1. Ontwerp Omgevingsvisie Staphorst
Tekst van het document
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst 2.0.
26 november 2025
www.staphorst.nl
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst 26 november 2025
datum 26 november 2025
beschrijving Ontwerp omgevingsvisie
vrijgave
Inhoudsopgave 1.
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7
2.
2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.4 2.5 2.6
3.
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
4.
4.1
5.
5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.4 5.4.1 5.4.2 5.5 5.5.1 5.5.2 5.5.3 5.5.4
Inleiding
5
Uitwerking en doorwerking van de omgevingsvisie
8
Waarom een omgevingsvisie? Wat is een omgevingsvisie? Van omgevingsvisie naar uitvoering Waarop is deze omgevingsvisie gebaseerd? Vooruitblik omgevingsvisie Status en versie omgevingsvisie Leeswijzer
5 5 5 5 6 6 6
Sturingsfilosofie als kwaliteitskompas binnen het fysieke domein Streefbeeld gemeente Staphorst Hoe realiseren we ons beleid? Sturen op resultaat Welke instrumenten gebruiken we? Welke processen zijn er? Hoe stellen we onze instrumenten bij? Hoe monitoren en evalueren we? Besturing door Raad en college. Hoe gaan we om met opstellen van 'nieuw beleid'? Grondbeleid en kostenverhaal
8 9 11 11 13 13 15 16 16 17 18
Beschrijving van kernkwaliteiten
19
Principes voor ons gezamenlijk handelen
26
Ambities voor de fysieke leefomgeving
30
Ons landschap Onze dorpen en linten Ons erfgoed Ons ondernemerschap Zondagsrust
Sturende principes
Pijler 1: Wonen en voorzieningen Wonen Wonen en zorg Voorzieningen Pijler 2: Gezond, sociaal en veilig Samenleven Leefbaarheid Cultuur, onderwijs en bewegen Milieu en veiligheid Pijler 3: agrarisch gebied, water, bodem en landschap Agrarisch gebied Water en bodem Cultuurhistorie en erfgoed Pijler 4: Energie en klimaat Klimaatmitigatie Klimaatbestendigheid Pijler 5: Sterke lokale economie Werkgelegenheid en ondernemerschap Toerisme en recreatie Bedrijventerreinen Winkels, voorzieningen en centrum Staphorst
19 23 24 25 25
26
30 30 31 32 33 33 33 34 34 35 35 35 36 37 37 38 39 39 39 40 42
5.6 5.6.1 5.6.2 5.6.3
Pijler 6: Bereikbaar en verkeersveilig Bereikbaarheid Verkeersveiligheid Fietsen, wandelen en lopen
43 43 43 43
6.
Gebiedsgerichte doorkijk en visiekaart
44
6.1 Gebiedsgerichte doorkijk ambities 6.1.1 Prioritering in deelgebieden 2. De kernen 6.2 Visiekaart
Colofon 49
Projectorganisatie Omgevingsvisie
Bijlagen 50
Bijlage OVI Staphorst – Totstandkoming 6.2.1 Proces 6.2.2 Verantwoording mer 6.2.3 Samenvatting spanningsveld fysieke leefomgeving 6.3 Bijlage OVI Staphorst – Vooruitblik bij de omgevingsvisie Bijlage OVI Staphorst - Visiekaart
44 44 45 48
49
51 51 52 53 55 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
1.
Inleiding
1.1
Waarom een omgevingsvisie? De Omgevingswet verplicht elke gemeente om een omgevingsvisie te hebben. Zo’n visie bevat plannen en beleid voor het gebruik, beheer, behoud en de ontwikkeling van de leefomgeving. Staphorst wil gericht werken aan een goede leefomgeving. Daarom maken we in deze visie duidelijk wat we willen behouden en beschermen, en welke ambities we hebben. Ook laten we zien hoe we keuzes maken bij nieuwe ontwikkelingen.
1.2
Wat is een omgevingsvisie? In de omgevingsvisie staan onze kernkwaliteiten en ambities voor onze leefomgeving, voor nu en richting 2050. We beschrijven de ruimtelijke kenmerken van Staphorst en onze doelen voor wonen, werken, landschap, natuur, energie, klimaat, gezondheid en verkeer. Ook geven we aan wat deze ambities betekenen voor de verschillende gebieden in de gemeente en welke ontwikkelingen we wel of niet wenselijk vinden. De omgevingsvisie helpt inwoners en bedrijven om plannen te maken en ideeën te vormen voor nieuwe initiatieven. Verder gebruikt de gemeente de visie als hulpmiddel bij het uitvoeren van haar werk.
1.3
Van omgevingsvisie naar uitvoering Voor de gemeente is de omgevingsvisie het startpunt bij het uitvoeren van taken en het beoordelen van plannen. De visie staat niet op zichzelf: de ambities worden uitgewerkt in omgevingsprogramma’s en daarna vertaald in regels in het omgevingsplan (zie hoofdstuk 2). Vervolgens bekijken we elk jaar hoe we ervoor staan. Dit kan dan aanleiding zijn om delen van de visie aan te passen. De jaarlijkse aanpassing betekent niet dat we elk jaar een nieuwe visie opstellen. We passen alleen specifieke zinnen of alinea’s aan. Bijvoorbeeld omdat er ambities bij zijn gekomen of omdat ambities niet meer relevant zijn. De visie bevat veel ambities voor de leefomgeving. We willen veel, maar kunnen niet alles. In de visie bepalen we daarom zoveel mogelijk wat het belangrijkst is en hoe we aan de ambities gaan werken. In omgevingsprogramma’s stellen we maatregelen op hoe we onze ambities willen bereiken.
1.4
Waarop is deze omgevingsvisie gebaseerd? De omgevingsvisie is opgebouwd uit verschillende ‘ingrediënten’. We zijn gestart met de omgevingsvisie 1.0 uit 2018 als basis. Daarna hebben we al het beleid voor de fysieke leefomgeving bekeken. Dit is beleid dat de afgelopen jaren gemaakt is met inbreng van onder anderen inwoners en verdiepende onderzoeken. Ook is een ruimtelijke analyse gemaakt van de leefomgeving van Staphorst (zie de bijlagen - Leefomgevingsfoto). Deze analyse laat zien waar de belangrijkste uitdagingen liggen. Bijna 1200 inwoners hebben vervolgens een vragenformulier ingevuld. Hierop konden zij aangeven wat zij belangrijk vinden bij de ontwikkeling van gemeente Staphorst. Alle ‘ingrediënten’ hebben we gecombineerd. Dit combineren gaf veel informatie en tekst. Dat hebben we zoveel mogelijk teruggebracht tot de essentie. Met als resultaat deze voorliggende omgevingsvisie, versie 2.0.
blad 5 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Vinden van de juiste balans In 2025 is het grootste spanningsveld in gemeente Staphorst op het vlak van de fysieke leefomgeving, de tegenstelling tussen behoud en ontwikkeling. Willen we onze leefomgeving zoveel mogelijk behouden zoals deze nu is? En wat willen we dan specifiek behouden? Of willen we zoveel mogelijk ruimte bieden aan ontwikkeling, voor bijvoorbeeld wonen en werken? Op basis van de 1200 ingevulde vragenlijsten en de opgestelde milieueffectbeoordeling hebben we gekozen om uit te gaan van balans. Dat betekent dat we dicht bij onze kernkwaliteiten blijven; (agrarisch) landschappelijke waarden, dorps karakter en ondernemersgeest en van daaruit kiezen voor passende groei. Wil je meer weten over hoe de visie is opgesteld? Kijk dan in de bijlagen naar ‘Totstandkoming van de omgevingsvisie’. Wil je meer weten over de staat van de leefomgeving en over de context van deze omgevingsvisie? Kijk dan in de bijlagen naar de ‘Leefomgevingsfoto’.
1.5
Vooruitblik omgevingsvisie Met de omgevingsvisie 2.0 zijn we nu van start. In 2026 gaan we kijken naar botsende ambities en belangen, de visie verder concretiseren (omgevingsvisie 2.1) en waar nodig aanvullen. Wil je meer weten over wat ons te doen staat richting de omgevingsvisie 2.1? Kijk dan in de bijlagen naar ‘Vooruitblik bij de omgevingsvisie’ en het hoofdstuk ‘uitwerking en doorwerking omgevingsvisie’.
