bijlage 2 - Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
Tekst van het document
Er zijn weinig Intramurale plekken in de gemeente Staphorst waar ouderen die zorg behoeven terecht kunnen. Starters: De makelaars geven aan dat er in Staphorst sprake is van een hoge druk op met name starterswoningen. Er is bijvoorbeeld veel interesse voor tussenwoningen. Er zijn veel bezichtigingen en weer meer overbiedingen, uiteindelijk leidend tot een hoge m2-prijs. Starters in Staphorst willen het liefst ook een woning kopen. Huren vinden ze geld weggooien. Betaalbare koop voor/in Staphorst is ongeveer een ton hoger dan de NHG-grens. In de huidige markt gaan starters toch ook op zoek naar of zijn ze bereid de keuze te maken voor een huurwoning. Nu worden huurwoningen voor starters (soms) nog aangeboden met tijdelijk huurcontract, vanaf volgend jaar mag dat niet meer Ook VechtHorst geeft aan dat er veel animo is en reacties zijn van jongeren op huurwoningen, soms ook op huurwoningen boven de liberalisatiegrens. In Rouveen zijn er te weinig starterswoningen beschikbaar en zijn er te veel dure koopwoningen. Wethouder: in nieuwe plannen moet geen overmaat komen van kleine en goedkope woningen.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
Splitsen van woningen/boerderijen Splitsing van woningen is – mede door het ruimhartige beleid van de gemeente op dit punt – al veel toegepast, dus rijst de vraag of er nog (voldoende) potentieel is hiervoor? Wellicht is het mogelijk in het rapport een overzicht op te nemen van het aantal woningsplitsingen in de afgelopen jaren, via CBS-gegevens of via de gemeente, en mogelijk in te gaan op het toekomstig potentieel. Het beleid van de gemeente is er in elk geval op gericht splitsen maximaal mogelijk te maken maar in Rijksmonumenten mag het in principe niet. Splitsingen komen vaak voor na transformatie van pand/vastgoed van bedrijf naar woonbestemming. Sociale huurmarkt VechtHorst geeft aan dat 2/3 van alle huishoudens (incl. bijzondere doelgroepen) aan wie een sociale huurwoning wordt toegewezen afkomstig is uit de gemeente Staphorst en 1/3 van buiten de gemeente komt. De mutatiegraad van woningen is met 6,7% vrij laag.
6.2 Beleid en plannen vakantieparken In 2022 is de gemeente Staphorst gestart met het project 'Vitale vakantieparken'. In dit project werkt de gemeente samen met de eigenaren en ondernemers op de vakantieparken. Het doel van dit project is dat de vakantieparken (weer) aantrekkelijk worden, zijn én blijven voor bezoekers. Het tijdelijk of permanent wonen op een vakantiepark is niet toegestaan. Op de parken rust immers geen woonbestemming. Toch blijken er meer dan 300 personen in de BRP van Staphorst te zijn ingeschreven op het adres van een vakantiepark, waarvan bijna driekwart ouder is dan 50 jaar en een kwart ouder is dan 70 jaar18. In overleg met de beheerders van de parken zoekt de gemeente naar een oplossing voor deze personen. Volgens de informatie van de gemeente werken de parken nu zelf aan een plan voor toekomstbestendigheid. Op basis van de in te dienen plannen gaat de gemeente het proces verder vormgeven. Op basis van deze informatie is het nog niet mogelijk een beeld te geven van de mogelijke uitstroom van vakantieparken naar de gewone woningmarkt in Staphorst en de mogelijke bestemming daarvan.
18
Bron: Gemeente Staphorst
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
45
6.3 Huidige bouwplannen gemeente
46
Het huidige bouwprogramma van de gemeente is hieronder weergegeven. De grootste uitbreidingen zijn voorzien in de projecten De Slagen in de kern Staphorst (116 woningen) en Rouveen-Zuid fase 1 (80 woningen).
Tabel 6-1: Bouwprogramma gemeente Staphorst (augustus 2023) Bron: gemeente Staphorst
Bouwprogramma* gemeente Staphorst (augustus 2023) Totaal Staphorst Koop
205
105
Huur Particuliere huur Flexwoningen Sociale huurappartementen
6 14 77
14 67
Eigendom onbepaald Appartementen Grondgebonden woningen Wonen en zorg
4 5 20
4 5
Totaal
331
195
Rouveen
IJhorst
70
30
6 10
20 100
36
* Inbreiding, transformatie en projecten > 5 woningen
Woningstichting VechtHorst heeft de volgende projecten in de planning, die al zijn opgenomen in het programma van de gemeente.
Tabel 6-2: Bouwprogramma VechtHorst (september 2023) Bron: Vechthorst Hard Staphorst
Soort project
Aantal
Oplevering
Woningtype
Ebbinge Wubbenlaan
flex wonen
14 stuks
juli 2023
starters – 1/2 p hh (10 jaar hier, daarna elders)
Ebbinge Wubbenlaan
sloop-nieuwbouw
2 sloop 9 nieuw
raad van state procedure (oplevering 2025-
appartement, 75m2
Julianastraat e.o.
sloop- nieuwbouw
40 sloop – 61 nieuw
2025 – 2026
ca. helft appartement / helft grond gebonden (levensloop, 3 en 2 slp)
Berkenlaan 1
app. + mog
23 app.
