een goed beeld. De alternatieven zijn in relatie tot deze kaart beschouwd.
blad 38 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-13 Plankaart Programma Energiehoofdstructuur 2050 (2024)
blad 39 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Evenwichtige spreiding van werkgelegenheid Voor de beoordeling van de bijdrage van de zoeklocaties aan een evenwichtige spreiding van de Rijkswerkgelegenheid zijn de volgende criteria meegewogen: Ligt de nieuwe locatie in één van de krimpregio’s (Nederland kent negen krimpregio’s die te maken hebben of te maken krijgen met bevolkingsdaling en huishoudensdaling). Indien de locatie ligt in één van deze regio’s wordt een positieve bijdrage geleverd aan de spreiding van werkgelegenheid in deze regio’s. De stand van de Rijkswerkgelegenheid en prognoses voor de komende vijf jaar De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) informeert de kamer jaarlijks over de spreiding van Rijkswerkgelegenheid. Bij het inventariseren van de werkgelegenheidscijfers worden de volgende sectoren beschouwd: alle ministeries, de Nationale Politie, Rechtspraak, Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), Defensie en het deel van de zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) dat publieke taken uitvoert. Het accent van de Rijkswerkgelegenheid ligt in de Randstadprovincies (Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht) en de provincies Gelderland en Noord-Brabant, zie figuur 2-14. 100000
Rijkswerkgelegenheid (FTE)
90000
80000 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0
figuur 2-14: Rijkswerkgelegenheid per 1 januari naar provincie in fte (bron: kamerbrief betreft spreiding rijkswerkgelegenheid 2022-2026, 7 september 2022, eigen bewerking
Specifieker gemaakt voor de werkgelegenheid die gekoppeld is aan Defensie zijn grotere verschillen waarneembaar. Hierin zijn Drenthe, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland en Noord-Brabant sterk vertegenwoordigd, terwijl Defensie in Groningen, Overijssel, Flevoland en Zeeland nauwelijks werkgelegenheid verschaft.
blad 40 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-15: Uitsplitsing rijkswerkgelegenheid per 1 januari naar provincie (bron: kamerbrief betreft spreiding rijkswerkgelegenheid 20222026, 7 september 2022)
Impact op woningbouwplannen Het programma NOVEX geeft via twee sporen vorm aan de noodzakelijke versnelling, versterking en vernieuwing van Nederland. Enerzijds door met de provincies toe te werken naar twaalf ruimtelijke arrangementen. Daarin maken het Rijk en de provincies afspraken om de ruimtelijke puzzel te leggen waarin de opgaven en doelen uit de nationale programma’s worden verbonden met de decentrale opgaven met behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit. Anderzijds door een gebiedsgerichte aanpak in zestien NOVEX-gebieden; daar waar opgaven de provinciegrenzen overschrijden, meervoudige oplossingen nodig zijn en/of het Rijk zelf actief moet puzzelen. Voor de keuze van een locatie is vooral de ligging in één van de NOVEX-gebieden belangrijk. Als de potentiële locatie gelegen is in die NOVEX-gebieden, kan aangenomen worden dat het Rijk óók inzet op andere nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen als woningbouw of infrastructuur.
blad 41 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-16: NOVEX-gebieden
Naast de NOVEX-gebieden is ook per gemeente inzichtelijk gemaakt welke woningbouwplannen concreet in ontwikkeling zijn en mogelijk overlap hebben met de locaties. Het gaat om plannen die staan in de lokale Omgevingsvisies (indien beschikbaar) en woningbouwprogrammering.
blad 42 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
3.