1.6
Status en versie omgevingsvisie Omgevingsvisie versie 2.0 (concept) De omgevingsvisie 2.0 is de eerste omgevingsvisie van gemeente Staphorst onder de Omgevingswet. Het is de basisversie, het startpunt voor wat betreft het werken met de omgevingsbeleidscyclus in gemeente Staphorst.
1.7
Leeswijzer Schrijfvorm en tijdshorizon • Deze omgevingsvisie is geschreven in de ‘we’ vorm. Hiermee wordt gedoeld op gemeente Staphorst. • In deze omgevingsvisie staan ambities geformuleerd voor nu tot in ieder geval 2050. Hoofdstukken Hoofdstuk 2 Uitwerking en doorwerking van de omgevingsvisie Hoofdstuk 2 gaat in op de uitwerking en uitvoering van deze omgevingsvisie. Onder andere hoe de omgevingsvisie doorwerkt in overige ruimtelijke planinstrumenten en de omgevingsbeleidscyclus, hoe de gemeente wil samenwerken en hoe er om wordt gegaan met het kostenverhaal. We zien deze visie 2.0. als een startpunt om volgens deze manier te werken. Daarom beginnen we de visie bewust met dit hoofdstuk. Hoofdstuk 3 Beschrijving van kernkwaliteiten In hoofdstuk 3 staat de beschrijving van wat Staphorst nu bijzonder maakt. We benoemen welke waarden we willen behouden en beschermen. Oftewel, wil je aan de slag binnen de gemeente met een initiatief of een project, dan is dit hoofdstuk de inspiratie voor wat we met elkaar willen behouden en waar we op voort willen bouwen.
blad 6 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Hoofdstuk 4 Sturende principes voor ons gezamenlijke handelen In hoofdstuk 4 staat de beschrijving van de sturende principes die de gemeente hanteert bij het maken van keuzes bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Deze principes voor de fysieke leefomgeving vormen een handelingswijze voor de gemeente. Ze dienen ook als leidraad voor wat de gemeente verwacht van initiatiefnemers en de samenleving. Dus deze principes gelden voor iedereen. Hoofdstuk 5 Ambities voor de fysieke leefomgeving In hoofdstuk 5 staan alle (ruimtelijke) ambities van gemeente Staphorst. De ambities geven aan waar we als gemeente naartoe willen ontwikkelen. Ook vormen deze ambities input voor nieuwe initiatieven en projecten in de gemeente. Hoofdstuk 6 Gebiedsgerichte doorkijk en visiekaart In hoofdstuk 6 is een gebiedsgerichte doorkijk beschreven en zijn de ambities op een visiekaart verbeeld.
blad 7 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.
Uitwerking en doorwerking van de omgevingsvisie
2.1
Sturingsfilosofie als kwaliteitskompas binnen het fysieke domein Met de Omgevingswet verandert de rol van gemeenten. Ze krijgen meer taken en verantwoordelijkheden. Het gaat niet meer alleen om vergunningen of regels maken. Het gaat om een brede kijk op de leefomgeving, waarin gezondheid, duurzaamheid, economie, veiligheid en leefbaarheid samenkomen. Een sturingsfilosofie helpt gemeenten om duidelijke keuzes te maken en steeds op dezelfde manier te handelen. Het is een kompas dat gemeenten helpt om koers te houden in een omgeving met veel belangen, en tegelijk open te blijven voor goede ideeën uit de samenleving. De beleidscyclus kort samengevat De omgevingsvisie is onderdeel van de Omgevingswet en maakt deel uit van een cyclisch proces: plannen, doen, controleren en bijsturen (de PDCA-cyclus). In Staphorst noemen we dit het beleidshuis. Zo stemmen we het werken aan de leefomgeving af op de planning- en controlcyclus (P&C). We werken doel,- en opgavegericht. Een vraagstuk – zoals woningbouw – loopt door de hele cyclus: • • •
In de omgevingsvisie staat de ambities (overkoepelend en lange termijn) en doelen (concreet en specifiek). In een omgevingsprogramma staan de doelen en maatregelen. In het omgevingsplan worden deze juridisch vastgelegd.
Door op deze manier te werken ontstaat geen los beleid meer, maar één samenhangend geheel. Visie en strategie We bepalen leidende principes en ambities voor de fysieke leefomgeving. De raad neemt deze op in de omgevingsvisie. Concretisering Het college werkt de ambities uit in omgevingsprogramma’s met concrete doelen, acties en budgetten. Deze koppelen we aan de meerjarenplanning en begroting. Waar nodig worden regels vastgelegd in het omgevingsplan. Uitvoering We voeren beleid uit via projecten, vergunningverlening, beheer en realisatie in de fysieke leefomgeving. Zo brengen we de ambities stap voor stap in praktijk. VTH, monitoring en evaluatie In de laatste stap van onze beleidscyclus controleren en beoordelen we wat onze inspanningen opleveren voor de leefomgeving. Enerzijds doen we dit via toezicht en handhaving, zodat we weten of de regels en vergunningen bijdragen aan onze doelen. Anderzijds volgen de voortgang van maatregelen en projecten uit de omgevingsprogramma’s en leggen hierover verantwoording af in de jaarstukken (P&C-cyclus). Met de Leefomgevingsfoto bekijken we de staat van de leefomgeving en wat onze acties hebben bereikt. Op basis van de resultaten passen we zo nodig de omgevingsvisie en programma’s aan. We betrekken de afdelingen VTH en beheer vroegtijdig bij de uitwerking van omgevingsprogramma’s.
blad 8 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.2
Streefbeeld gemeente Staphorst In 2032 sluiten onze omgevingsvisie, programma’s, plannen, vergunningen, toezicht, handhaving en evaluatie volledig op elkaar aan. Ook vormen het fysieke domein, sociale domein en bestuurlijke ondersteuning samen één integrale beleidscyclus. Beleidsparticipatie hoort bij deze cyclus. We werken doelgericht, volgen de voortgang en passen onze visie en plannen aan als dat nodig is. Alles wat we doen, moet bijdragen aan onze doelen – anders doen we het niet. Waar staan we nu? 1. 2. 3. 4.
We hebben een beleidscyclus voor het fysieke domein gemaakt. Die hadden we eerder nog niet. We hebben een sturingsfilosofie opgesteld. De beleidscyclus is qua planning afgestemd op de P&C-cyclus, maar nog niet helemaal geïntegreerd. Dit komt o.a. omdat de begrotingsprogramma’s nog niet hetzelfde zijn als de omgevingsprogramma’s. We hebben een intaketafel en een beleidstafel ingericht. Daarmee koppelen we initiatieven van inwoners en bedrijven aan het bijwerken van onze visie, programma’s en plannen.
Uit de beleidsbubbel komen In 2026 organiseren we dat uitvoering, toezicht en handhaving een vaste plek aan de beleidstafel, en bij de uitwerking van programma’s hebben. We laten beleidstoetsen uitvoeren door mensen buiten de beleidswereld, bijvoorbeeld door expertteams in te richten. Ook volgen beleidsmedewerkers trainingen.
blad 9 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Transitiepad We kunnen niet in één jaar overstappen van de huidige manier van werken (met apart beleid per sector) naar het nieuwe werken volgens de Omgevingswet. Dat vraagt om een geleidelijke overgang: een transitie. Hieronder staat hoe die overgang eruitziet: 2026 Vanaf 2026 beginnen we met het maken van omgevingsprogramma’s. Dit is nieuw voor ons, dus we starten stap voor stap. We beginnen met de twee verplichte programma’s (volkshuisvesting en warme) en eventueel een paar extra. Dat betekent: • • • • •
In 2026 werken we nog niet alle ambities uit in een omgevingsprogramma. We meten en beoordelen (monitoren en evalueren) alleen de ambities/doelen die al in een omgevingsprogramma staan. We gaan binnen dit beleid pas met ambities/doelen aan de slag als het doel voldoende concreet is (te monitoren valt) en maatregelen beschikbaar zijn gesteld (geld en uren). Een groot deel van het oude sectorale beleid blijft nog bestaan, omdat het nog niet is omgezet naar een omgevingsprogramma. Als bestaand beleidskader moet worden aangepast, worden bouwstenen voor het beleid gemaakt, waarbij het strategische gedeelte van het beleid wordt opgenomen in de omgevingsvisie en de doorwerking en maatregelen als zelfstandig element in de bouwsteen worden geformuleerd.
