bijlage 1 - nota Thuis in Staphorst.pdf
Tekst van het document
Thuis in Staphorst Integratie en participatie van statushouders “Een samenleving is geen samenleving als er geen verbinding tussen mensen (meer) is”
Status: concept Staphorst, 16 november 2021
Voorwoord wethouder
1
Inhoudsopgave
Voorwoord wethouder ................................................................................................................................1 Inhoudsopgave.............................................................................................................................................2 Hoofdstuk 1. Inleiding .................................................................................................................................5 Hoofdstuk 2. Aanleiding ..............................................................................................................................6 2.1 Verantwoordelijkheid ........................................................................................................................6 2.2 Achterblijvende resultaten ...............................................................................................................6 Hoofdstuk 3. Rol gemeenteraad ................................................................................................................7 Hoofdstuk 4.
Nieuwe inburgeringswet in het kort ..................................................................................8 4.1 Aanleiding tot de nieuwe inburgeringswet .....................................................................................8 4.2 Ambitie nieuwe inburgeringswet .....................................................................................................8 4.3 Regievoering .......................................................................................................................................8 4.4 Onderwijsleerroutes ..........................................................................................................................8 4.5 Maatschappelijke begeleiding ..........................................................................................................9 4.6 Verschil oude en nieuwe inburgeringswet .....................................................................................9 Hoofdstuk 5.
Wat willen we in Staphorst? ..............................................................................................10 5.1 Doelstelling .......................................................................................................................................10 5.2 Uitgangspunten ...............................................................................................................................10 5.3 Maatschappelijke doelen ................................................................................................................11 Hoofdstuk 6. Nieuwe inburgeringswet - uitgebreid ..............................................................................13 6.1 Gemeentelijke regie ........................................................................................................................13 6.2 Koppeling door COA ........................................................................................................................14 6.3 Warme overdracht/start brede intake ..........................................................................................14 6.4 Taakstelling en huisvesting .............................................................................................................15 6.5 Welkom/ontvangst
..........................................................................................................................15 6.6 Maatschappelijke begeleiding ........................................................................................................15 6.7 Begeleiding ná 18 maanden ...........................................................................................................17 6.8 Algemene adviesfunctie ..................................................................................................................17 6.9 Vervolg brede intake .......................................................................................................................17 6.10 Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) .....................................................................18 6.11 Onderwijs – drie leerroutes ..........................................................................................................19 6.12 Ontheffingsmogelijkheid ..............................................................................................................20 6.13 Regionale samenwerking..............................................................................................................20 2
6.14 Onderwijsaanbod ..........................................................................................................................21 6.15 Participatieverklaring ....................................................................................................................21 6.16 Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) ..............................................................................22 6.17 Ontzorgen .......................................................................................................................................22 Hoofdstuk 7. Een startklas? ......................................................................................................................24 Hoofdstuk 8. Verbinden met taalondersteuning ...................................................................................25 Hoofdstuk 9.
Kinderen tot 18 jaar ...........................................................................................................26 9.1 Doelgroep tot 4 jaar ........................................................................................................................26 9.2 Doelgroep 4-12 jaar .........................................................................................................................26 9.3 Doelgroep 12 –18 jaar .....................................................................................................................26 Hoofdstuk 10. Integratie ...........................................................................................................................27 Hoofdstuk 11. Samenloop met Participatiewet .....................................................................................28 11.1 Arbeidsmarkt..................................................................................................................................28 11.2 Ondersteuning gemeente ............................................................................................................29 Hoofdstuk 12.
Handhaving .......................................................................................................................30 12.1 Boetes gemeente ...........................................................................................................................30 12.2 Boetes DUO ....................................................................................................................................30 12.3 Boetes - afstemming Participatiewet ..........................................................................................30 Hoofdstuk 13. Tolken ................................................................................................................................31 Hoofdstuk 14. Ondertussengroep / ELIP-groep .....................................................................................32 Hoofdstuk 15. Nazorg ...............................................................................................................................33 Hoofdstuk 16.
Partners .............................................................................................................................34 16.1 Statushouders ................................................................................................................................34 16.2 Inwoners .........................................................................................................................................34 16.3 COA ..................................................................................................................................................34 16.4 VechtHorst ......................................................................................................................................34 16.5 Vluchtelingenwerk .........................................................................................................................34 16.6 Onderwijsaanbieder ......................................................................................................................35 16.7 Werkgevers .....................................................................................................................................35 16.8 Bibliotheek/Taalpunt .....................................................................................................................35 16.9 SWS
..................................................................................................................................................35 16.10 Deltion volwassenonderwijs ......................................................................................................35 16.11 Voorliggende voorzieningen ......................................................................................................35 16.12 Aanbieders nutsvoorzieningen c.a. ...........................................................................................35 16.13 DUO ...............................................................................................................................................36 16.14 CBS ................................................................................................................................................36 16.15 Arbeidsmarktregio ......................................................................................................................36 3
16.16 Subregio........................................................................................................................................36 16.17 Provincie Overijssel .....................................................................................................................36 Hoofdstuk 17. Communicatie ..................................................................................................................37 Hoofdstuk 18. Financiën ...........................................................................................................................38 18.1 Voorzieningen ................................................................................................................................38 18.2 Uitvoering .......................................................................................................................................39 Hoofdstuk 19. Informatievoorziening .....................................................................................................40 Hoofdstuk 20. Evalueren/monitoren .......................................................................................................41
4
Hoofdstuk 1. Inleiding Voor u ligt het eerste beleidsplan van de gemeente Staphorst over inburgering. Een plan dat gericht is op nieuwe inwoners van Staphorst die zich over het algemeen via een asielprocedure in onze gemeente vestigen. Niet eerder was er voldoende aanleiding om een beleidsplan te schrijven. Maar per 1 januari 2022 wordt in Nederland een stelselwijziging doorgevoerd op inburgering en treedt de Wet inburgering 2021 (Wi2021)in werking. Daarin krijgt de gemeente de centrale regie toegewezen voor het inburgeren van statushouders. Dit is de directe aanleiding om de benadering van gemeente Staphorst te formuleren. Het plan is nu in de eerste plaats een beschrijving van de feitelijke stappen die in het kader van de wet samen met statushouders moeten worden gezet ten behoeve van hun inburgering. We hebben ons ondersteuningsaanbod voor (re-)integratie op de arbeidsmarkt, dat blijft gehandhaafd. Maar dat aanbod kent een beperkte ambitie als het gaat om de eigenlijke inburgering. Nu de gemeentelijke rol met betrekking tot de inburgering wettelijk duidelijk is bepaald, wordt veel duidelijker aan welke ondersteuning behoefte is. In de gemeente Staphorst heeft zich in de afgelopen 15 jaar een groot aantal statushouders gevestigd. Dit gebeurde onder twee verschillende wettelijke regimes. Nu dient de volgende stelselwijziging zich aan.
De nieuwe wet is van toepassing op volwassen statushouders. Het aantal statushouders dat jaarlijks in Staphorst gehuisvest (moet) worden wisselt. Op basis van de ervaring van de afgelopen jaren verwachten we per jaar tussen 5 en 10 volwassen statushouders op wie de nieuwe wet van toepassing is. Het aantal is niet groot, maar het maatschappelijk belang van een goede inburgering is dat wel. De Wi2021 geeft voor de gemeente maar beperkt ruimte om eigen beleid te voeren. Hoewel de voorliggende nota (dus) voor een groot deel op uitvoering is gericht willen we het moment van invoeren van de Wi2021 toch markeren met een nota die door de gemeenteraad wordt vastgesteld.