Alternatief 1: Biddinghuizen De locatie Biddinghuizen ligt in de gemeente Dronten. Het gebied is circa 104 hectare groot en wordt aan de westzijde begrensd door de N305, aan de noordzijde door de Nonnetjesweg en aan de oost- en zuidzijde door de Hogevaart.
figuur 3-1 Locatie Biddinghuizen, inclusief omvang
3.1
Gezonde en veilige leefomgeving
3.1.1
Geluid Voor het thema geluid is gekeken naar de geluidbelasting van de activiteit op de omgeving. Hiervoor is ook de omgeving qua geluidsbronnen in beeld gebracht. Het gaat om vier bronnen van geluid: industriegeluid, wegverkeersgeluid, spoorweggeluid en overig geluid (lokale bronnen, windturbines, luchtvaart). Aangezien een munitiecomplex geen geluidgevoelig object is en er relatief weinig mensen aanwezig zijn, is alleen gekeken naar het mogelijk effect van een grootschalige munitieopslag op de geluidbelasting op de omgeving. tabel 3-1 Beoordelingsaspecten geluid
Thema
Aspecten
Geluid
Geluidbelasting op de omgeving Geluidbelasting op stiltegebieden Trillingen
Huidige situatie en referentiesituatie Geluidbelasting op de omgeving Vanuit de omgeving zijn op de locatie Biddinghuizen alleen de geluidseffecten van wegverkeerslawaai relevant. Er zijn geen spoorlijnen, grootschalige industrie of windturbines aanwezig. Ook ligt Lelystad Airport met de daarbij behorende geluidscontouren niet over de locatie heen. De belangrijkste weg die zorgt voor geluid is de N305 (Gooiseweg). Deze weg vormt de westelijke begrenzing van de locatie en heeft een uitstraling circa 50 dB circa 250 meter vanaf de weg het westelijk deel van het gebied in. De 46-50 dB contour ligt over grofweg de helft van het gebied. Ook heeft een groot deel van het zoekgebied een geluidbelasting < 50dB. De verwachting is dat door de autonome groei van het verkeer de geluidbelasting langs met name de N305 licht zal toenemen. De hoogte van de geluidbelasting zal niet sterk wijzigen, maar mogelijk wel wat verder het gebied in reiken. Geluidbelasting op stiltegebieden Er zijn geen stiltegebieden binnen een straal van vijf kilometer gelegen van de locatie.
blad 43 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 3-2: Cumulatieve geluidbelasting – Locatie Biddinghuizen
Trillingsgevoelige omgeving In paragraaf 2.4.1 is aangegeven dat bij geen van de locaties trillingsgevoelige activiteiten nabij gelegen zijn. Effectbeschrijving Alternatief 1 (één grote locatie) Geluidbelasting op de omgeving Een grootschalig munitiecomplex leidt niet tot geluidshinder voor de omgeving. Voor de bestaande locatie MMC Veenhuizen was bijvoorbeeld geen geluidonderzoek voor de vergunningaanvraag nodig. Door de realisatie van een grootschalig munitiecomplex is ook sprake van een A- en B-zone waarin geen woningen of andere kwetsbare (en geluidsgevoelige) functies zijn toegestaan. Hierdoor is sprake van een grote afstand tot de dichtstbijzijnde woningen en is de geluidshinder vanaf het munitiecomplex ter plaatse te verwaarlozen. Tot slot zal de bestaande infrastructuur met de daar aanwezige geluidbelasting dominant blijven voor omliggende woningen en andere geluidsgevoelige objecten. Beperkte hoeveelheden vervoer rijden dagelijks van en naar het munitiecomplex. Er werken circa zestig medewerkers en dagelijks komen gemiddeld vier vrachtauto’s aan op de locatie. Dit zijn dermate lage aantallen verkeer dat deze niet leiden tot een hogere geluidbelasting op de omliggende wegen. Samengevat geldt dat gezien de beperkte hoeveelheden vervoer en afstand tot bestaande woningen de geluidsimpact voor deze locatie als neutraal (0) is beoordeeld.
Geluidbelasting op stiltegebieden Er zijn geen stilgebieden aanwezig binnen een straal van vijf kilometer. Er is derhalve een neutrale beoordeling (0) toegepast. Trillingsgevoelige omgeving In paragraaf 2.4.1 is aangegeven dat bij geen van de locaties trillingsgevoelige activiteiten nabij gelegen zijn. Er is derhalve een neutrale beoordeling (0) toegepast. blad 44 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Effectbeschrijving alternatief 2 (meerdere kleinere locaties) Door uit te gaan van een oppervlakte van 35 hectare zijn de effecten van en voor geluid minder dan bij 70 hectare. Echter, omdat deze effecten al zeer beperkt waren, is geen sprake van een andere score voor beide aspecten. Deze blijven ook voor alternatief 2 neutraal (0).
