Bijlage 5 Bijlage AII - Deelrapport behoefte II - Extra locatie grootschalige munitieopslag_1
Tekst van het document
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 definitief 1 mei 2025
www.anteagroup.nl
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 definitief 1 mei 2025
Opdrachtgever Ministerie van Defensie
datum 1 mei 2025
beschrijving definitief
vrijgave Antea Group
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
6
1.1 1.1 1.2 1.3
Waarom is er behoefte aan grootschalige munitieopslag? Wat zijn de eisen aan een nieuwe locatie? Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie en dit planMER Resultaten van inspraak en advies voor dit onderzoek
6 6 7 8
2.
Te onderzoeken alternatieven en wijze van onderzoek
10
2.1 2.2 2.3 2.4
De te onderzoeken alternatieven Het beoordelingskader Wijze van onderzoek Nadere toelichting thema’s en wijze van beoordelen
10 12 14 15
3.
Alternatief 1: Biddinghuizen
43
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
43 50 58 67 68 72 78 80 81 82 84
4.
Alternatief 2: Dalfsen
86
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
86 93 101 111 112 116 121 123 124 125 127
5.
Alternatief 3: Weerselo
129
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
129 137 145 154 155 159 165 166 167 168 170
6.
Alternatief 4: Zevenaar
172
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 6.10 6.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
172 180 188 197 198 202 208 209 210 211 213
7.
Alternatief 5: Toldijk
215
7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 7.9 7.10 7.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
215 223 231 241 242 246 251 253 254 255 257
8.
Alternatief 6: Zoelen-Oost
259
8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10 8.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
259 267 273 282 283 287 293 294 295 296 298
9.
Alternatief 7: Zoelen-West
300
9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10 9.11
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
300 307 315 324 325 329 335 336 337 338 340
10.
Alternatief 8: Staphorst
342
10.1 10.2 10.3
Gezonde en veilige leefomgeving Bodem en water Natuur, landschap en cultureel erfgoed
342 348 355
10.4 10.5 10.6 10.7 10.8 10.9 10.10 10.11
Mobiliteit Klimaatadaptatie Ruimtegebruik Energie Economie Defensiespecifiek (Rijks)Raakvlakken Samenvattende effectbeoordeling
363 364 368 373 375 376 377 379
11.
Conclusie en overzicht
381
11.1 11.2
Alternatief 1 (één grote locatie) Alternatief 2 (meerdere kleine locaties)
382 384
Bijlage I: NDFF gegevens per alternatief
386
NDFF gegevens Biddinghuizen NDFF gegevens Dalfsen NDFF gegevens Weerselo NDFF gegevens Zevenaar NDFF gegevens Toldijk NDFF gegevens Zoelen-Oost NDFF gegevens Zoelen-West
386 386 387 387 388 389 390
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
1.
Inleiding
1.1
Waarom is er behoefte aan grootschalige munitieopslag? De munitievoorraad wordt op langere termijn structureel fors opgehoogd om te kunnen voldoen aan de opgedragen (NAVO) taken. De capaciteit om munitie op te slaan zit hieraan gekoppeld, en moet dus meegroeien. Ook de NAVO-bondgenoten zijn hun krijgsmacht, inclusief munitievoorraden fors aan het uitbreiden. Diverse landen dreigen tegen hun opslagcapaciteit aan te lopen of willen voorraden gespreid positioneren. Nederland vormt over diverse assen ‘het achterland’ en ‘doorvoerhaven’, waardoor Nederland al dan niet tijdelijk munitieopslagcapaciteit aan bondgenoten kan aanbieden of daartoe gevraagd wordt. De huidige Nederlandse munitie-infrastructuur is niet ingericht op dit soort internationale militaire samenwerkingen. De huidige opslaglocaties, zie ook figuur 1-1, bestaan al geruime tijd waardoor bij een deel renovatie nodig is. De munitie die daar ligt moet dan tijdelijk op andere locaties worden opgeslagen. Dit verhoogt de vraag naar munitieopslagruimte.
figuur 1-1 Voorbeeld van een grootschalig munitiecomplex bij Veenhuizen
De huidige opdrachten voor munitieopslag zijn te faciliteren binnen de huidige complexen en infrastructuur. Verder doorgroeien is echter nauwelijks mogelijk. Defensie heeft nu circa achthonderd magazijnen verspreid over diverse locaties in Nederland in bezit. Voor de langere termijn is behoefte aan extra opslagmagazijnen op één locatie, die ruim en modern is ingericht. Ook schaalvergroting is gewenst, omdat bedrijfsprocessen hiermee beter kunnen worden ingericht. Waarom kan deze behoefte niet in het buitenland gefaciliteerd worden? De centrale munitievoorraad fungeert als strategische buffer om de eerste dagen tot aan herbevoorrading te kunnen overbruggen en dient dus in de buurt en onder Nederlands beheer te zijn. Logische buitenlandse alternatieven zoals Duitsland en België kampen zelf met onvoldoende munitieopslagcapaciteit. Nederland heeft ook geen grote locaties in het buitenland die het neerleggen van substantiële voorraden rechtvaardigen. Bij wijziging van de NAVO-strategie kan in de toekomst mogelijk een deel van de munitievoorraad vooruitgeschoven op een vaste locatie worden gelegd (vgl. Seedorf en de Groepen Geleide Wapens ten tijde van de Koude Oorlog). Dit heeft een dempend effect op de behoefte voor munitieopslag in Nederland, maar zal deze nooit volledig kunnen wegnemen.
1.1
Wat zijn de eisen aan een nieuwe locatie? Als maximale dimensionering voor een nieuwe munitieopslag geldt circa zeventig hectare aan ruimte voor opslag en bijbehorende logistieke activiteiten. Het is wenselijk om de nieuwe locatie(s) te situeren in de corridor Midden (gebied bovengrens Noord-Brabant tot ondergrens Drenthe) om landelijke spreiding te realiseren. De bestaande munitiecomplexen liggen voornamelijk in het noorden en zuiden van het land. De locatie sluit dan ook goed aan op de transportroutes vanuit militaire mobiliteit vanuit de havens naar het oosten. Verdere eisen zijn: • goede ontsluiting naar het hoofdwegensysteem/transportcorridor; blad 6 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
• • • • •
transportroutes zo min mogelijk door bebouwde omgeving; zo min mogelijk bebouwing in de omgeving; zo min mogelijk kwetsbare infrastructuur; niet onder laagvliegroutes en laagvlieggebieden; mogelijk aansluiten op binnenvaartnetwerk en/of spoornetwerk richting Duitsland (nice to have).
figuur 1-2 Voorbeelden van opslag van munitie op een grootschalig munitiecomplex
1.2
Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie en dit planMER Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Defensie groeit. Dit is nodig omdat de veiligheidssituatie in de wereld verandert. De Nederlandse krijgsmacht richt zich meer op de bescherming van het eigen grondgebied en dat van NAVO-bondgenoten. Voor deze taak heeft Defensie niet alleen meer militairen en materieel nodig, maar ook meer ruimte. Bijvoorbeeld voor kazernes, opslagplaatsen, laagvlieggebieden en oefenterreinen. Om te bepalen wat de beste plek of manier voor Defensie is om te bouwen, oefenen of vliegen moet eerst onderzoek worden gedaan. Defensie onderzoekt de invloed van de behoeften op de omgeving, milieu, geluid en natuur. Op basis hiervan vergelijkt Defensie locaties en kiest de meest geschikte (de voorkeurslocatie). Deze locaties worden opgenomen in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). De te onderzoeken locaties (alternatieven) en de bijbehorende effecten zijn opgenomen in dit planMER. Het planMER bij het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Het planMER is het milieueffectrapport dat als sluitstuk van de bijbehorende m.e.r.-procedure fungeert. In het planMER zijn de effecten van de alternatieven voor de bovenregionale behoeften (13) op de fysieke leefomgeving beschreven en beoordeeld.