Visie Programma’s
Ambities Uitwerking doelen Maatregelen / projecten
2032 In 2032 hebben we geen sectoraal beleid meer. We werken dan met één omgevingsvisie. Alle ambities uit die visie zijn dan uitgewerkt in omgevingsprogramma’s. Doordat we regelmatig meten en evalueren – en ook kritisch zijn op onze rol -, zien we wat goed werkt en wat niet. We verwachten daarom dat we tegen 2032 minder ambities overhouden — omdat we ons dan vooral richten op wat echt haalbaar en effectief is.
Visie Programma’s
Ambities Uitwerking doelen Maatregelen / projecten
Het pad om van nu naar in 2032 te komen met uitsluitend een visie en programma’s als beleidskader, werken we in komende actualisaties van de omgevingsvisie nader uit.
blad 10 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.3
Hoe realiseren we ons beleid? We sturen op drie manieren aan het werken in de fysieke leefomgeving: Op inhoud, met de instrumenten van de omgevingswet en op proces.
2.3.1
Sturen op resultaat We hanteren leidende principes We werken volgens de leidende principes uit hoofdstuk 4 van deze omgevingsvisie. Daarbij geldt dat bij de ontwikkeling van beleid, maar ook door een initiatiefnemer (zijn professional) bij de uitwerking van een initiatief wordt aangegeven hoe wordt omgegaan met deze leidende principes. Met tenminste aandacht voor: • •
“Pas toe of leg uit” – volg de regels, of motiveer waarom niet. “High trust, high penalty” – we vertrouwen elkaar, maar bij misbruik volgen gepaste maatregelen.
Bij de uitwerking van programma’s denken we bewust na over onze rol. Bij nieuwe plannen denken we bewust na over onze rol als gemeente. We stellen twee vragen: 1.
Hebben wij een rol? We geven inwoners en initiatiefnemers zoveel mogelijk vertrouwen en verantwoordelijkheid. De gemeente neemt alleen een rol waar dat echt nodig is.
2.
Welke rol nemen we in? De gemeente kan verschillende rollen hebben, afhankelijk van het onderwerp en de betrokken partijen. Deze rolkeuze leggen we vast in de omgevingsprogramma’s en volgen we bij de monitoring en evaluatie.
Hiervoor gebruiken we het onderstaande denkkader als hulpmiddel.
blad 11 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Per deelgebied geven we aan wat de prioriteiten zijn. Zie hoofdstuk 5 van deze omgevingsvisie. Het college komt elk jaar met een voorstel over de prioritering van ambities. De gemeentelijke organisatie kan niet alles tegelijk uitvoeren. Dus moeten we keuzes maken in wat het belangrijkst is. In onderstaand impactkwadrant wordt daarin prioriteit gesteld. Het college actualiseert minimaal één keer per jaar een impactkwadrant en legt deze ter opiniërende bespreking voor aan de raad. Het kwadrant helpt ons om te bepalen wat eerst moet gebeuren: • •
• •
Belangrijk én urgent: direct uitvoeren, hoogste prioriteit. Organisatie heeft hiervoor middelen en geld Belangrijk maar niet urgent (er gaat niets verkeerd als we er niet direct iets mee doen): goed over nadenken en plannen. Dit moet gezien worden als een schaduwlijst. Is er capaciteit beschikbaar en of kan het beleidsonderwerp meegenomen in bestaand te ontwikkelen beleid, dan komen deze thema’s daarvoor in aanmerking. Niet belangrijk maar urgent: ontwikkelen die buiten de organisatie worden geïnitieerd, maar intern niet belangrijk worden gevonden. Niet belangrijk en niet urgent: Voor nu op de lijst, maar straks uit de visie en komt niet meer voor in het kwadrant.
Het ingevulde impactkwadrant leest u in de bijlage.
blad 12 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.3.2
Welke instrumenten gebruiken we? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
9. 10.
11.
2.3.3
Leefomgevingsfoto: laat de huidige kwaliteit en kenmerken van een gebied zien en vormt de basis voor nieuw beleid. Omgevingsvisie: beschrijft de (lange termijn) ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving, zoals wonen, mobiliteit en duurzaamheid. De gemeenteraad is bevoegd gezag. Omgevingsprogramma: werkt de visie uit in concrete doelen en maatregelen. Dit kan per thema of gebied verschillen. Het college is bevoegd gezag voor de omgevingsprogramma’s. Omgevingsplan: Eén omgevingsplan voor het gehele grondgebied van de gemeente in plaats van honderden bestemmingsplannen. Hierin staan de regels voor wat wel en niet mag binnen de fysieke leefomgeving van de gemeente. De gemeenteraad is bevoegd gezag voor het omgevingsplan. Ruimtecoach: geeft met betrekking tot kleinere initiatieven uitleg over het proces (EPOS) en met welk beleid rekening dient te worden gehouden in de uitwerking. Doet geen uitspraken over de wenselijk- of haalbaarheid Omgevingstafel: geeft met betrekking tot grotere initiatieven duiding over met welk beleid rekening dient te worden gehouden in de uitvoering. Deze tafel doet geen uitspraken over wenselijk- of haalbaarheid, maar benoemt de betrokken beleidsvelden. Intaketafel: beoordeelt of een ruimtelijk initiatief wenselijk is. Beleidstafel: a. Verkent of een niet-wenselijk initiatief wenselijk gemaakt kan worden b.
Beoordeelt of visie en/of programma moeten worden aangepast aan trends en ontwikkelingen c. Concretiseert de doelen die worden genoemd in de visie Omgevingskamer: bekijkt of een wenselijk initiatief haalbaar is (voldoet aan bestaand (normen) kaders en gewenste kwaliteit genoemd in visie en/of programma’s (en tot 2032 sectoraal beleid). Programma grond(prijs)beleid en kostenverhaal: regelt dat kosten en opbrengsten eerlijk worden verdeeld. Om een evenwichtig kostenverhaal te krijgen geeft het beleid aan welke rol de gemeente aanneemt op basis van ambitie, prioriteit, maatschappelijke waarde, financieel rendement, eigendomspositie en risico's. Reflectiemomenten: collega’s bespreken dilemma’s, rollen en keuzes om van elkaar te leren.
Welke processen zijn er? Politiek-bestuurlijk proces • Omgevingsvisie actualiseren: De gemeenteraad besluit jaarlijks bij de kadernota op welke thema’s / opgaven / ambities de omgevingsvisie moet worden aangepast. • Omgevingsprogramma’s actualiseren: Het college past de programma’s aan als dat nodig is • Omgevingsplan actualiseren: De raad stelt juridische maatregelen vast of wijzigt deze als gevolg van doorwerking van beleid. • Monitoring en evaluatie: De manager fysieke leefomgeving laat de voortgang van de omgevingsprogramma’s twee keer per jaar beoordelen. De resultaten gaan in januari en september naar het college, waarna deze kunnen leiden tot aanpassing van de kadernota en begroting door de raad.
blad 13 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Initiatieven uit de samenleving • Veel plannen komen van inwoners zelf. Het Omgevingsloket toets of de plannen passen binnen het omgevingsplan (tot 2032 zijn dit ook de nog geldende bestemmingsplannen). •
Initiatieven die passen binnen het omgevingsplan en initiatieven die op basis van de Beleidsnota omgevingsplanactiviteiten naar de kleine Omgevingskamer gaan worden door VVTH afgedaan.