2025
appartement
De Slagen
nieuwbouw
5+5
2024 – 2025
grondgebonden 3 slp kamer woningen
Zacht Staphorst
Soort project
Aantal
Oplevering
Woningtype
De Slagen volgende fase
gemeente koerst op 30%
sociaal; grondeigendom van ontwikkelaar
zorg app+ app
8 regulier / 20 zorg
2024
Rouveen Zuid
rijwoning nw
10
2024
Rouveen Zuid
in ontwikkeling
16
2025
Rouveen Levensboom locatie
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
appartement (zorgdeel ook app. 24 uurszorg) 2 slp woningen mix rijwoningen 2 en 3 slp kamer (versnellingsproject)
07 Aanbevelingen Vanuit de onderzoeksbevindingen inclusief de lokale input worden in dit hoofdstuk enkele hoofdconclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Duidelijk is dat de gemeente Staphorst sterk kan groeien en om deze potentiële huishoudensgroei te faciliteren zal ook de woningvoorraad moeten worden uitgebreid. Het is aan de gemeente(raad) te bepalen op welke groei wordt ingezet!
48
Vanuit het onderzoek en de lokale input worden de volgende aanbevelingen gedaan: Kwantitatief ●
Schaal de plancapaciteit en de woningbouwplannen tot 2031 verder op! Hoeveel exact is een KEUZE (waar wil de gemeente naar toe, wat voor gemeente wil Staphorst zijn?) Aangetoond is dat de behoefte voldoende groot is! Hoe meer woningen worden toegevoegd, hoe meer kansen er zijn voor starters, doorstromers, terugkeerders en aandachtsgroepen om in Staphorst een geschikte woning te vinden.
Kwalitatief: ●
Benut de verdeling vanuit het woningmarktmodel, omdat deze goed aansluit op de bestaande voorraad en tevens rekening houdt met de vraag en woonwensen in de toekomst.
●
Bouw minimaal 60% van de uitbreiding in de goedkope segmenten (koop tot NHG-grens en sociale huur) zodat huishoudens met een lager inkomen en ook starters voldoende kansen krijgen een woning te betrekken.
●
Voldoende sociale huur is van belang om de vraag naar huurwoningen vanuit de corporatiedoelgroep en om de diverse aandachtsgroepen te kunnen blijven huisvesten.
●
Zet flexwoningen en tijdelijke woningen in om de gewenste uitbreiding te realiseren. De provincie ondersteunt dergelijke initiatieven om het woningtekort sneller in te lopen.
●
Bouw gevarieerd, zodat verschillende groepen huishoudens aan bod komen en de doorstroming wordt vergroot. De nieuwbouwverdeling volgens het consumentgerichte bouwprogramma uit het woningmarktmodel ondersteunt deze doorstroming. Met een gevarieerde nieuwbouw, in verschillende segmenten wordt bovendien sociaal draagvlak in de kernen versterkt.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
Bijlagen
Bijlage A: Woningmarktsimulatiemodel Primos Woningmarkt Het woningmarktmodel van ABF Research is een regionaal woningmarktmodel, dat op basis van de huishoudensontwikkeling en de vraag naar en het aanbod van woningen de woningmarkt simuleert. Het woningmarktmodel brengt de huidige en toekomstige woonsituatie van huishoudens in beeld, door het aanbod (de woningvoorraad) af te stemmen op de vraag (huishoudens met hun woonwensen, de woningbehoefte). Het model levert zo een kwalitatief, naar verschillende kenmerken onderscheiden, woningbouwprogramma op, waarmee zoveel mogelijk huishoudens hun woonwens kunnen vervullen, via nieuwbouw of doorstroming naar een bestaande woning. In het woningmarktmodel worden de regionale en lokale vraag en het aanbod op de woningmarkt van jaar op jaar gesimuleerd. Dat gebeurt aan de hand van de volgende bouwstenen: ●
Huidige samenstelling van huishoudens en woningvoorraad: tot op buurtniveau betrouwbaar in beeld op basis van de meest actuele registratiegegevens (BRP, BAG, Belastingdienst)
●
Huidige woonsituatie van huishoudens, ofwel de verdeling van huishoudens over woningen: idem
●
Verhuis- en woonwensen: afkomstig uit het WoON 2021 en toegespitst op de regio
●
Toekomstige ontwikkeling van huishoudens naar leeftijd en type: afkomstig uit de bevolkingsen huishoudensprognose Primos 2023
●
Inkomensontwikkeling: variërend tussen inkomensscenario’s
●
Kwantitatieve ontwikkeling van de woningvoorraad: nieuwbouw (overgenomen van Primos 2023) versus sloop (herstructurering), en verkopen van corporatiewoningen (beide trendmatig ingeschat)
●
Huurprijsbeleid van verhuurders
Het prognosemodel is een scenariomodel, wat inhoudt dat met de uitgangspunten in het model kan worden gevarieerd. Voor de verkenningen in 2023 is gevarieerd op de inkomensontwikkeling door naast het scenario Midden twee andere scenario’s door te rekenen, een op basis van een lagere economische ontwikkeling (scenario Laag) en een op basis van een hogere economische groeiverwachting (scenario Hoog). De exacte verschillen tussen de scenario’s zijn opgenomen in de volgende paragraaf B1.1.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
50
In het woningmarktmodel worden huishoudens, onderscheiden naar leeftijdsgroep, samenstelling en inkomensklasse, gekoppeld aan de beschikbare woningvoorraad, onderscheiden naar eigendomsverhouding, prijsklasse en woningtype. Dit levert een koppeling van 100 typen huishoudens aan 25 typen woningen op, die bovendien elk aan 11+1 typen woonmilieus (zie paragraaf B1.2 van deze bijlage) worden toegekend. Daarmee is bekend wie, waar (in welk woningtype en in welke prijsklasse) woont. Voor elke combinatie is, op regionaal niveau (paragraaf B1.3) vanuit het WoonOnderzoek Nederland 2021 bekend wat de kansen zijn dat een huishouden een woning wil betrekken of verlaten. Veranderingen in de huishoudenssamenstelling en ontwikkeling, verhuizingen en veranderingen in de woningvoorraad worden van jaar op jaar gesimuleerd. De simulatie vindt in enkele ‘etappes’ per jaar plaats, die hier gesimplificeerd worden als ‘aan het begin van het jaar’, ‘gedurende het jaar’ en ‘aan het eind van het jaar’.