Dit geldt ook voor de locatiespecifieke behoeften (44), met dien verstande dat hier geen alternatieven aan de orde zijn. Samengevat zijn in het planMER de volgende elementen beschreven:
figuur 1-3 Doelen van de m.e.r. voor het NPRD
blad 7 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Dit deelrapport als onderdeel van de totale planMER Voor elke bovenregionale behoefte is een apart deelrapport gemaakt. In dit deelrapport zijn voor alle alternatieven de effecten in de huidige situatie, referentiesituatie (2040) en bij realisatie van de betreffende bovenregionale behoefte beschreven. De effecten van alle behoeften, bovenregionaal en locatiespecifiek, zijn samengevat opgenomen in deel A van het planMER. In deel B van het planMER is vervolgens op basis van de effecten uit deel A en andere elementen, zoals bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak, getrechterd naar een Voorkeursalternatief per behoefte. Deelrapport Behoefte X
Deel A
De effecten van alle behoeften op een rij planMER NPRD Deel B Trechtering naar een Voorkeursalternatief
Deelrapport Behoefte Y
Deelrapport Behoefte Z
Deelrapport Locatiespecifieke behoeften
figuur 1-4 Indeling van het planMER met deel A en deel B
1.3
Resultaten van inspraak en advies voor dit onderzoek De m.e.r. voor het NPRD startte met een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) die van 18 december 2023 tot en met 12 februari 2024 ter inzage heeft gelegen. Er kwamen ruim 2.200 reacties binnen. Het onderzoek is op basis van deze reacties aangevuld en aangepast. De volledige reactie van Defensie is terug te vinden in de Nota van Antwoord. Ook voor de behoefte ‘extra locatie voor munitieopslag’ zijn reacties binnengekomen. Ook is een advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage ontvangen. De zienswijzen die zijn ingediend over de behoefte voor grootschalige munitieopslag zijn divers. De meeste vragen gaan over veiligheid in relatie tot transport en water. Bij transport maken indieners zich zorgen over hun eigen veiligheid door de doorvoer van de munitie, maar ook over de kwetsbaarheid van een locatie wanneer hier maar weinig routes naartoe leiden. Binnen het thema transport vragen enkele indieners zich af wat de effecten op de verkeersdrukte zijn als een munitieopslag in hun nabijheid gerealiseerd wordt. Binnen de ingediende zienswijzen die betrekking hebben op water zijn grofweg twee categorieën te onderscheiden.
Er zijn zienswijzen die wijzen op de risico’s van het realiseren van munitieopslag in overstromingsgevoelig gebied en zienswijzen die aandacht vragen voor de effecten op het grond- en oppervlaktewater in de omgeving van de munitieopslag. Andere terugkomende aspecten bij deze behoefte zijn zienswijzen waarin locaties worden voorgesteld en zienswijzen waarin aandacht wordt gevraagd voor de impact op de omgeving (het verliezen van vruchtbare landbouwgronden en natuur). Deze thema’s waren al opgenomen in het beoordelingskader voor deze behoefte, maar op basis van de zienswijzen en het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage is het onderzoek uitgebreid met het aspect water met waar relevant aandacht voor kwel en droogte. In de NRD waren zeven cirkels met zoekgebieden opgenomen en een opsomming van locatie-eisen. De locaties zijn voor het planMER nader geconcretiseerd op basis van deze eisen, onder andere is de locatie Zoelen opgesplitst in twee locaties. Ook is één nieuwe locatie aangedragen: • Staphorst
blad 8 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
In hoofdstuk 2 is dit proces nader toegelicht en zijn de locaties in detail weergegeven. In tabel 1-1 zijn de concrete locaties kort benoemd: tabel 1-1 Concretisering locaties en uitbreiding beoordelingskader voor behoefte II
Onderdeel
Concretisering locatiealternatieven
Uitbreiding beoordelingskader
Aanvulling/concretisering t.o.v. de NRD 1. Biddinghuizen, gemeente Dronten - Flevoland 2. Dronten, gemeente Dronten – Flevoland 3. Dalfsen, gemeente Dalfsen – Overijssel 4. Weerselo, gemeente Dinkelland – Overijssel 5. Toldijk, gemeente Bronckhorst – Gelderland 6. Zevenaar, gemeente Zevenaar – Gelderland 7. Zoelen Oost, gemeente Buren – Gelderland 8. Zoelen West, gemeente Buren – Gelderland 9. Staphorst, gemeente Staphorst - Overijssel Uitbreiding van het aspect water met waar relevant aandacht voor kwel en droogte
blad 9 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.
Te onderzoeken alternatieven en wijze van onderzoek
2.1
De te onderzoeken alternatieven
2.1.1
Totstandkoming van de alternatieven In de NRD waren acht locaties als alternatieven opgenomen voor een extra locatie voor grootschalige munitieopslag. De gebruikte selectiecriteria om met behulp van GIS-analyses tot de in dit planMER beschouwde alternatieven te komen, zijn opgenomen in figuur 2-1. De aangedragen locatie Staphorst voldeed niet aan alle selectiecriteria, maar is na overleg met de gemeente Staphorst wel opgenomen als te onderzoeken alternatief. Buiten bebouwde kom met een buffer van 1.900 meter (de maximale contour voor de C-zone)
Geen doorsnijding door wegen (rijks-, spoor-, vaar- en provinciale wegen), inclusief buffer bij doorsnijding van 250 meter
Dunbevolkte omgeving (< 5 objecten op het potentiële terrein zelf)
Niet over of direct naast cultuurhistorische waardevolle gebieden/objecten (UNESCO en vlakbeschermde rijksmonumenten)
Niet gelegen onder laagvliegroutes en laagvlieggebieden (wens vanuit Defensie)
Buiten Natura 2000-gebieden, maar wel gelegen in landbouwtransitiegebieden (gelet op het lange-termijn karakter van de behoefte)
Niet gelegen over en nabij windturbines, inclusief een 500 meter bufferzone
Niet gelegen in de volgende landschapstypen: water, laagveen en beekdalen
Niet gelegen in of binnen de beschermingszones van primaire en secundaire waterkeringen en andere belangrijke waterstaatswerken
< 40 woningen in de zone (C-zone) van minimaal 1.100 meter en < 100 woningen van maximaal 1.900
Niet in zeer natte of diepgelegen gebieden, of buitendijks gelegen.
Minimaal 0,7 km2 groot
Geen onlogische vorm (bijvoorbeeld zeer langgerekt en smal)
Op perceelsniveau logische gebieden samenstellen
Potentieel kansrijke alternatieven
figuur 2-1 Stroomschema van de stappen in de GIS-analyse hoe met behulp van de genoemde selectiecriteria tot de uiteindelijk acht potentieel kansrijke alternatieven is gekomen.