3.1.2
Luchtkwaliteit Voor het thema luchtkwaliteit is naar drie stoffen gekeken. Het gaat om stikstofdioxide, fijnstof en zeer fijn stof. Er is op twee manieren naar luchtkwaliteit gekeken: tabel 3-2 Beoordelingsaspecten luchtkwaliteit
Thema
Aspecten Concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 in het gebied
Luchtkwaliteit
Impact NO2 – PM10 -PM2.5 van de activiteit op de omgeving
Huidige situatie en referentiesituatie De concentraties NO2 liggen in de huidige situatie in het gebied rond de 9 µg/m3. De concentraties PM10 en PM2.5 liggen respectievelijk rond de 15 en 8 µg/m3. Door het schoner worden van het wagenpark, industrie en andere bronnen (bijvoorbeeld uit het buitenland) is sprake van een verbetering van de luchtkwaliteit. Op basis van de Grootschalige Concentratie- en Depositiekaarten van het RIVM (2023) blijkt dat op deze locatie de concentraties NO2 in 2030 waarschijnlijk dalen naar circa 7 µg/m3. De concentraties PM10 en PM2.5 dalen waarschijnlijk naar circa 13 en 6 µg/m3. Dit betekent dat voor alle stoffen voldaan wordt aan de wettelijke waarde nu en in 2030. Voor PM 2.5 geldt dat in de referentiesituatie nog niet voldaan wordt aan de WHO-advieswaarden. Effectbeschrijving Alternatief 1 (één grote locatie) Concentraties NO2, PM10 en PM2.5 in het gebied De heersende concentraties luchtverontreinigende stoffen in de referentiesituatie voldoen aan de wettelijke waarden. Alleen voor zeer fijn stof is sprake van een lichte overschrijding van de WHO-advieswaarden. Het aantal werkende mensen bij een grootschalige munitieopslag is beperkt en de concentraties luchtverontreinigende stoffen is laag. Echter, medewerkers worden hier wel aan blootgesteld. Het effect is derhalve als licht negatief (0/-) beoordeeld.
Impact op de concentraties NO2, PM10 en PM2.5 door de activiteit De opslag van munitie leidt niet tot een (significante) toename van de concentraties luchtverontreinigende stoffen. De verkeersaantrekkende werking is zeer beperkt (zie ook bij geluid) en ook de aard van de activiteiten leidt niet tot verhoging van de concentraties. Het effect is derhalve als neutraal (0) beoordeeld. Effectbeschrijving alternatief 2 (meerdere kleinere locaties) Door uit te gaan van een oppervlakte van 35 hectare is de impact op luchtkwaliteit door de activiteit minder dan bij 70 hectare. Echter, omdat deze effecten al zeer beperkt waren, is geen sprake van een andere score voor de impact door de activiteit. Deze blijft ook voor alternatief 2 neutraal (0). De concentraties op de activiteit is tevens gelijk aan alternatief 1, en scoort gezien de blootstelling van medewerkers aan een lichte mate van luchtverontreinigende stoffen licht negatief (0/-).
3.1.3
Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de risico's voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. Voor het thema omgevingsveiligheid is naar het plaatsgebonden risico, groepsrisico en de ligging van woningen in de A, B en C-zones. Er is zowel gekeken naar effecten vanuit de omgeving op de mogelijke locatie voor grootschalige munitieopslag als de effecten van een nieuwe grootschalige munitieopslag op de omgeving, zie ook in tabel 3-3.
blad 45 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie tabel 3-3 Beoordelingsaspecten omgevingsveiligheid
Thema
Aspecten
Omgevingsveiligheid Impact Plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit Omvang en aantal woningen binnen A, B en C-zones
Huidige situatie en referentiesituatie Binnen de locatie ligt een propaantank. Er zijn geen andere relevante risicobronnen nabij het zoekgebied, de volgende propaantank ligt op meer dan achthonderd meter. Er is geen verschil te verwachten tussen de huidige situatie en de referentiesituatie.