Figuur B1: Werking Socrates-model; Bron: ABF
Verhuisproces
Ontwikkelingen demografie en inkomen
B1.1
Nieuwe huishoudens
Vraag naar woonruimte
Onttrekkingen
Huishoudens
Huishoudens verdeeld over woningvoorraa
Woningvoorraad
Opgeheven huishoudens
Aanbod van woonruimte
Nieuwbouw
(Re)acties van aanbieders van woonruimte
Verschillen in uitgangspunten tussen scenario’s
Voor Socrates 2023 zijn drie standaard scenario’s samengesteld. De huishoudensontwikkeling is dit jaar in drie scenario’s – Laag, Midden en Hoog – gebaseerd op Primos 2023 Trend. Primos Trend gaat uit van de standaard nationale CBS-bevolkingsprognose en voor Primos Hoog vormt de bevolkingsontwikkeling volgens de bovengrens van het 67% prognose-interval van de nationale prognose de basis. In de scenario’s Laag, Midden en Hoog wordt gevarieerd met de inkomensontwikkeling. In het Socrates-model wordt bij de verhuisgeneigdheid en de voorkeur voor type woonmilieu, type woning en prijsklasse rekening gehouden met het huishoudinkomen. De reële inkomensontwikkeling van huishoudens verschilt tussen de scenario’s om tegemoet te komen aan de onzekerheden over de
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
51
economische ontwikkeling. Achter deze inkomensontwikkeling gaan verwachtingen schuil over bijvoorbeeld veranderingen in de arbeidsparticipatie, de loonontwikkeling en de ontwikkeling van de werkloosheid. Hoewel in de overzichten alleen de gemiddelde inkomensontwikkeling over alle huishoudens wordt gepresenteerd, is het achterliggende inkomensmodel uitgebreider. Er wordt gerekend met de inkomensverdeling en -ontwikkeling van zes typen huishoudens, waarvan vier jonger dan 65 jaar (alleenstaanden, eenoudergezinnen, samenwonenden zonder kind en samenwonenden met kind(eren)) en twee vanaf 65 jaar (alleenstaanden en samenwonenden). De gemiddelde inkomensontwikkeling voor 2022 t/m 2024 is gebaseerd op de raming van de verandering van de statische koopkracht19 zoals gepubliceerd in de augustusraming van het CPB (concept-MEV 2024). Uitzondering vormt het scenario Laag waarin voor het jaar 2024 de raming van gemiddeld -0,8% uit het CPB-scenario ‘Strenge winter’ (CEP, maart 2023) is aangehouden. In het lage scenario houdt de afname van het gemiddeld reële inkomen aan in de jaren 2025 t/m 2028. Over de totale periode 2022-2038 neemt het gemiddeld inkomen in dit scenario in reële termen met 5,6% af. In het Midden-scenario nemen de inkomens vanaf 2025 met gemiddeld 0,3% per jaar toe. In de periode 2022 t/m 2038 neemt het gemiddeld inkomen in reële termen met 2,0% toe.
In scenario Hoog varieert de inkomensgroei op een gemiddeld genomen aanzienlijker hoger niveau. In de periode 2022 t/m 2038 neemt het gemiddeld inkomen in dit scenario in reële termen met 6,5% toe.