• • • •
Als een initiatief niet past binnen het omgevingsplan dan wordt deze voorgelegd aan de intaketafel. De intaketafel toetst of het initiatief past binnen het beleid. Als een initiatief past binnen het beleid dan wordt de haalbaarheid getoetst in de Omgevingskamer. Past het plan niet in het beleid, dan gaat het naar de beleidstafel. Daar bekijken we of het wenselijk gemaakt kan worden. De vraag is dan: willen we dit soort plannen op meer plekken in de gemeente toestaan, en onder welke voorwaarden? Kortom, er volgt een integrale toets of het beleid aangepast moet worden in plaats van op casusniveau. Grondhouding van de beleidstafel is ja, tenzij. Als het initiatief past binnen de omgevingsvisie, maar niet in het programma, kan het college het beleid aanpassen. Als het niet past binnen de visie, adviseert de beleidstafel het college om de raad te vragen een aanpassing te overwegen. Bij een positief standpunt van het college wordt het opiniërend aan de raad voorgelegd. Een negatief standpunt van het college wordt via een consultatie aan de raad voorgelegd. De raad heeft dan zelf de kans het alsnog opiniërend te agenderen. Er worden met initiatiefnemer afspraken gemaakt over voorwaarden, risico’s en haalbaarheid voordat het initiatief verder kan. Dit kan per initiatief verschillen.
Enkele initiatieven kunnen wellicht al verder richting haalbaarheid (omgevingskamer) voorafgaand aan de beleidswijziging. Anderen wordt besloten dat gewacht wordt op de beleidsinhoudelijke bespreking in de gemeenteraad. Particuliere woningbouwplannen die zich beroepen op het volkshuisvestingsprogramma of de stedenbouwkundige doorvertaling, zien we als een ‘projectinitiatief van derden’. Bij dit soort initiatieven beoordeelt de intaketafel, eventueel in overleg met de programmamanager, of dit het geval is Als dit het geval is dan is de EPOS-route niet van toepassing. Het initiatief wordt dan vanuit het programma beoordeelt en opgepakt (ook in fasering). Als het toch een EPOS-initiatief is, dan volgt de route hierboven via intaketafel naar de omgevingskamer dan wel de beleidstafel.
• •
•
• • •
Het interne werkproces binnen de afdeling fysieke leefomgeving • Sturing en prioriteit. De visie en programma’s zijn duidelijk, zodat iedereen weet welke taken belangrijk zijn en in welke volgorde. • Feedback en leren. Monitoring en evaluatie doen we bewust om te leren en te verbeteren. We houden elk kwartaal een reflectiemoment. • Voorspelbaarheid. Het jaarlijkse werk is goed te plannen. Belangrijke momenten zijn: o Monitoring programma’s: januari en september. o Leefomgevingsfoto bijwerken: elk kwartaal. o Kadernota: volgens P&C-cyclus. o Actualisatie omgevingsvisie: ieder jaar, na vaststelling kadernota. o Reflectiemoment: laatste donderdagochtend van elk kwartaal. • Rol van beleidsmedewerkers: o Werken proactief de leefomgevingsfoto bij; o Leveren input voor de kadernota; o Denken mee aan de beleidstafel over hun vakgebied; o Helpen bij het actualiseren van de omgevingsvisie; o Voeren ambities uit via de omgevingsprogramma’s; o Volgen en beoordelen de voortgang. Het participatieproces bij actualisatie van de omgevingsvisie We willen inwoners, organisaties en partners bij zowel bij ‘losse’ plannen betrekken, én structureel en op vaste momenten. Zij denken mee over aanpassingen van de omgevingsvisie, programma’s en plannen, én over monitoring en evaluatie. Zo wordt participatie voorspelbaar en duidelijk voor iedereen.
De participatiecyclus is er nog niet, maar we werken hier in het komende jaar aan binnen de visie op dienstverlening.
blad 14 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.3.4
Hoe stellen we onze instrumenten bij? Omgevingsvisie We passen de omgevingsvisie één keer per jaar aan. In de kadernota geven we aan welke onderwerpen we willen veranderen. Alleen bij dringende zaken maken we een uitzondering. In een versienotitie zetten we kort welke onderdelen zijn veranderd, waarom dit is gedaan en of mensen hebben kunnen meedenken. We kijken ook of de aanpassingen invloed hebben op andere beleidsstukken. Omgevingsprogramma’s De omgevingsprogramma’s maken de omgevingsvisie concreet. Ze zetten de doelen, maatregelen en het geld op een rij. Voor alle programma's is het betrekken van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties bij de voorbereiding van het programma verplicht. Omgevingsplan Om doelen te bereiken zijn soms juridische maatregelen nodig. Deze zijn of worden opgenomen in het omgevingsplan. Wijziging in de doelen kunnen in de doorwerking leiden tot wijziging van het omgevingsplan. Elke juridische maatregel heeft zijn grondslag in het beleidskader (visie of programma) Leefomgevingsfoto (LOF) De LOF passen we meteen aan zodra dat nodig is. Dit doen we als er iets verandert in trends en ontwikkelingen, in het beleid van andere overheden of in de feitelijke situatie. Alle veranderingen zetten we in het versiebeheer. Bij een nieuwe visie of een nieuw programma voegen we automatisch de nieuwste versie van de LOF toe.
Milieueffectbeschouwing (MEB) Volgens ons moet het milieubelang altijd worden meegenomen bij een ruimtelijk besluit. Als er een aanvulling op de MEB nodig is, doen we dat bij het eerstvolgende besluit over de visie of een programma. Ook deze veranderingen zetten we in een versienotitie.
blad 15 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.3.5
Hoe monitoren en evalueren we? Waarop monitoren en evalueren we? De programmaleiders volgen twee keer per jaar de voortgang van de omgevingsprogramma’s. De resultaten worden in januari en september met de raad gedeeld. Zo kunnen we tijdig aanpassingen doen in de kadernota en begroting. Hoe doen we dit? 1. Drie vaste onderdelen: o Twee tot vier keer per jaar een reflectiemoment om te leren van ervaringen en keuzes. o Als iets niet lukt, onderzoeken we de oorzaak. o We bekijken of onze rol nog past bij de ambitie en voortgang. 2. Maatregelen en indicatoren. Aan elke ambitie of doel koppelen we maatregelen en meetpunten. Zo volgen we de voortgang in de kadernota en begroting. 3. Staat van de leefomgeving. Elk jaar bekijken we de leefomgevingsfoto om nieuwe trends en ontwikkelingen te zien. Sowieso wordt de leefomgevingsfoto direct aangepast als er een verandering optreedt in trends & ontwikkelingen, beleid van hogere overheden of feitelijke wijzigingen in de situatie 4. Kwalitatief en kwantitatief. Sommige doelen meten we in cijfers, andere beoordelen we op kwaliteit. 5. Onvoorziene ontwikkelingen. We houden rekening met nieuw beleid, regels of trends van andere overheden. Ook dit nemen we jaarlijks mee in de evaluatie, met de leefomgevingsfoto als hulpmiddel.
2.4
Besturing door Raad en college. De raad bepaalt de lange termijn en de kaders voor het beleid. Het college zorgt voor de uitvoering. De raad • Stelt de omgevingsvisie en het omgevingsplan vast, of draagt deze bevoegdheid in bepaalde gevallen over aan het college. • Geeft kaders en aandachtspunten mee voor de omgevingsprogramma’s. • Bepaalt bij welke onderwerpen zij altijd betrokken wil zijn. • Gaat over het budget. Het college • Werkt de kaders van de raad uit in omgevingsprogramma’s. • Is verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid. • Stelt de omgevingsprogramma’s vast.
blad 16 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.5 Hoe gaan we om met opstellen van 'nieuw beleid'? We maakten vroeger voor elk onderwerp apart beleid. In dat beleid stonden vaak zowel grote doelen (strategisch), middellange-termijndoelen (tactisch) als praktische acties (operationeel) door elkaar. Dat gaan we niet meer zo doen. De Omgevingswet werkt met één omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en één omgevingsplan. Ons omgevingsplan is nog niet klaar. Ook lukt het niet om in 2026 al het nieuwe beleid in omgevingsprogramma’s te zetten. Maar we hebben wel al beloofd om nieuw beleid te maken, zoals voor open plekken, spelen en evenementen. Hoe doen we dat dan? Daarover spreken we het volgende af. Bouwsteen voor het omgevingsbeleid Een nieuw beleidsstuk noemen we geen beleidsstuk meer. Het wordt een bouwsteen voor het omgevingsbeleid over onderwerp XYZ. In de bouwsteen geven we duidelijk aan welke tekst op welk instrument van toepassing is We maken geen gewone beleidsstukken meer. In plaats daarvan maken we een bouwsteen voor het omgevingsbeleid over onderwerp XYZ. In deze bouwsteen staat duidelijk welke tekst bij welk onderdeel van de Omgevingswet hoort: 1. 2. 3. 4. 5.
