3. Milieu effect beschouwing
Tekst van het document
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0
projectnummer 0494701.100 revisie v1.0 28 november 2025
www.anteagroup.nl
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 revisie v1.0 28 november 2025
Auteur(s) F. van den Ijssel T. den Heijer
Opdrachtgever Gemeente Staphorst 7950 AA Staphorst
Gecontroleerd L. Fiscalini
datum 28 november 2025
beschrijving
vrijgave
Inhoudsopgave Inhoud 1.
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding Kenschets gemeente Staphorst Relatie tot de leefomgevingsfoto Leeswijzer
4 4 5 5
2.
Methodiek
6
2.1 2.2 2.3
Aanpak milieueffectafweging Milieueffectbeschouwing; deel A en deel B Effectbepaling en beoordeling Omgevingsvisie 2.0
6 6 6
Deel A 8 3.
Milieueffectbeschouwing scenario’s
8
3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.4 3.4.1 3.4.2 3.5 3.6 3.7
Autonome lokale ontwikkelingen Richtinggevende keuzes door scenario’s Scenario 1: Staphorst ontwikkelt Scenariobeschrijving Algemene effectbeschouwing Beoordeling per thema Scenario 2: Staphorst Lokaal Scenariobeschrijving Algemene effectbeschouwing Beoordeling per thema Special verkeer Conclusie Deel A
8 8 8 8 9 10 16 16 17 18 23 25
Deel B 29 4.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie 2.0
29
4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.2.8 4.2.9 4.2.10 4.2.11 4.2.12 4.3 4.4 4.5
Beoordelingsmethodiek Beoordeling per thema Natuur Klimaatadaptatie Milieu Veiligheid Gezonde omgeving Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Wonen en voorzieningen Economie en werkgelegenheid Bereikbaarheid Energie en grondstoffen Landbouw Conclusie deel B Nadere uitwerking omgevingsvisie Aanbevelingen milieueffecten in de beleidscyclus
29 29 29 30 31 32 33 34 35 36 37 37 39 40 41 43 43
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
1.
Inleiding
1.1
Aanleiding Omgevingsvisie De gemeente Staphorst werkt aan het opstellen van de omgevingsvisie 2.0. De omgevingsvisie schetst de leidende principes en ambities voor de fysieke leefomgeving. Daarmee stelt de gemeente belangrijke richtinggevende kaders voor toekomstige ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Wat is een Omgevingsvisie? Onder de Omgevingswet is het opstellen van een omgevingsvisie verplicht. In de omgevingsvisie leggen het Rijk, de provincies en alle Nederlandse gemeentes haar ambities en beleidsdoelen voor de lange termijn vast. Een omgevingsvisie is een integrale visie waarin de overheid de strategische hoofdkeuzes van beleid, gericht op de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn opneemt. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie(s), en thematische beleidsvisies met betrekking tot de fysieke leefomgeving. Een omgevingsvisie heeft betrekking op alle aspecten van de fysieke leefomgeving, aansluitend bij de reikwijdte van de Omgevingswet. Het gaat om aspecten zoals; wonen, milieu, werken, mobiliteit, voorzieningen, gezondheid, veiligheid, natuurlijke omgeving en energie. De integrale benadering betekent ook dat een omgevingsvisie geen optelsom is van losse beleidsvisies van verschillende domeinen.
Een overall effectbeschouwing bij de omgevingsvisie Tijdens het proces van het opstellen van de omgevingsvisie van de gemeente Staphorst zijn er verschillende dilemma’s en opgaven die in Staphorst spelen uiteengezet. In deze effectbeschouwing zijn de potentiële effecten van keuzes beschreven. Hierbij wordt breder gekeken dan alleen directe milieueffecten. Tegenwoordig worden ook bredere thema’s, zoals leefbaarheid, mobiliteit, gezondheid, energie, klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit meegewogen. Het doel van de effectbeschouwing is om deze omgevingseffecten een volwaardige plaats te geven bij het opstellen van de omgevingsvisie en zaken te agenderen voor de uitwerking en uitvoering van de omgevingsvisie. Het resultaat is dat deze beschouwing aanbevelingen biedt voor de verdere uitwerking en uitvoering van de omgevingsvisie. Op deze manier ondersteunt de effectbeschouwing het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie, en biedt het handvatten voor het vervolg van de omgevingsbeleidscyclus Milieubelang meewegen, basis bouwen om mee verder te werken Deze effectbeschouwing is ingestoken vanuit de mer-basis filosofie (link). Bij toepassing van deze filosofie wordt er gebouwd aan een basis voor het meewegen van het milieubelang bij omgevingsbeleid en in de beleidscyclus.
Dat betekent dat de producten; voorliggende notitie (en de LOF) ook bedoeld zijn om ook in de verdere beleidscyclus, bijvoorbeeld bij omgevingsprogramma’s en/of monitoring en evaluatie een rol te spelen.
1.2
Kenschets gemeente Staphorst De gemeente Staphorst is gelegen in de kop van de provincie Overijssel. De gemeente bestaat uit een historisch lint met de kernen Staphorst en Rouveen, de kern IJhorst en het buurtschap Punthorst en het buitengebied met agrarische gronden en natuurgebieden. Het overgrote deel van het grondgebied heeft een agrarische- of natuurlijke functie. De gemeente wordt in noord-zuid richting doorsneden door de A28 en de spoorlijn Zwolle – Meppel.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Figuur 1-1. Luchtfoto gemeente Staphorst (Bron: PDOK Viewer, 2025)
1.3
Relatie tot de leefomgevingsfoto Als opmaat naar de omgevingsvisie is een Leefomgevingsfoto (LOF) opgesteld. De LOF dient als een nulmeting en is gebruikt als input bij het opstellen van de omgevingsvisie en als toetsingsmiddel voor de gemaakte beleidskeuzes uit de omgevingsvisie. Een leefomgevingsfoto is een afdruk van de staat van de fysieke leefomgeving op een gegeven moment. Uit deze nulmeting kunnen conflicterende belangen in de fysieke leefomgeving naar voren komen.
1.4
Leeswijzer • • • •
In hoofdstuk 2 is uitgelegd hoe de effecten van de opgaven uit de omgevingsvisie zijn bepaald en beschouwd. Deze milieueffectbeoordeling bestaat uit drie delen In hoofdstuk 3 zijn de opgaven/dilemma’s voor de gemeente Staphorst beschreven en toegelicht. In hoofdstuk 4 zijn de effecten van de mogelijke keuzerichtingen, afkomstig uit de opgaven en dilemma’s, voor de omgevingsvisie beschreven en beoordeeld. Daarnaast worden hier aanbevelingen aanbevelingen gedaan voor de verdere uitwerking en uitvoering van de omgevingsvisie in de beleidscyclus.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
2.
Methodiek In dit hoofdstuk is uitgelegd hoe de beoordeling van de richtinggevende uitspraken uit de omgevingsvisie is uitgevoerd. Daarbij is uitgelegd ‘Hoe’ effecten zijn bepaald en ‘Wat’ er is beoordeeld.