Tabel B1: Gemiddelde reële inkomensontwikkeling per jaar per scenario in Socrates 2023 (2022-2038) Bron: ABF, Socrates 2023
19
De raming van statische koopkrachtcijfers houdt uitsluitend rekening met externe invloeden (inflatie, loonontwikkeling, overheidsbeleid). Er wordt geen rekening gehouden met veranderingen in persoonlijke omstandigheden (promotie, werkloosheid, baanwisseling, gaan samenwonen, kinderen krijgen, etc.). Gegeven de verwachting dat de werkloosheid niet sterk toeneemt lijkt dit voor de korte termijn een goede benadering van de te verwachten inkomensontwikkeling.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
52
53
Figuur B2: (Gecumuleerde) reële inkomensontwikkeling per scenario in Socrates 2023, indexcijfers met jaar 2022=100; bron: ABF, Socrates 2023
De effecten van verschillen in inkomensontwikkeling zijn in de resultaten van het Socrates-model het meest zichtbaar in de ontwikkeling van de omvang van de doelgroepen van het huurbeleid en de kwalitatieve invulling van de nieuwbouw naar prijsklasse. Een lagere inkomensontwikkeling gaat gepaard met meer huishoudens in de corporatiedoelgroep en dus een grotere vraag naar sociale huurwoningen. Een hogere economische groei heeft tot gevolg dat er meer huishoudens met een hoger inkomen zijn die een grotere vraag naar koopwoningen uitoefenen. In samenhang met demografie en economie spelen woonvoorkeuren een belangrijke rol op de woningmarkt. In het Socrates-model wordt hiertoe gebruik gemaakt van de resultaten van het meest recente WoonOnderzoek Nederland (WoON). Er is een duidelijk onderscheid tussen aan de ene kant starters en huurders, die vaak nog niet beschikken over vermogen of in een woning opgebouwd kapitaal, en aan de andere kant eigenaar-bewoners. Op de woningmarkt zijn anno 2022 de verschillen in uitgangspositie tussen beide groepen pregnanter dan ooit. In Socrates wordt een relatie verondersteld tussen de macro-economische verwachtingen en het vertrouwen in de koopsector. Om die reden is in pessimistischer inkomensscenario’s de voorkeur voor een koopwoning naar beneden bijgesteld.
In het geval van een optimistischer inkomensscenario wordt de koopvoorkeur wat groter verondersteld. Met het oog op de huidige economische en woningmarktsituatie (medio 2022) zijn de woonvoorkeuren uit het WoON 2021 voor Socrates 2023 gekoppeld aan het hoge inkomensscenario en niet, zoals in eerdere jaren, aan het Middenscenario. In het Middenscenario van Socrates is de koopvoorkeur, het percentage woningzoekenden met voorkeur voor een
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
koopwoning, dus naar beneden bijgesteld ten opzichte van WoON 2021. In het lage scenario geldt dat nog in sterkere mate. De reden om voor het Middenscenario niet uit te gaan van de WoON-voorkeuren hangt samen met de ontwikkelingen die zich na het afnemen van de enquêtes hebben voorgedaan: de sterk gestegen hypotheekrente en de onzekere economische situatie vanwege onder meer de oorlog in Oekraine en de sterk opgelopen inflatie. In de scenario’s wordt verondersteld dat de huidige hypotheekrentes (medio 2023) ongeveer gelijk blijven in de toekomst.
Tabel B2: Koopvoorkeur per scenario in Socrates 2023; bron: ABF UITGANGSPUNTEN SCENARIO's SOCRATES 2023 Laag
Midden
Hoog
Woonvoorkeuren Woningtype/woonmilieu, alle scenario's
WoON 2021
Voorkeur koop t.o.v. WoON 2021 (%-punt)
-6,5 %-punt
-4 %-punt
-
Verhuisgeneigdheid t.o.v. WoON 2021 (%-punt)
-10%-punt
-5%-punt
-
Een belangrijk onderdeel van de scenario’s is de veronderstelde kwantitatieve ontwikkeling van de woningvoorraad (aantallen nieuwbouw en sloop) per regio en gemeente. Deze verwachtingen worden overgenomen uit de Primos-prognose. Deze verwachtingen zijn gebaseerd op trends in de woningproductie in het jongste verleden, het aantal afgegeven bouwvergunningen, de ontwikkeling van de plancapaciteit, de verwachte huishoudensontwikkeling, veranderingen in het beleid van overheden, juridische ontwikkelingen en de algemene economische vooruitzichten. Er liggen geen modelberekeningen ten grondslag aan de woningbouwverwachtingen op nationaal niveau, het gaat om beredeneerde aantallen. De verwachtingen op regionaal en lokaal niveau worden vervolgens op basis van harde plancapaciteit, zachte plancapaciteit, verwachte huishoudensontwikkeling en veronderstellingen met betrekking tot het inlopen van het regionale woningtekort berekend. Onder termen als ‘nieuwbouw’, ‘woningproductie’ en ‘bouwprogramma’ wordt in Primos en Socrates overal hetzelfde verstaan: nieuwbouw inclusief overige toevoegingen20, zoals transformaties van niet-woongebouwen naar woningen en splitsing van woningen. Het is ook inclusief flexwoningen. Op deze ‘nieuwbouw conform de Primos-definitie’, is het beleidsmatige gewenste aantal van 100.000 woningen per jaar in de periode tot en met 2030 gebaseerd.