De figuur laat een stroomschema zien hoe met behulp van de genoemde selectiecriteria uit de NRD tot de uiteindelijk potentieel kansrijke alternatieven is gekomen. Ten opzichte van de NRD is alleen de laatste stap geconcretiseerd. Detaillering van de locaties op perceelsniveau De negen alternatieven uit de NRD zijn nader op perceelsniveau ingetekend. Hiervoor zijn onlogische hoeken afgesneden en bestaande structuren, zoals perceelsgrenzen gehanteerd. Het zoekgebied bij Zoelen was van voldoende omvang om dit op te splitsen in twee alternatieven, waarbij logische perceelsgrenzen gevolgd worden. Afvallen locatie Dronten na nieuwe inzichten rondom aanwezige windturbines Na vaststelling van de NRD is geconstateerd dat in het zoekgebied Dronten twee windturbines aanwezig zijn. Deze waren nog niet inzichtelijk op de gebruikte GIS-data ten tijde van de trechtering. Inmiddels is deze data geactualiseerd, wat maakt dat deze locatie niet meer voldoet aan de selectiecriteria. De locatie Dronten is wel nader beschouwd om te bepalen of los van deze windturbines en meer procedurele redenen de locatie niet kansrijk zou zijn. Dit blijkt niet het geval. De locatie ligt tussen de Hanzelijn (zuidzijde) en N307 in. Dit betekent dat de A-zonering van de munitieopslag over beide cruciale infrastructuur zou komen te liggen.
Dit is niet toegestaan en houdt verplaatsing van in ieder geval één verbinding in. Een dergelijke verplaatsing betekent extra ruimtebeslag en leidt tot tientallen miljoenen meerkosten en is onwenselijk. Dit maakt dat Dronten afvalt en in totaal acht alternatieven onderzocht worden in dit planMER.
blad 10 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.1.2
Overzicht en beschrijving alternatieven De acht alternatieve locaties voor een extra locatie voor grootschalige munitieopslag zijn te zien in figuur 2-2. Er is daarbij de mogelijkheid opengehouden om in plaats van één grote, twee middelgrote locaties te realiseren. Eén locatie heeft voor Defensie, uit het oogpunt van operationaliteit en bedrijfsvoering, de voorkeur. Dit betekent dat naast het onderzoek naar de impact van een grootschalige munitieopslag van zeventig hectare op de acht locaties ook gekeken is naar de impact van een ruimtebeslag van 35 hectare. Voor dit tweede alternatief, twee locaties van 35 hectare, is per locatie gekeken wat de meest optimale ligging (minste effect op woningen en/of natuur) is om zo de effecten te bepalen. Dit is als een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd bij de acht alternatieve locaties voor alle thema’s. In figuur 2-3 zijn de acht locaties in meer detail (ingezoomd) te zien.
figuur 2-2 Overzichtskaart van de acht alternatieven voor grootschalige munitieopslag
blad 11 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-3 Ingezoomd op de acht locaties, inclusief omvang in hectares
Activiteiten op een grootschalig munitiecomplex De volgende informatie vanuit MMC Veenhuizen geeft een indicatie van de activiteiten die plaatsvinden op en rond een grootschalig munitiecomplex: • Op de locatie zijn ongeveer zestig medewerkers werkzaam. • Woon-werkverkeer wordt deels met auto, deels met fiets ingevuld. • Dagelijks komen er ongeveer vier vrachtwagens op de locatie. • Er wordt op dagelijkse basis gebruik gemaakt van container hefmiddelen. • Er is sprake van dagelijks intern logistiek verkeer. • Er komen dagelijks busjes van aannemers op het terrein voor groenvoorziening en overig onderhoud.
2.2
Het beoordelingskader In tabel 2-1 is het beoordelingskader opgenomen. Dit zijn alle thema’s, aspecten en de bijbehorende wijze van onderzoek voor de beschrijving en beoordeling van de effecten voor de alternatieven van een extra locatie voor grootschalige munitieopslag. Dit is het beoordelingskader dat in de NRD beschreven is, aangevuld met thema’s (rondom water) vanuit de zienswijzen en het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage. Per thema zijn de verschillende aspecten benoemd. Ook is aangegeven op welke wijze onderzoek is verricht en wat de primaire bronnen hiervoor zijn geweest. In paragraaf 2.4 staat een toelichting per thema en wijze van beoordelingen. tabel 2-1: Beoordelingskader – Extra locatie grootschalige munitieopslag
Hoofdthema
Thema
Beschouwde aspecten
Wijze van onderzoek
Geluidbelasting op de omgeving
O.b.v. inschatting toename geluidbelasting
Geluidbelasting op stiltegebieden
O.b.v. ligging stiltegebieden
Trillingsgevoelige omgeving
O.b.v. trillingsgevoelige omgeving
Concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 op de activiteit
O.b.v. NSL + RIVM data
Impact NO2 – PM10 -PM2.5 van de activiteit op de omgeving
O.b.v. expert judgement
Plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit
O.b.v. bestaande contouren
Omvang en aantal woningen A, B en C-zones
O.b.v. aantal woningen per zone
Aardbevingen
Ligging in aardbevingsgebied
O.b.v. Mercalli-gebieden
Lichthinder
Lichthinder
O.b.v. expert judgement
Geluid
Gezonde en veilige leefomgeving
Luchtkwaliteit
Omgevingsveiligheid
blad 12 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie Hoofdthema
Thema
Beschouwde aspecten
Wijze van onderzoek
Bodemsoort en bodemdaling
O.b.v. landschapstypologie + geodata
Bodemkwaliteit
O.b.v. bodemloket en bodemkwaliteitskaarten
Oppervlaktewater, watersysteem
O.b.v. legger Waterschappen
Grondwater, inclusief kwel
O.b.v. peilbuizen + inklinkingdata
Drinkwater
O.b.v. grondwaterbeschermingsgebieden, NGR
Waterkeringen
O.b.v. legger Rijk en Waterschappen
Natura 2000
Kwalitatieve beschouwing van hinderaspecten
Natuurnetwerk Nederland
Ruimtebeslag, kwalitatief impactanalyse
Beschermde soorten
Analyse F&F o.b.v. NDFF
Kansen voor natuurontwikkeling
Analyse o.b.v. NNN-netwerk
Erfgoed
Cultuurhistorische waarden
O.b.v. cultuurhistorische waardenkaart
Landschap
Landschappelijke waarden
O.b.v. landschappelijke waardenkaart
Geomorfologie
Aardkundige waarden
O.b.v. cultuurhistorische waardenkaart
Archeologie
Archeologische beschermde waarden en verwachtingswaarde
O.b.v. cultuurhistorische waardenkaart, archeologische beleidskaarten en bestemmingen
Mobiliteit
Bereikbaarheid
O.b.v. reistijd/afstand
Congestie
O.b.v. verkeersdata vertragingen
Infrastructuur
Kwetsbare infrastructuur
Inventarisatie kwetsbare infra tot aan HWN
Waterveiligheid
Overstromingsrisico
O.b.v. KNMI-scenario’s en klimaateffectatlas
Droogte
Risico op natuurbranden
O.b.v. classificatie risicokaart
Regenbestendigheid
Regenbestendigheid
O.b.v. klimaateffectatlas
Water en bodem sturend
Water en bodem sturend
O.b.v. afweegkader water en bodem sturend
Recreatie
Recreatieterreinen en routes
O.b.v. bestemmingsplannen (GIS) en fiets- en wandelroutes
Landbouw
Landbouwgronden
O.b.v. bestemmingsplannen en bodemvruchtbaarheid
Grondeigendom
Aantal percelen/eigenaren
O.b.v. Kadaster
Energienetwerken
Energienetwerken en opweklocaties
O.b.v. RES en bestaande windturbines
Netcapaciteit
Netcapaciteit
O.b.v. informatie netbeheerders
Economie
Werkgelegenheid
O.b.v. CBS-data gemeenten
Grootte
O.b.v. omvang gebieden
Ligging in/afstand naar transportcorridor
O.b.v. ligging en reistijd
Ligging in (toekomstige) laagvlieggebieden
O.b.v. huidige/toekomstige laagvlieggebieden
Impact op toekomstige hoofdinfrastructuur
O.b.v. PEH, Waterstofnetwerk, locaties kernenenergie
Evenwichtige spreiding van werkgelegenheid
O.b.v. beleidsuitgangspunt Elke regio telt
Impact op woningbouwplannen
O.b.v. NOVEX-regio’s en concrete plannen provincie en gemeenten
Bodem
Bodem en water Water
Natuur
Natuur, landschap en historie
Mobiliteit
Klimaatadaptatie
Ruimtegebruik
Energie Economie Defensiespecifiek
Geschiktheid voor militair gebruik