2.1
Aanpak milieueffectafweging Methodiek Om tot voorliggende effectbeschouwing te komen zijn de hiernavolgende stappen doorlopen. • In beeld brengen staat van de leefomgeving; LOF • Dillema’s vaststellen • Alternatieven opstellen en afwegen • MEB deel A: alternatieven en voorkeursrichtingen • Opstellen risicobeoordeling voor het aspect Natura2000 • Opstellen omgevingsvisie • MEB deel B: beoordeling omgevingsvisie en adviezen voor vervolg
2.2
Milieueffectbeschouwing; deel A en deel B In deel A van deze beschouwing van de omgevingsvisie Staphorst 2.0 worden twee uiterste scenario’s gepresenteerd: het scenario ‘Staphorst ontwikkelt’ en het scenario ‘Staphorst Lokaal’. Beide scenario’s zijn geen realistische weergaven van de werkelijkheid. Ze zijn bewust gepositioneerd als uitersten. Dit maakt ze geschikt als discussiestarters, waarmee de voor- en nadelen van beide richtingen goed in beeld kunnen worden gebracht en kunnen worden gewogen. Deze discussie helpt om tot een weloverwogen keuze te komen voor de uiteindelijke, definitieve richting van de omgevingsvisie. In het scenario ‘Staphorst ontwikkelt’ kiest de gemeente bewust voor groei en ontwikkeling. Staphorst positioneert zich als een ambitieuze en wendbare gemeente, die klaar is om haar rol in het bredere regionale speelveld te versterken. Niet door vrijblijvend mee te bewegen met de tijdgeest, maar door doelgericht ruimte te maken voor groei, vernieuwing en verbinding. Het scenario ‘Staphorst Lokaal’ daarentegen, kiest Staphorst voor een ontwikkelpad waarin de unieke kwaliteiten van de gemeente leidend zijn: het slagenlandschap, de cultuurhistorische linten, de kleinschaligheid, de sterke gemeenschapszin en het natuurlijke karakter van de omgeving.
Groei en verandering worden niet uitgesloten, maar krijgen uitsluitend ruimte als ze dienstbaar zijn aan de kernkwaliteiten van het gebied. Vervolgens zijn de voor- en nadelen van beide scenario’s op rij gezet. Deze zijn vervolgens gebruikt om richting te geven aan het ontwerp van de omgevingsvisie, in het opstelproces. Nadat er keuze zijn gemaakt voor de richting van de visie, zijn in deel B de effecten van deze gekozen richting nogmaals beoordeeld.
2.3
Effectbepaling en beoordeling Omgevingsvisie 2.0 In deze rapportage zijn de opgaven en dilemma’s voor de gemeente Staphorst beschreven en toegelicht. Vervolgens zijn de te verwachten effecten van de keuzerichtingen beschreven en per milieuthema getoetst en beoordeeld. De bepaling en beoordeling van effecten is gedaan op basis van expert judgement. Expert judgement is een beoordeling door een expert op basis van zijn kennis en ervaring. Tot slot zijn er conclusies en aanbevelingen opgesteld voor verdere uitwerking in de beleidscyclus. De beoordeling is gedaan op basis van de Leefomgevingsfoto (LOF). Hierin is beschreven hoe de fysieke leefomgeving er nu voor staat (huidige situatie) en hoe de leefomgeving er, naar verwachting, in 2040 voor staat als de gemeente geen maatregelen treft (referentiesituatie). Thema’s en aspecten In de LOF is de fysieke leefomgeving opgesplitst in thema’s en aspecten. Deze thema’s en aspecten zijn ook gebruikt in deze effectbeoordeling. Het gaat om de volgende milieuthema’s en aspecten:
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst Thema
Aspect
Natuur
Natura 2000-gebieden Natuurnetwerk Nederland (NNN) Biodiversiteit
Klimaatadaptatie
Hittestress Wateroverlast Droogtestress
Milieu
Luchtkwaliteit Geur Licht Geluid Bodemkwaliteit
Veiligheid
Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Hoogwaterveiligheid
Gezonde omgeving
Sporten en bewegen Gezonde openbare ruimte
Bodem, water en ondergrond
Waterkwaliteit Watersysteem Grondwaterstanden Grondwaterkwaliteit
Historisch kapitaal
Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden
Wonen en voorzieningen
Woningvoorraad Sociaaleconomische leefbaarheid Voorzieningenniveau
Economie
Werkgelegenheid en werkloosheid Vestigingsklimaat Werklocatie
Bereikbaarheid
Autoverkeer Openbaar vervoer Langzaam verkeer (o.a. fietsen en wandelen)
Energie & grondstoffen
Energiegebruik Netcongestie Duurzame energieopwekking
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst CO2 emissie Circulariteit
Deel A 3.
Milieueffectbeschouwing scenario’s
3.1
Autonome lokale ontwikkelingen De omgevingsvisie Staphorst 2.0 schetst een toekomstbeeld voor de gemeente richting 2040. Een onderdeel van die toekomst zijn plannen die al een juridisch-planologische status hebben, of al vergevorderd zijn in de planuitwerking. Deze worden beschouwd als autonome ontwikkelingen. Om een goede vergelijkingssituatie te hebben, is het relevant deze harde plannen inzichtelijk te hebben. De visie borduurt immers voort op de situatie waarin deze autonome harde plannen zijn gerealiseerd/ zeker gerealiseerd gaan worden. Dit wordt de referentiesituatie genoemd. In voorliggende beschouwing bij de omgevingsvisie wordt de vergelijking met de referentiesituatie gemaakt om te toetsen welke effecten de omgevingsvisie heeft. De referentiesituatie 2040 bestaat uit de huidige situatie inclusief de harde plancapaciteit van 180 - 200 woningen. Deze woningen zijn al verankerd in huidige wet- en regelgeving (het omgevingsplan).
3.2
Richtinggevende keuzes door scenario’s Voor het bepalen van richting in de omgevingsvisie zijn twee scenario’s opgesteld die de uiterste denkrichtingen verkennen voor de toekomstige ontwikkeling van Staphorst. Deze scenario’s schetsen mogelijke toekomsten waarin uiteenlopende waarden en beleidskeuzes centraal staan. Ze functioneren als ‘hoeken van het speelveld’ op basis van huidige opgaven: contrasterende perspectieven die helpen om het gesprek te voeren over waar de prioriteiten komen te liggen, welke kwaliteiten behouden moeten blijven, en waar ruimte is voor verandering of groei. De scenario’s zijn geen voorspellingen, maar hulpmiddelen voor het bepalen van richting. Ze maken zichtbaar wat het betekent als bepaalde keuzen wél of juist níet gemaakt worden. Door scherp te contrasteren, maken ze ruimtelijke, maatschappelijke en economische spanningsvelden bespreekbaar. Ieder scenario bouwt voort op bestaande opgaven en ambities, maar accentueert andere waarden: het ene richt zich op groei, dynamiek en meervoudige ontwikkeling; het andere op behoud, kwaliteit en lokaal karakter. De twee scenario’s die in deze verkenning centraal staan zijn: • Staphorst Ontwikkelt • Staphorst Lokaal
3.3
Scenario 1: Staphorst ontwikkelt
3.3.1
Scenariobeschrijving “Prioriteit bij ruimte voor wonen en ondernemen” In dit scenario kiest Staphorst voluit voor ontwikkeling. De gemeente positioneert zich als een ambitieuze en wendbare gemeente in de regio, die klaar is om haar rol in het bredere regionale speelveld te pakken. Niet door vrijblijvend mee te bewegen met de tijdgeest, maar door doelgericht ruimte te maken voor groei, vernieuwing en verbinding. Dit scenario draait om het actief mogelijk maken van transformatie op het gebied van wonen, werken, energie en leefomgeving. Staphorst Ontwikkelt zet stevig in op de woningbouwopgave als aanjager van ruimtelijke dynamiek. Niet alleen om lokale behoefte op te vangen, maar ook om regionaal bij te dragen aan de demografische, economische en maatschappelijke transities. Er wordt gebouwd in de volle breedte van het woonsegment, met ruimte voor stedelijke verdichting, nieuwe uitbreidingswijken en experimentele woonvormen. Daarbij wordt gezocht naar
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
combinaties met mobiliteit, voorzieningen en energie. Staphorst ontwikkelt zich tot een aantrekkelijke woongemeente voor diverse doelgroepen: van jonge kenniswerkers tot actieve ouderen, van gezinnen tot tijdelijke bewoners, zoals internationale arbeidskrachten of mobiele arbeidskrachten. De woningbouw concentreert zich grotendeels ten zuiden van Staphorst, met name in de nieuwe woonbuurt De Slagen, waar circa 600 woningen gepland zijn. Tegelijkertijd roept dat vragen op over de ruimtelijke en sociale draagkracht van het gebied, zoals verkeer, voorzieningen, landschappelijke impact en gezondheid. Deze koers sluit aan bij de bredere verstedelijkingsstrategie van Regio Zwolle, een NOVEX-gebied waarin het Rijk samenwerkt met regionale partners aan duurzame ruimtelijke ontwikkeling. Binnen deze strategie is de ambitie uitgesproken om voor 2040 ten minste 50.000 nieuwe woningen en 20.000 extra werkplekken te realiseren in de regio Zwolle. De verstedelijkingsstrategie richt zich op het versterken van bestaande kernen, het verbeteren van bereikbaarheid en het combineren van wonen, werken en landschap op een toekomstbestendige manier. Economische ontwikkeling sluit naadloos aan op deze koers. Er wordt bewust geïnvesteerd in nieuwe mogelijkheden voor bedrijvigheid, waar bestaande bedrijventerreinen de basis vormen voor verdere innovatie en regionale samenwerking.