Voor meer informatie over de totstandkoming van het kwantitatieve bouwprogramma wordt verwezen naar de meest recente Primos-rapportage21. De scenario’s Laag, Midden en Hoog gaan alle drie uit van het hierboven beschreven kwantitatieve nieuwbouw- en sloopprogramma uit de Primos-prognose 2023. Het aantal
20
Om precies te zijn: het gaat om nieuwbouw (volgens de CBS-definitie) plus het saldo van overige toevoegingen en overige onttrekkingen. Meer informatie is te vinden in rapportage over Primos-prognose 2023 (zie volgende noot). 21 Primos 2023: Prognose van bevolking, huishoudens en woningbehoefte. De rapportage is te downloaden via https://abfresearch.nl/publicaties/primos-2023/
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
54
woningen dat in de scenario’s gebouwd en gesloopt wordt verschilt onderling niet. De drie scenario’s kennen ook een identieke huishoudensontwikkeling (Primos Trend).
Tabel B3: Woningproductie in Socrates 2023; bron: ABF Scenario's Laag, Midden en Hoog Nieuwbouw
Sloop
Netto groei woningvoorraad
Verkoop corporatiewoningen 4.700
2023
95.000
11.800
2024
88.000
11.900
76.100
4.700
2025
78.000
12.100
65.900
4.700
2026
84.000
12.100
71.900
4.700
2027
101.000
12.300
88.700
4.700
2028
98.000
12.400
85.600
4.700
2029
101.000
12.500
88.500
4.700
2030
99.000
12.600
86.400
4.700
2031
96.000
12.800
83.200
4.700
2032
91.000
12.800
78.200
4.700
2033
87.000
13.000
74.000
4.700
2034
82.000
13.100
68.900
4.700
2035
76.000
13.200
62.800
4.700
2036
65.000
13.300
51.700
4.700
2037
58.000
13.300
44.700
4.700
1.299.000
189.200
1.109.800
70.400
Totaal periode 2023 t/m 2037
83.200
De omvang van de sloop is trendmatig bepaald, waarbij onder andere realisaties in het verleden en ouderdom van de woningvoorraad een rol spelen. Vanwege die afhankelijkheid van de ouderdom ligt de sloop vast op buurtniveau en naar woningtype (huur/koop en eengezins/meergezins). Met andere woorden: sloop is dus grotendeels input voor het Socrates-model22. Daarnaast is in bovenstaande tabel het saldo van het aangenomen aantal ‘omzettingen’ tussen huur en koop opgenomen, onder de noemer Verkoop corporatiewoningen. Het betreft het aantal huurwoningen dat door corporaties wordt verkocht aan eigenaren-bewoners. Dit aantal is trendmatig bepaald op basis van de Verantwoordingsinformatie (dVi) en de Prospectieve informatie (dPi) die corporaties jaarlijks aanleveren. Er wordt uitgegaan van gemiddeld circa 4.700 van dergelijke verkopen per jaar. Deze woningen worden omgezet van huur naar koop en komen als (veelal betaalbare) koopwoning beschikbaar. Er wordt nog geen rekening gehouden met de eventuele invoering van het wetsvoorstel voor regulering van de middenhuur (Wet betaalbare huur) en in reactie daarop de mogelijke per saldo afname van het aantal middenhuurwoningen als gevolg van uitponden.
22
De onderverdeling van de sloop naar prijsklassen (binnen huur en binnen koop) wordt niet trendmatig bepaald (overgenomen uit de Primos-prognose), maar wordt door Socrates zelf bepaald op basis van de kwalitatieve tekorten en overschotten die volgen uit de confrontatie tussen vraag en aanbod.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
55
Veranderingen in de woningvoorraad komen in Socrates op vier manieren tot stand: nieuwbouw, sloop, verkoop van corporatiewoningen aan particulieren en huurprijsaanpassingen. De woningdifferentiatie in de nieuwbouw wordt door het Socrates-model berekend op basis van het uitgangspunt dat de kwalitatieve tekorten aan woningen zo gelijkmatig mogelijk wordt verminderd. Tekorten in een bepaald segment ontstaan wanneer de door leegstand of doorstroming beschikbare bestaande voorraad in een bepaald segment niet aan de vraag van bestaande of nieuw te vormen huishoudens kan voldoen. In de kwalitatieve uitwerking van het bouwprogramma kan gewerkt worden met wel of geen voorrang voor verschillende groepen woningzoekenden. Socrates 2023 hanteert in alle drie de scenario’s het uitgangspunt dat er geen voorrangsbeleid wordt gehanteerd. De woonvoorkeuren van starters, doorstromers en vestigers23 in een woningmarktgebied wegen naar verhouding even zwaar bij de bepaling van de kwalitatieve invulling van het bouwprogramma. Met ‘invulling’ wordt bedoeld: de samenstelling naar huur/koop, eengezins/meergezins, prijsklassen en woonmilieu. Hierdoor hebben starters en vestigers grotere slaagkansen dan wanneer alleen naar de vraag van doorstromers zou worden gekeken (wat de verhuisketens en doorstroming het meest zou bevorderen).