5
Hoofdstuk 2. Aanleiding 2.1 Verantwoordelijkheid In de huidige wet ligt de verantwoordelijkheid voor het behalen van de inburgeringsdoelen door de statushouder volledig bij de statushouder zelf. De rol van de gemeente beperkt zich tot het voorzien in huisvesting, maatschappelijke begeleiding en de zorg voor de ondertekening van de participatieverklaring. Statushouders zijn zelf verantwoordelijk voor het inkopen/contracteren en het volgen van inburgeringsonderwijs (en uiteraard voor het behalen van resultaat). Dat geldt ook voor de bekostiging van dat onderwijs, daarvoor kan een lening bij DUO worden afgesloten. Wanneer het inburgeringsexamen niet wordt gehaald ontstaat er een terugbetalingsverplichting. De ervaring met de huidige wet heeft geleerd dat het zelfstandig kiezen van de juiste opleiding voor deze groep nieuwe inwoners van Staphorst een lastige is. Landelijk zien we dat diverse statushouders daarbij verkeerde keuzes maken, waar ze hun hele verdere leven (financiële) last van hebben. Daarnaast wordt iedereen, ongeacht capaciteiten en competenties, op hetzelfde niveau geexamineerd.
2.2 Achterblijvende resultaten Verschillende resultaatpeilingen, die gestaafd worden door dagelijkse praktijkervaringen, leren dat de resultaten op het gebied van inburgering en integratie in de Nederlandse samenleving de afgelopen jaren niet positief zijn. Veel statushouders halen hun inburgeringsexamen niet, raken (mede daardoor) slecht ingeburgerd en komen in financiële problemen. Deze resultaten hebben vanzelfsprekend ook hun uitwerking op de kansen voor betaald werk en de integratie en participatie in het algemeen. De te beperkte taalbeheersing en te beperkte worteling in de Nederlandse en Staphorster samenleving bemoeilijken het betreden van de arbeidsmarkt en het aangaan van relaties in de samenleving. Hier is de ondertitel van deze nota van toepassing: “Een samenleving is geen samenleving als er geen verbinding tussen mensen (meer) is”. Het is daarom hoog tijd voor een andere benadering. Voor zover de statushouder (nog) geen betaald werk verricht valt hij/zij onder de Participatiewet en heeft de gemeente vanuit die verantwoordelijkheid bemoeienis. Formeel beperkt die bemoeienis zich tot het creëren van dusdanige omstandigheden dat de statushouder gereed is voor de arbeidsmarkt. Arbeidsvaardigheid, communicatievaardigheid en taalbeheersing zijn dan de kernpunten.
Maar het is een sectorale benadering waarbij afstemming met andere ondersteuners/ ketenpartners niet vanzelfsprekend is en soms bemoeilijkt wordt omdat de regiefunctie bij de statushouder zelf ligt. Onze ervaring in het huidige stelsel leert dat deze verantwoordelijkheid te groot is voor een belangrijk deel van deze doelgroep.
6
Hoofdstuk 3. Rol gemeenteraad De gemeente krijgt de centrale regie op de uitvoering van het inburgeringsproces. De Wi2021 en de daarop gebaseerde lagere regelgeving biedt het kader, maar in de uitvoering is er ruimte voor eigen keuzes. Er kan rekening worden gehouden met lokale omstandigheden, maatwerk is mogelijk. In deze nota wordt onder andere beschreven welk takenpakket de gemeente gaat uitvoeren. De rol van de gemeenteraad, specifiek voor de uitvoering van deze wet, is daarbij beperkt. Toch zijn in deze nota een aantal uitgangspunten/kaders geformuleerd wat betreft maatschappelijke resultaten die we in Staphorst willen halen. Hoe gaan we die behalen? Verder zal de gemeenteraad op deze inburgeringstaak vooral betrokken zijn in haar controlerende rol.
7
Hoofdstuk 4. Nieuwe inburgeringswet in het kort 4.1 Aanleiding tot de nieuwe inburgeringswet Al in het regeerakkoord van het kabinet Rutte III (najaar 2017) wordt voor inburgering een stelselwijziging aangekondigd waarbij de regierol buiten de statushouder komt te liggen. Na enkele keren uitstel zal de nieuwe inburgeringswet per 1 januari 2022 van kracht worden. In de wet is er voor gekozen de regie op de uitvoering bij de gemeente te leggen. De belangrijkste reden is hiervoor al beschreven: de inburgeringsresultaten en de mate van zelfredzaamheid van de groep blijven achter en de sociale en financiële problemen van deze groep zijn, gemiddeld gezien, groot. Statushouders overschrijden de maximale inburgeringstermijn regelmatig, daar zijn de statushouders in Staphorst geen uitzondering op. Daarnaast halen ze niet altijd het hoogst mogelijke niveau. Ook kan worden gesteld dat het systeem van een vrije markt op het gebied van inburgeringsonderwijs niet werkt voor deze groep die de weg in de Nederlandse samenleving nog niet kent. Bij derden betrokkenen (o.a. gemeente) is er onvoldoende zicht op de voortgang. Meedoen in en aan de Nederlandse samenleving is voor statushouders, ook na enkele jaren, vaak nog een brug te ver. We zullen meer moeten doen om deze groep volwaardig onderdeel van onze samenleving te laten zijn.
4.2 Ambitie nieuwe inburgeringswet Belangrijkste ambitie van de Wi2021is dat alle inburgeringsplichtigen snel en volwaardig mee doen in de Nederlandse maatschappij, waar mogelijk via betaald werk. Het is noodzakelijk dat inburgeraars een goed beeld krijgen van hun competenties, kennis, talenten en vaardigheden, die benutten en verder ontwikkelen. Dat is absoluut noodzakelijk om, vanuit een andere culturele achtergrond, een verbonden plaats in de Nederlandse samenleving in te nemen. 4.3 Regievoering Met de nieuwe wet wijzigt het inburgeringsstelsel. De regie voor de inburgering die nu bij de statushouder ligt, komt bij de gemeente te liggen. Tijdigheid, snelheid, maatwerk, dualiteit en kwaliteit zijn kernwoorden uit de wet. Inburgeringsplichtigen hoeven niet zelf meer voor het inkopen van onderwijs te zorgen en hoeven voor het volgen van dat onderwijs (dus) ook geen lening meer af te sluiten. De inburgering krijgt verder onder andere vorm op basis van een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) dat als een beschikking wordt vastgesteld. 4.4 Onderwijsleerroutes Het nieuwe inburgeringsstelsel kent drie onderwijsleerroutes die aansluiten bij het niveau van de inburgeringsplichtige: de Onderwijsroute (schakelroute richting regulier onderwijs), de Z-route voor mensen die beperkt leerbaar zijn en de B1-route voor de overige inburgeraars.
Ook kent de wet nog de Participatieverklaring (PVT) en de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). In de nieuwe wet is dualiteit uitgangspunt. Dat betekent dat, parallel aan het volgen van (taal)onderwijs, de participatieverplichting bestaat in de vorm van betaald- of vrijwilligerswerk.