Deze terreinen worden heringericht en uitgebreid, met nadrukkelijke aandacht voor duurzaamheid, voldoende netcapaciteit en een hoogwaardige ruimtelijke inrichting. Nieuwe werklandschappen ontstaan op strategische locaties, bijvoorbeeld aan de oostzijde van het spoor, waar wonen, werken, leren en energie worden verweven. Ondernemers krijgen de ruimte om te groeien, in te spelen op technologische ontwikkelingen en bij te dragen aan een regionale en zelfs landelijke economie. Ook de landbouw transformeert mee in dit scenario. De sector beweegt richting toekomstbestendig grondgebruik, waarin productiviteit wordt gecombineerd met duurzaamheid en landschappelijke inpassing. Innovaties in kringlooplandbouw, energieproductie en multifunctioneel ruimtegebruik worden omarmd. Vrijkomende erven en stallen krijgen een tweede leven in de vorm van woonclusters, werkplaatsen of collectieve energiehubs. De energietransitie vormt een dragende laag onder deze ontwikkelrichting. Hernieuwbare energie wordt niet alleen opgewekt, maar ook directer verbonden met verbruikslocaties. Denk aan energiepositieve bedrijventerreinen, lokale opslag en collectieve oplossingen. Staphorst profileert zich hiermee als regisseur van haar eigen energietoekomst – met draagvlak, eigenaarschap en ruimtelijke kwaliteit als sturende principes.
Staphorst Ontwikkelt is daarmee een toekomstscenario voor een zelfbewuste, meebewegende en ondernemende gemeente. Niet enkel gericht op behoud van het bestaande, maar op strategisch vernieuwen en transformeren. Door wonen, werken en energie in samenhang te ontwikkelen, en door actief te sturen op kwaliteit en verbinding, groeit Staphorst uit tot een vitale gemeente die niet alleen zichzelf, maar ook nadrukkelijk haar omgeving en regio vooruithelpt.
3.3.2
Algemene effectbeschouwing Het scenario Staphorst Ontwikkelt schetst een duidelijke koers richting groei, ruimtelijke transformatie en economische versterking. Het betreft een ontwikkelingsgericht toekomstbeeld waarin woningbouw, bedrijvigheid, energietransitie en infrastructuur elkaar ruimtelijk en functioneel raken. In dit scenario worden minimaal 1.990 woningen toegevoegd, waarvan het merendeel in de kern Staphorst zal worden gerealiseerd. Vooral in het zuiden van de kern zijn grootschalige woningbouwplannen voorzien. In het gebied De Slagen, aan de zuidzijde van Staphorst, zijn circa 600 woningen gepland. Daarnaast voorziet het scenario in een uitbreiding van de bedrijventerreinen, met om en nabij de 75 hectare, eveneens aan de zuidkant van de kern. Dit sluit aan op de REB 2040 opgave van in totaal 200/300 ha bruto extra t.o.v. lokale vraag in het gebied tussen Staphorst zuid en Hessenpoort Zwolle. Om de verwachte toename van verkeer als gevolg van de extra woningen en bedrijvigheid op te vangen, wordt de afrit van de A28 verplaatst naar de zuidzijde van Staphorst en wordt de onderliggende wegennet opgewaardeerd Deze integrale en ambitieuze benadering biedt kansen voor vitaliteit, leefbaarheid en innovatie. Tegelijkertijd brengt het aanzienlijke druk met zich mee op bestaande kwaliteiten binnen het fysieke en sociale domein.
De ruimtelijke dynamiek die het scenario Staphorst Ontwikkelt in gang zet, leidt tot een intensiever gebruik van de beschikbare ruimte in en rondom de dorpskernen. Dit heeft directe gevolgen voor het landschap, de
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
bodemgesteldheid en de watersystemen. In het zuiden van de kern Staphorst en Rouveen worden nieuwe woonwijken gerealiseerd, terwijl in Punthorst en IJhorst uitbreidingen plaatsvinden. Tegelijkertijd wordt het bedrijventerrein aan de zuidkant van Staphorst vergroot, wat samen met de aanleg van nieuwe infrastructuur het ruimtelijke beeld ingrijpend verandert. Zo wordt een nieuwe oprit op de A28 aangelegd aan de zuidzijde van Staphorst ter vervanging van de huidige op- afrit, komt er een oost-westverbinding tussen IJhorst en Rouveen, en wordt een parallelweg langs de A28 gerealiseerd vanaf de huidige op- en afrit. Ook de Scholenweg krijgt een upgrade om de bereikbaarheid te verbeteren. Daarnaast is er een uitbreiding van de energievoorziening gepland aan de zuidkant van de gemeente Staphorst, door middel van nieuwe windmolens, waarmee wordt ingespeeld op de toenemende vraag naar duurzame energie en de vraag uit de RES. Hoewel deze ontwikkelingen kansen bieden voor economische groei, leefbaarheid en modernisering, kunnen ze tegelijkertijd druk uitoefenen op de ecologische draagkracht, cultuurhistorische waarden en de landschappelijke identiteit van het gebied. Er bestaat een reëel risico dat de karakteristieke openheid, het slagenlandschap en de visuele rust die het gebied kenmerken, onder druk komen te staan, ofwel verloren gaan. In ieder geval aan de zuid oostkant van Staphorst.
Daarnaast leidt het faciliteren van economische groei en mobiliteit tot toenemende ruimtelijke en milieutechnische druk. Denk aan meer; verkeer, bedrijvigheid en energiegebruik, met bijbehorende effecten op lucht, bodem, geluid en de stedenbouwkundige kwaliteit van de leefomgeving. In het bijzonder kunnen toenames in verkeer en verstedelijking effecten hebben op gezondheid, veiligheid en de beleving van rust en ruimte. De uitdaging ligt dan ook in het ontwikkelen van toekomstbestendige gebieden zonder natuurwaarden aan te tasten. Vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief biedt het scenario belangrijke kansen. Door ruimte te creëren voor verschillende woningtypen, voorzieningen en werkgelegenheid, kan de aantrekkelijkheid van Staphorst als woonen werkplek worden versterkt. Dit draagt bij aan het behoud van jongeren, het aantrekken van nieuwe doelgroepen en het vergroten van sociaaleconomische weerbaarheid. Wel vergt dit aandacht voor een evenwichtige verdeling van voorzieningen, bereikbaarheid en betaalbaarheid, om ongewenste scheefgroei of uitsluiting te voorkomen. Ook de klimaat- en energievraagstukken vragen binnen dit scenario om een actieve regierol. De energietransitie wordt integraal benaderd, maar heeft ruimtelijke impact, zeker waar grootschalige opwekking en netverzwaring nodig zijn.
Daarnaast is het van belang dat nieuwe woon- en werkomgevingen klimaatbestendig worden ontworpen, met aandacht voor hittestress, waterhuishouding en droogteresistentie. Juist binnen een ontwikkelscenario is het cruciaal om deze opgaven vanaf het begin mee te nemen, om afwenteling, kosten en risico’s in de toekomst te voorkomen. Samenvattend kan worden gesteld dat het scenario Staphorst Ontwikkelt perspectief biedt op economische groei, ruimtelijke vernieuwing en sociale vitaliteit. Tegelijkertijd legt het grote druk op de bestaande fysieke en ecologische systemen en stelt het hoge eisen aan ruimtelijke kwaliteit, omgevingsveiligheid en maatschappelijke acceptatie. De effecten zijn daarmee breed en meervoudig.