figuur 3-3 Aanwezige risicovolle activiteiten i.r.t. omgevingsveiligheid
Plaatsgebonden risico De propaantank heeft een PR-10-6-contour van twintig meter. Binnen deze PR-contour zijn geen (zeer) kwetsbare gebouwen toegestaan. Groepsrisico De propaantank heeft een explosie- en brandaandachtsgebied. Binnen deze aandachtsgebieden zijn mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen onvoldoende beschermd tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Effectbeschrijving Alternatief 1 (één grote locatie) Impact plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit Bij ontwikkeling van de locatie dient de boerderij met bijbehorende propaantank te worden geamoveerd. Hiermee vervallen ook de contouren en aandachtsgebieden van deze bron. De overige bronnen hebben geen veiligheidszones over de locatie heen. Het effect is neutraal (0). Omvang en aantal woningen binnen A, B en C-zones De realisatie van een grootschalig munitiecomplex introduceert potentiële risico’s voor de omgeving op het gebied van Omgevingsveiligheid. Munitiedepots hebben drie militaire explosieaandachtsgebieden: A, B en Czones, zie ook de toelichting bij de inleiding. Er is gebruik gemaakt van een worst-case benadering voor deze zones door uit te gaan van de grootste explosieaandachtsgebieden van een bestaand munitiecomplex (Veenhuizen). Voor de C-zone is ook gekeken naar een kleinere C-zone van 1.400 meter als gekeken wordt naar een kleinere opslag (op meerdere locaties).
De explosieaandachtsgebieden hebben dan de volgende afstanden: blad 46 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
A. B. C.
: 400 meter : 700 meter : 1.400 meter (klein) 1.900 meter (groot)
De ligging van deze indicatieve explosieaandachtsgebieden rond het zoekgebied zijn weergegeven in figuur 3-4.
figuur 3-4 Ligging van de indicatieve explosieaandachtsgebieden ten opzichte van belangrijke infrastructuur en woningen tabel 3-4 Aantal functies binnen de verschillende explosieaandachtsgebieden alternatief 1. De aantallen van de zones zijn geteld tot de rand van iedere zone.
Afstand
Wonen
Bijeenkomst
Gezondheids -zorg
Cel
Logies
Onderwijs
Aantal functies in het zoekgebied zelf
2
0
0
0
0
0
400 meter (A-zone)
1
0
0
0
0
0
700 meter (B-zone)
3
0
0
0
0
0
1.400 meter (C-zone klein)
14
1
0
0
0
0
1.900 meter (C-zone groot)
8
0
0
0
0
0
Totaal te amoveren functies (zoekgebied, A- en B-zone)
6
0
0
0
0
0
In het zoekgebied liggen twee woonfuncties. Deze zullen geamoveerd moeten worden bij realisatie van een grootschalig munitiecomplex op deze locatie. Het aantal woonfuncties in de A- en B-zone is relatief beperkt met respectievelijk één en drie woonfuncties, maar ook deze moeten geamoveerd worden. In de 1.400 meter C-zone betreft het aantal woonfuncties veertien. In de C-zone groot liggen aanvullend acht woonfuncties. Hier zit nog optimalisatieruimte in door de exacte invulling van de locatie. Er is immers maximaal zeventig hectare nodig en de locatie is ruim honderd hectare.