Wat willen we beschermen of ontwikkelen? Welk maatschappelijk effect willen we bereiken? Dit hoort bij de omgevingsvisie. We beschrijven het kort en helder, bij voorkeur SMART. Hoe gaan we dit effect bereiken? Welke middelen zetten we in, en wanneer? Dit hoort bij een omgevingsprogramma. Het is niet de bedoeling om voor elk onderwerp een apart programma te maken. In plaats daarvan combineren we opgaven en ambities in gebiedsgerichte of sectorale programma's. Welke regels zijn nodig? Welke regels moeten we aanpassen, toevoegen of schrappen om het gewenste effect te bereiken? Dit hoort in het omgevingsplan. Hoe monitoren we? Wie kijkt of we het gewenste effect bereiken, en hoe gebeurt dat? Wat is nodig voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)? En wat is nodig voor de uitvoering?
Bestuurlijk proces Vroeger legden we sectorale beleidsstukken voor aan de gemeenteraad. Onder de Omgevingswet gaat dit anders. De raad besluit over de omgevingsvisie. Het college besluit over de omgevingsprogramma’s. Als de omgevingsvisie eenmaal is vastgesteld en we werken volgens de Omgevingswet, dan krijgt de raad geen losse beleidsstukken meer. Omdat we nu nog in een overgangsfase zitten, stellen we het volgende voor: 1. 2. 3. 4. 5.
We maken geen sectorale beleidsstukken meer, maar een bouwsteen voor het omgevingsbeleid. In deze bouwsteen staat hoe we de instrumenten van de Omgevingswet gebruiken om de opgave te realiseren. Het college stelt de bouwsteen in concept vast (voorgenomen besluit tot vaststelling bouwsteen). Als in de bouwsteen is opgenomen dat de visie of het omgevingsplan aangepast moeten worden, dan vragen we de raad om wensen en bedenkingen mee te geven (opiniërend). Het college verwerkt de wensen en bedenkingen van de raad en stelt de definitieve bouwsteen vast. Vanuit het cyclische proces wordt de bouwsteen verwerkt in de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. Als we de visie en het plan later actualiseren, komen de onderdelen over de gewenste maatschappelijke effecten (visie) en regels (plan) weer ter besluitvorming terug naar de raad.
blad 17 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
2.6
Grondbeleid en kostenverhaal Met ons grondbeleid ondersteunen we het behalen van onze maatschappelijke doelen en ambities, zoals bijvoorbeeld de realisatie van woningbouw, bedrijven, voorzieningen, wegen en waterberging. We maken altijd een afweging tussen de bijdrage aan de maatschappelijke opgave, prioritering, maatschappelijke waarde, financieel rendement en risico's. Per ontwikkeling kiezen we de aanpak: • •
Actief of proactief als het plan bijdraagt aan onze doelen en prioriteit heeft; Passief als het plan niet bijdraagt en / of geen prioriteit heeft.
Leidend principe Met grondbeleid willen we risico’s beheersen en duidelijk sturen. We hanteren de volgende uitgangspunten: • Ruimtelijke ontwikkelingen dragen bij aan onze ambities en doelen. • Bij de keuze voor projecten streven we naar een mix die elkaar versterkt, zodat we de gemeentelijke doelstellingen kunnen realiseren • We werken programmatisch: elk project hoort bij een opgave. • Van elke ontwikkeling maken we de maatschappelijke waarde en het financieel rendement inzichtelijk. • Kosten en opbrengsten worden evenwichtig verdeeld tussen gemeente, eigenaren en ontwikkelaars. • Subsidies zijn ondersteunend, niet leidend. • met marktconforme grondprijzen en kostenverhaal voorkomen wij ongeoorloofde staatssteun Grondprijsbeleid We gebruiken marktconforme en functionele grondprijzen, ongeacht wie de koper is. We volgen de markt goed en passen jaarlijks ons grondprijsbeleid aan. Winst is niet ons doel — ons grondprijsbeleid helpt bij het realiseren van maatschappelijke doelen. Kostenverhaal en financiële bijdragen We houden ons aan de regels van de Omgevingswet. Kosten worden evenwichtig verhaald op initiatiefnemers. Voor projecten in het Meerjarenprogramma Woningbouw 2030 streven we naar minimale kostenneutraliteit.
blad 18 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
3.
Beschrijving van kernkwaliteiten Inleiding Staphorst is een levendige gemeente met een ondernemende gemeenschap. De inwoners zijn nuchtere mensen die gewend zijn de handen uit de mouwen te steken. “Met nijverheid en vlijt, bouwt men boerderijen als kastelen”. Deze Staphorster aard heeft gemaakt dat Staphorst is wat het nu is. Hoewel inwoners grote waarde hechten aan functionaliteit, waarderen ze de historie en traditie van Staphorst. De kenmerken en karaktereigenschappen van Staphorst zijn belangrijk met het oog op de toekomst. De keuzes die we vandaag en morgen maken, bepalen namelijk deels de toekomst. De aspecten die we waarderen in onze fysieke leefomgeving willen we gezamenlijk beschermen en ontwikkelen, zodat we zorgen voor een mooie toekomst voor de huidige inwoners van gemeente Staphorst en de volgende generaties. Wat de toekomst ook brengt, één ding is wel zeker: we gaan niet voorbij aan ons landschappelijke en dorpse karakter.
3.1
Ons landschap In deze paragraaf leggen we uit wat de belangrijkste kwaliteiten zijn van elk landschapstype. Ook beschrijven we de ruimtelijke voorwaarden waarmee we bij toekomstige ontwikkelingen rekening houden. Wie meer informatie wil, kijkt in de landschapsdocumenten van gemeente Staphorst (link). Landschapstypen
Landschapstypen
Figuur 3-1. Indicatieve kaart van de landschappelijke deelgebieden in de gemeente. Let op: de stedelijke structuren zijn sterk verouderd. De kaart is dan ook enkel bedoeld om de landschappen te onderscheiden en te duiden. (Bron: Landschapsplan, Staphorst 2011)
Op basis van de geomorfologie, de ontginningsgeschiedenis, de huidige ruimtelijke samenhang en zichtbare kenmerken zijn in de gemeente Staphorst vijf deelgebieden te onderscheiden: • Houtsingelgebied • Laagveengebied • Dekzandgebied • Oeverlanden • Reestdal
blad 19 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
De indeling van het landschap wordt bepaald door verschillende elementen. Het gaat om hoe de gebouwen bij elkaar staan, het soort beplanting, de manier waarop het land is verdeeld, het gebruik van de grond, de grootte en grenzen van de ruimte, hoogteverschillen, en het patroon van wegen en sloten. De structuur van het landschap van nu heeft nog steeds veel te maken met hoe het gebied is ontstaan. In 2011 is een landschapsvisie voor het gehele grondgebied van de gemeente opgesteld. Deze visie gebruiken we nog steeds als leidraad bij nieuwe ontwikkelingen. Dat geldt ook voor de kaart hieronder. In de bijlagen staat een grotere versie van de kaart met goed leesbare teksten.
Figuur 3-2 Landschapsvisiekaart gemeente Staphorst. Let op: de stedelijke structuren zijn sterk verouderd. De kaart is dan ook enkel bedoeld om de landschappelijke waarden en structuren te tonen en te duiden. (Bron: Landschapsplan, Staphorst 2011)
blad 20 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Houtsingellandschap De Streek (Staphorst en Rouveen) Het houtsingelgebied bestaat uit elzensingels, sloten, graslanden, wegen met bomen en erven met beplanting. De percelen hebben vaak kenmerkende knikken in de verkaveling. Naast de singels liggen ook erven met erfbeplanting en kleine bosjes (geriefbosjes), zoals langs de Heidehoogteweg. Kwaliteiten die we willen behouden Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met de verschillen tussen beide gebieden (Rouveen en Staphorst) qua maat en schaal van het landschap, structuur van de landschapselementen en soorten. Het streefbeeld voor het houtsingelgebied Staphorst bestaat uit drie zones: ➢ Zone 1 (huiskavel/ 1e zandweg): behoud van de schaal en dichtheid landschapselementen (erfgrensbeplanting) grenzend aan de Streek. ➢ Zone 2 (tot Klaas Kloosterweg): grotere maat, enkele singels met soorten els en eik, en bosjes. ➢ Zone 3 (tot overgang naar slagenlandschap): nog grotere maat (ten opzichte van zone 2) met alleen enkele elzenrijen. Laagveengebied en Olde Maten Het laagveengebied herken je aan de sloten en weteringen, de geknikte verkaveling en de open ruimte met weilanden voor veeteelt en akkerbouw. In het gebied liggen ook bijzondere landschapselementen, zoals eendenkooien, kerkheuvels en grote natuurgebieden. Daarnaast leven er veel ganzen en weidevogels, die dit landschap graag gebruiken.