3.3.3
Beoordeling per thema Natuur De ontwikkelrichting in Staphorst Ontwikkelt richt zich nadrukkelijk op groei en transformatie, wat een verhoogde druk op natuurwaarden met zich meebrengt. Grootschalige uitbreiding van woonwijken en bedrijventerreinen, met name aan de zuidkant van Staphorst, kan leiden tot versnippering van leefgebieden en aantasting van nabijgelegen Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland. Tegelijkertijd biedt het voorgestelde scenario expliciet ruimte voor behoud en versterking van natuurwaarden in gebieden zoals Olde Maten, Staphorster Veld en langs de Reest. Hierdoor kunnen ecologische verbindingen worden hersteld en versterkt, en blijft biodiversiteit ondanks de groei beschermd. Deze ruimtelijke dynamiek maakt het mogelijk om economische ontwikkeling te combineren met een gezond en veilig leefmilieu. In Staphorst zijn er zowel weidevogelgebieden, NNN-gebieden als Natura 2000 gebieden. In het oosten van de gemeente liggen NNN-gebieden zoals het Reestdal en de Zwarte Dennen. In het westen van de gemeente overlappen de NNN-gebieden met de Natura2000 gebieden, De Olde Maten & Veerslootslanden. In het zuidwestelijke puntje ligt het NNN gebied de Stadsgaten/De Ruiten. In het noord westelijke puntje van de
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
gemeente ligt nog een uiteinde van het Reestdal, grenzend aan het natura 2000 gebied De Wieden. Wanneer ontwikkelingen prioriteit krijgen, neemt de belasting op de omliggende natuurgebieden dus toe, vooral in het zuiden van Staphorst waar de meeste uitbreidingsmogelijkheden liggen. Met name de natuurgebieden rondom Punthorst, zoals Boswachterij Staphorst en De Zwarte Dennen, liggen dicht bij de geplande woningbouwlocaties. Daardoor kan juist hier de rijke biodiversiteit extra onder druk komen te staan. Binnen de gemeente Staphorst ligt één Natura 2000-gebied. Het gebied Olde Maten & Veerslootslanden beslaat 5,85% van de gemeente. De belangrijkste natuurtypen binnen deze gebieden zijn blauwgraslanden en veenmosrietlanden. Deze habitats zijn stikstofgevoelig. Daarnaast liggen De Wieden, Zwarte Meer en Uitwaarden Zwarte Water en Vecht binnen 10 kilometer van de gemeente Staphorst. Ten zuiden van de kern Staphorst en ten westen van de A28 liggen twee grote weidevogelgebieden in de gemeente Staphorst. In het Staphorst Ontwikkelt-scenario zijn in dit gebied bedrijventerreinen en grootschalige energieopwekking gepland. Het betreft echter een weidevogelgebied met niet-kritische soorten, waardoor de geplande ontwikkelingen goed gecombineerd kunnen worden met behoud en versterking van natuurwaarden.
Effecten kunnen kwalitatief worden gecompenseerd door ruimte voor natuurontwikkeling te benutten in andere delen van het gebied, terwijl kwantitatieve compensatie niet strikt noodzakelijk is. Zo kunnen economische en ecologische belangen binnen het scenario effectief samengaan. Klimaatadaptatie De ontwikkelrichting in Staphorst Ontwikkelt vergroot de druk op de fysieke leefomgeving, wat directe gevolgen kan hebben voor klimaatadaptatie. Een toename van bebouwing en verhard oppervlak versterkt de kans op hittestress, vooral in stedelijke zones waar groen en schaduw beperkt zijn. Verdichting en uitbreiding kunnen daarnaast leiden tot snellere afvoer van regenwater, waardoor piekbuien vaker wateroverlast veroorzaken in woonwijken en op bedrijventerreinen. Met name bij inbreidingen is het lastig om ruimte te vinden voor groen, water(infiltratie) en klimaatmaatregelen. Bij uitbreidingen is het van belang dat hier goed rekening mee wordt gehouden in de exploitatie en het ruimtegebruik. Tegelijkertijd neemt door verharding en veranderend grondgebruik de infiltratiecapaciteit van de bodem af, waardoor droogtestress in droge perioden kan toenemen, met name in de groengebieden aan de randen van de bebouwing en op de zandgronden in het oostelijke deel van Staphorst.
Grootschalige transformatie van landbouwgronden of open landschap kan hierbij de natuurlijke waterbergingsfunctie verminderen. De combinatie van hogere ruimtelijke dynamiek en klimaatverandering vraagt in deze richting om een duurzaam watersysteem en een inrichting die hittestress, wateroverlast en droogte kan opvangen. Milieu De ontwikkelrichting brengt een forse toename van activiteiten en ruimtelijke dynamiek met zich mee, wat merkbare gevolgen kan hebben voor de milieukwaliteit. Meer verkeer en bedrijvigheid leiden naar verwachting tot extra emissies van schadelijke stoffen in de lucht, waardoor de luchtkwaliteit onder druk kan komen te staan. Uitbreiding van agrarische activiteiten of verwerking kan geurhinder veroorzaken, terwijl nieuwe woon- en werklocaties dichter op elkaar de kans op belevingsconflicten vergroten. De aanleg en uitbreiding van bedrijventerreinen aan de zuidkant van de kern Staphorst, waaronder het nieuwe werkgebied nabij De Slagen, in combinatie met de aanleg van infrastructuur zoals de verplaatste A28-oprit en de nieuwe parallelwegkunnen kunnen bijdragen aan meer lichtvervuiling, met gevolgen voor zowel mens als natuur. Geluidbelasting zal eveneens toenemen door de ontwikkelingen in woningbouw en bedrijvigheid.
Ook de bodemkwaliteit kan beïnvloed worden door bouwactiviteiten, functieveranderingen en mogelijk verontreinigende activiteiten, zeker waar transformatie van bestaande erven en terreinen plaatsvindt. Het geplande gebied voor deze functies bevindt zich met name aan de zuidzijde van de kern Staphorst. In delen van dit gebied is het huidige cumulatieve geluidsniveau al relatief hoog. Door de forse uitbreiding van bedrijvigheid en woningen zal het geluidsniveau in het Staphorst Ontwikkelt scenario verder stijgen. De gemeente Staphorst kent momenteel slechts een geringe mate van lichtvervuiling. De grootschalige groei binnen het scenario Staphorst Ontwikkelt zal zorgen voor een toename van de hoeveelheid lichtvervuiling in de gemeente. Wat betreft de luchtkwaliteit geldt dat de gemeente Staphorst alleen op locaties direct langs de snelweg relatief hoge concentraties stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10) kent. In het gebied ten zuiden van
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
de kern Staphorst zijn zowel grootschalige woningbouw als bedrijvigheid gepland in het Staphorst ontwikkelt scenario. Nieuwe bedrijvigheid kan de luchtkwaliteit verder onder druk zetten, terwijl woningbouw naar verwachting geen grote verslechtering zal veroorzaken. Toch geldt dat wanneer woningen direct aan de snelweg worden gerealiseerd, bewoners terechtkomen in een omgeving met relatief slechte luchtkwaliteit. Door de combinatie van groei, functiemenging en intensiever ruimtegebruik ontstaan meerdere drukfactoren op het milieu, die de leefkwaliteit en gezondheid van bewoners en de omgevingskwaliteit als geheel kunnen beïnvloeden. Veiligheid De richting van sterke groei en functiemenging heeft duidelijke consequenties voor de veiligheid in de leefomgeving. Uitbreiding van bedrijventerreinen aan de zuidkant van de kern Staphorst en nieuwe vormen van bedrijvigheid kunnen effecten hebben op de omgevingsveiligheid, bijvoorbeeld door opslag en transport van gevaarlijke stoffen of door extra risico’s door toename in risicovolle activiteiten. De nabijheid van spoor en hoofdwegen versterkt deze aandachtspunten. Hoewel Staphorst niet direct in een groot overstromingsgebied ligt, kunnen klimaatverandering en ruimtelijke ingrepen de hoogwaterveiligheid beïnvloeden, bijvoorbeeld bij piekafvoeren in/naar regionale wateren.