Dat in evenredige mate rekening wordt gehouden met de vraag van starters, vestigers en doorstromers vertaalt zich overigens niet per se in gelijke slaagkansen van deze groepen voor een nieuwbouwwoning. Die zijn namelijk ook afhankelijk van de grootte van de omvang van de vraag per groep en de verdeling van de vraag naar segment ten opzichte van het bestaande (doorstroom)aanbod. Tot slot wordt in het Socrates-model rekening gehouden met het toewijzingsbeleid en huurprijsbeleid van verhuurders. Dat gebeurt op basis van een combinatie van het wettelijke kader en het ‘gemiddelde’ beleid van verhuurders in de praktijk van de laatste jaren.
Invloed Programma Betaalbaar wonen In het eerste halfjaar van 2022 zijn er diverse ontwikkelingen geweest ten aanzien van het huurbeleid. Zo heeft de minister voor VRO in mei 2022 het Programma Betaalbaar wonen uitgebracht waarin de voornemens zijn gebundeld. De meest ingrijpende voornemens zijn: ●
Regulering middenhuur door het verhogen van de liberalisatiegrens (per 2024).
●
Vereenvoudiging huurtoeslag: schrappen van de maximale huurprijsgrens24 waardoor huurders met een laag inkomen in de geliberaliseerde huursector ook recht krijgen op huurtoeslag.
23
Starters laten geen zelfstandige woning in het woningmarktgebied waar ze willen gaan wonen achter die opnieuw bewoond kan worden, doorstromers laten wel een zelfstandige woning achter in het woningmarktgebied waarbinnen ze willen verhuizen. Vestigers komen uit andere woningmarktregio’s binnen Nederland of uit het buitenland en laten daar mogelijk een zelfstandige woning achter die bewoond kan worden. 24 Tevens wordt de vergoeding voor servicekosten in de huurtoeslag geschrapt en wordt de leeftijdsgrens voor jongeren van 23 naar 21 jaar verlaagd.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
56
Van de regulering middenhuur is op het moment van schrijven niet zeker of dit voorstel wordt aangenomen en zo ja in welke vorm precies. De vereenvoudiging huurtoeslag is uitgesteld tot 2025. Beide hervormingen zijn daarom niet meegenomen in Socrates 2023.
Nationale prestatieafspraken en eenmalige huurverlaging 2023 Het kabinet heeft op 30 juni 202225 zogenoemde Nationale prestatieafspraken (NPA) gemaakt met Aedes, Woonbond en VNG. De belangrijkste punten uit de Nationale prestatieafspraken ten aanzien van huurbeleid zijn: ●
In afwijking van het inflatievolgende beleid van afgelopen jaren spreken partijen af dat de huursom van corporaties in 2023, 2024 en 2025 een maximale stijging zal hebben die gelijk is aan de CAO-loonontwikkeling van het voorgaande jaar minus 0,5 procentpunt. Op individueel woningniveau mag de huur 0,5 procentpunt hoger stijgen dan de maximale huursomstijging. In Socrates 2023 krijgen de lagere inkomens (corporatiedoelgroep) in de gereguleerde huursector in reële termen een huurverhoging van 0%26.
●
In 2023 kregen huurders van corporaties in gereguleerde woningen met én een inkomen onder 120% van het sociaal minimum27 én een kale huur hoger dan € 575 (prijspeil 2023) een wettelijk verplichte eenmalige huurverlaging tot dat bedrag. In Socrates 2023 wordt deze eenmalige huurverlaging conform het beleid in 2023 doorgevoerd.
●
Partijen spreken af dat het aantal woningen met een huurprijs tot € 550 (prijspeil 2020) in de totale corporatievoorraad tot en met 2025 niet afneemt. In Socrates 2023 is dit vertaald door van woningen met een huur onder € 550 te eisen dat na mutatie de nieuwe huur niet hoger is dan € 550.
DAEB-inkomensgrens en inkomensafhankelijke huurverhogingen In Socrates 2023 wordt daarnaast, net als in Socrates 2022, rekening gehouden met de volgende wijzigingen in het huurbeleid die al per 2022 zijn ingegaan. ●
Hogere DAEB-inkomensgrens voor meerpersoonshuishoudens: vanaf 2022 is de DAEB-inkomensgrens voor meerpersoonshuishoudens hoger dan de DAEB-inkomensgrens voor eenpersoonshuishoudens. Uitgedrukt in prijspeil 2023 geldt voor meerpersoonshuishoudens de grens van € 48.625 en voor eenpersoonshuishoudens € 44.035. Overigens is bij de invoering door de wetgever bepaald dat deze wijziging na drie jaar wordt geëvalueerd. In Socrates 2023 is aangenomen dat de invoering een permanent karakter heeft.
