RKC Rapport Evaluatie toegang sociaal domein gemeente Stadskanaal.pdf
Tekst van het document
78%
25%
50%
17%
De meeste van onze cliënten hebben voldoende mogelijkheden om zelfredzaam te zijn
25%
66%
25%
17%
63%
Mijn organisatie overschat de zelfredzaamheid van de inwoners
67%
12% 22%
11%
Figuur 3.6.2. Eigen regie en verantwoordelijkheid medewerkers (N=16) Oneens
Neutraal
Eens
Inwoners kunnen zelf meer dan ze denken 0%
27%
73%
De gemeente kijkt altijd eerst naar wat de hulpvrager 0% zelf nog kan
27%
73%
Inwoners doen liever een beroep op 1e of 2e lijns zorg dan dat ze het proberen zelf op te lossen of bij de 0e lijns terecht komen De meeste van onze cliënten hebben voldoende mogelijkheden om zelfredzaam te zijn
9%
18%
20%
73%
60%
20%
De gemeente overschat de zelfredzaamheid van haar inwoners
40%
50%
10%
De zorg- en maatschappelijke organisaties die werken in de gemeente overschatten de zelfredzaamheid van de inwoners
40%
50%
10%
De organisaties en de gemeentelijke medewerkers geven aan eerst te kijken wat de hulpvrager zelf kan en denken ook dat inwoners meer kunnen dan ze zelf denken. Gemeentelijke medewerkers geven vaker aan dat inwoners liever een 1e of 2e lijnsvoorziening willen hebben dan een 0e lijns oplossing. In de toelichtingen op de antwoorden geeft men aan dat maatwerk hier altijd van toepassing is. De ene hulpvrager kan meer zelf dan de ander.
41
Eindversie
3.7. Kosten efficiëntie: grip op kosten Bij de decentralisatie van het sociaal domein was één van de beloften een hogere kostenefficiëntie. In de gemeente Stadskanaal is hier zeker oog voor. De kostenefficiëntie van het toegangsmodel staat onder druk vanwege de hoge programmakosten14 en de daarmee samenhangende financiële tekorten. De nadruk lag de afgelopen jaren dan ook met name op deze programmakosten en niet zozeer op de uitvoeringskosten of het bewustzijn van de kosten van verstrekkingen bij consulenten en beleid. Dit is de afgelopen twee jaar veranderd. Er is vanuit de gemeente sterker ingezet op kostenbewustzijn, zoals de taskforces Jeugd en Wmo en het aanpassen van de verordeningen voor de Jeugdwet en Wmo zodat er duidelijkere richtlijnen zijn voor consulenten rond het verstrekken van voorzieningen. Een ander voorbeeld is dat bij alle huisartsen nu een OJG-er zit. De huisartsen zien de problematiek duidelijk en vroegtijdig en de huisarts is nu daadwerkelijk verbonden als toegangspoort met de gemeente. Het financiële effect ervan is echter nog niet zichtbaar. Men ervaart dat de samenwerking om grip te houden op de instroom in het sociaal domein steeds beter wordt. De bereidwilligheid om mee te denken en samen te werken neemt toe.
“Het is positief dat de gemeente ondanks de moeilijke financiële situatie toch verbeterslagen blijft maken en kostenbewustzijn blijft ontwikkelen”. Het College van B&W heeft bestuurlijk overleg met grotere zorgorganisaties en Welstad. Daarbij gaat het vooral om het realiseren van doelen binnen de beschikbare subsidie, niet om het sturen op kosten. Bij Jeugd doet de RIGG dit voor de gemeente. Ook op beleids en uitvoerend niveau is er contact met de organisaties. Met zorgaanbieders wordt een keer per jaar gesproken. De zorgaanbieders geven aan dat ze de wisselwerking op prijs stellen. Ook in de enquête is gevraagd naar de kostenefficiëntie. Figuur 3.7.1. Kosten efficiëntie maatschappelijke en zorgorganisaties (N=7) Oneens
Neutraal
Eens
De verhouding tussen de gemeentelijke inzet en de inzet van organisaties in het voorliggend veld is in 0% 20% evenwicht.
De gemeente stuurt sterk op kosten van de uitvoering. 0%
De toegang tot zorg is efficiënt georganiseerd. 0%
80%
43%
57%
67%
33%
14 Programmakosten zijn de kosten die gemoeid zijn met de regelingen vanuit de Jeugdwet, Wmo en
Participatiewet zelf. Het gaat dus om uitkeringen, rolstoelen etc..