(Rijks)raakvlakken Interferentie met andere (Rijks)belangen
blad 13 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.3
Wijze van onderzoek Uit het beoordelingskader blijkt dat in veel gevallen kwalitatief onderzoek wordt verricht. Voor de thema’s omgevingsveiligheid, natuur, overstromingen en grondeigendom is kwantitatief onderzoek verricht. Effectbeoordeling De beoordeling van de effecten van de alternatieven vindt plaats met behulp van het beoordelingskader uit tabel 2-1: Beoordelingskader – Extra locatie grootschalige munitieopslag. De effectbeoordeling vindt plaats in een zevenpuntsschaal en ten opzichte van de referentiesituatie ter plaatse. Per thema en per alternatief is beschreven hoe tot deze beoordeling is gekomen. tabel 2-2 Beoordelingsschaal
Beoordeling
Toelichting
--
Sterk negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie
-
Negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie
0/-
Licht negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie
0
Neutrale effect ten opzichte van de referentiesituatie
0/+
Licht positief effect ten opzichte van de referentiesituatie
+
Positief effect ten opzichte van de referentiesituatie
++
Sterk positief effect ten opzichte van de referentiesituatie
Worst-case benadering fysiek en indirect ruimtebeslag Voor een nieuwe locatie voor grootschalige munitieopslag is uitgegaan van circa zeventig hectare. Deze zeventig hectare is gelijk aan de grootschalige opslag van munitie in Veenhuizen. Dit is de maximale omvang. Door een efficiënte lay-out kan dit mogelijk compacter gerealiseerd worden. In deze fase van onderzoek is dit nog niet als uitgangspunt gehanteerd om het effect zo worst-case mogelijk weer te geven. Voor thema’s waarbij sprake is van ter plaatse aanwezige waarden, bijvoorbeeld een (rijks)monument of een gedeelte van de locatie dat onder Natuurnetwerk Nederland valt, is in de beoordeling er in principe vanuit gegaan dat de waarde geheel verdwijnt. Ook al kan hier door slimme optimalisatie bij nadere uitwerking mogelijk anders invulling aan gegeven worden. Dit is een dus een worst-case benadering. Naast direct ruimtebeslag is ook sprake van indirect ruimtebeslag. Zo heeft een munitieopslag een indirect ruimtebeslag in de vorm van de A-, B- en C-zones. Dit zijn zones waarin vanwege ontploffingsgevaar beperkingen gelden voor woningen en andere functies. In de analyses is er vanuit gegaan dat deze zones buiten de perceelsgrens liggen. Ook dit is een worst-case aanname, want veelal liggen de A-, en soms B-zones grotendeels op het munitiecomplex zelf. Voor de buitenste zone, de C-zone, is maximaal 1.900 meter aangehouden.
De daadwerkelijke grootte van deze zone(s) hangt af van de hoeveelheid munitie, de wijze van opslag en eventuele maatregelen op het complex. Dit zijn allemaal nadere uitwerkingen als een Voorkeursalternatief gekozen is. Voor het onderzoek in dit planMER zijn deze worst-case benaderingen gehanteerd om zo de maximale milieueffecten te bepalen. In de praktijk is optimalisatie mogelijk. Wijze van onderzoek In het beoordelingskader zijn de belangrijkste bronnen opgenomen op basis waarvan het verrichte onderzoek heeft plaatsgevonden. Op basis van deze data is een goed beeld verkregen van de huidige staat van de fysieke leefomgeving. Vervolgens is het ruimtebeslag van een nieuwe grootschalige munitieopslag op de lokale situatie in beeld gebracht. Op basis hiervan zijn de effecten bepaald. Voor cultuurhistorie zijn bijvoorbeeld op basis van de cultuurhistorische waardenkaart van de provincies de aanwezige cultuurhistorische waarden in beeld gebracht op de locaties. Er is vervolgens vanuit gegaan dat deze allen verdwijnen of aangepast worden als ter plaatse een nieuw munitiecomplex wordt gerealiseerd. De hoeveelheid en wijze van aantasting is daardoor in beeld te brengen, hetgeen leidt tot een beoordeling van dit thema per alternatief. Voor enkele thema’s is kwantitatief onderzoek verricht.
Dit betreft voor deze behoefte in veel gevallen nadere GIS-analyses naar bijvoorbeeld het aantal woningen in de A-, B- en C-zones voor omgevingsveiligheid en bepaling van het ruimtebeslag in natuurgebieden. blad 14 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Na deze fase, bij vaststelling van het Voorkeursalternatief, vindt in de verdere procedure nader onderzoek plaats. Dan worden, mede doordat dan ook de lay-out van de gebouwen en het terrein onderzocht wordt, verdiepende kwantitatieve onderzoeken verricht, zoals Kwantitatieve Risicoanalyses (QRA’s) voor omgevingsveiligheid. Dan vinden ook veldbezoeken door ecologen plaats. In deze fase is op basis van openbare data de mogelijke impact op beschermde soorten in beeld gebracht. In deze fase van planvorming kan volstaan worden met inzicht in de maximale effecten ten dienste van een objectieve vergelijkbaarheid van alternatieven. Dit betekent dat weliswaar dat de effecten voor sommige thema’s nog enigszins op hoofdlijnen zijn beschouwd, maar dat wel een goed inzicht is gegeven van de mogelijke maximale effecten en risico’s op aantasting en/of hinder. Onderdeel van de volgende planfase is uitgebreid onderzoek naar mitigerende en optimaliserende maatregelen. Hiervoor is in dit planMER een aanzet gegeven voor het Voorkeursalternatief.
2.4
Nadere toelichting thema’s en wijze van beoordelen In de volgende paragrafen is per thema en aspect toegelicht hoe de beoordeling uitgevoerd wordt. Daarbij is aangegeven hoe een beoordeling tot stand komt. In sommige gevallen is dit scherp gemarkeerd, bijvoorbeeld door vooraf aan te geven bij welke waarde een bepaalde score geldt. Er is altijd gemotiveerd waarom een bepaalde beoordeling gegeven is. Bij sommige thema’s is een introductietekst opgenomen om zo meer duiding/uitleg te geven van dit thema.
2.4.1
Gezonde en veilige leefomgeving Binnen het thema Gezonde en Veilige leefomgeving is ingegaan op de thema’s geluid, luchtkwaliteit, omgevingsveiligheid en lichthinder. De beschouwde aspecten zijn: tabel 2-3 Beoordelingstabel gezonde en veilige leefomgeving
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Gezonde en veilige leefomgeving
Geluid
Geluidbelasting op de omgeving Geluidbelasting op stiltegebieden Trillingsgevoelige omgeving
Luchtkwaliteit
Concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 in het gebied Impact NO2 – PM10 -PM2.5 van de activiteit op de omgeving
Omgevingsveiligheid
Plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit Omvang en aantal woningen A, B en C-zones
Lichthinder
Lichthinder
Geluid Geluidbelasting van de activiteit op de omgeving Een nieuw grootschalig munitiecomplex heeft een (beperkte) impact op de omgeving in de vorm van geluid. Dit kan zijn op woningen (en andere geluidsgevoelige bestemmingen). De impact op woningen is zeer beperkt. Dit komt door de beperkte verkeersbewegingen van en naar de munitieopslag op een gemiddelde dag, zie paragraaf 2.1.2 (Activiteiten op een grootschalig munitiecomplex). Daarnaast is door de ruime A- en B-zones, waarin woningen en andere kwetsbare functies (waaronder geluidsgevoelige objecten) niet toegestaan zijn, een duidelijke afstand tot het complex zelf en potentiële geluidsgevoelige objecten. Tenslotte zijn de werkzaamheden op een grootschalig munitiecomplex beperkt qua geluidsuitstraling (geen significante geluidsbronnen aanwezig op het terrein). De effectbeoordeling voor geluidbelasting op de omgeving is beoordeeld aan de hand van het aantal woningen buiten de A, en B-zones en langs de potentiële toegangswegen. Des te groter dit aantal des te negatiever de beoordeling. Hierbij is in ogenschouw genomen dat de geluidsuitstraling van het grootschalige munitiecomplex zelf beperkt is.