●
Nieuwe systematiek voor inkomensafhankelijke huurverhogingen: per 2022 is de systematiek voor inkomensafhankelijke huurverhogingen voor huurders met een inkomen boven de DAEB-
25
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/06/30/kabinet-sluit-nationale-prestatieafspraken-volkshuisvesting-met-aedes-woonbond-en-vng . 26 Het kan zijn dat in specifieke jaren (zoals naar verwachting in 2024) de daadwerkelijke gemiddelde huurverhoging (gebaseerd op de CAO-loonontwikkeling) hoger ligt dan de inflatie (CPI) maar in het Socrates-model moet een modelinstelling worden gekozen voor een langjarige periode en dan lijkt een gemiddelde huurverhoging in reële termen van 0% voor de lagere inkomens een redelijk uitgangspunt. Bovendien wordt in de jaren na 2025 waarschijnlijk weer overgestapt op een inflatievolgend huurbeleid. 27 Sociaal minimum is daarbij gedefinieerd als de minimuminkomensgrens uit de huurtoeslagregeling.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
57
inkomensgrenzen veranderd. In de nieuwe systematiek kunnen hoge middeninkomens maximaal € 50 en hoge inkomens maximaal € 100 huurverhoging krijgen. In Socrates 2023 wordt gewerkt met deze nieuwe systematiek van inkomensafhankelijke huurverhogingen, rekening houdend met de praktijk dat slechts een deel van de corporaties deze toepast.
Toewijzingsregels huurwoningen Daarnaast zijn in het Socrates-model enkele beleidsregels verwerkt die grenzen stellen aan de invulling volgens de woonvoorkeuren. Corporaties moeten minimaal 92,5%28 van de vrijkomende woningen in hun DAEB-bezit toewijzen aan de corporatiedoelgroep (tot DAEB-inkomensgrens). Daarnaast dient minstens 95% van de verhuringen aan huishoudens behorend tot de doelgroep passend toewijzen een woning tot de aftoppingsgrens te betreffen. Deze regels gelden alleen voor het corporatiebezit in de gereguleerde huursector en niet voor private verhuurders. Binnen het Socrates-model wordt echter geen onderscheid gemaakt naar type verhuurder. Omdat de corporaties dominant zijn in de gereguleerde sector worden in het rekenmodel aanpassingen gedaan aan de voorkeuren om zogenaamde goedkope en dure ‘scheefheid’ bij toewijzing te vermijden, vooral in het gereguleerde huursegment. Overigens zullen ook veel private (ver)huurders dure scheefheid bij nieuwe verhuring proberen te vermijden. De voorkeuren voor bepaalde huurprijsklassen binnen de gereguleerde huursector zijn daarmee ingeperkt. Dit geldt in beginsel niet voor de voorkeuren voor geliberaliseerde huurwoningen en koopwoningen. Zoals eerder aangegeven zijn de parameters gebaseerd op het wettelijke kader en het ‘gemiddelde’ beleid van verhuurders in de praktijk van de laatste jaren.
Hiervoor kijken we naar de uitkomsten van de CBS Huurenquête 2022 en 202129.
28
Corporaties mogen dus standaard 7,5% vrij toewijzen. Dit percentage van 7,5% mag echter (via prestatieafspraken) worden verhoogd naar maximaal 15%. In dat geval moet er dus minimaal 85% van de woningen naar de doelgroep. 29 De CBS Huurenquête 2023 was ten tijde van het samenstellen van Socrates 2023 nog niet beschikbaar.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
58
Tabel B4: Uitwerking huurbeleid in Socrates 2023; bron: ABF
59
UITGANGSPUNTEN SCENARIO's SOCRATES 2023 Laag Huuraanpassingen 2023
Midden
Hoog
Huurders tot 120% sociaal minimum in corporatiesector huurverlaging naar 550 euro
2022 en verder: Gereguleerde sector, lage inkomens
0,0%
0,0%
0,0%
Eenpersoons met hoog middeninkomen € 45.938 - € 55.550
€ 12,50
€ 12,50
€ 12,50
Eenpersoons met hoog inkomen > € 55.550 (1,5x modaal)
€ 25,00
€ 25,00
€ 25,00
Meerpersoons met hoog middeninkomen € 53.126 - € 74.000 € 12,50
€ 12,50
€ 12,50
Meerpersoons met hoog middeninkomen > €74.000 (2x modaal) € 25,00
€ 25,00
€ 25,00
Gereguleerde sector, boven inkomensgrens
Geliberaliseerde sector
0,2%
0,2%
0,2%
Huurverhoging over de liberalisatiegrens heen
nee
nee
nee
Aandeel huurharmonisatie bij nieuwe verhuring
70%
70%
70%
Huurharmonisatie tot x% max huur (nieuw WWS)
81%
81%
81%
Huurplafond bij 6% WOZ Aandeel van prijsklasse 3 waarvan bij mutatie een overgang over aftoppingsgrens naar prijsklasse 4 wordt tegengehouden Aandeel dat onder aftoppinsgrens gebracht wordt
ja
ja
ja
25%
25%
25%
19%
19%
19%
Harmonisatie over liberalisatiegrens heen
ja
ja
ja
Dure scheefheid voorkomen (Alleenstaan Q1; samenwonend Q1-2); aanpassing voorkeuren boven aftoppingsgrens
ja
ja
ja
Goedkope scheefheid voorkomen (Q4-5); aanpassing voorkeuren onder liberalisatiegrens
ja
ja
ja
Nieuwe verhuringen in gereguleerd segment
Toewijzing gereguleerde huursector
B1.2
Overzicht woonmilieus
In het woningmarktmodel van ABF spelen woonmilieus een belangrijke rol. Het woonmilieu is een definiëring van de locatie- en fysieke buurtkenmerken die mede de woonaantrekkelijkheid bepalen. Het woonmilieu wordt bepaald per buurt (volgens de CBS-indeling) en is een van de kenmerken die mede de aantrekkelijkheid van een woning voor een huishouden bepalen. De voorkeuren voor het type woonmilieu zijn afgeleid uit het WoonOnderzoek Nederland 2021. De jaarlijkse confrontatie tussen vraag en aanbod in het model vindt per woningmarktgebied plaats op het niveau van de afzonderlijke woonmilieus. Bij het bepalen van de kwalitatieve invulling van het bouwprogramma spelen kwalitatieve overschotten en tekorten per type woonmilieu dus een belangrijke rol. Met ingang van dit jaar is een geheel nieuwe typologie afgeleid met 11 typen woonmilieus (plus de categorie “geen woonmilieu”) die jaarlijks kan worden bijgewerkt. Een bijkomstig element van de nieuwe indeling is dat met het toekomstige (of: ‘te verwachten’) woonmilieu wordt gewerkt. Als een buurt nu nog onbebouwd of een bedrijventerrein is terwijl er op termijn een nieuwbouwwijk zal verrijzen, is niet de huidige maar de toekomstige situatie bepalend. In de nieuwe indeling worden woonmilieus onderscheiden op basis van de volgende vier elementen: ●
Grootte bebouwde kom: voor het onderscheid tussen Grootstedelijk, Stedelijk, Dorps en Landelijk.