42
Eindversie
Figuur 3.7.2. Kosten efficiëntie medewerkers (N=15) Oneens
Neutraal
De gemeente stuurt sterk op kosten van de uitvoering 0%
De toegang tot zorg is efficiënt georganiseerd
De verhouding tussen de gemeentelijke inzet en de inzet van organisaties in het voorliggend veld is in evenwicht
Eens
63%
25%
17%
38%
50%
25%
67%
De maatschappelijke en zorgorganisaties zien in het algemeen dat de gemeente op kosten stuurt en de toegang efficiënt is ingezet. De medewerkers zijn wat kritischer ten aanzien van de organisatie van de toegang.
43
17%
Versie 2021 0.6
Bijlage 1 Normenkader Het onderstaande normenkader geeft per onderzoeksvraag de norm aan. Er wordt hier geen bevindingen weergegeven.
1 1A
1B
2
Onderzoeksvraag Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering Doelbereiking: • Welke afspraken zijn er met de ambtelijk opdrachtgever over de te realiseren doelen? • Zijn de doelen eenduidig vastgelegd? Procesinrichting: • Zijn de primaire processen beschreven? • Zijn de resultaten te meten en gemeten? • Wat wordt er gedaan met de bovengenoemde bevindingen? • Hoe zijn deze in de organisatie belegd en hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? • Wordt er onderscheid gemaakt tussen eenvoudige en complexe casussen en zo ja, zijn de werkprocessen daarop ingericht? Doelmatigheid van de bedrijfsvoering: • Hoe is begroting bij de vorming van de toegangsorganisatie tot stand gekomen? • Wat is het karakter van de bekostiging en bevat deze prikkels tot doelmatigheid? • •
•
1
Waar lopen de begroting en realisatie uit de pas? In hoeverre stuurt de ambtelijke opdrachtgever aan op deze doelmatigheid en wordt de doelmatigheid geborgd? Hoe is de formatie berekend en onder welke aannames?
Norm
In het toegangsmodel zijn doelstellingen geformuleerd ten aanzien van de bedrijfsvoering De doelen zijn duidelijk, eenduidig, transparant en in realiseerbare eenheden vastgelegd. De primaire processen zijn beschreven. Er vinden interne controles en audits plaats op de primaire processen. De procesinrichting wordt periodiek geëvalueerd en verbeterd. De verantwoordelijkheid over de inrichting van de primaire processen is eenduidig en duidelijk. Er is een duidelijk werkproces rond complexe casussen en deze wordt gehanteerd.
De begroting voor het toegangsmodel wordt jaarlijks in een proces vastgesteld. Er is een duidelijke onderbouwing voor de bekostiging van de bedrijfsvoering van de toegangsorganisatie. De ambtelijke opdrachtgever stuurt aan op de doelmatigheid van de toegangsorganisatie. Afwijkingen tussen begroting en realisatie zijn in kaart gebracht en periodiek geduid. Er zijn rapportages beschikbaar waarin de doelmatigheid wordt gemeten. De formatie is berekend op basis van een herleidbaar calculatiemodel. De gemeente heeft inzicht in de functies die nodig zijn om de primaire processen in het sociaal domein uit te voeren. De onderscheiden functies zijn aanwezig in of beschikbaar voor de toegangsorganisatie.
Versie 2021 0.6
•
2C 2C1
3
4
2
Zijn de functies aanwezig om de primaire processen goed uit te kunnen voeren? • Hoe vindt de PDCA-cyclus plaats en hoe zijn deze in de organisatie belegd? Hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? Zijn er op de beleidsterreinen inhoudelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de kosteneffectiviteit? Hoe speelt de gemeente hierop in? Vergelijking met andere gemeenten: • Hoe efficiënt werkt de toegangsorganisatie vergeleken met andere gemeenten met een soortgelijk profiel, wat is de gemiddelde caseload? Doeltreffendheid in het realiseren van de transformatiedoelen: • In hoeverre zijn de bovengenoemde doelen en prestaties gerealiseerd in de afgelopen (2018, 2019 en 2020)? • Hoe ervaren de zorgprofessionals de toegang tot de Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet? • In hoeverre wordt elke belofte van de transformatie herkend, onderschreven en wat is de stand van zaken: a) Laagdrempelig werken; b) Integrale aanpak en maatwerk; c) Multidisciplinair werken; d) Preventie en vroegsignalering; e) Eigen regie en verantwoordelijkheid stimuleren en de potenties van de sociale basis versterken; • Kostenefficiëntie; Succesfactoren en belemmeringen bij de transformatie • Wat zien de zorgprofessionals als succesfactoren en belemmeringen bij de transformatie?