Veranderingen in het watersysteem door verharding, herinrichting of functiewijzigingen kunnen leiden tot snellere waterafvoer en grotere gevolgen bij extreme neerslag of hoogwater. Dit is hogere mate het geval ten westen van de A28 in de gemeente. Gezonde omgeving De ontwikkelrichting met ruimte voor nieuwe woonwijken in alle kernen, bedrijventerreinen en functiemenging biedt kansen om een gezonde leefomgeving te stimuleren. Door integrale gebiedsontwikkeling kunnen sport- en beweegvoorzieningen beter worden ingepast en uitgebreid, waardoor diverse doelgroepen toegang krijgen tot aantrekkelijke en veilige plekken om te bewegen. Wanneer er echter geen sprake is van integrale ontwikkeling dan zal de omgeving juist negatief worden beïnvloed door groei. In de gemeente Staphorst verdient dit extra aandacht bij de inrichting van grootschalige woningbouwlocaties en bedrijventerreinen. Bodem, water en ondergrond De ontwikkelrichting waarbij uitbreiding van woningen, bedrijventerreinen en infrastructuur centraal staat, heeft directe gevolgen voor bodem, water en ondergrond. Toename van verhard oppervlak kan leiden tot veranderingen in het watersysteem, met minder natuurlijke infiltratie en een hogere afvoersnelheid van regenwater. Dit vergroot het risico op wateroverlast bij hevige neerslag en kan ook de grondwaterstanden beïnvloeden.
Dit houdt in dat er ook veel meer afvalwater/rioolwater afgevoerd moet worden. Dit geeft een grotere druk op bestaande rioolgemalen, rioolstelsels etc. Het eindgemaal van het waterschap waar Staphorst op afvoert zit tegen zijn maximale capaciteit. Het waterschap stelt dan ook dat bij elke m³ extra afvalwater er ook extra regenwater afgekoppeld moet worden om het rioolgemaal niet te overbelasten. Dit betekent dat bestaande wijken afgekoppeld moeten worden, wat extra investeringen met zich meebrengt. Wanneer ook in bestaande wijken inbreidingen plaatsvinden wordt het vinden van ruimte om af te koppelen steeds lastiger Veranderingen in grondgebruik en intensivering van landbouw kunnen gevolgen hebben voor de grondwaterkwaliteit, bijvoorbeeld door verhoogde aanvoer van nutriënten of andere verontreinigingen. Bouwen herstructureringsactiviteiten brengen bovendien het risico met zich mee van bodemverstoring en mogelijke verontreiniging, zeker op locaties met een verleden als landbouw- of industrieterrein. Het watersysteem en de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater staan daardoor onder toenemende druk, wat vraagt om een zorgvuldige afweging en goede aanpak bij ruimtelijke ontwikkelingen om negatieve effecten te beperken en de waterhuishouding te waarborgen.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Historisch kapitaal De ontwikkelrichting met een sterke focus op groei en transformatie brengt een verhoogde druk met zich mee op het historisch kapitaal van de gemeente. Met name bij de uitbreiding van woningen rond Rouveen-zuid is een voormalig lint aanwezig. Dit voormalige lint heeft een hoge archeologische waarde. In het algemeen is er een risico dat archeologische vindplaatsen beschadigd raken of verloren gaan, en dat karakteristieke landschappelijke elementen en cultuurhistorische structuren worden aangetast. Het landschap, dat mede het verhaal en de identiteit van de regio draagt, kan daardoor onder druk komen te staan. In het Staphorst Ontwikkelt scenario wordt tot 2040 in beperkte mate vorm lintverdichting toegepast in de Streek. De huizen in de streek van Staphorst hebben een hoge culturele waarde vanwege het unieke, karakteristieke bebouwingspatroon en de vele monumenten. Hiermee wordt door de lintverdichting de culturele waarde van de streek aangetast. Tegelijkertijd biedt de ontwikkelrichting ook mogelijkheden om historische en landschappelijke waarden bewust te integreren in nieuwe ruimtelijke plannen, waardoor het erfgoed behouden kan blijven en versterkt kan worden binnen een veranderend stedelijk en landelijk gebied. Dan dient het wel ook als zodanig geprioriteerd te worden.
Daarnaast door vindt de groei voornamelijk aan de zuidkant van Staphorst plaats, waardoor de druk van het historische lint en het centrum wordt afgehaald en beter kan worden beschermd in vergelijking met de huidige situatie. Wonen en voorzieningen De ontwikkelrichting zet sterk in op het realiseren van een breed scala aan woningen en woonmilieus, waarmee wordt ingespeeld op diverse woonbehoeften van verschillende doelgroepen. In alle kernen zullen woningen worden toegevoegd, met in totaal minimaal 1.990 extra woningen in de gehele gemeente Staphorst. Door zowel stedelijke verdichting als uitbreidingswijken te ontwikkelen, ontstaat een gevarieerd woningaanbod dat kan bijdragen aan een dynamische en inclusieve woonomgeving. Deze groei in woningvoorraad kan de sociaaleconomische leefbaarheid versterken, doordat nieuwe bewoners zorgen voor een bredere bevolkingssamenstelling en daarmee ook het gebruik en de diversiteit van voorzieningen stimuleren. De mate waarin voorzieningen worden mee ontwikkeld en afgestemd op de groei, bepaalt in belangrijke mate de kwaliteit van wonen en het welzijn van inwoners. Vooral op locaties waar een grote uitbreiding van woningen gepland staat, is het essentieel om voldoende voorzieningen te realiseren. In het scenario ‘Staphorst Ontwikkelt’ zullen tot 2030 circa 600 woningen worden toegevoegd in De Slagen, aan de zuidkant van de kern Staphorst.
Daarna volgen mogelijk verdere uitbreidingen in dit gebied. Momenteel ligt Rouveen relatief ver van een aantal belangrijke voorzieningen. Wanneer er woningen worden bijgebouwd zonder dat het aanbod aan voorzieningen wordt uitgebreid, kan dit in Rouveen als eerste tot knelpunten leiden, vooral wat betreft de bereikbaarheid van bepaalde voorzieningen. In dit scenario zal er uitbreiding van toeristische voorzieningen in de gemeente Staphorst plaats vinden. Dit heeft als positief effect dat er meer voorzieningen de bewoners van Staphorst komen. Het negatieve effect is dat er externe bezoekers naar Staphorst komen waardoor de gemeenschapszin en sociale cohesie onder druk komen te staan. Economie en werkgelegenheid Binnen Staphorst Ontwikkelt ligt een sterke focus op economische groei en ruimtelijke ontwikkeling, wat aanzienlijke kansen biedt voor het versterken van werkgelegenheid en het vestigingsklimaat. Door de herstructurering en uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen aan de zuidkant en oostkant van de kern Staphorst ontstaat ruimte voor nieuwe bedrijven en doorgroei van bestaande bedrijven, wat leidt tot een diverser en toekomstbestendiger economisch landschap. Deze economische dynamiek draagt bij aan het terugdringen van werkloosheid en het aantrekken van nieuwe kenniswerkers en bedrijven, waarmee Staphorst haar positie binnen de regionale economie verstevigt. De
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
combinatie van verschillende functies op één locatie kan bovendien zorgen voor een betere bereikbaarheid en kortere verbindingen tussen werk en woonomgeving, wat bijdraagt aan een hogere leefkwaliteit. Door de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen en woningen levert Staphorst een directe bijdrage aan de verstedelijkingsstrategie van het NOVEX-gebied Regio Zwolle. Deze strategie is onderdeel van het nationale NOVEX-programma, waarin het Rijk samenwerkt met regio’s aan integrale ruimtelijke opgaven zoals woningbouw, economie, mobiliteit en klimaatadaptatie. Voor Regio Zwolle is de gezamenlijke ambitie uitgesproken om voor 2040 minimaal 50.000 extra woningen en 20.000 extra arbeidsplaatsen te realiseren. In dit scenario zoekt Staphorst naar ruimte voor 75 hectare bedrijventerrein. Deze doelen zijn verder uitgewerkt in de Ruimtelijke Economische Bouwsteen 2040 (REB 2040), die richting geeft aan het gewenste economische profiel van de regio en de ruimtelijke keuzes die daarbij horen.