Kwaliteiten die we willen behouden ➢ Behoud en versterking van het open en weidse landschap. ➢ De Klaas Kloosterweg, de Afschuttingweg, de Rechterensweg en de Buiten Middenweg vormen de hoofdstructuren van het gebied. ➢ De oost-west georiënteerde lijnen zoals de Stadsweg en Conradsweg vormen de secundaire structuur met eenzijdige, gefragmenteerde wegbeplanting. ➢ De eendenkooien en pest- en geriefhoutbosjes als groenelementen. Kwaliteiten die we willen behouden specifiek Olde Maten -In de Olde Maten zijn drie verschillende gebieden te herkennen, elk met een eigen landschapstype. Vanuit het landschap bekeken is het belangrijk om deze afwisseling zoveel mogelijk te behouden (zie Figuur 22). ➢ ➢ ➢ ➢
Noordelijk deel (1): halfopen landschap met kamers en lange lijnen. Middendeel (2): afwisseling tussen besloten en open met bosjes, singels en petgaten en legakkers. Oostelijk deel (Veerslootlanden) en zuidelijk deel (omgeving veldschuur) (3): open gebied met grasland en sloten. De karakteristiek van het slagenlandschap, de west - oost opstrekkende verkaveling.
blad 21 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Dekzandgebied - Jonge ontginningslandschap Het dekzandgebied heeft een afwisselend landschap met jonge ontginningen. Er zijn een paar bijzondere deelgebieden, zoals: de randen van de kern Staphorst, de Leijen (I), de bosrand met eikenrijen bij de Beugelerveldweg (II) en het kleinschalige gebied Puntlanden / Hulstlanden (III) (zie Figuur 22). Het gebied bestaat uit jonge ontginningen van vroegere hoogveengebieden. Langs de wegen staat lintbebouwing met grote erven en veel groen. Door de wegbeplanting ontstaan grote, groene kamers (weilanden) in het landschap. Kwaliteiten die we willen behouden ➢ De kavelstructuur - de ‘waaier’ waarvan alle lijnen uitkomen in de puntlanden. Het gaat het hierbij vooral om wegbeplanting en perceelgrensbeplanting en erfbeplanting. ➢ De verkaveling als landschappelijk kader. ➢ De kleinschaligheid in de gebieden de Leijen en Puntlanden / Hulstlanden, door wegbeplanting, perceelgrensbeplanting en erfbeplanting. ➢ Eikenrijen op perceelgrenzen tussen de Beugelerveldweg en de bosrand van het Staphorsterbos. ➢ Heldere en groene overgang van het landschap naar het dorp. ➢ Weilanden voor landbouw en veeteelt. Oeverlanden Meppelerdiep De oeverlanden liggen hoger dan de omgeving en het gebied is omgeven door dijken (alleen de dijk langs het Meppelerdiep heeft een waterkerende functie).
Het gebied heeft een geïsoleerde ligging en wordt in het noorden doorsneden door de Hoogeveense Vaart. Daarnaast heeft er een karakteristieke oude bewoning plaatsgevonden op het rivierduin Hamingen en de huisterp Olde Staphorst. Kwaliteiten die we willen behouden ➢ Het (open) cultuurlijke / (besloten) natuurlijke karakter en natuurontwikkeling (meander Meppelerdiep). ➢ De historische Stouwdijk. ➢ Het bebouwingscluster Hamingen met de ligging op een rivierduin. Beekdallandschap Reest De bovenloop van de Reest wordt gekenmerkt door open heideontginningen. De middenloop bestaat vooral uit oude ontginningen met de meer verspreide erven en voornamere boerenhoeven. De benedenloop bestaat vooral uit beekdalgronden met veel bosbeplanting en landgoederen. Het beekdal is nog steeds een kleinschalig landschap met een grillig kavelpatroon. Kenmerken die we willen behouden ➢ Het kleinschalige en afwisselende natuur- en cultuurlandschap. ➢ Graslanden, waardevolle essen, bosjes en perceelgrensbeplanting (oostelijke deel), solitaire bomen en erven met erfbeplanting aan de Lankhorsterweg / Heerenweg. ➢ Het meanderen van de Reest en natuurlijke processen die daarmee samenhangen (dynamische oeverzones, unieke biodiversiteit, natte graslanden.
blad 22 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
3.2
Onze dorpen en linten In deze paragraaf wordt ingegaan op de ruimtelijke kenmerken en waarden van de dorpen die we willen behouden. In de leefomgevingsfoto zijn de historische ontwikkeling en de karakteristieken van elke kern uitgelicht. Algemene ruimtelijke kenmerken die we willen (behouden) De volgende kenmerken willen we graag behouden: ➢ Gevoel van een gegroeid dorp. Een dorp oogt organisch, spontaan en niet ontworpen. De bebouwing is gevarieerd en lijkt organisch gegroeid. Het is een mix van bebouwing en variërende lijnen en hoeken. ➢ Ruimte en lucht. Een verkaveling met een lage bebouwingsdichtheid en/of open ruimten. Niet elke ruimte is volgebouwd. Er zijn nog doorzichten en soms is er nog een weide met boerderijdieren. ➢ Verbinding met het landschap. Het omliggende landschap blijft zichtbaar en voelbaar, met open zichtlijnen en groen dat het dorp inloopt. ➢ Groen dorpsbeeld. Groene elementen blijven zichtbaar en mogen natuurlijk en speels zijn, niet te strak gepland. ➢ Eenvoudige, dorpse bouwstijl. Nieuwe gebouwen passen bij de omgeving en sluiten aan bij de traditionele stijl; bouwstijl, kleurstelling, detaillering of materiaalgebruik, met ruimte voor moderne invulling. Zie ook de nieuwe kwaliteiten. Ruimtelijke kwaliteiten in woonsferen Op basis van de ruimtelijke karakteristieken van de dorpen zijn er drie sferen bedacht.
Deze sferen gelden als kader voor nieuwe grootschalige woningbouw ontwikkelingen. De drie verschillende sferen zijn: compact dorps, wonen aan de dorpsrand en wonen in het landschap. Deze drie sferen hebben een eigen karakter, maar bieden wel ruimte aan dezelfde doelgroepen. De dichtheid en woonsfeer is verschillend, net als het samenspel tussen bebouwing en landschap. Compact dorps Een levendig, divers en gemeenschapsgericht gebied met een relatief hoge dichtheid met naast kleinere grondgebonden woningtypologieën ook kleine appartementencomplexen, winkels en voorzieningen. Alles in de korrel van het historische dorpshart, dus kleinschalig, gevarieerd en met historisch besef ontwikkeld. Er is volop plek voor activiteiten in de openbare ruimte waar mensen makkelijk met elkaar in contact komen en alles op loopafstand. Ideaal voor de nieuwe kleinere woningtypes en een mix van leeftijdsgroepen. Wonen aan de dorpsrand Een leefomgeving die een mix van landelijk- en dorpsleven combineert. De voorzieningen nog steeds op loop- of fietsafstand, maar niet direct naast de woning. Dit in combinatie met de iets lagere bebouwingsdichtheid met meer ruimte voor groen en water zorgt voor een rustige plek direct naast de landelijke omgeving. Naast grondgebonden woningtypologieën ook zeker geschikt voor appartementen met prachtig uitzicht en ruimte eromheen.