De gemeente vertaalt inhoudelijke ontwikkelingen rond beleid en uitvoering in het sociaal domein actief naar kosteneffectieve maatregelen in de uitvoering.
De toegangsorganisatie van de gemeente Stadskanaal werkt even efficiënt als andere gemeenten met een soortgelijk profiel.
De doelstellingen zijn gemeten Het is duidelijk of de doelen en prestaties zijn gehaald in 2019 en 2020.. De 6 beloften van de transformatie worden herkend. De 6 beloften van de transformatie worden onderschreven. Er is inzicht in de stand van zaken bij elke belofte.
De zorgprofessionals zien succesfactoren bij de transformatie.
Bijlage 2 Toegangsmodel sociaal domein gemeente Stadskanaal In deze bijlage staat een korte schets van het beleid (doelstellingen en opzet) en de wijze waarop de toegang tot het sociaal domein is georganiseerd. Let op: het onderstaande is een weergave van de beleidsstukken van de gemeente. Dit heeft tot gevolg dat de inhoudelijke keuzes die geschetst worden in de onderstaande visies kunnen afwijken van de wijze waarop het daadwerkelijk is gerealiseerd de afgelopen jaren.
B2.1 Stadskanaal: samen met de burger De gemeente Stadskanaal heeft in 2015 het visiedocument Samen met de burger vastgesteld. In dit document wordt de visie op het sociaal domein van de gemeente uiteengezet. In het visiedocument staat beschreven dat de gemeente Stadskanaal een veilige samenleving wil creëren waarin jongeren naar school gaan, volwassenen aan het werk zijn en kwetsbare en oudere inwoners zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Zelfredzaamheid is hierin een speerpunt. Inwoners hebben zelf een verantwoordelijkheid voor hun eigen huishouding, het onderhouden van een sociaal netwerk en deelname aan de samenleving en de arbeidsmarkt. De gemeente vertrouwt hiermee op de eigen kracht van inwoners door een aantal (zorg)taken los te laten. De gemeente biedt zorg en ondersteuning aan voor wie die nodig heeft met professionals van ketenpartners die vraaggericht werken vanuit een integrale benadering. Dit wordt georganiseerd volgens de drie lijnen van zorg en ondersteuning, namelijk: • 0e lijn: Versterken van de eigen kracht van de burger. Volgens de gemeente redt 80% van de inwoners redt zich met lichte zorg en ondersteuning uit de 0e lijn, dichtbij in de eigen leefomgeving. De 0e lijn bestaat uit formele en informele sociale netwerken waarin burgers participeren.
Bij de organisaties in de formele netwerken staat het versterken van de zelfredzaamheid (eigen kracht) van inwoners centraal. Preventieactiviteiten en (vroeg)signalering zijn daarbij belangrijk om situaties te voorkomen waar inwoners en gemeenschappen het niet zelf kunnen redden. • 1e lijn: kortdurende ondersteuning en indien nodig verwijzing naar specialistische of langdurige zorg. Volgens de gemeente heeft 10-15% van de inwoners kortdurende eerstelijnszorg nodig om te kunnen participeren. Dit is kortdurende ondersteuning die bedoeld is om inwoners weer zelfredzaam te maken, zodat zij zelfstandig kunnen participeren. Professionals uit de eerstelijnszorg in het sociale domein en in het medische domein werken samen in netwerken en zijn complementair. De rol van de gemeente ligt met name in deze lijn (bijvoorbeeld met armoedebeleid, Wmo en Jeugdwet). • 2e lijn: langdurige en/of specialistische hulp: Volgens de gemeente heeft 5-10% van de inwoners langdurige en/of specialistische zorg nodig. Er is dan sprake van zwaardere problematiek die niet opgelost kan worden met ondersteuning in de 0e of 1e lijn.