blad 47 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Naast de aanwezige woonfuncties is binnen het indicatieve explosieaandachtsgebied een autoweg (N305) gelegen, dit is niet toegestaan conform Artikel 5.29 van het Bkl. Als het munitiecomplex op het oostelijk deel van de locatie gevestigd zou worden, blijft circa 55 hectare over. Dit is kleiner dan de benodigde zeventig hectare. Hoewel het aantal woonfuncties in het gebied zelf, de A- en B-zone relatief beperkt is, zorgt de ligging van de N305 ervoor dat het maximaal te benutten oppervlakte kleiner wordt dan de benodigde zeventig hectare. Hiervoor zou de N305 dan deels omgelegd moeten worden. Dit maakt de beoordeling negatief (-). Effectbeschrijving alternatief 2 (meerdere kleinere locaties) Door uit te gaan van een oppervlakte van 35 hectare kan het munitiecomplex aan de oostzijde van het gebied gesitueerd worden. Hierdoor wordt het knelpunt met de N305 vermeden. Ook kan dan uitgegaan worden van een kleinere C-zone (1.400 meter). Voor de volledigheid is de grotere C-zone (1.900) meter wel in de tabel opgenomen.
figuur 3-5 Ligging van de indicatieve explosieaandachtsgebieden ten opzichte van belangrijke infrastructuur en woningen voor alternatief 2 tabel 3-5 Aantal functies binnen de verschillende explosieaandachtsgebieden alternatief 2. De aantallen van de zones zijn geteld tot de rand van iedere zone.
Afstand
Wonen
Bijeenkomst
Gezondheids -zorg
Cel
Logies
Onderwijs
Aantal functies in het zoekgebied zelf
0
0
0
0
0
0
400 meter (A-zone)
3
0
0
0
0
0
700 meter (B-zone)
2
0
0
0
0
0
1.400 meter (C-zone klein)
12
1
0
0
0
0
1.900 meter (C-zone groot)
5
0
0
0
0
0
Totaal te amoveren functies (zoekgebied, A- en B-zone)
5
0
0
0
0
0
Door uit te gaan van een kleiner oppervlakte in dit alternatief is sprake van minder te amoveren woningen en ook minder woningen in de C-zone. Daarnaast ligt de N305 niet meer binnen de A-zone. Het moeten amoveren van woningen blijft ingrijpend en alleen omdat dit een relatief beperkt aantal is, is de beoordeling licht negatief (0/-) en niet zeer negatief. blad 48 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
3.1.4
Aardbevingen In paragraaf 2.4.1 is aangegeven dat alles locaties buiten aardbevingsgevoelig gebied liggen en daarmee neutraal beoordeeld zijn.
3.1.5
Licht Voor het thema lichthinder is gekeken naar de mate van hinder die kan ontstaan voor woningen of andere kwetsbare functies nabij een grootschalig munitiecomplex. tabel 3-6 Beoordelingsaspecten lichthinder
Thema
Aspecten
Licht
Lichthinder
Huidige situatie en referentiesituatie In de huidige situatie en referentiesituatie is geen sprake van lichthinder in of rondom het zoekgebied.
figuur 3-6 Lichtemissie - locatie Biddinghuizen
Effectbeschrijving alternatief 1 Een munitiecomplex heeft verlichting op het terrein. Echter, vanwege de omvang van het gebied en het niet toegestaan van woningen en andere (beperkt) kwetsbare objecten in de A- en B-zones is de uitstraling van licht en daarmee lichthinder naar verder weg gelegen woningen uit te sluiten. Het effect is neutraal (0) beoordeeld. Effectbeschrijving alternatief 2 (meerdere kleinere locaties) De effecten zijn bij een kleinere omvang op de locatie beperkter, maar gezien de voorgaande effectbeschrijving is ook bij dit alternatief 2 de beoordeling neutraal (0).