8
4.5 Maatschappelijke begeleiding Tenslotte is in de wet opgenomen dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de maatschappelijke begeleiding en, in de eerste 6 maanden van het verblijf in de gemeente, de financiële ontzorging van inburgeringsplichtige statushouders. Een belangrijk verschil met de huidige wet, is dat gemeenten ook verantwoordelijk worden voor de intake en begeleiding van inburgeraars die geen asielvergunning hebben, maar een reguliere verblijfsvergunning voor bepaalde tijd, zoals gezinsmigranten en migranten met een Nederlandse partner. Bij deze doelgroep hebben wij geen invloed op de instroom. 4.6 Verschil oude en nieuwe inburgeringswet De belangrijkste verschillen tussen beide wetten op een rij:
Huidige situatie verantwoordelijkheid huisvesting bij gemeente maatschappelijke begeleiding, Participatieverklaring
Nieuwe situatie verantwoordelijkheid huisvesting bij gemeente, warme overdracht, brede intake, plan inburgering en participatie (PIP), aanbod onderwijs, maatschappelijke begeleiding, ontzorging, module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), Participatieverklaring
verantwoordelijkheid bij inburgeringsplichtige
Regie en aanbodplicht voor gemeenten én eigen verantwoordelijkheid inburgeringsplichtige
Inkoop en financiering inburgeringstrajecten voor verantwoordelijkheid inburgeringsplichtige
Inkoop en financiering van inburgeringstrajecten voor asielmigranten door gemeenten
Onderwijs en participeren staan niet in verband met elkaar.
Duale benadering (onderwijs en participatie) en verbinding met Participatiewet
Financiële zelfredzaamheid inburgeringsplichtige Verplichte financiële ontzorging en training financiële zelfredzaamheid Geen onderscheid in leerniveaus
Drie verschillende leerroutes, keuze wordt vastgelegd in PIP op basis van brede intake
Inburgering gericht op taalniveau A2
Standaard inburgering gericht op taalniveau B1
9
Hoofdstuk 5. Wat willen we in Staphorst? 5.1 Doelstelling We sluiten ons uiteraard aan bij de hoofddoelstelling die de wetgever heeft neergelegd dat inburgeringsplichtigen snel en volwaardig mee doen in de Nederlandse samenleving. Daarbij streven we naar het hoogst mogelijke zodat de inburgeringsplichtige aan het eind van de inburgeringsperiode, via betaald werk, vrijwilligerswerk of minimaal enige vorm van structurele dagbesteding buiten het huishouden, deelneemt aan de Staphorster samenleving. Dit houdt in dat inburgeraars zelfredzame, betrokken inwoners van Staphorst worden. Zij zijn financieel onafhankelijk en kunnen voor zichzelf zorgen. Dit kan op voorwaarde dat ze de taal voldoende machtig zijn en kennis hebben van de maatschappij. De Wi2021 geeft de gemeente alleen op uitvoerend vlak beleidsvrijheid. In die uitvoering willen we aansluiten bij uitgangspunten die we in Staphorst al hanteren vanuit de missie: Iedereen in Staphorst doet mee en draagt zijn steentje bij, naar eigen kunnen. Daar helpen we elkaar bij. We kijken daarbij vanuit de leefwereld van de nieuwkomer, we zetten in op preventie en werken integraal. Daarbij proberen we kostenbewust te zijn. 5.2 Uitgangspunten Praktisch gebruiken we daarbij in de uitvoering de uitgangspunten: 1. Wij kijken (eerst) naar de mens en zijn situatie; 2.
Wij focussen ons op het resultaat dat we samen met de statushouder willen bereiken; 3. Wij gaan voor duurzame structurele oplossingen op de lange termijn; 4. Wij laten de verantwoordelijkheid bij de inburgeraar, zodra dat mag en kan; 5. Wij zetten beschikbare middelen en tijd effectief en efficiënt in. Specifiek benadrukken we: Integraliteit We kunnen inburgeringsplichtigen alleen snel en volwaardig laten meedoen aan onze samenleving als we de inburgeringsvoorzieningen verbinden met de voorzieningen die verder binnen het sociaal domein beschikbaar zijn. Door de regierol die we krijgen kan deze verbinding ook worden gelegd. Met de brede intake die gehanteerd gaat worden brengen we de volledige situatie op alle leefgebieden in kaart. De verantwoordelijkheid voor het inburgeren zelf ligt bij de gemeente én bij de inburgeraar gezamenlijk. Afspraken hierover worden vastgelegd in de PIP waarin het duale karakter van de inburgering (leren en participeren) tot uitdrukking gaat komen. De verantwoordelijkheid op andere (leef)gebieden nemen wij niet van de statushouder over. Door een volledige inventarisatie te maken kunnen we hem/haar de goede verwijzing geven. Het vlot inburgeren vereist dat iemand daarvoor lichamelijk en geestelijk geen belemmeringen kent. Vaak is dat juist bij deze groep wél het geval.
Aandacht voor alle leefgebieden is dan ook een voorwaarde om de inburgering te kunnen laten slagen.
10
Snelle start/direct aan de slag Statushouders verkeren, nadat hun de verblijfstatus is toegekend, over het algemeen lange tijd in onzekerheid over hun toekomstige huisvesting. Nadat men aan een gemeente is gekoppeld duurt het over het algemeen een flink aantal maanden voordat de huisvesting wordt gerealiseerd en het contact met de gemeente tot stand komt. Daarna duurt het nog geruime tijd voordat de daadwerkelijke inburgering kan starten. Dit lange tijdsverloop draagt niet bij aan een vlotte en succesvolle inburgering. Dit heeft de wetgever ook geconstateerd. De nieuwe wet beoogt te stimuleren dat al tijdens het verblijf in het AZC de brede intake geheel of gedeeltelijk wordt afgenomen. Dit gaan we ook doen, waarmee de verwachtingen van gemeente en statushouder(sgezin) over en weer vroegtijdig duidelijk worden. Hoe sneller men zich daarvan bewust is, hoe beter. We proberen de statushouder zo vroeg mogelijk een actieve houding aan te laten nemen. Eenmaal woonachtig in Staphorst moet binnen 10 weken de PIP worden vastgesteld, waarin de (onderwijs)route wordt vastgelegd die individueel gelopen wordt. We proberen daarna zo snel als mogelijk de formele inburgering te starten, waarbij een duaal traject wordt gevolgd. De termijn waarop dit kan plaatsvinden is afhankelijk van de aanbieder.
Duurzame aanpak vereist maatwerk In de huidige situatie zien we nog vaak dat uitstroom naar werk niet duurzaam is. Daarom is het zo belangrijk om vanaf het begin een goed beeld van de inburgeringsplichtige en zijn/haar capaciteiten te krijgen. Een compleet beeld werkt mee aan een duurzame plaats in de maatschappij. De verschillende leerroutes die worden aangeboden maken, veel meer dan nu, maatwerk mogelijk. We willen de inburgeringsplichtige graag snel, maar vooral ook goed helpen. De startfase is cruciaal voor het kiezen van de juiste route. Daarvoor moet voldoende tijd beschikbaar zijn. Voorkomen moet worden dat een overhaaste keuze moet worden gemaakt op basis van onvolledige informatie. Gedurende de inburgeringsperiode mag in de eerste anderhalf jaar één keer van route worden gewisseld. In het eerste halfjaar zal het contact tussen gemeente en inburgeringsplichtige intensief zijn. Langzaam kan dit minder worden. We beschouwen dit als investering in de toekomst, een toekomst waarin minder beroep op voorzieningen hoeft te worden gedaan. Belangrijke voorwaarde om in dit geval maatwerk te kunnen verlenen is cultuursensitiviteit. Dat we ons bewust zijn van de culturele achtergrond van een statushouder mag echter nadrukkelijk niet betekenen dat deze zich niet aan de Nederlandse normen en waarden hoeft te houden.