blad 15 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Geluidbelasting op stiltegebieden Stiltegebieden zijn in de provinciale Omgevingsverordeningen aangewezen. Stiltegebieden bevinden zich in natuurgebieden; niet-natuurlijke geluiden mogen niet harder zijn dan 40 dB (dit is een streefwaarde). In de verordening staan ook maatregelen om geluidsoverlast in deze gebieden te voorkomen of te verkleinen. Hoewel een grootschalige munitiecomplex een beperkte geluidsuitstraling heeft, is vanwege de aard van een stiltegebied de volgende effectbeoordeling gehanteerd: • > 1 km afstand tot een stiltegebied: neutrale score • 500 meter tot 1 km afstand tot een stiltegebied: licht negatieve score • 250 meter – 500 meter afstand tot een stiltegebied: negatieve score • < 250 meter afstand tot een stiltegebied: zeer negatieve score Trillingsgevoelige omgeving Naast woningen en stiltegebieden zijn ook sommige andere functies gevoelig voor (geluid)trillingen. Voor dit aspect is gekeken naar trillingsgevoelige functies binnen een straal van vijf kilometer rondom de locaties. Hierbij gaat het om trillingsgevoelige activiteiten zoals laboratoria, ziekenhuizen, onderzoeksinstituten etc.
Des te dichter bij deze bijzondere functies gelegen zijn, des te slechter de beoordeling: • > 5 km afstand tot een trillingsgevoelige functie: neutrale score • 4 km – 5 km afstand tot een trillingsgevoelige functie: licht negatieve score • 2 km – 4 km afstand tot een trillingsgevoelige functie: negatieve score • < 2 km afstand tot een trillingsgevoelige functie: zeer negatieve score Luchtkwaliteit In de lucht komen stoffen voor die een schadelijk effect hebben op de gezondheid van mensen en dieren. Twee belangrijke vervuilende stoffen zijn: stikstofdioxide (NO 2) en (zeer) fijn stof (PM10 en PM2,5). Deze stoffen komen overal in Nederland voor, maar de hoeveelheid verschilt per locatie. Ultrafijnstof, deeltjes in de lucht die kleiner zijn dan 0,1 micrometer, heeft mogelijk een schadelijker effect op de gezondheid. Over het effect van ultrafijnstof op de gezondheid is wereldwijd nog weinig bekend. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vindt het bewijs nog te beperkt om een advies over veilige concentraties te geven (RIVM, 2024). Daarnaast is er onvoldoende locatiespecifieke informatie over de concentratie van ultrafijnstof om dit onderwerp mee te nemen in de verdere afweging van de alternatieve locaties. Toetsing aan de genoemde drie stoffen geeft voldoende beeld over de locaties.
De concentraties stikstofdioxide en fijnstof worden grotendeels veroorzaakt door menselijke activiteiten, zoals industrie, verkeer en landbouw. Vooral fijn stof is (zeer) schadelijk voor de gezondheid. Hierbij geldt des te kleiner het deeltje des te schadelijker. Nederland vormt in Europa een “middenmoter” voor schone lucht, wat deels komt door de nabijheid van het Ruhrgebied, maar ook door de stedelijke verdichting, incl. industrie. Emissies die verband houden met de huidige functies op de locatie zullen vervallen. Bij landbouwgrond leidt dit bijvoorbeeld tot reductie in onder andere methaan- en ammoniakemissies. Dit kan er toe leiden dat het netto effect op luchtkwaliteit positief is. Het vervallen van huidige functies en daarbij horende emissies is niet meegenomen in de beoordeling en afweging van de alternatieve locaties. In Nederland werd tot 2015 op veel plaatsen (met name in steden en rondom intensieve veehouderijen) niet voldaan aan de wettelijke grenswaarden. Inmiddels voldoet heel Nederland aan de wettelijke (Europese) grenswaarden. Dit komt door de sterke daling van de uitstoot en achtergrondconcentraties sinds 1990. Naast de wettelijke grenswaarden zijn de WHO-advieswaarden van belang. De WHO stelt dat bij concentraties boven de WHO-advieswaarden gezondheidsschade op kan treden.
De WHO-advieswaarden zijn (veel) lager dan de wettelijke grenswaarden en worden op veel plekken in Nederland en elders in Europa niet gehaald, vooral die voor zeer fijn stof (PM2,5).
blad 16 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-4 Impact van (zeer) fijn stof op de gezondheid van mensen
De concentraties NO2 (stikstofdioxide), PM10 (fijn stof) en zeer fijn stof (PM2.5) hebben bij hoge(re) concentraties impact op de gezondheid van mensen. Voor de drie stoffen zijn zowel grenswaarden en advieswaarden aan de orde. Er wordt nu (zomer 2024) gewerkt aan een herziening van de grenswaarden voor alle stoffen, deze zijn ook opgenomen in tabel 2-4. In de figuren onder de tabel zijn de door het RIVM (2024) berekende concentraties voor 2030 voor NO 2, PM10 en PM2.5 opgenomen. tabel 2-4 Luchtverontreinigende stoffen, inclusief grenswaarden en WHO-advieswaarden
Stof
Grenswaarde 2023
WHO Advieswaarden
Voorstel aanpassen EU-richtlijn
NO2
40 µg/m3
10 µg/m3
20 µg/m3
PM10
40 µg/m3
15 µg/m3
20 µg/m3
PM2.5
25 µg/m3
5 µg/m3
10 µg/m3
(nieuwe grenswaardnen vanaf 2030)
figuur 2-5 Concentraties NO2 in 2030 (RIVM, 2024)
figuur 2-6 Concentraties PM10 in 2030 (RIVM, 2024)
blad 17 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-7 Concentraties PM2.5 in 2030 (RIVM, 2024)
Concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 in het gebied Het beoordelingskader voor luchtkwaliteit op de locaties zelf bestaat uit toetsing aan de WHO-advieswaarden. Hierbij is vooral gekeken naar de concentraties fijn stof ter plaatse van de activiteit. Waar relevant is melding gemaakt van verhoogde concentraties van andere luchtverontreinigende stoffen. Hierbij is de volgende beoordeling toegepast: tabel 2-5 Classificatie van beoordeling voor luchtkwaliteit
Concentraties op de locatie Voldoen aan WHO-advieswaarde 20% boven WHO-advieswaarde 40% boven WHO-advieswaarde 60% boven WHO-advieswaarde Overschrijding grenswaarden 2030
Beoordeling Licht positief Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Impact NO2 – PM10 -PM2.5 van de activiteit op de omgeving De bijdrage van activiteiten op en als gevolg van de aanwezigheid van een grootschalige munitieopslag aan de concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 zijn zeer beperkt. De volgende beoordeling is toegepast. tabel 2-6 Classificatie van beoordeling voor de bijdrage aan de concentraties luchtverontreinigende stoffen
Bijdrage aan concentraties NO2 – PM10 -PM2.5 < 1 µg/m3 1 – 2 µg/m3 2 – 3 µg/m3 > 3 µg/m3
Beoordeling Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Op basis van de geringe extra verkeersbewegingen en de beperkte activiteiten met vervuilende materialen en stoffen op een grootschalig munitiecomplex is de inschatting dat de bijdragen aan de concentraties verontreinigende stoffen zeer gering zullen zijn. Op basis van een berekening met de zogenaamde NIBM-tool1 (link) van het ministerie van I&W is, uitgaande van een worst-case aanname van honderd extra verkeersbewegingen per dag (inclusief vrachtverkeer), een bijdrage van 0,14 µg/m3 voor NO2 en 0,02 µg/m3 voor PM10 berekend. Dit betekent dat voor dit aspect de beoordeling altijd neutraal zal zijn voor alle locaties. 1
Met behulp van deze tool kan online een goede inschatting gemaakt worden van de bijdrage aan luchtverontreinigende stoffen. NIBM staat voor Niet In Betekenende Mate bijdragen.