1
Figuur B2.1.1. Lijnen zorg en ondersteuning
Het toegangsmodel Het toegangsmodel is voor de gemeente de leidraad voor de verdere uitwerking van de decentralisaties van de Participatiewet, Wmo en Jeugdwet en de dienstverlening op dit gebied. Onderstaand wordt het toegangsmodel voor de gemeentelijke zorg en ondersteuning beschreven. Als hulpvragen niet binnen de 0e lijn kunnen worden opgelost en een gemeentelijke voorziening nodig is komt de gemeente in beeld. Als basis voor dit model geldt de verantwoordelijkheidsladder en de integrale werkwijze binnen de drie lijnen van zorg en ondersteuning zoals die hierboven zijn beschreven. Het model gaat uit van (netwerk) samenwerking met de externe ketenpartners en gemeentelijke regie. Het model is in figuur B2.1.1. gevisualiseerd. De gemeente neemt hierbij de burger als uitgangspunt. Binnen de visie op het sociaal domein is het uitgangspunt gekozen dat degene die een hulpvraag heeft zelf verantwoordelijk is voor het oplossen van deze hulpvraag. Indien dit de inwoner niet zelf lukt, kan hulp gezocht worden in de 0e lijn, met informele netwerken (gezin, buren, kennissen, vrienden etc.) en formele netwerken (scholen, sportverenigingen, kerken, werk, etc. etc.) waarbinnen zorg en ondersteuning geboden kan worden. De formele netwerken bieden een mogelijkheid tot laagdrempelige toegang voor hulp bij ondersteuning zonder indicatie.
Het doel van dit uitgangspunt is dat hulpvragen zoveel mogelijk dichtbij en in de eigen leefomgeving binnen de 0e lijn worden beantwoord. Mocht de hulpvraag niet binnen de 0e lijn kunnen worden opgelost dan is er per wijk een Sociaal Team dat binnen de 0e lijn een coördinerende rol vervult om de hulpvraag op te pakken. Het Sociaal Team is een netwerk bestaande uit professionals van organisaties die werkzaam zijn in de 0e lijn en 1e lijn en die de verbinding vormt tussen deze 2 lijnen. Zij werken volgens de 8 bakens van Welzijn nieuwe stijl. Het aantal, de samenstelling en de organisatiegraad van deze teams is afhankelijk van de problematiek die in de verschillende wijken speelt. Uitgangspunt hierbij is zo eenvoudig mogelijk. In problematisch wijken kan gekozen worden voor basisteams en in wijken waar geen problemen zijn hoeven geen teams aanwezig te zijn en kunnen problemen ad hoc worden opgepakt. Binnen alle drie de gemeentelijke kolommen (zie figuur B2.1.2. op pagina 4) zijn medewerkers die in de Sociale Teams in een of meerdere wijken participeren of hiervoor aanspreekbaar zijn.
Het is de taak van het Sociaal Team om mensen te stimuleren hun hulpvraag zoveel mogelijk zelf binnen de 0e lijn op te (laten) lossen, bijvoorbeeld met behulp van het eigen netwerk of met algemene (voorliggende) voorzieningen zonder indicatie (vrijwillige hulpverlening, een rolstoelpool, was- en strijkservice, klussendienst, boodschappendienst etc.).
2
Indien dat niet lukt, zal afhankelijk van het probleem, door het Sociaal Team beoordeeld worden wat de beste oplossing is. Als het gaat om een “enkelvoudige aanvraag” (bijv. rolstoel, huisaanpassing, uitkering weerbaarheidscursus etc. etc.) zal de inwoner worden geadviseerd om contact op te nemen met de gemeente (via het toekomstig KCC) waarna de betrokkene direct in contact wordt gebracht met een medewerker van een van de gemeentelijke kolommen binnen het Sociale Domein, waar de aanvraag in behandeling wordt genomen. Indien het gaat om een complex van problemen zal een regisseur worden aangewezen die vervolgens verantwoordelijk is voor het integraal oppakken en oplossen van het probleem. Afhankelijk van waar het zwaartepunt van het probleem ligt kan de rol van regisseur worden belegd bij een medewerker van een externe partij of een medewerker van de gemeente. Dit volgens de werkwijze van het Centrum voor Jeugd, Gezin en Veiligheid (CJGV), dat gepositioneerd is in de 1e lijn en uitvoering geeft aan de jeugdzorgtaken. Het uitgangspunt van deze werkwijze is dat de hulpvraag binnen de 0e en 1e lijn wordt opgelost. Als er een gemeentelijke voorziening nodig is dan wordt samen met de cliënt een ondersteuningsplan opgesteld in een zogenaamd “keukentafelgesprek”.