Het primaire streven is en blijft de nieuwkomer een volwaardig lid van de Nederlandse samenleving te laten worden. 5.3 Maatschappelijke doelen Vanzelfsprekend willen we een eenduidige beleidslijn. Daarbij richten we ons op de 31 maatschappelijke doelen die we als uitwerking van het gebruik van het zg. kwaliteitskompas gaan hanteren en die we recent aan de raadsgroep sociaal domein hebben gepresenteerd. Die doelen vallen allemaal onder de 11 thema’s: Opgroeien en ontwikkelen: gezond opgroeien, veilig opgroeien, kansrijk opgroeien; Meedoen: participatie, inclusie, durf te vragen; Samenleven: mantelzorg, voor elkaar met elkaar; Gezondheid: gezonde leefstijl, psychische gezondheid, gezonde leefomgeving. 11
De maatschappelijke resultaten zijn beoogd voor de hele samenleving, voor alle inwoners, dus ook de nieuwkomers. Maar er zijn enkele doelen die met name voor statushouders extra relevantie hebben. Onder Kansrijk opgroeien: - Alle kinderen een gelijkwaardige start laten maken op het primair onderwijs; - Meer anderstalige kinderen gaan met een goede basis van de Nederlandse taal naar het voortgezet onderwijs; Onder Participatie: - Meer inwoners beschikken over basisvaardigheden waardoor ze zelfstandig kunnen functioneren en zich persoonlijk kunnen ontwikkelen; - Nieuw binnenkomende statushouders zijn in staat om actief mee te doen in Staphorst; Onder Inclusie: - Inwoners met een migratie-achtergrond…………..voelen zich gerespecteerd in onze gemeente; Onder Durf te vragen: - Inwoners stellen hun hulpvraag eerder, zodat ze tijdig de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben; Onder Voor elkaar met elkaar: - Meer inwoners voelen zich verantwoordelijk voor elkaar en hun directe omgeving;
Naast de expliciete bedoeling van de Inburgeringswet 2021 zullen we de resultaten ook toetsen aan de genoemde maatschappelijke doelen en zullen we activiteiten ook daarop richten. In de drie jaar dat mensen in Staphorst inburgeren (formele wettelijke termijn) willen we ze, zoveel als mogelijk, in dezelfde uitgangspositie brengen als de andere inwoners van onze gemeente.
12
Hoofdstuk 6. Nieuwe inburgeringswet - uitgebreid 6.1 Gemeentelijke regie Onder de huidige wet ligt de regie voor de inburgering bij de inburgeringsplichtige zelf. Voor de gemeente is formeel alleen de Participatiewet een ingang. Afhankelijk van de situatie/behoefte/problematiek zal in de loop van de tijd mogelijk andere ondersteuning nodig zijn. Maar vanuit inburgeringsperspectief wordt geen integrale regie gevoerd. De Wi2021 legt nu een regieverantwoordelijkheid bij de gemeente. Totdat men geslaagd is voor het inburgeringsexamen is de gemeente formeel mede verantwoordelijk. Na die mijlpaal is de supervisie vanuit de Inburgeringswet er niet meer. Voor andere wettelijke kaders (denk aan Participatiewet, zorgwetten, maatschappelijke voorzieningen etc.) zal de dan exinburgeringsplichtige (steeds meer) als reguliere inwoner/cliënt worden beschouwd. Om de gemeentelijke regie voldoende vorm te kunnen geven vinden wij een vast aanspreekpunt cruciaal. Belangrijk is dat de kans wordt gegeven om een vertrouwensrelatie op te bouwen. In de huidige situatie is het vooral de maatschappelijk begeleider (in onze situatie een vrijwilliger van Vluchtelingenwerk) waarmee die relatie wordt opgebouwd. Dat zal gaan veranderen en daarvan moeten beide partijen, maatschappelijk begeleider én gemeente, zich rekenschap geven. Regievoeren gaat gepaard met contact en overleg.
In de overweging die door het ministerie is gemaakt bij de bepaling van de hoogte van de rijksbijdrage in de uitvoeringskosten is daarbij uitgegaan van 8 voortgangsgesprekken voor asielmigranten en 6 gesprekken voor gezins- en overige migranten. Het gaat dan om gesprekken in de periode na vaststelling van de PIP. De praktijk zal moeten uitwijzen hoeveel gesprekken noodzakelijk zijn; het zal daarbij ook om maatwerk gaan. Een goede gemeentelijke regie maakt maatwerk mogelijk. Er kan rekening worden gehouden met individuele capaciteiten, motivatie, talent en vaardigheden in een op maat gesneden PIP. Gesprekken worden daarbij in principe in het Nederlands gevoerd, maar zolang er onvoldoende taalbeheersing is aan de kant van de statushouder is het gebruik van een tolk onontbeerlijk. Belangrijk is om te onderkennen dat de verantwoordelijkheid van de gemeente ten opzichte van migranten verschilt naar gelang de achtergrond van de migrant. Dit is door de wetgever expliciet zo bedoeld. aanbod
asielstatushouder/-migrant gezins- en overige migrant
Huisvesting
x
Maatschappelijke begeleiding
x
Financieel ontzorgen c.a.
x
Begeleiding (brede intake, PIP,
x
x
voortgang) Inkoop leerroutes
x
MAP
x
x
PVT
x
x
Andere verplichtingen PIP
x
x
13
6.2 Koppeling door COA Nadat asielzoekers de verblijfstatus hebben gekregen worden zij door het COA aan een gemeente gekoppeld. De gemaakte koppelingen zijn voor de gemeente zichtbaar in het Taakstelling Volg Systeem (TVS) De gemeente heeft een gecodeerde toegang. Zij bepaalt zelf wie zij toegang geeft tot TVS en wie er dus mee mag kijken. Dit blijft ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie. Wanneer de gemeente om specifieke redenen voorkeur heeft voor bepaalde koppelingen kan dat worden aangegeven, maar de COA is vrij in haar koppelingsbeslissing. Dit geldt ook voor de statushouder die een voorkeur voor een bepaalde vestigingsplaats te kennen kan geven. 6.3 Warme overdracht/start brede intake Tot voor kort vond het eerste contact tussen statushouder en gemeentelijk consulent plaats op de dag van inschrijving in de Basis Registratie Personen (BRP). Op die dag vindt ook de intake plaats in verband met de aanvraag uitkering Participatiewet. Om het starten van de daadwerkelijke inburgering te versnellen wordt het eerste contact inmiddels op het AZC gelegd. Daarmee wordt een zg. warme overdracht gerealiseerd, waarbij de COA- en gemeenteconsulent elkaar en de statushouder spreken. Daarbij is het van belang dat de klantgegevens in TVS adequaat en actueel zijn.