Wonen in het landschap De unieke en kenmerkende landschappen van Staphorst bieden ook mogelijkheden voor wonen in lage dichtheid. Boerenerven of kleine enclaves binnen de bestaande landschapsstructuur bieden ruimte voor nieuwe woonvormen, bijvoorbeeld meerdere kleine woningen in een groot schuurvolume. De voorzieningen enigszins op afstand, maar midden in het landschap of de natuur. De woningtypologieën zijn agrarisch georiënteerd. Woningtypologieën overal toepasbaar Er zijn weinig beperkingen wat betreft inpassing van woningtypologieën, binnen alle drie de woonsferen zijn ze denkbaar. Bij elke nieuwe ontwikkeling is het de uitdaging om de juiste combinatie van woningtypes te bepalen blad 23 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
en moet gekeken worden naar de ligging van het project, sociale en fysieke context, landschapstype, hoofdstructuren en hoe de types woningen op de juiste manier toegepast kunnen worden binnen de sfeer. Zo kunnen appartementen ingepast worden in een compact dorps gebied - mits rekening houdend met de directe omgeving.
3.3
Ons erfgoed De Streek, boerderijen en erfinrichting De Streek, gevormd door de Oude Rijksweg en de Gemeenteweg, is de historische ruggengraat van Staphorst en Rouveen. In de volksmond ook wel De Diek genoemd, verwijst deze naam naar de oorspronkelijke functie als waterkering tegen het opgestuwde water van het Meppelerdiep, Zwarte Water en de Zuiderzee. Sinds 1988 is De Streek aangewezen als rijksbeschermd dorpsgezicht. Langs deze lintbebouwing staan honderden karakteristieke Staphorster boerderijen, vaak gebouwd op smalle kavels die door eeuwenlange overerving steeds smaller werden. Hierdoor staan de boerderijen niet naast elkaar, maar achter elkaar en schuin, zodat de bewoners toch (deels) zicht hadden op de weg. De boerderijen zijn ontstaan uit armoede en inventiviteit: als er geld was, werd er een stuk aangebouwd, wat leidde tot de karakteristieke “kamelenrug” in het dak. De Staphorster boerderij is een herkenbaar en markant bouwwerk. De langgerekte vorm, de positie op de kavel met de grote baanderdeuren aan de zijkant, de uit het midden geplaatste voordeur, het specifieke kleur-, nokrichting en materiaalgebruik maken van het meer voorkomende hallehuis-type een echte Staphorster boerderij. De tuinen kenmerken zich met heggen, hekwerken en boomgaarden. De boerderijen zijn sterk aan elkaar verwant, maar tegelijkertijd is er een grote variatie aan details.
Bij nadere beschouwing vormen ze een hecht ensemble, waarbinnen elke boerderij wel iets unieks heeft. Kenmerken die we willen behouden ➢ De ‘Streek’ kent een frontbescherming waarbij het aanzicht wordt beschermd en daarachter ontwikkelingen plaatsvinden. ➢ De ‘Streek’ van Staphorst als een uniek lintdorp met boerderijen die in rijen langs de weg zijn gebouwd, met het woonhuis vooraan, de stal daarachter en vervolgens het land of een volgende boerderij. ➢ Het wonen en werken binnen het lint. ➢ Het karakteristieke bebouwingspatroon van de agrarische erfindeling met een ‘voor- en achter’ (vaak in herhaling achter elkaar. Oftewel, dat een erf is ingericht, alsof het een agrarisch bedrijf met een (woon)hoofdgebouw en bijgebouwen is. ➢ Het ritme, en de herhaling met kleine verschillen in details van de bebouwing als geheel. De variatie van bijgebouwen. ➢ De inrichting van de (semi-)openbare ruimten en private ruimten binnen de Streek: de “diek” en de “stegen”. ➢ De schaal van verkaveling en de opstrekkende verkaveling met bomenrijen, singels, weitjes, heggen, boomgaardjes en doorzichten.
blad 24 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Monumenten Staphorst heeft een rijke cultuurhistorie en is met ongeveer 600 monumenten één van de grootste monumentengemeenten in Nederland. Het behouden en beschermen van dit culturele erfgoed is van belang om inzicht te hebben in de geschiedenis, tradities en normen en waarden van Staphorst. Kenmerken die we willen behouden: ➢ De klassieke gevelindeling van de monumenten. ➢ De karakteristieke details die in de gevels van monumenten zijn verwerkt. ➢ De karakteristieke dakbedekking bij rijksmonumenten en gedeeltelijk bij gemeentelijke monumenten.
3.4
Ons ondernemerschap Ondernemend Staphorst kent een sterke ondernemersgeest en een hoog arbeidsethos. Die zijn terug te zien in de grote werkgelegenheid en lage werkloosheid in Staphorst. De ondernemers binnen onze gemeente zijn betrouwbaar (als klant wordt je altijd goed geholpen) en er heerst een no-nonsense-instelling (het wordt gewoon geregeld). In Staphorst komt het voor elkaar! We beschouwen dit als een kernkwaliteit die we moeten behouden en versterken. Kenmerken die we willen behouden: ➢ Ondernemersgeest en voldoende ruimte voor bedrijven ➢ Sterke lokale verankering: ondernemers kiezen graag voor vestiging in het eigen dorp; dit versterkt sociale cohesie, binding en leefbaarheid. Strategische ligging We liggen ontzettend strategisch tussen de grote steden Meppel, Zwolle en Kampen aan de A28 die de Randstad verbindt met het noorden en het Duitse achterland. Om de strategische ligging te kunnen behouden, moet het verkeersknelpunt rondom de Stovonde opgelost worden. Hiervoor moeten de op en afritten op de A28 verplaatst worden. Kenmerken die we willen behouden: ➢ Onze strategische ligging ten opzichte van de A28 en het spoor
3.5
Omzien naar elkaar Warme, betrokken samenleving Omzien naar elkaar is altijd vanzelfsprekend geweest in Staphorst. Er is sprake van een grote saamhorigheid en sociale cohesie. Een grote zelfstandigheid en zelfredzaamheid gaan samen met een goede opvang als dit niet gaat. Dit ‘Staphorster model’ staat onder druk door de toegenomen individualisering en de weggevallen sociale zekerheid. We willen echter ook in de toekomst die warme betrokken samenleving zijn die we altijd zijn geweest maar dan natuurlijk vertaald naar de toekomst. Dit betekent dat de huidige dynamiek van de Staphorster samenleving behouden moet blijven en dat de gezondheid meer aandacht krijgt. Kenmerken die we willen behouden: ➢ Een lokale samenleving waarin iedereen vanuit zijn kracht en mogelijkheden mee kan doen en waarin burgers verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en voor het leefbaar houden van hun omgeving.
3.6
Zondagsrust Kenmerken die we willen behouden: ➢ We beschouwen de zondag als dag van rust, bezinning en ontspanning.
blad 25 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
4.
Principes voor ons gezamenlijk handelen We werken voor de samenleving vanuit een missie. Aan die missie geven we invulling met behulp van onze sturende principes. Dat betekent dat we bij onze afwegingen, kijken naar wat we als gemeenschap belangrijk vinden. Missie Het is onze missie als gemeente om het volgende te waarborgen: ‘Staphorst als een fijne plek om te wonen, werken en recreëren. Met een veilige, leefbare, gezonde en herkenbare fysieke leefomgeving waarin de eigen identiteit van de gemeente Staphorst geborgd blijft en waar menselijk welzijn, natuur & milieu en economie zoveel mogelijk in balans zijn.’ Deze uitspraken zeggen wat over hoe we in samenwerking tussen samenleving en bedrijven willen handelen in onze gemeente en het betekent dus ook iets over hoe we willen omgaan met onze fysieke leefomgeving.
4.1
Sturende principes Bij het werken aan de fysieke leefomgeving hanteren we sturende principes. De principes gelden voor het handelen van de gemeente én vormen een leidraad bij wat we verwachten van initiatiefnemers en de samenleving. We streven ernaar om, bij nieuwe ontwikkelingen, zo optimaal mogelijk aan deze principes te voldoen. Principe 1: Wij zijn allemaal rentmeesters van de fysieke leefomgeving Dit betekent dat: • We zorgvuldig omgaan met landschap, cultuurhistorie en natuur zodat ook toekomstige generaties ervan kunnen genieten. Dat is een gezamenlijke taak van gemeente, inwoners en bedrijven. • We kijken naar de lange termijn en kiezen voor duurzame oplossingen. We willen problemen niet doorschuiven naar de toekomst en/of afwentelen op toekomstige generaties. • We wegen passendheid van activiteiten op locaties af aan de hand van de daar aanwezige bodem- en water- en groenstructuur samen met de maatschappelijke behoeften. Principe 2: We geven vertrouwen, delen verantwoordelijkheid en laten los Dit betekent dat: • We vertrouwen erop dat inwoners rekening houden met het beleid van de gemeente en daarbij het algemene belang delen. • We geven inwoners verantwoordelijkheid bij hun plannen en helpen hen met kennis en ondersteuning.