blad 18 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de risico's voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. Hierbij zijn het plaatsgebonden risico, groepsrisico en A, B- en C-zonering van belang. Het plaatsgebonden risico is de kans per jaar dat één persoon overlijdt door een ongeluk met een gevaarlijke stof. In theorie zou die persoon zich onafgebroken en onbeschermd op één bepaalde plaats moeten bevinden. Deze kans mag niet groter zijn dan één op de miljoen. Het groepsrisico legt een relatie tussen de kans op een ramp en het aantal mogelijke slachtoffers. Het is dus een maatstaf voor de verwachte omvang van een ramp. Bij de bepalen van het groepsrisico spelen de volgende factoren mee: • Het invloedsgebied (gebied tot waar nog 1% slachtoffers bij een calamiteit kunnen vallen); • De aard en de hoeveelheid van de gevaarlijke stoffen; • Het aantal potentiële slachtoffers; in een omgeving met veel inwoners is dit aantal bijvoorbeeld groter dan in een dunbevolkt gebied. Specifiek voor de bepaling van de effecten van omgevingsveiligheid van een munitieopslag (explosiegevaar) op de omgeving schrijft de wet zogenaamde explosieaandachtsgebieden voor.
Dit zijn de volgende gebieden: • Explosieaandachtsgebied A: o Geen beperkt, kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en locaties; o Geen autowegen, autosnelwegen, spoorwegen, vaarwegen of parkeerterrein voor meer dan tien motorvoertuigen; o Geen agrarische activiteiten die een meer dan incidentele aanwezigheid van enkele personen vereisen. • Explosieaandachtsgebied B: o Geen beperkt, kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en locaties. • Explosieaandachtsgebied C: o Geen gebouwen waarin doorgaans een groot aantal personen gedurende een groot gedeelte van de dag aanwezig is met: vlies- of gordijngevels en grote glasoppervlakten. Definitie: beperkt kwetsbare, kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en functies In bijlage VI van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) zijn de definities opgenomen van beperkt kwetsbare, kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en functies. Onder deze gebouwen vallen alle gebouwen waar mensen gedurende (een deel van) de dag verblijven. Onder deze functies vallen alle recreatieve nachtverblijven, sport en spel dagverblijf en evenementen.
Impact plaatsgebonden risico en groepsrisico op de activiteit In de analyses is gekeken in hoeverre sprake is van overlap met plaatsgebonden risicocontouren en of er invloedsgebieden van risicovolle activiteiten bij inrichting en/of transport over het zoekgebied liggen. Als dit het geval is, is nader gekeken naar de aard van de stoffen die opgeslagen of vervoerd worden om te bepalen hoe negatief de beoordeling is (explosiegevaar is negatiever dan een toxisch scenario). Als omgevingsveiligheid geen invloed heeft op de zoeklocatie dan geldt een neutrale score. Omvang en aantal woningen binnen A, B en C-zones Met behulp van GIS-analyses is het aantal woningen (op basis van de BAG) in de drie zones in beeld gebracht. Hierbij is uitgegaan van een worst-case benadering. Deze zones liggen vanaf de grens van de locatie, ook al is deze locatie groter dan de gewenste zeventig hectare. In de A-zone is ook gekeken naar ligging van autowegen en autosnelwegen. Deze kunnen de locaties niet doorkruisen, want dat was een uitsluitingscriterium, maar wel aan de rand liggen. Dit is niet toegestaan in de Azone van een munitieopslag. Als dit het geval is, is de beoordeling twee treden lager gezet dan alleen met de aantallen woningen was geweest. De volgende beoordeling is toegepast.
Hierbij wordt opgemerkt dat het mogelijk amoveren van een woning altijd zeer ingrijpend is en derhalve altijd als zeer negatief zou moeten worden beschouwd. Echter, om een goede vergelijking te kunnen maken, is de beoordeling geobjectiveerd.
blad 19 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
tabel 2-7 Classificatie van beoordeling voor omgevingsveiligheid
Te amoveren woningen 0 <5 5 – 10 > 10
Aantal woningen in C-zone < 10 <30 <100 >100
Beoordeling Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Aardbevingen Een munitiecomplex is goed beschermd tegen allerlei krachten. In principe ook tegen schade door aardbevingen. Echter, ligging in een gebied waar frequent aardbevingen voorkomen, wordt minder positief beoordeeld dan een locatie die niet in aardbevingsgebied ligt. Bij het aspect aardbevingen is gekeken of de locatie in een aardbevingsgevoelig gebied ligt, zoals in Noord-Nederland of rond de Peelrandbreuk. Hiervoor is de kaart in figuur 2-8 gebruikt, waar zowel de geologische samenstelling (de gesteenten en/of afzettingen) als bijzonderheden in de ondergrond (holten, gangen etc.) in combinatie met het (voormalig) menselijk gebruik voor bijvoorbeeld delfstoffenwinning (steenkool, aardolie, gas en zout) zijn meegenomen. De beoordeling is als volgt opgebouwd: • Ligging buiten aardbevingsgevoelig gebied: neutrale score • Ligging in aardbevingsgevoelig gebied: licht negatieve score Vanwege de goede mogelijkheden voor versteviging van fundering en algeheel karakter van een munitieopslag is geen negatievere beoordeling mogelijk.
blad 20 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
figuur 2-8 Kaart van Nederland waar aardbevingen kunnen optreden vanaf een intensiteit van VI of hoger (Mercalli-schaal), inclusief locaties grootschalige munitieopslag Atlas Leefomgeving, 2024
Op basis van figuur 2-8 blijkt dat alle locaties buiten aardbevingsgevoelige gebieden zijn gelegen. Er is daarom voor alle locaties een neutrale beoordeling (0) toegepast. Lichthinder Een munitiecomplex heeft verlichting op het terrein. Echter, vanwege de omvang van het gebied en het niet toegestaan van woningen en andere (beperkt) kwetsbare objecten in de A- en B-zones is de uitstraling van licht en daarmee lichthinder naar verder weg gelegen woningen uit te sluiten. De beoordeling is daarmee voor alle locaties niet onderscheidend en neutraal (0).