Tussen het moment van koppelen en de verhuizing naar Staphorst vindt minimaal één gesprek plaats met de statushouder (en zijn evt. gezin) op het AZC. Wanneer de huisvesting langer dan 6 maanden op zich laat wachten volgt een tweede gesprek op het AZC. Dat gesprek, in aanwezigheid van de COA-begeleider, is een eerste stap in de brede intake en heeft als doel de statushouder: • kennis te laten maken met gemeente en consulent; • (een begin van) vertrouwen te geven in de (rol van) de gemeentelijke overheid als helper/ondersteuner; • reële verwachting te geven over de periode waarin huisvesting kan worden gerealiseerd; • in een informeel gesprek/setting de verwachtingen van de gemeente m.b.t. de inburgering te schetsen; • grofweg aan te geven welke stappen er vanaf moment van vestiging (eerstkomende jaren) gezet (moeten) gaan worden; • te motiveren/enthousiasmeren om zich serieus voor te bereiden op het inburgeringsproces; • te motiveren deel te nemen aan voorinburgering zoals die op het betreffende AZC wordt aangeboden; • een eerste beeld te krijgen van de competenties en kenmerken van de statushouder. Denk aan: o sociale en gezondheidssituatie: gezinssamenstelling, familie-/groepsdruk; o startpositie: gevolgd onderwijs en werksituatie herkomstland, diploma’s o ontwikkelmogelijkheden: beeld van de leerbaarheid, -trauma’s, -sociale belemmeringen; o ziektes e.d.
14
6.4 Taakstelling en huisvesting Gemeenten hebben de opdracht te zorgen voor huisvesting van statushouders. Halfjaarlijks draagt het Rijk een taakstelling op, waarbij de provincie optreedt als toezichthouder op de realisatie daarvan. De taakstelling is gerelateerd aan het inwonertal van de gemeente. In het eerste halfjaar 2021 was de taakstelling voor Staphorst 14 personen, voor het tweede halfjaar 11 personen; voor de eerste helft 2022 gaat het om 10 personen. Ten behoeve van de realisatie van de taakstelling is met woningstichting Vechthorst een prestatieafspraak vastgelegd. Jaarlijks wordt 10 % van de woningen die beschikbaar komen toegewezen aan statushouders. In 2020 werd op 39 woningmutaties, 1 (één) woning aan statushouders toegewezen; in 2019 waren dat er 4 (vier) op 54 mutaties. Er bestaat geen verplichting statushouders te huisvesten via een sociale verhuurder, i.c. VechtHorst. Ook huisvesting via particuliere verhuur is mogelijk. In 2020 is dit voor 1 (één) gezin ook gerealiseerd. Het is sterk afhankelijk van de omvang van het gezin/huishouden dat zich vestigt of het aantal woningen dat volgens de prestatieafspraak beschikbaar moet komen, voldoende is om de taakstelling te realiseren. Het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) is verantwoordelijk voor de toedeling van statushouders aan gemeenten.
Daarbij is het afhankelijk van het aantal personen dat een betreffende woning gaat bewonen in hoeverre de taakstelling wordt gerealiseerd. Wanneer bv. alleen alleenstaanden (moeten) worden gehuisvest zal de taakstelling met reguliere inspanning, zoals vastgelegd in de prestatieafspraak, niet worden gehaald. Nadat door de COA de koppeling met de gemeente is gemaakt kan de gekoppelde statushouder worden gematcht met een woning. Nadat de woning is toegewezen aan de statushouder neemt de maatschappelijk begeleider de praktische zaken die daarmee samenhangen voor zijn/haar rekening. Dan moet worden gedacht aan het ondertekenen van het huurcontract en de aanschaf van de eerste basis-woninginrichting. Voor de inrichting van de woning wordt vanuit de bijzondere bijstand een lening verstrekt aan de statushouder. 6.5 Welkom/ontvangst Om het moment van vestiging duidelijk te markeren en daarmee de binding van de statushouder aan zijn/haar nieuwe woonplaats Staphorst betekenis te geven gaan we het vestigingsmoment enig (extra) aandacht geven. Ter verwelkoming gaan we na de inschrijving/intake een kort formeel moment inbouwen: een paar welkomstwoorden, een bos bloemen met een kaartje en eventueel een handdruk van de wethouder.
6.6 Maatschappelijke begeleiding Onder de huidige wetgeving heeft de gemeente de opdracht om voor de eerste periode van verblijf in de gemeente maatschappelijk begeleiding aan te bieden (voor de inhoud zie hierna). De uitvoering mag naar eigen inzicht worden ingevuld. In de Nederlandse gemeenten wisselt de wijze waarop deze begeleiding wordt ingevuld en is ook de uitvoering bij een diversiteit aan organisaties belegd. Soms geeft een lokale welzijnsstichting hier invulling aan (bv. gemeente Kampen). In Overijssel hebben de meeste gemeenten deze dienst de afgelopen jaren opgedragen aan / ingekocht bij Vluchtelingenwerk Oost Nederland (VWON). Deze opdracht wordt dan, onder leiding van een betaalde lokale teamleider (bij ons voor 6 uur per week) met vrijwilligers ingevuld. 15
Verwarrend aan de positie van VWON kan zijn dat ze naast het aanbieden van producten waarbij ze als marktpartij opereren (bv. de maatschappelijke begeleiding, het houden van een spreekuur, etc. ) ook (vooral op landelijk niveau) als algemeen belangenbehartiger optreden. Beide kanten van dezelfde organisatie moeten goed uit elkaar worden gehouden. Bij VWON blijven wij het product VIP18 inkopen; de eerste 18 maanden worden statushouders maatschappelijk begeleid door een vrijwilliger. Deze helpt bij alle voorkomende dagelijkse vragen. Deze kan terugvallen op de teamleider, die op haar beurt weer terug kan vallen op een backoffice van VWON. Vanaf het moment van huisvesting in de gemeente start formeel het traject van maatschappelijke begeleiding. Dit blijft ongewijzigd. De gemeente blijft er verantwoordelijk voor dat dit wordt aangeboden. Toch verandert er ook wat. Deels is het een nuanceverschil. Maatschappelijke begeleiding bestaat nu uit de componenten: a. Praktische hulp; b. Hulp bij de start van de inburgering; c. Stimuleren van participatie en integratie; d. Het Participatieverklaringstraject. In de nieuwe wet zijn dat: a. Begeleiding bij praktische zaken; b. Voorlichting over leefgebieden en maatschappelijke instituties.
In grote lijnen komt het erop neer dat ‘hulp bij het starten van de inburgering’ en ‘het stimuleren van participatie en integratie’ gezien worden als onderdeel van de PIP (regie gemeente). Nu de regie op het inburgeringsproces bij de gemeente komt te liggen betekent dit dat meer afstemming gezocht zal moeten worden tussen gemeente en maatschappelijk begeleider. De maatschappelijk begeleider zal zich moeten richten naar de inhoud van de PIP Daarnaast is het streven om zoveel als mogelijk één intake uit te voeren door gemeente en maatschappelijk begeleider samen. Meest ideaal zou daarbij zijn dat gemeentelijk consulent en (beoogd) maatschappelijk begeleider al bij de kennismaking op het AZC samen optrekken. Omdat de gemeente een nieuwe rol krijgt in de regievoering en de begeleiding van de statushouder, moeten goede afspraken gemaakt worden met Vluchtelingenwerk over de taakverdeling. Voorkomen moet worden dat er doublures optreden waardoor de motivatie en/of het vertrouwen van de statushouder negatief worden beïnvloed. Natuurlijk geldt dat ook voor het vertrouwen dat de vrijwilliger en de gemeentelijk consulent in elkaar moeten hebben. In verband met de nieuwe rol willen we invulling geven aan de sociaal-culturele educatie van de statushouder. In de eerste plaats wordt dit ingevuld bij het aanbieden van het programma rond de participatieverklaring (zie 6.15).