Figuur 3-1. zoekgebied REB regio Zwolle
Bereikbaarheid Binnen het scenario Staphorst Ontwikkelt leidt de nadruk op groei en ruimtelijke transformatie tot een duidelijke toename van mobiliteitsbehoeften. De uitbreiding van woonwijken, bedrijventerreinen en nieuwe werklandschappen, zoals het geplande werkgebied aan de zuidkant van de kern Staphorst en de nieuwe woonontwikkelingen bij de Slagen in Staphorst en het zuiden van Rouveen, zal naar verwachting leiden tot een aanzienlijke toename van autoverkeer. Dit kan druk zetten op de bestaande wegeninfrastructuur en tot congestie leiden, vooral op belangrijke ontsluitingsroutes en kruispunten. Om deze toenemende verkeersbewegingen op te vangen en de bereikbaarheid te waarborgen, is in het scenario voorzien in een nieuwe aansluiting op de A28 in het zuiden. Deze aansluiting maakt het mogelijk de verkeersdruk op bestaande knooppunten, zoals de Stovonde, de Streek en het centrum van Staphorst, te verlichten, terwijl de mobiliteitsbehoefte van nieuwe woon- en werkgebieden adequaat wordt bediend. Tegelijkertijd biedt de integrale en gebiedsgerichte benadering kansen om het openbaar vervoer beter af te stemmen op de nieuwe functies en woonlocaties, waardoor autogebruik kan worden teruggedrongen. De ontwikkeling van slimme combinaties van wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen kan bijdragen aan efficiëntere en duurzamere verplaatsingen binnen en buiten Staphorst.
Daarnaast kan de focus op multifunctionele werklandschappen en woonomgevingen een stimulans zijn voor langzaam verkeer zoals fietsen en lopen. Goed ingerichte, veilige en aantrekkelijke routes kunnen deze vormen van vervoer bevorderen, wat bijdraagt aan een gezonde en leefbare omgeving.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Een grotere concentratie van woningen, bedrijven en mobiliteit verhoogt de verkeersintensiteit, wat de kans op verkeersongevallen kan vergroten, zeker op drukke ontsluitingswegen en in gebieden waar wonen en werken dicht op elkaar plaatsvinden. Deze knelpunten zijn verder toegelicht in paragraaf 3.5. Energie en grondstoffen De uitbreiding van woningen, bedrijventerreinen en nieuwe werklandschappen vraagt om een geïntegreerde aanpak van de energievoorziening, waarbij lokaal opgewekte hernieuwbare energie wordt gekoppeld aan verbruikslocaties. Door de groei van woningen, voorzieningen en economische activiteiten neemt de vraag naar elektriciteit en warmte toe. Dit vergroot de druk op het energienet en brengt risico’s op netcongestie met zich mee. De gemeente Staphorst kampt momenteel met een tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet. Dit (?) zowel bij afname als bij teruglevering, blijkt uit de cijfers van Netbeheer Nederland. In het scenario ‘Staphorst Ontwikkelt’ zal deze druk verder toenemen, met gevolgen zoals vertraging van bouwprojecten, beperkingen voor bedrijven en hogere kosten voor netverzwaring. Tegelijkertijd biedt deze ontwikkeling ook kansen. Door integraal te ontwerpen en te investeren in duurzame oplossingen kunnen energiepositieve bedrijventerreinen ontstaan, met mogelijkheden voor lokale energieopslag en collectieve warmtenetten.
Als deze ontwikkelingen worden gezien in samenhang met grootschalige energieopwekking, zoals wind in hetzelfde gebied, ontstaat de mogelijkheid om een lokaal energienetwerk te realiseren dat zowel de bedrijventerreinen als Staphorst dorp van duurzame energie kan voorzien. Deze aanpak draagt bij aan een toekomstbestendige energie-infrastructuur die de groei ondersteunt en tegelijkertijd de impact op het bestaande net beperkt. Bovendien levert het een bijdrage aan de NOVEXverstedelijkingsopgaven en de nationale doelen op het vlak van grootschalige bedrijvigheid. Op deze manier kunnen economische, ecologische en energietechnische ambities in samenhang worden gerealiseerd. In de programmeringsafspraken wind op land gemeente Staphorst (2024) is vastgelegd dat in 2030 in Staphorst maximaal 100 GWh aan duurzame energie door wind op land mag worden opgewekt, waarvan 40 GWh aan extra capaciteit wordt opengesteld voor nieuwe initiatieven. Deze opwekking mag alleen plaatsvinden binnen het door de gemeente aangewezen voorkeurszoekgebied, dat ligt ten zuiden van de kern Staphorst tussen het spoor en de A28. Na 2030 zal buiten dit gebied nog extra toevoeging zijn van wind op land en zonne-energie door de realisatie van het grote aantal woningen. Daarnaast zijn er vastgestelde plannen voor een circulair energielandschap aan de zuidkant van de gemeente Staphorst.
In het Staphorst ontwikkelt scenario zal het circulair energielandschap op termijn verder worden uitgebreid. In Figuur 3-2 zijn potentiele locaties van windenergie en het circulair energielandschap weergegeven. Het grijze vlak aan de zuidzijde van de gemeente markeert een zoekgebied voor het energielandschap, terwijl het gele vlak een zoekgebied voor windenergie weergeeft.
Figuur 3-2. Staphorst Ontwikkelt scenario – energie opgaven. Bron: Resultaten Bereikbaarheid A28 – Staphorst.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Landbouw In het scenario ‘Staphorst Ontwikkelt’ vindt uitbreiding niet alleen plaats binnen de bestaande kernen, maar ook worden de huidige kernen uitgebreid. Daarnaast komt er een uitbreiding van bedrijventerreinen ten zuiden van de Gorterlaan. evenals een. In Rouveen-Zuid komen in dit scenario nieuwe woningen en aan de oostzijde van IJhorst worden extra woningen toegevoegd. Op al deze locaties wordt gebouwd op voormalige landbouwgrond, waardoor het areaal landbouwgrond in deze gebieden substantieel afneemt door de ontwikkeling van woonwijken en bedrijventerreinen. Dit conflicteert enigszins met het karakter van een agrarische gemeente.
3.4
Scenario 2: Staphorst Lokaal
3.4.1
Scenariobeschrijving “Prioriteit bij natuurlijke, landschappelijke en culturele waarden als leidraad voor ontwikkeling” In dit scenario kiest Staphorst voor een ontwikkelpad waarin de unieke kwaliteiten van de gemeente leidend zijn: het slagenlandschap, de cultuurhistorische linten, de sterke gemeenschapszin en het natuurlijke en agrarische karakter van de omgeving. Groei en verandering worden niet uitgesloten, maar krijgen, in tegenstelling tot het scenario Staphorst Ontwikkelt, uitsluitend ruimte als ze dienstbaar zijn aan de kernkwaliteiten van het gebied en de waarden (welke) niet schaden. Dit scenario stelt niet méér, maar béter centraal: zorgvuldig ontwikkelen in plaats van expansief groeien. Staphorst Lokaal legt de nadruk op rentmeesterschap. Dit betekent: zorgvuldig omgaan met bodem, water, landschap en erfgoed, met het oog op toekomstige generaties. In deze koers wordt het karakter van de dorpen en het buitengebied behouden en versterkt. Ruimtelijke keuzes worden getoetst aan hun bijdrage aan ecologische kwaliteit, landschapsbehoud en lokale identiteit. Water en bodem zijn sturend in de ruimtelijke inrichting, zoals opgenomen in de provinciale verordening (instructieregel) en Waterschapsverordening. Nieuwe ontwikkelingen moeten passen binnen de schaal, structuur en cultuur van de omgeving.