blad 21 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.4.2
Bodem en water Binnen het thema Bodem en Water is ingegaan op de thema’s bodem en water. De beschouwde aspecten zijn: tabel 2-8 Beoordelingstabel Bodem en water
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Bodem en water
Bodem
Bodemsoort en bodemdaling Bodemkwaliteit
Water
Oppervlaktewater, watersysteem Grondwater, inclusief kwel Drinkwater Waterkeringen
Bodem Bodemopbouw en bodemdaling Het aspect bodemdaling omvat de geschiktheid van de bodemkarakteristieken voor de ontwikkeling van een grootschalig munitiecomplex op de locatie. Hiervoor is de aanwezigheid van veenlagen in ogenschouw genomen. Daarbij is gekeken naar de bodemdalingsgevoeligheid van een locatie. Bodemdaling kan optreden door veenoxidatie, maar ook door het ontwateren en belasten van kleigronden. Een grotere kans op bodemdaling scoort negatiever. Bodemkwaliteit In Nederland is ter plaatse van gebieden waar vroeger industrie of andersoortige vervuilende activiteiten waren, vaak sprake van bodemverontreiniging. Het is een positief effect als deze als gevolg van een ruimtelijke ontwikkeling opgeruimd moet worden. Het kan echter op kostengebied en extra te doorlopen procedures wel een aandachtspunt zijn bij omvangrijke verontreiniging. Een grootschalige munitieopslag heeft, met inachtneming van alle wettelijke voorschriften, zelf geen bodemverontreiniging als effect. De beoordeling vindt plaats op basis van gemeentelijke bodemkwaliteitskaarten en het bodemloket. Is sprake van veel bodemverontreiniging, dan is dit positiever gescoord dan bij weinig (kans op) verontreiniging, omdat door de nieuwe ontwikkeling dit (deels) gesaneerd moet worden.
Hierbij geldt dat voor alle locaties een licht positieve beoordeling (0/+) is gegeven indien sprake is van het verdwijnen van agrarische dan wel andersoortige bedrijvigheid. Vanwege veiligheidsvoorschriften van een munitieopslag is er sprake van amovering van aanwezige panden. Aanwezigheid van agrarische dan wel andersoortige bedrijvigheid betekent dat (waarschijnlijk) altijd wel sprake zal zijn van enige verontreiniging, die door sanering en/of afgraving ten behoeve van de functie weggenomen zal/kan worden. Water Oppervlaktewater en watersysteem Voor beoordeling van de impact van de activiteit op het watersysteem en in het bijzonder aanwezig oppervlaktewater is gekeken naar de aanwezigheid van KRW-oppervlaktewaterlichamen. Hierbij is in de Legger(s) aandacht voor de ecologische waterkwaliteit en chemische kwaliteit. In principe is geen sprake van aantasting van oppervlaktewater als deze buiten de locatie gelegen zijn en scoren dan neutraal. Als een oppervlaktewaterlichaam zich binnen de locatie bevindt, is de mate van negatieve beoordeling afhankelijk van de grootte, kwaliteit en ligging in het zoekgebied. Grondwater, kwel en infiltratie Voor het aspect grondwater is gekeken naar de grondwaterstanden in het gebied.
Hierbij is gekeken naar de Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (GLG), de grondwaterstand in droge periodes en de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG), de grondwaterstand in natte periodes. Hierbij is ook gekeken naar de mate van kwel en infiltratie in het gebied en de aanwezigheid van grondwaterafhankelijke natuur. De score wordt gebaseerd op de aanwezigheid van kwelafhankelijke natuur en de mate van kwel en infiltratie in en rond het gebied.
blad 22 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
Drinkwater Drinkwater wordt in veel gevallen gewonnen uit grondwater. Deze gebieden zijn beschermd met boringsvrije zones rondom drinkwaterwinningen. Deze zones zijn ingesteld om te voorkomen dat afsluitende lagen in de ondergrond (bijvoorbeeld klei- of leemlagen) worden doorboord. Deze lagen bieden bij kwetsbare winningen een extra bescherming tegen het uitspoelen van verontreinigingen naar het diepere grondwater dat bestemd is voor drinkwaterproductie. Bij dit aspect is gekeken naar of het gebied deels of geheel de status grondwaterbeschermingsgebied heeft. Ligt het gehele gebied hierin dan is sprake van een zeer negatieve beoordeling. Bij een klein deel een beperkt negatieve beoordeling. Aanvullend is gekeken naar ligging in gebieden vallend onder de Nationale Grondwater Reserves (NGR) en de Aanvullende Strategische Voorraden (ASV). Beide zijn opgenomen in het Voorontwerp Nota Ruimte, zie ook de volgende figuur. Ligging in een gebied aangemerkt als Nationale Grondwaterreserve scoren negatief, een ligging in een gebied aangemerkt als Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) is vanwege de nog niet beschermde status als licht negatief beoordeeld.
figuur 2-9 Nationale Grondwaterreserves en Aanvullende Strategische Voorraden (Voorontwerp Nota Ruimte, 2024)
Waterkeringen De aanwezigheid van primaire waterkeringen, inclusief een beschermingszone van 100 meter is al opgenomen in de selectiecriteria om tot de alternatieven te komen, zie 2.1.1. Echter, andere keringen en grotere beschermingszones zijn geen onderdeel geweest van de selectiecriteria. Daarom is gekeken naar de aanwezigheid van regionale keringen en beschermingszones en of deze overlappen met de locaties. De beoordeling is als volgt opgebouwd: tabel 2-9 Classificatie van beoordeling voor waterkeringen
Aanwezigheid keringen en beschermingszones Geen keringen en beschermingszones aanwezig Geen keringen in het gebied, wel deels een beschermingszone Zowel Kering als beschermingszone deels in het gebied aanwezig Zowel kering als beschermingszone volledig in het gebied aanwezig
Score Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
blad 23 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
2.4.3
Natuur, landschap en cultureel erfgoed Binnen het hoofdthema Natuur, landschap en cultureel erfgoed is ingegaan op de thema’s natuur, erfgoed, landschap, geomorfologie en archeologie. De beschouwde aspecten zijn: tabel 2-10 Beoordelingstabel Natuur, landschap en historie
Hoofdthema
Thema
Aspecten
Natuur, landschap en historie
Natuur
Natura 2000 Natuurnetwerk Nederland Beschermde soorten Kansen voor natuurontwikkeling
Erfgoed
Cultuurhistorische waarden
Landschap
Landschappelijke waarden
Geomorfologie
Aardkundige waarden
Archeologie
Archeologische beschermde waarden en verwachtingswaarde
Natuur Voor het thema Natuur is ingegaan op de afstand en impact tot Natura 2000-gebieden, de aanwezigheid van Natuur Netwerk Nederland (NNN) in het gebied en het risico op mogelijke verstoring. Ook zijn op basis van de Nationale Databank Flora & Fauna (NDFF) de aanwezige beschermde soorten (op hoofdlijnen) beschouwd (er heeft in deze fase dus geen veldbezoek plaatsgevonden). Natura 2000-gebieden Vanuit de selectiecriteria om tot de alternatieven te komen, is de ligging in Natura 2000-gebieden uitgesloten. Directe aantasting is hiermee voorkomen. Vanuit de Vogelrichtlijn (1979) en Habitatrichtlijn (1992) zijn natuurgebieden aangewezen als Natura 2000gebieden. In deze richtlijnen is aangegeven welke planten en dieren en hun natuurlijke habitats, ofwel leefgebieden, beschermd moeten worden door de lidstaten van de EU. De Vogelrichtlijn is gericht op in het wild levende vogelsoorten. De Habitatrichtlijn is gericht op dier- en plantensoorten. Samen zorgen de richtlijnen voor gebieds- en soortenbescherming in Europa. De ‘speciale beschermingszones’ die in de richtlijnen worden aangewezen, zijn de Natura 2000-gebieden. Sommige Natura 2000-gebieden vallen onder één van de richtlijnen, anderen vallen onder beiden. In Nederland zijn de internationale verplichtingen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn verwerkt in de Omgevingswet.