Daarin komen landelijke en lokale aspecten van cultuur, normen en waarden aan de orde. Het betreft hier een korte introductie. In de afspraken met VWON gaan we hier nadere aandacht voor vragen. Dit past bij de opdracht om voorlichting te geven “over maatschappelijke instituties”. Ook zal, meer dan tot nu toe, aandacht worden geschonken aan de binding net de lokale samenleving, bv. aansluiting bij een vereniging of andere duurzame contacten. VWON kan hierin samen optrekken met onder andere SWS. 16
Na de periode van 18 maanden zullen ook andere coaches/begeleiders betrokken zijn bij de statushouder; vaak is, vanuit het Taalpunt van de bibliotheek, een taalcoach actief en in een aantal gevallen zal er ook sprake zijn van professionele zorg (al dan niet geïndiceerd). 6.7 Begeleiding ná 18 maanden Doelstelling en uitgangspunt van ons beleid is dat we onze inwoners zelfredzaam willen laten zijn en de verantwoordelijkheid bij de inburgeraar willen laten zodra dat mag en kan. De diversiteit van competenties, persoonlijke omstandigheden en ontwikkelmogelijkheden binnen de groep statushouders is groot. De een zal sneller zelfredzaam zijn dan de ander. Op de behoefte aan begeleiding is geen standaard-benadering los te laten. We kiezen wij er in ieder geval voor om de maatschappelijke begeleiding zoals de wet die bedoeld maximaal 18 maanden te laten zijn en het einde van die periode te markeren met en in een gesprek tussen gemeentelijk regisseur, statushouder en vrijwilliger/maatschappelijk begeleider. De wettelijke inburgeringsperiode is na 18 maanden niet voorbij; dat geldt ook voor de regievoering door de gemeente. Het 18 maanden-moment beschouwen wij als een (nieuwe) nulsituatie. De statushouder zal vanaf dan nog meer op eigen benen moeten staan. Desondanks houden we wel rekening met een terugvaloptie in de vorm van een maatje o.i.d. In de PIP kan daarover e.e.a.
worden vastgelegd. In de praktijk zal er sprake zijn van een vanzelfsprekende overgang tussen de periode vóór en ná 18 maanden. Wij kiezen er niet voor om na de begeleidingsperiode van 18 maanden door de maatschappelijk begeleider standaard een vervolgondersteuning/-begeleiding aan te bieden. De noodzaak en behoefte ontbreekt in veel gevallen. We willen hierbij maatwerk toepassen. In de situaties waarin wel nadere persoonlijke ondersteuning nodig is zullen we hier met medewerking van SWS of een andere voorliggende voorziening invulling aan proberen te geven. Zie verder ook het hoofdstuk Nazorg. Naast deze gecoördineerde begeleiding zijn er ook particulieren die als een buddy/begeleider optreden. Dat zijn waardevolle persoonlijke initiatieven waaruit de kracht van onze lokale samenleving blijkt. Wij juichen dat toe. Vanuit de gemeentelijke regiefunctie zijn we op de hoogte van deze situaties. 6.8 Algemene adviesfunctie Vluchtelingenwerk verzorgt een wekelijks spreekuur waar statushouders terecht kunnen en waarmee een algemene adviesfunctie wordt ingevuld. Deze dienst wordt in het kader van een subsidierelatie ingevuld en staat los van de maatschappelijke begeleiding. Op het spreekuur kan men terecht voor specialistische vragen die vaak te maken hebben met juridische kwesties, vreemdelingenrecht en gezinshereniging. Dit spreekuur blijft gehandhaafd.
6.9 Vervolg brede intake Zoals beschreven in paragraaf 6.3 zullen we de brede intake al starten op het AZC. Zoals de term al aangeeft beperkt de intake zich niet tot één of enkele leefgebieden. Het is belangrijk zo duidelijk mogelijk te krijgen welke kwaliteiten, eigenschappen, mogelijkheden en beperkingen de statushouder heeft. Het betreft hier individuele intakes voor volwassenen. In geval van een echtpaar geldt voor beiden dat de gezinssituatie wordt meegenomen. In de intake komt ook de situatie en de benadering van de eventuele kinderen aan de orde. Voor beide partners wordt individueel een PIP opgesteld; zij hebben daarmee hun eigen persoonlijke verplichtingen. 17
In de kern is de brede intake een onderzoek naar de mogelijkheden die de inburgeringsplichtige heeft om aan de inburgeringsplicht te voldoen. Onderdeel is in ieder geval een verplichte, onafhankelijke leerbaarheidstoets. De gemeente faciliteert het afnemen van deze toets door bv. te zorgen voor begeleiding, beschikbaarheid laptop/computer en fysieke ruimte. De verantwoordelijkheid voor de toets ligt bij DUO. De toets is er op gericht om te achterhalen of een statushouder gedurende de inburgeringsperiode van 3 jaar de B1 route kan afronden. De uitkomst moet betrokken worden bij het opstellen van de PIP. Wanneer de statushouder verhuist naar een andere gemeente moet een warme overdracht plaatsvinden; de verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de gemeente waaruit de statushouder vertrekt. 6.10 Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) De PIP is in de kern niet meer en niet minder dan het plan van aanpak waarin de stappen worden beschreven om de inburgering af te kunnen ronden. Het komt tot stand op basis van de brede intake, de uitkomst van de leerbaarheidstoets en contacten met betrokken maatschappelijke partners. Doelstellingen en afspraken in de PIP bepalen mede wanneer iemand aan de inburgeringsplicht heeft voldaan.
De verplichte onderdelen zoals onderwijs/te volgen leerroute, MAP en PVT, maar ook de begeleiding die van de gemeente mag worden verwacht worden opgenomen in de PIP. Het duale karakter van de leerroute moet goed worden geduid. Afspraken m.b.t. trajecten voor eventuele minderjarige kinderen (ook buiten het reguliere onderwijs) zullen onderdeel van de PIP zijn. In de PIP wordt aangegeven met welke frequentie (voortgangs)gesprekken worden gevoerd. De PIP krijgt de vorm van een beschikking, wat ook de mogelijkheid van bezwaar, beroep en sancties opent. In de Inburgeringsbeschikking (PIP) wordt verwezen naar de beschikking(en) die in het kader van de Participatiewet zijn gegeven. De beschikkingen worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd. Naar gelang de omstandigheden kan de beschikking worden aangepast en tussentijds opnieuw worden vastgesteld. De gekozen leerroute (zie hierna) kan, alleen in de eerste anderhalf jaar, eenmalig worden aangepast. In geval van verhuizing stelt de nieuwe gemeente opnieuw een PIP vast. De gemeente van herkomst verschaft daarvoor de daar vastgestelde PIP en de uitkomst van de brede intake. De PIP moet binnen 10 weken na vestiging in de gemeente worden vastgesteld. Om voldoende tijd te hebben de inburgeringsplichtige voldoende te leren kennen is de kennismaking op het AZC en het starten van de brede intake daar noodzakelijk.