●
Aanwezigheid van centrumvoorzieningen en verhouding tussen eengezins- en meergezinswoningen: voor het onderscheid tussen Centrum, Compact en Grondgebonden.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
●
Mate van groen en water in de omgeving: voor welke woonmilieus “Grootstedelijk met Groen” en “Stedelijk met Groen” zijn.
●
Afstand tot (grote) stad: voor het onderscheid tussen de woonmilieus “Landelijk” en “Dorps” enerzijds en het woonmilieu “Landelijk of Dorps bij de Stad” anderzijds.
In Staphorst komen alleen de landelijke en dorpse woonmilieus voor. Figuur B3: Woonmilieus in woningmarktregio Zwolle en Staphorst
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
60
B1.3
Woningmarktgebieden
In het woningmarktmodel wordt een indeling in 31 zogenoemde functionele woningmarktgebieden (regio’s) gehanteerd. Deze regio’s zijn vastgesteld op basis van de intensiteit van verhuisrelaties tussen gemeenten.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
61
Bijlage B: Lokale input: uitnodiging rondetafelgesprek Vragenlijst lokale input Woningbehoefteonderzoek Staphorst 2023 door ABF Research
Hieronder volgen enkele vragen over de woningmarkt in de gemeente Staphorst. U wordt verzocht de vragen te beantwoorden vanuit uw eigen perspectief of dat van uw organisatie. Het gaat daarbij uitdrukkelijk om uw beeld, uw mening of inzichten! Wanneer uw reactie slechts betrekking heeft op één kern of wanneer u specifieke verschillen ziet tussen de kernen, dan kunt u dat bij de vierde vraag aangeven. Een reactie in korte bewoording volstaat. De Word-file na invulling graag vóór 7 juli retourneren aan: wim.faessen@abf.nl. 1.
Is er in gemeente Staphorst volgens u sprake van een gespannen woningmarkt, waarbij de vraag aanzienlijk groter is dan het beschikbare aanbod?
Zo ja, wie (welke groepen of huishoudens) hebben daar volgens u het meest last van?
2.
Sluit volgens u het beschikbare aanbod goed aan op de vraag van de verschillende doelgroepen?
Zo nee, van welke woningen (eigendom, type, prijsklasse, etc.) zou het aanbod dan volgens u moeten worden vergroot?
3.
Wat zijn volgens u de belangrijkste aandachtspunten voor de woningmarkt in Staphorst?
4.
Heeft uw reactie betrekking op de hele gemeente of op een specifieke kern, zo ja welke?
Het is mogelijk dat kernen op een of meer van deze aandachtspunten van elkaar verschillen. Als dat volgens u het geval is, om elke aandachtspunten en om welke kernen gaat het dan?
Tot slot: U bent van harte uitgenodigd deel te nemen aan het rondetafelgesprek op 13 juli dat van 13:00-14:00 uur wordt gehouden in locatie gemeentehuis Staphorst. Graag hoor ik of u daarbij aanwezig wilt zijn. ABF zal daar een korte toelichting geven op het onderzoek waarna u in de gelegenheid wordt gesteld uw mening of inzichten te delen. Wanneer u dat wel nog wilt doen maar de datum niet schikt kunt u dat ook hieronder aangeven. NB Deze uitnodiging geldt alleen voor u of uw vervanger! Het rondetafelgesprek is géén informatiebijeenkomst vanuit de gemeente! Graag met “Ja” of “Nee” aangeven wat voor u van toepassing is: A. B.
Ik neem graag deel aan het overleg op donderdag 13 juli Ik kan niet op 13 juli maar zoek zelf nog even contact met ABF om vragen of inzichten te bespreken C. Ik heb op dit moment geen behoefte aan verdere toelichting en zal op 13 juli niet aanwezig zijn en neem ook geen contact op met ABF.
Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023
63