De doelen die in Natura 2000-gebieden moeten worden bereikt, worden instandhoudingsdoelstellingen genoemd en volgen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn. Het uiteindelijke doel van Natura 2000 is het bereiken van een landelijke gunstige staat van instandhouding voor alle door de richtlijnen beschermde soorten en habitats. Hiervoor is vereist dat het goed genoeg gaat met de soort of habitat om het voortbestaan ervan in Nederland op lange termijn te garanderen. Er is geen vaste termijn voor het bereiken van die instandhoudingsdoelstellingen. Voor de vertaling van de instandhoudingsdoelstellingen naar ruimte en tijd worden beheerplannen opgesteld. Voor Natura 2000-gebieden bestaan verschillende mogelijke verstoringsfactoren. Afhankelijk van de verstoringsfactoren kan de impact van deze factoren ruimtelijk verschillen. Veel verstoringsfactoren hebben een beperkte reikwijdte. Dit betekent dat de meeste verstoringsfactoren, zoals geluid, licht en trillingen, niet verder reiken dan 500 meter, zie tabel 2-11. De impact van stikstofemissies heeft een andere ruimtelijke dimensie. Stikstofemissies hebben een reikwijdte van tientallen kilometers en kunnen dus ver van de bron leiden tot verzuring of vermesting.
blad 24 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie tabel 2-11: Verstoringsfactoren en ruimtelijke werking
Storingsfactor
In N2000gebied
Direct naast
Verder weg
Zeer ver weg
(binnen 500 m)
(> 500 m)
(> 1 km)
Oppervlakteverlies Versnippering Verzuring door N-depositie Vermesting door N-depositie Verontreiniging Verdroging Vernatting Verstoring door geluid Verstoring door licht Verstoring door trilling Optische verstoring Verstoring door mechanische effecten Verandering in populatiedynamiek Bewuste verandering in soortensamenstelling
Legenda Grote impact verstoringsfactoren Beperkte impact verstoringsfactoren Geen impact verstoringsfactoren
De toegepaste beoordelingsmethodiek is als volgt. Een afstand van kleiner dan vijfhonderd meter tot een stikstofgevoelige habitat binnen Natura 2000-gebied is een zeer negatieve score. Hoewel de activiteiten op een munitiecomplex beperkt zijn, inclusief het vervoer van en naar het complex, zijn effecten binnen vijfhonderd meter vrijwel altijd nadelig voor Natura 2000-gebieden (licht, geluid, optische verstoring, etc.). Een afstand tussen vijfhonderd meter en één kilometer tot een stikstofgevoelige habitat binnen Natura2000-gebied scoort negatief. Gezien de stikstofeffecten in de gebruiksfase beperkt zijn, zullen de effecten buiten een kilometer minimaal zijn. In de aanlegfase is wel sprake van stikstofdepositie over grotere afstand, vandaar de licht negatieve score tot twintig kilometer. tabel 2-12 Classificatie van beoordeling voor Natura 2000
Afstand tot Natura 2000-gebied (met stikstofgevoelige habitat) Meer dan 20 kilometer Tussen 1 en 20 kilometer Tussen 500 meter en 1 kilometer Minder dan 500 meter
Score Neutraal Licht negatief Negatief Zeer negatief
Naast de afstand tot stikstofgevoelige habitats is voor de beoordeling ook gekeken naar niet stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, bijvoorbeeld Vogelrichtlijngebieden. Indien sprake is van een nabijgelegen Natura 2000gebied waar geen stikstofgevoelige habitats aanwezig zijn, is gekeken naar het type Natura 2000-gebied en overeenkomstig de beoordeling hierop aangepast. Tot slot is bij de beoordeling gekeken naar mogelijke saldering in het gebied zelf en kan de beoordeling hiermee minder negatief gescoord worden. Dit is expliciet aangegeven. Aanwezigheid van NNN in het gebied Het Natuur Netwerk Nederland is een netwerk van natuurgebieden in Nederland. Het is een belangrijke schakel binnen het Nederlandse natuurbeleid. Voor de aanleg en het beheer van NNN op land zijn provincies aan zet. Voor het NNN in de grote wateren (zoals de Waddenzee en de grote rivieren) is het Rijk verantwoordelijk. De Rijksoverheid blijft eindverantwoordelijk voor de natuur van Nederland. Het Rijk zorgt voor de wettelijke natuurbescherming en de internationale afspraken. Provincies zijn door het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) verplicht om Natuur Netwerk Nederland gebieden aan te wijzen in de Omgevingsverordening.
Ook worden wezenlijke kenmerken en waarden van NNN-gebieden en regels voor de bescherming, instandhouding, verbetering en ontwikkeling van deze kenmerken en waarden in de Omgevingsverordening opgenomen. De regels blad 25 van 391
planMER Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Deelrapport behoefte II: Extra locatie grootschalige munitieopslag projectnummer 0486487.100 1 mei 2025 Ministerie van Defensie
moeten er minimaal voor zorgen dat de kwaliteit, oppervlakte en samenhang tussen NNN-gebieden verzekerd is. Daarnaast moeten de regels zorgen voor een tijdige compensatie van een bepaalde activiteit die negatieve gevolgen heeft. Des te meer NNN in een zoeklocatie ligt, des te negatiever is de beoordeling. Dit geldt vooral in de aanlegfase, want dan is de kans groter op aantasting en vernietiging van aanwezige waarden. Er kan voor dit aspect geen positieve beoordeling gegeven worden. Omdat juist bij een munitiecomplex veel gebieden relatief rustig zijn (zoals de A- en B-zone) liggen ook kansen voor natuurontwikkeling. Dit aspect is daarom apart toegevoegd als laatste aspect. Beschermde soorten In de Wet natuurbescherming staan regels voor de bescherming van dieren en planten in Nederland. De provincies bepalen het natuurbeleid voor hun gebied. In een quickscan flora & fauna is op elke locatie gekeken welke habitats er aanwezig zijn. Dit is met een data-analyse via de Nationale Databank Flora & Fauna (NDFF) uitgevoerd. Hierdoor is een goed beeld (maar niet 100% compleet) van wat mogelijk op een locatie aangetroffen kan worden. Ook is gebruik gemaakt van de NDFF-data op kaart voor rode lijstsoorten en soortendiversiteit. Deze data is ouder, uit 2017, maar geeft in laagdynamische gebieden een goede relatieve indictie van de soortendiversiteit en aantal rode lijstsoorten.
De locaties die voor deze behoefte onderzocht worden, vallen onder dergelijke ‘laagdynamische’ gebieden (er vindt relatief weinig verandering plaats qua functies en bebouwing). Bij realisatie van een grootschalig munitiecomplex is niet uit te sluiten dat door de aanlegfase aanwezige beschermende soorten aantasting plaatsvindt. Omdat er geen maatregelen worden beschouwd welke deze effecten (deels) kunnen mitigeren is dit een worst-case benadering. Daarom geldt voor alle locaties een licht negatieve (0/-) beoordeling. Daarnaast is op basis van de soortendiversiteit en aanwezige rode lijstsoorten gekeken of sprake is van een verhoogde aanwezigheid van soorten op de locatie. Bij een relatief hoge soortendiversiteit (>500) en/of aantal rode lijstsoorten (>50) is een zeer negatieve beoordeling gegeven. Bij een gemiddelde soortendiversiteit (400 – 500) en/of aantal rode lijst soorten (40 -50) geldt een negatieve beoordeling. Is dit aantal lager, geldt ‘standaard’ de reeds toegelichte licht negatieve beoordeling. Uiteindelijk zal een veldbezoek in een volgende planfase het echte beeld geven van de aanwezigheid van beschermde soorten. In deze fase is dergelijk veldonderzoek niet uitgevoerd, maar met de beschreven methode kan een goede indicatie gegeven worden van de locaties. Bij de beoordeling is geen rekening gehouden met mitigatie en kansen op het gebied van natuurversterking.