• We geven ruimte aan (nieuwe) oplossingen of (bouw)plannen, zolang deze passen bij de kernkwaliteiten en ambities, ook als hun ze anders zijn dan wat de gemeente zelf eerst had bedacht. • Bij initiatieven stellen we zoveel mogelijk onze ambities centraal en niet de techniek.
blad 26 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Principe 3: We behouden en beschermen onze ruimtelijke kernkwaliteiten (H2 omgevingsvisie), door vanuit deze kwaliteiten te denken, te ontwerpen en te toetsen Dit betekent dat: • Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn onder voorwaarde dat de kernkwaliteiten behouden blijven, dan wel dat er wordt bijgedragen aan de kernkwaliteiten. We bieden ruimte aan nieuwe interpretaties en nieuwe materialen, zolang dit met respect naar en met inspiratie van de historische kernkwaliteiten gebeurt. • Nieuwe woonbuurten worden ontwikkeld naar de leidraad van de drie woonmilieus (hoofdstuk 4 van deze omgevingsvisie). • Als er door nieuwe ontwikkelingen landschapselementen verdwijnen, dan moet dit zo goed mogelijk gecompenseerd worden. We volgen de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). • In de gemeente Staphorst houden we rekening met archeologische waarden in de bodem. Het uitgangspunt is het behoud in situ (in de bodem laten) waar mogelijk, en behoud ex situ (opgraving en veilige opslag) waar behoud in situ niet mogelijk is. • We behouden en beschermen de vastgestelde beschermde dorpsgezichten, beschermde monumenten, karakteristieke panden en archeologische waarden. Nieuwe bebouwing in het beschermde dorpsgezicht moet passen in het beschermde dorpsgezicht.
• Voor gemeentelijke monumenten geldt frontbescherming, binnen het casco van een bestaand pand mag men met alternatieve invullingen komen. • Het lint van de Streek mag niet dichtslibben of te veel van karakter veranderen. Het slagenlandschap moet zichtbaar en herkenbaar blijven zowel vanaf de Oude Rijksweg en de Gemeenteweg, als ook vanaf de A28. • Alle gebieden ten westen van de Oude Rijksweg/ Gemeenteweg en daarnaast de gebieden Lommert, Vledders & Leijerhooilanden en het Reestdal worden uitgesloten van grootschalige wind. • De openheid van het directe aangrenzende gebied ten westen en oosten van het dorpslint Rouveen Staphorst blijft bewaard. Principe 4: We faciliteren de lokale behoefte in wonen en ondernemerschap en dragen bij aan specifieke regionale / landelijke opgaven Dit betekent dat: • We maken woningbouw mogelijk voor de behoeften van onze eigen bewoners, op basis van het woonbehoefteonderzoek en de stedenbouwkundige doorvertaling. Hiertoe hanteren we het Meerjarenprogramma Wonen. • Bij woningbouw moet het voorzieningenniveau meegroeien, of er moet geïnvesteerd worden in het bestaande aanbod. • We faciliteren de lokale vraag in bedrijvigheid. We hanteren daartoe de afspraken over nieuwe werklocaties, zoals vastgelegd in de programmeringsafspraken bedrijventerreinen West Overijssel.
• We ondersteunen economische groei en de bouw van nieuwe bedrijventerreinen, passend bij de schaal en het karakter van Staphorst. We dragen (aan de hand van de ruimtelijke economische bouwsteen 2040) alleen aan (boven-)regionale opgaven bij als dit ons helpt bij het realiseren van de lokale opgave. • We bieden ruimte voor toekomstbestendige sectoren: met name circulariteit, energie, innovatie en duurzame productie. • We leveren een belangrijke bijdrage aan de nationale veiligheid, met het Staphorster bod aan Defensie.
blad 27 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Principe 5: We kiezen woon- en werklocaties met zorg, passend bij onze kernkwaliteiten Dit betekent dat: • We beschouwen het gebied ten zuiden van de Gorterlaan, langs de A28, als ontwikkelgebied voor nieuwe economische activiteiten. Door deze ontwikkelingen hier te clusteren, kunnen we de kwaliteiten van andere gebieden behouden. • Bij nieuwe woonlocaties kijken we naar zowel inbreiding als uitbreiding rond de kernen, volgens de stedenbouwkundige doorvertaling en ons Meerjarenprogramma Wonen. • Voor bedrijventerreinen richten we ons op uitbreiding in het gebied ten zuiden van de J.J. Gorterlaan, langs de A28, de Bullingerslag en de Esch 0. Principe 6: We gaan uit de van de milieubeginselen zoals opgenomen in de Omgevingswet (artikel 3.3) Dit betekent dat: • Bedrijven en overheden nemen maatregelen wanneer er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor het milieu of de gezondheid. • We voorkomen van schade aan de bevolking of het milieu. • Milieuaantastingen moeten bij voorrang aan de bron bestreden worden. • Degene die schade toebrengt aan het milieu moet de economische kosten van het herstel van die schade betalen.
Principe 7: In alle ruimtelijke vraagstukken houden we rekening met leefbaarheid en energie Dit betekent dat: • Bij ruimtelijke ontwikkelingen moet gekeken worden welke maatregelen er kunnen worden genomen in de fysieke leefomgeving om (positieve)gezondheid, gemeenschapszin en klimaatadaptatie te bevorderen. • Bij een ruimtelijke ontwikkeling waarbij er sprake is van gebruik, productie of transport van energie, houden we rekening met de effecten daarvan op het energiesysteem. • Energie opwek wordt zoveel mogelijk gekoppeld en geclusterd met energieopslag. • Voor zowel de plaatsing van nieuwe windturbines als de upgrading van de bestaande turbines geldt dat het coöperatief moet zijn, er voldoende draagvlak moet zijn en overlast beperkt moet blijven. Principe 8: We betrekken alle ruimtevragers bij integrale afwegingen in de openbare ruimte Dit betekent dat: • De openbare ruimte is nodig voor veel functies, zoals verkeer & vervoer, energie, groen, spel, ontmoeting en voorzieningen. We kijken naar alle ruimtevragers en bepalen per wijk wat het beste past. • Combinaties van functies hebben de voorkeur boven enkel gebruik. Principe 9: we zoeken naar een evenwichtige balans tussen kosten en (maatschappelijke)opbrengsten Dit betekent dat: • Bij gebiedsontwikkelingen verdelen we kosten en opbrengsten evenwichtig tussen alle partijen, zoals de gemeente, grondeigenaren en ontwikkelaars.
Bij elke ontwikkeling kijken we of we actief, proactief of passief grondbeleid toepassen. We gebruiken hiervoor het omgevingsprogramma grondbeleid en kostenverhaal.
blad 28 van 56
Ontwerp omgevingsvisie Staphorst Gemeente Staphorst
Principe 10: We koesteren onze agrarische sector Dit betekent dat: • Het platteland en de agrarische sector ontwikkelen we samen, volgens het coöperatief plan Staphorst. • Agrarische bedrijven krijgen ruimte om te groeien, zich te specialiseren, te intensiveren, groter te worden of hun activiteiten te verbreden, zolang dit gericht is op grondgebonden landbouw en past bij het bodem- en watersysteem en milieu. • Herbestemmen van voormalige agrarische bebouwing is mogelijk mits passend bij de kernkwaliteiten, zie hoofdstuk 4 van deze visie. • Nieuwe activiteiten en nevenactiviteiten, zoals kleinschalige recreatie, zijn mogelijk. Bij voorkeur in bestaande gebouwen en zo lang activiteiten geen negatieve uitwerking hebben op bestaande landbouwbedrijven en andere activiteiten in de omgeving. • Agrarische bedrijven uit De Streek mogen zich hervestigen in het buitengebied. • Agrariërs mogen kleine windmolens plaatsen, passend binnen de daarvoor opgestelde kaders