blad 49 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
3.1.6
Samenvatting beoordelingen gezonde en veilige leefomgeving In tabel 3-7 staan de samengevatte beoordelingen die uit voorgaande paragrafen naar voren zijn gekomen. tabel 3-7 Samengevatte beoordelingen voor het hoofdthema ‘Gezonde en veilige leefomgeving’
Thema
Beschouwde aspecten
Geluid
Luchtkwaliteit Omgevingsveiligheid
Beoordeling alternatief 1 Eén grote locatie
Beoordeling alternatief 2 Meerdere kleine locaties
Geluidbelasting van de activiteit op de omgeving
0
0
Geluidbelasting stiltegebieden
0
0
Trillingen
0
0
Concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 in het gebied
0/-
0/-
Impact NO2 – PM10 -PM2.5 van de activiteit op de omgeving
0
0
Plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit
0
0
Omvang en aantal woningen A, B en C-zones
-
0/-
Aardbevingen
Ligging in aardbevingsgebied
0
0
Licht
Lichthinder
0
0
3.2
Bodem en water
3.2.1
Bodem Bij het thema bodem gaat het over het type ondergrond, de mate van vervuiling en eventuele (risico’s op) bodemdaling nu en in de toekomst. De twee beoordelingsaspecten staan in de tabel benoemd. tabel 3-8 Beoordelingsaspecten bodem
Thema Bodem
Aspecten Bodemsoort en bodemdaling Bodemkwaliteit
Huidige situatie en referentiesituatie Bodemsoort en bodemdaling De bodem op de locatie bestaat uit klei. Op één meter diepte vanaf het maaiveld bevindt zich een veenlaag van beperkte dikte (Broloket, n.d.). Dit is een laag van circa tien centimeter kleiig veen. Op de locatie Biddinghuizen is naar verwachting geen sprake van significante bodemdaling tot 2050, zie figuur 3-8. Dit is een extrapolatie tot 2050 (scenario hoog) en daarmee al de referentiesituatie.
blad 50 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 3-7: Bodemkaart – locatie Biddinghuizen
figuur 3-8: Verwachte bodemdaling 2020 – 2050 (hoog scenario klimaatverandering) – Locatie Biddinghuizen
blad 51 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Bodemkwaliteit Er zijn op de locatie geen bodemverontreinigingen bekend. De referentiesituatie is gelijk aan de huidige situatie. Effectbeschrijving Alternatief 1 (één grote locatie) Bodemsoort en bodemdaling Er is geen verwachte bodemdaling op de locatie. Dit verandert niet door de realisatie van een grootschalig munitiecomplex. Het effect is daarmee neutraal (0). Bodemkwaliteit Er zijn geen specifieke bodemverontreinigingen bekend. Daarom geldt de algemene licht positieve (0/+) beoordeling vanuit paragraaf 2.4.2 omdat de agrarische functies verdwijnen. Effectbeschrijving alternatief 2 (meerdere kleinere locaties) De effecten zijn bij een kleinere omvang op de locatie gelijk aan die van alternatief 1.
3.2.2
Water Bij het thema water gaat het om oppervlaktewater, grondwater, drinkwater en keringen. De vier beoordelingsaspecten staan in tabel 3-9 benoemd. Waterveiligheid komt aan bod in de paragraaf ‘klimaatadaptatie’. tabel 3-9 Beoordelingsaspecten water
Thema
Aspecten Oppervlaktewater
Water
Grondwater, kwel en infiltratie Drinkwater Keringen
Huidige situatie en referentiesituatie Oppervlaktewater Door de zoeklocatie lopen enkele kleine watergangen zonder status en één watergang vanaf het aanwezig pand naar het zuiden, die aangeduid is op de legger als kavelsloot. Aan de westzijde is een watergang aanwezig met Astatus. Binnen de zoeklocatie is geen KRW-oppervlaktewaterlichaam aanwezig. Grenzend aan de oost- en zuidzijde van de zoeklocatie ligt de Hoge Vaart, deze is aangewezen als KRW-oppervlaktewaterlichaam. De ecologische waterkwaliteit van de Hoge Vaart is als matig beoordeeld. De chemische kwaliteit is onvoldoende. De huidige situatie is gelijk aan de referentiesituatie.
blad 52 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 3-9: KRW – oppervlaktewaterlichamen – locatie Biddinghuizen
Grondwater De gemiddelde hoogste grondwaterstand is circa 70 – 80 centimeter onder maaiveld, de gemiddeld laagste grondwaterstand is circa 150 centimeter onder maaiveld in de huidige situatie. In de referentiesituatie (2050, scenario hoog) zal de GHG nauwelijks veranderen. Er is tot 2050 (scenario hoog) een kleine kans op toename van grondwateroverlast (Nationaal Water Model, 2016).
blad 53 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 3-10: Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (links) en Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (rechts) – locatie Biddinghuizen