Woningbouw blijft mogelijk, maar is beperkt in omvang en wordt zorgvuldig ingepast. Er wordt ingezet op het afronden van al geplande inbreidingslocaties, het benutten van leegstaand vastgoed en het transformeren van agrarische erven. Nieuwe woningen moeten bijdragen aan de leefbaarheid van de kernen en passen binnen het dorpse en landschappelijke karakter. Grote uitbreidingswijken zijn in dit scenario niet aan de orde, kleinschaligheid en behoud van identiteit staan voorop. Binnen dit scenario zijn de woningbouw projecten die tot 2030 meegenomen. In de gemeente Staphorst zijn tot die tijd de volgende projecten gepland: In de kern Staphorst staan er tot 2030 in totaal 750 woningen op de planning. Daarvan vallen 220 woningen onder bestaande ontwikkelingen. Daarnaast zijn er 300 woningen voorzien in De Slagen, 150 aan de noordzijde van de kern en 80 aan de Muldersweg. In de kern IJhorst zullen aan de oostkant 30 nieuwe woningen worden gerealiseerd. In Punthorst is ruimte voor 20 extra woningen in de omgeving van het kruispunt Vijverweg en Mr. J.B. Kanlaan. De landbouwsector blijft een belangrijke drager van het buitengebied, maar wordt uitgedaagd zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Duurzame bedrijfsvoering, landschappelijke kwaliteit en maatschappelijke meerwaarde zijn leidende principes.
Agrariërs worden gestimuleerd om landschapselementen zoals houtwallen, erfbeplanting en open structuren te behouden of te herstellen. Hergebruik van voormalige agrarische gebouwen voor passende nevenfuncties is mogelijk, mits zorgvuldig vormgegeven. Recreatie en toerisme worden ingezet als drager van lokale economie én landschapsbeleving. Geen massatoerisme, maar kleinschalige, gebiedseigen initiatieven die passen bij het ritme en de schaal van Staphorst. Het Reestdal, De Zwarte Dennen en het landschap rond IJhorst bieden kansen voor natuurgerichte recreatie, educatie en stiltebeleving. Ook hier geldt: wat past bij de plek, is welkom. De energietransitie krijgt binnen dit scenario een plek die past bij de schaal en het landschap. Grootschalige energieopwekking is niet vanzelfsprekend; lokale, collectieve en landschappelijk ingepaste oplossingen hebben de voorkeur. De nadruk ligt op energiebesparing, verduurzaming van bestaande gebouwen, benutting van daken en gezamenlijke buurtinitiatieven. Energie is in dit scenario geen stuwende kracht, maar ondersteunend aan het behoud van kwaliteit. Dit betekent in de praktijk dat aan de zuidkant van de gemeente Staphorst tussen de snelweg en het spoor is een clustergebied voor windenergie is gepland. Dit is eveneens opgenomen in de
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
provinciale omgevingsvisie. Ook wordt er in dit scenario rekening gehouden met netcongestie en zijn de mogelijkheden daarin leidend. Staphorst Lokaal is een koers voor een gemeente die zich ontwikkelt met mate, op haar eigen voorwaarden. Groei wordt hier vooral gemeten in kwaliteit: van het landschap, van het samenleven, van de lokale economie en van de leefomgeving.
Figuur 3-3. Stedenbouwkundige doorvertaling, plannen woningbouw 2024-2030
3.4.2
Algemene effectbeschouwing Het scenario Staphorst Lokaal gaat nadrukkelijk uit van een koers waarin de kwaliteiten van het landschap, cultuur en gemeenschap leidend zijn voor toekomstige ontwikkelingen. In plaats van groei en intensivering, staat in dit toekomstbeeld het versterken van bestaande waarden centraal. Ruimtelijke keuzes worden in hoge mate bepaald door ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische draagkracht. Dat zorgt voor rust, continuïteit en herkenbaarheid, maar kan ook spanningen opleveren waar maatschappelijke of economische vraagstukken vragen om verandering of aanpassing. De ruimtelijke impact van dit scenario is in de basis beperkt. Er wordt gestreefd naar kleinschaligheid, hergebruik en inpassing, met een duidelijke voorkeur voor binnenstedelijke verdichting, transformatie van bestaande structuren en behoud van open landschappen. Daarmee draagt het scenario positief bij aan de bescherming van biodiversiteit, landschappelijke structuren en cultuurhistorische waarden. Ook de bodem en het watersysteem worden ontzien, omdat er minder druk ontstaat op ruimte, verharding en ingrepen in natuurlijke systemen. In dit scenario is water en bodem daadwerkelijk sturend, niet alleen als principe, maar ook in de praktijk.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Deze behoudende benadering versterkt de ecologische en klimatologische veerkracht van de gemeente. De ruimte voor natuurontwikkeling, landschapsbeheer en klimaatadaptatie blijft relatief groot, en bestaande kwaliteiten kunnen worden gekoesterd of versterkt. De nadruk op kleinschaligheid en lokale identiteit maakt het bovendien mogelijk om natuurinclusieve, klimaatbestendige en landschappelijk ingepaste oplossingen toe te passen, met beperkte belasting van milieu en leefomgeving. Desalniettemin zal er sprake zijn van enige impact, aangezien er woningbouw en bedrijvigheid gepland staat. De keerzijde van deze koers ligt vooral in het sociaal-economisch en ruimtelijk-maatschappelijk domein. De beperkte ontwikkelruimte voor woningbouw en bedrijvigheid kan op termijn leiden tot druk op de woningmarkt, beperkingen in economische dynamiek en mogelijke verschraling van het voorzieningenniveau. Ook op regionale schaal is de bijdrage van Staphorst hiermee beperkt. Jongeren en nieuwe huishoudens kunnen moeilijker een plek vinden, wat kan leiden tot demografische vergrijzing en afname van vitaliteit. Ook het behoud van werkgelegenheid en het aantrekken van nieuwe bovenlokale bedrijvigheid kan onder druk komen te staan als de ruimtelijke kaders te restrictief zijn.
Binnen dit scenario is het vestigingsklimaat gericht op het versterken van wat er al is, met nadruk op kwaliteit boven kwantiteit. Dat past goed bij vormen van lokaal ondernemerschap, recreatie, ambacht en multifunctionele landbouw, maar sluit minder aan bij grotere, innovatieve of groeigerichte economische functies. Bij het opstellen van dit scenario wordt tevens rekening gehouden met de bestaande uitbreidingsplannen voor de bedrijventerreinen ten zuiden van Staphorst. Ook de energietransitie zal zich binnen dit scenario vooral moeten voltrekken via kleinschalige, collectieve of gebouwgebonden initiatieven. Grootschalige opwekking en infrastructuurverzwaring zijn in deze koers minder vanzelfsprekend en vragen om zorgvuldig maatwerk, wat tempo en schaal kan beperken. Daar staat tegenover dat Staphorst Lokaal een hoge mate van sociale cohesie, landschappelijke identiteit en leefkwaliteit kan behouden. Dit zijn kwaliteiten die bijdragen aan gezondheid, beleving, toeristische aantrekkelijkheid en brede welvaart. Door de menselijke maat centraal te stellen en ontwikkelingen te toetsen aan lokale draagkracht, ontstaat een gedragen en veerkrachtige leefomgeving. Concluderend schetst het scenario Staphorst Lokaal een toekomst waarin kwaliteit vooropstaat, ruimte wordt behouden en waar verandering zich aanpast aan de plek in plaats van andersom.
Deze koers biedt veel bescherming aan natuur, landschap, klimaat en leefomgeving, maar stelt ook grenzen aan sociaaleconomische groei.