Met de vastgestelde PIP start de formele inburgeringstermijn; in verband daarmee zullen nog nader te bepalen gegevens uit de PIP aan DUO moeten worden verstrekt. DUO registreert centraal de verplichtingen met betrekking tot de wettelijke inburgeringsplicht en eventueel de lening voor de bekostiging van het onderwijs (dat geldt voor de niet-asielmigranten) Daarnaast is het zaak dat alle betrokken partijen op de hoogte zijn van de PIP zodat ze, afgestemd, mee kunnen werken aan het inburgeringsdoel. Het is belangrijk dat de rechten en plichten die in het PIP zijn vastgelegd duidelijk zijn voor de inburgeringsplichtige die de Nederlandse taal nog niet machtig is. Overwogen wordt een korte uitvoering van de PIP in vertaalde vorm aan te bieden; in eerste instantie willen we dat niet doen. 18
De PIP is individueel. In geval van een echtpaar of een gezin betekent dit dat meerdere leden van een gezin gelijke of vergelijkbare inburgeringsverplichtingen hebben. De inburgering heeft een intensiever karakter dan onder de huidige wet. Dit kan met zich meebrengen dat de gezinsleden minder beschikbaar voor gezinstaken. In dat verband houden we rekening met extra kosten voor kinderopvang c.a. 6.11 Onderwijs – drie leerroutes Een majeure wijziging in de wet is de diversiteit in leerroutes die móet worden aangeboden. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan het gegeven dat veel statushouders nu niet in staat zijn het minimaal gevraagde niveau te halen. In de nieuwe situatie kan (beter) worden aangesloten bij de competenties en het niveau van de inburgeringsplichtige. Er komen drie leerroutes beschikbaar: de Onderwijsroute, de B-route, en de Z-route. In de PIP wordt vastgelegd welke route de inburgeraar gaat volgen. Net als nu bedraagt de maximale inburgeringstermijn 3 jaar, ingaand op de dag dat de PIP wordt vastgesteld. Daarnaast zijn PVT en MAP (zie hierna) verplichte onderdelen. De gemeente is verantwoordelijk voor het aanbod van het onderwijs. Het nieuwe stelsel gaat uit van een doorlopende lijn vanuit de opvang. Er wordt dan vanuit gegaan dat er op het AZC taalles wordt gegeven en wordt gevolgd en dat een voorinburgeringsprogramma wordt gevolgd.
Kenmerkend voor de B-route en de Z-route is het duale karakter. Dat houdt in dat taalonderwijs en participatie-ervaring (in welke vorm dan ook: betaald werk, vrijwilligerswerk, stage of anderszins) parallel lopen. Onderwijsroute De onderwijsroute bereidt inburgeraars met een taalschakeltraject voor op instroom in het reguliere Nederlandse onderwijs (MBO2-niveau of hoger). Het ligt voor de hand dat deze route voornamelijk voor jongeren geschikt zal zijn, mede gezien de leeftijdsgrens om in aanmerking te komen voor studiefinanciering. Binnen deze schakelvoorziening is naast taallessen op B1 of B2 niveau aandacht voor andere vakken en vaardigheden die relevant zijn voor instroom op de arbeidsmarkt. Na maximaal 2 jaar wordt de route afgesloten met een inburgeringsexamen op taalniveau B1. Na deze route gevolgd te hebben start men zo snel mogelijk met een reguliere Nederlandse opleiding. In het geval deze route wordt gevolgd is voldaan aan de inburgeringsvereisten als iemand minimaal het MBO2 diploma heeft behaald en de participatieverklaring heeft ondertekend. De inburgeringstermijn (en daarmee de bemoeienis van de gemeente) zal dan langer dan drie jaar zijn. Inburgeraars die deze route volgen, hoeven de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) niet af te ronden.
B-route Deze route is het meest vergelijkbaar met de huidige inburgeringsroute, behalve dat het streefniveau voor de taal verhoogd is van A2 naar B1. In de loop van scholingsperiode kan deze route op onderdelen als minimum naar A2 worden afgeschaald. De verwachting is dat inburgeraars met dit taalniveau aan het werk kunnen gaan. De combinatie met participatie-activiteiten is nieuw; daarmee is beoogd het perspectief op de arbeidsmarkt te verbeteren. 19
De B1-route beslaat 1600 uur en wordt afgesloten met een inburgeringsexamen op taalniveau B1 of (op onderdelen) taalniveau A2. Z-route Dit is de Zelfredzaamheidsroute die wordt aangeboden voor inburgeraars voor wie de onderwijsroute, of het taalniveau A2 niet haalbaar is; het gaat dan om inburgeraars die veelal analfabeet (ook in hun moedertaal), laaggeschoold of laag leerbaar zijn met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Insteek is dat iedereen leert zich zelfstandig te redden in de maatschappij. Er worden geen ontheffingen op basis van aantoonbare inspanningen meer verleend. De Z-route beslaat totaal 1600 uur, waarvan de helft aan participatie moet worden besteed. Per week wordt een minimale tijdsbesteding van 20 uur voorgeschreven. De route wordt afgesloten met een eindgesprek met de gemeente wat een certificaat oplevert. 6.12 Ontheffingsmogelijkheid In de wet zijn de situaties vastgelegd waarin geheel of gedeeltelijk ontheffing van de inburgeringsplicht kan worden gegeven: -wanneer de inburgeringsplichtige heeft aangetoond door een psychische of lichamelijke belemmering, of een verstandelijke beperking, blijvend niet in staat te zijn aan de inburgeringsplicht, of een gedeelte daarvan, te voldoen.
-wanneer het de inburgeringsplichtige, gelet op bijzondere individuele omstandigheden die hem niet kunnen worden verweten, onmogelijk of uiterst moeilijk is om te voldoen aan de inburgeringsplicht. De ontheffingsbevoegdheid ligt bij DUO. Daarvoor zullen nog nadere regels worden gesteld. Ook zal bepaald moeten worden hoe de belemmering kan worden aangetoond. 6.13 Regionale samenwerking De wetgever heeft voor de uitvoering van deze wet een impuls willen geven aan regionale samenwerking. Per arbeidsmarktregio zijn coördinatoren aangetrokken en door het ministerie bekostigd. Zij begeleiden de veranderopgave binnen de regio’s. In onze regio is deze parttime coördinator in dienst van Zwolle als centrumgemeente. Het Rijk ziet de noodzaak voor regionale samenwerking/coördinatie in de eerste plaats op het gebied van inkoop van het inburgeringsonderwijs. De beperkte omvang van de doelgroep per gemeente, de diversiteit in die groep en de diversiteit in leerroutes die wordt gevraagd, betekent voor gemeenten dat relatief veel expertise en capaciteit nodig is voor een specialistische opdracht. Daarmee ligt intergemeentelijke samenwerking, zeker ook voor Staphorst als een-na-kleinste gemeente uit onze arbeidsmarktregio, voor de hand. Het afgelopen jaar is in dit verband regionaal (hele regio) en subregionaal (Meppel, Westerveld, Staphorst en incidenteel Steenwijkerland) afgestemd.