3.5
Beoordeling per thema Natuur Het scenario Staphorst Lokaal legt een sterke nadruk op behoud en versterking van de kernkwaliteiten van het landschap en de natuurlijke omgeving. Deze koers biedt een gunstig perspectief voor de natuur, waarbij de bescherming van Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland centraal staat. Tegelijkertijd staan de natuurwaarden op nationaal niveau al onder druk. Groei en verandering alleen toestaan wanneer deze daadwerkelijk bijdragen aan ecologische kwaliteit en landschapsbehoud helpt om verdere aantasting te beperken, maar het behouden van de huidige druk op natuur vraagt ook om extra aandacht en maatregelen om negatieve effecten actief te beheersen. De nadruk op rentmeesterschap en een zorgvuldige ruimtelijke inrichting zorgt ervoor dat natuurwaarden en biodiversiteit worden gekoesterd, waarbij het landschap als een samenhangend systeem wordt benaderd. Het herstel en behoud van landschapselementen, zoals houtwallen en open structuren, ondersteunen de ecologische verbindingen en dragen bij aan het behoud van biodiversiteit. Door de kleinschalige en gebiedseigen aanpak ontstaat er ruimte voor natuurinclusieve ontwikkelingen die aansluiten bij de identiteit van het gebied. Dit bevordert de kwaliteit en veerkracht van ecosystemen en versterkt de samenhang tussen natuur en cultuurhistorie.
Over het geheel genomen biedt dit scenario een sterke basis voor het behouden en zelfs versterken van de natuurwaarden binnen Staphorst. In Staphorst zijn er zowel weidevogelgebieden, NNN-gebieden als Natura 2000 gebieden. In het oosten van de gemeente liggen NNN-gebieden zoals het Reestdal en de Zwarte Dennen. In het westen van de gemeente
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
overlappen de NNN-gebieden met de Natura2000 gebieden, De Olde Maten & Veerslootslanden. In het zuidwestelijke puntje ligt het NNN gebied de Stadsgaten/De Ruiten. In het noord westelijke puntje van de gemeente ligt nog een uiteinde van het Reestdal, grenzend aan het natura 2000 gebied De Wieden. In het Staphorst Lokaal scenario ligt de focus op het beschermen van de aanwezige NNN-gebieden. Binnen de gemeente Staphorst ligt één Natura 2000-gebied. Het gebied Olde Maten & Veerslootslanden beslaat 5,85% van de gemeente. De belangrijkste natuurtypen binnen deze gebieden zijn blauwgraslanden en veenmosrietlanden. Deze habitats zijnstikstofgevoelig. Daarnaast liggen De Wieden, Zwarte Meer en Uitwaarden Zwarte Water en Vecht binnen 10 kilometer van de gemeente Staphorst. Ten zuiden van de kern Staphorst en ten westen van de A28 zijn twee grote weidevogelgebieden in de gemeente Staphorst. In het weidelvogelgebied zijn in het Staphorst Lokaal scenario clustergebied voor windenergie gepland. Klimaatadaptatie In Staphorst Lokaal vormt de zorgvuldige omgang met bodem en water een belangrijke pijler voor klimaatadaptatie. Door de ruimtelijke inrichting te laten sturen door natuurlijke waterlopen en landschapselementen, wordt het watersysteem versterkt, wat helpt bij het opvangen van hevige neerslag en het verminderen van wateroverlast.
Daarnaast draagt de kleinschalige en groene ontwikkeling bij aan het bevorderen van infiltratie en het tegengaan van droogtestress. Het behoud van groen, open groenstructuren en houtwallen zorgt voor verkoeling en vermindert hittestress in de leefomgeving. Deze benadering, waarbij klimaatadaptieve maatregelen samengaan met landschapsbehoud en rentmeesterschap, biedt een duurzame basis om de gevolgen van klimaatverandering binnen Staphorst te beperken. Milieu Het scenario Staphorst Lokaal bevordert een milieuvriendelijke ontwikkeling door in te zetten op kleinschaligheid en zorgvuldige inpassing van nieuwe functies binnen het bestaande landschap. In dit scenario zouden er 1000 woningen bij komen in de gemeente Staphorst, waarvan het overgrote deel, 750 woningen in de kern Staphorst. Daarnaast komt er een kleine uitbreiding ten zuiden van de huidige bedrijventerreinen in de kern Staphorst en is er aan de zuid grens van de kern plaats voor enkele windmolens. Bij deze ontwikkeling zal er een beperkte toename van emissies van luchtverontreiniging, geur en geluid. Mede doordat grote industriële of intensieve activiteiten worden vermeden en ruimtelijke functies in balans worden gehouden. Het geplande gebied voor deze functies bevindt zich met name aan de zuidzijde van de kern Staphorst. In delen van dit gebied is het huidige cumulatieve geluidsniveau al relatief hoog.
Door de beperkte uitbreiding van bedrijvigheid en woningen zal het geluidsniveau hier licht stijgen, terwijl tegelijkertijd nieuwe woningen en bedrijven worden gerealiseerd in een omgeving waar het geluidsniveau al aanzienlijk is. De gemeente Staphorst kent momenteel slechts een geringe mate van lichtvervuiling. De beperkte ontwikkelingen binnen het scenario Staphorst Lokaal zullen hier weinig invloed op hebben, waardoor het huidige niveau van lichtvervuiling gehandhaafd blijft. Wat betreft de luchtkwaliteit geldt dat in de gemeente Staphorst alleen langs de snelweg relatief hoge concentraties stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM₁₀) worden gemeten. In het Staphorst Lokaal-scenario is ten zuiden van de kern Staphorst op bescheiden schaal woningbouw en bedrijvigheid gepland. Nieuwe bedrijvigheid kan lokaal de luchtkwaliteit onder druk zetten, terwijl de toevoeging van woningen naar verwachting nauwelijks voor verslechtering zal zorgen. Wanneer woningen dicht bij de snelweg worden gerealiseerd, kunnen bewoners echter te maken krijgen met een minder gunstige luchtkwaliteit. Omdat het in dit scenario om een beperkte uitbreiding van circa 600 woningen gaat ten zuiden van de kern Staphorst, is het mogelijk voldoende afstand van de snelweg te houden, zodat een gezonde leefomgeving voor de toekomstige bewoners gewaarborgd blijft.
De nadruk op rentmeesterschap en behoud van bodem en water draagt bij aan ontwikkeling samen met het voorkomen van bodemverontreiniging en het waarborgen van een gezonde bodemkwaliteit. Ook het gebruik van duurzame en gebiedseigen materialen en bouwmethoden kan hierin een rol spelen.
Milieueffectbeschouwing Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 28 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst
Veiligheid Deze zorgvuldige en kleinschalige ontwikkelrichting beperkt risico’s op het gebied van omgevingsveiligheid doordat risicovolle activiteiten minder ruimte krijgen. Impact op de verkeersveiligheid zal gering zijn doordat verkeersstromen door de beperkte groei beheersbaar blijven en wegen en routes beter aansluiten bij de lokale schaal, wat zorgt voor overzichtelijke en veilige situaties, ook voor langzaam verkeer zoals fietsers en voetgangers. Daarnaast draagt het sturen op natuurlijke waterlopen en het versterken van het watersysteem bij aan een betere afvoer van regenwater, waardoor de kans op wateroverlast en daarmee verbonden hoogwaterrisico’s afneemt. Zo ontstaat een leefomgeving die beter bestand is tegen klimaatverandering en tegelijkertijd de lokale identiteit behoudt. Gezonde omgeving Binnen dit scenario wordt het creëren van een gezonde leefomgeving nadrukkelijk als een belangrijk uitgangspunt meegenomen. De focus op kleinschaligheid en het behoud van het landschappelijke en natuurlijke karakter van Staphorst zorgt ervoor dat groen en buitenruimte centraal blijven staan. Dit draagt bij aan aantrekkelijke, veilige plekken waar inwoners kunnen sporten, wandelen en fietsen, waardoor bewegen wordt gestimuleerd in een omgeving die rust en ruimte biedt.