Daarbij is samenwerking niet als doel op zich beschouwd. Doel van de samenwerking is om het onderwijs zo dichtbij mogelijk te organiseren in een goede prijs-kwaliteitverhouding. We gaan er van uit dat de regionale benadering een aanbod oplevert dat tijdig beschikbaar is. De belangrijkste reden om de samenwerking te zoeken is het beperkte volume dat wij aanbieden. Wanneer wij zelfstandig voor onze inburgeringsplichtigen willen inkopen lopen we het risico dat het gecertificeerde aanbod er niet is. Een opleider kan niet kostendekkend een 20
opleiding aanbieden voor bv. 5 inburgeringsplichtigen per jaar uit Staphorst. Door het volume te bundelen verlagen we de uitvoeringskosten voor de aanbieder. Verder hebben we de verplichting het inburgeringsaanbod flexibel en tijdig aan te bieden. Ook daarvoor is het nodig voor een aanbieder om voldoende leerlingenaanbod te hebben. Een andere belangrijke reden om de samenwerking te zoeken is het gebrek aan ervaring met het inkopen van dit type onderwijs. Zo is bv. samen een programma van eisen (incl. doelen en ambities) geformuleerd. 6.14 Onderwijsaanbod Voor het onderwijs zal gebruikt worden gemaakt van het marktaanbod. In eerste aanleg zijn de huidige aanbieders op de markt om ook in de nieuwe situatie het inburgeringsonderwijs te verzorgen. Er verandert echter nogal wat. De huidige aanbieders twijfelen of ze de gemeenten een aanbod kunnen/willen doen. Punten van aandacht zijn daarbij: - Het huidige aanbod kan financieel niet/nauwelijks uit. De regionale ROC’s, maar ook de MBO raad geven signalen af dat mogelijk geen aanbod onder de nieuwe wet kan worden gedaan als daar eisen bovenop komen. De specifieke uitkering die wij inmiddels beschikt hebben gekregen haakt aan bij het bedrag dat daarvoor de afgelopen jaren beschikbaar was (via een lening bij DUO). - Er is nu een rechtstreekse opdrachtgever-opdrachtnemer-relatie met de inburgeringsplichtige.
Als zodanig verdwijnt die relatie en daarvoor in de plaats komt de gemeente als opdrachtgever. - Voldoen aan het certificaat Blik op Werk blijft vereist. Daarnaast stellen de gemeenten voorwaarden op gebied van toegankelijkheid/beschikbaarheid onderwijs, gegevensuitwisseling i.v.m. het monitoren van de voortgang, enz. - De leerroutes hebben een duaal karakter: taalonderwijs (incl. KNM=Kennis Nederlandse Maatschappij) en participatie-onderricht lopen parallel aan elkaar. Het aanbod wordt met 3 leerroutes gedifferentieerder; daarnaast wordt er meer maatwerk en meer flexibiliteit gevraagd. In onze arbeidsmarktregio is er voor gekozen om taal en participatie uit elkaar te halen. We organiseren dat apart. Dit is geen teken dat het belang van het duale karakter in twijfel wordt getrokken. De reden van de splitsing is dat we elke aanbieder (taal én participatie) willen inzetten op zijn specialiteit en de regie over de verbinding bij de gemeente willen houden. Het succes van regie staat of valt met de vraag of organisaties bereid zijn vanuit hun specialiteit te kijken en te handelen vanuit het perspectief van hún optimale bijdrage aan het totale inburgeringstraject van de inburgeraar. De PIP is daarbij de basis voor de regie en dient voor alle partijen leidend te zijn.
6.15 Participatieverklaring Het ondertekenen van de participatieverklaring blijft verplicht en is ongewijzigd ten opzichte van de huidige wet, behalve dat deze verklaring nu niet meer in het eerste jaar na vestiging in de gemeente hoeft te worden ondertekend. De ondertekening wordt gekoppeld aan de driejaars inburgeringstermijn. In de participatieverklaring geeft de inburgeringsplichtige aan kennis te hebben (genomen) van de fundamentele waarden in de Nederlandse samenleving. Daarbij gaat het om kennis over artikel 1 van de Grondwet en kennis over uitgangspunten als vrijheid, gelijkheid, non-discriminatie, democratie en van rechten en plichten die daarmee verband houden. Omdat veel landen van herkomst andere kernwaarden kennen is het belangrijk dat inburgeringsplichtigen zich in een vroeg stadium eigen maken welke de Nederlandse principes zijn. 21
Verplicht is om voorafgaand aan de ondertekening tenminste 12 uur les/toelichting te verzorgen op deze thema’s. In Staphorst vullen we dit in met vier of vijf dagdelen verplichte deelname aan workshops. Daarin wordt op deze principes ingegaan; daarbij is er dialoog en worden ervaringen uitgewisseld. Ook is er aandacht voor: gezondheid (denk aan voorlichting GGD, bv. over sexuele moraal), vrijwilligerswerk, de rol van de politie en wordt informatie gegeven over het politieke -, sociale- en belastingstelsel in Nederland. Het ondertekenen van de participatieverklaring is een inburgeringsvereiste. Daarom is DUO belast met de registratie. Wij bieden dit traject aan tussen 6 en 18 maanden na vestiging in Staphorst, wanneer de statushouder zich de eerste taalbasisvaardigheid eigen heeft kunnen maken, 6.16 Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) Voor de statushouder in de B- of Z-route is de MAP een verplicht inburgeringsvereiste; ook daarvoor geldt dat de uitkomst door DUO geregistreerd moet worden. In deze module maakt de inburgeringsplichtige kennis met de arbeidsmarkt en wordt voorbereid op deelname aan die arbeidsmarkt. Ze geldt voor zowel asielmigranten als gezins- en overige migranten. Er is een verplichting voor tenminste 40 uur praktische inzet/praktijkervaring en de module wordt afgesloten met een eindgesprek (met de consulent inburgering).
Regionaal wordt een programma voorbereid; deels zal daar ook lokaal invulling aan gegeven moeten worden. Het is de bedoeling de MAP aan te bieden in de loop van het eerste verblijfsjaar in Staphorst. Over de precieze inhoud moet dus nog worden besloten. In elk geval is er aandacht voor: regionale arbeidsmarkt (niet alleen lokaal), beroepsoriëntatie, werknemerscompetenties en hoe die te verwerven, realistisch beroeps- en zelfbeeld, beroepskansen, belang netwerk, werkcultuur, normen en waarden op het werk, werk vinden en behouden. Veel van de onderwerpen zullen ook in de reguliere gesprekken tussen consulent en statushouders aan de orde komen. 6.17 Ontzorgen De wetgever heeft er voor gekozen om alle (bijstandsgerechtigde) statushouders verplicht gedurende een periode van zes maanden te ontzorgen, een verplichting die is opgenomen in artikel 56a van de Participatiewet. In deze periode betaalt de gemeente de vaste lasten zoals huur, energiekosten en de verplichte zorgverzekering en verrekent dit met de bijstandsuitkering. De statushouder ontvangt wat resteert en ontvangt de toeslagen. Na een half jaar wordt de verantwoordelijkheid voor de betaling van deze vaste lasten bij de statushouder gelegd, tenzij het noodzakelijk is om de ontzorging nog voort te zetten; dat kan op basis van artikel 57 van de Participatiewet.