De oplossingen die in de 0e lijn al zijn getroffen door het sociaal team worden daarin opgenomen zodat duidelijk is op welke wijze de formele zorg en informele zorg op elkaar zijn afgestemd. Zo nodig is dit een plan op gezinsniveau. Het integraal “ondersteuningsplan” wordt opgesteld door de regisseur samen met de cliënt, inclusief een kostenplaatje. De gemeente (een medewerker uit een van de 3 kolommen) dient, als budgetbeheerder, het fiat te geven aan dit ondersteuningsplan indien er een gemeentelijke voorziening wordt verstrekt. De communicatie tussen de professionals in de 0e en 1e lijn loopt vanuit de gemeente rechtstreeks en vanuit de professionals in de 0e lijn via het KCC. Het KCC wordt hierbij voorlopig gezien als serviceorganisatie die alleen de toegang met de gemeente ondersteunt en nog niet inhoudelijk opereert. Afhankelijk van de doorontwikkeling van het KCC kan dit in de toekomst wijzigingen. Indien er een zwaardere vorm van hulp nodig is, dan wordt door de regisseur onderzocht wat in de 2e lijn van zorg en ondersteuning de beste (tijdelijke) hulp is voor betrokkene. Voor de specialistische hulp sluit de gemeente (meerjarige) contracten af met externe partners die deze zorg en ondersteuning kunnen leveren. In dit proces is de gemeente opdrachtgever, en zij voert het contractmanagement en bewaakt de budgetten.
Het gaat hierbij om specialistische hulp zoals jeugdreclassering, gesloten jeugdzorg, specialistische GGZ, beschut werken, dagbesteding, medisch kinderdagverblijf, langdurige individuele en groepsbegeleiding verstandelijk gehandicapten. Het kan voorkomen dat er zich een calamiteit voordoet en dat de procedures zoals hierboven beschreven moeten worden doorkruist. Het is dan via een “bypass” mogelijk dat direct “zware” zorg of ondersteuning kan worden ingezet. In de praktijk zal de professional (bijv. huisarts) in de 0e lijn direct contact zoeken met de professionals in de 2e lijn en zorg of ondersteuning regelen. Ook kan er sprake zijn van gedwongen jeugdzorg waar de rechter bepalend is. In dit soort extreme gevallen is binnen de gemeente een functionaris beschikbaar die optreedt als “crisismanager” en budgetbewaker. Zorg of ondersteuning wordt dan ingezet ongeacht de kosten. Wel geldt er een meldingsplicht richting de “crisismanager”.
3
Figuur B2.1.2. Toegangsmodel sociaal domein gemeente Stadskanaal (let op: wijkt af van het model dat in gebruik is genomen)
4
B2.2 Deelvisies Jeugd, Wmo en Participatie Participatiewet Bij de invoering van de Participatiewet in 2015 heeft de gemeente Stadskanaal met de gemeenten Bellingwedde, Vlagtwedde, Veendam, Oldambt, Pekela en Menterwolde een gezamenlijk plan geschreven voor de invoering ervan. Met de Participatiewet krijgen gemeente met grotere groepen werkzoekenden die een beroep (kunnen) doen op ondersteuning bij het vinden van werk te maken. Vooral voor nieuwe doelgroepen (mensen met een beperking) komen er andere voorzieningen beschikbaar. De gemeente moet keuzes maken over de manier waarop de voorzieningen ingezet worden en voor wie. Behalve nieuwe doelgroepen en nieuwe voorzieningen, vindt er nog een aantal wijzigingen plaats. Zo moet de gemeente beleid maken over het leveren van een tegenprestatie door bijstandsgerechtigden. Daarnaast veranderen regels over het opleggen van sancties wanneer mensen onvoldoende meewerken aan hun re-integratie. Tenslotte doet zich een aantal wijzigingen voor op het gebied van inkomensondersteuning. De belangrijkste veranderingen in de Participatiewet hebben te maken met wijzigingen in de voorzieningen voor mensen met een arbeidsbeperking. De instroom in de Wsw stopt helemaal en die in de Wajong grotendeels. Werkgevers hebben toegezegd voor deze groep 125.000 garantiebanen te creëren.
In de regio Oost-Groningen wordt het beleid erop gericht om daarvan minimaal een evenredig aandeel realiseren. Dat zijn er op termijn 850. Over de instrumenten daarvoor worden afspraken gemaakt met andere gemeenten, sociale partners en UWV, zodat deze in de hele arbeidsmarktregio gelijk is en er geen concurrentie tussen gemeenten en doelgroepen plaatsvindt. Naast de garantiebanen hebben gemeenten de mogelijkheid om beschut werk aan te bieden. Gezien de aard en de omvang van de groep mensen met een beperking wil de gemeente dit instrument zoveel mogelijk benutten. Gezien de schaarste van deze vorm van arbeid ligt de prioriteit bij groepen bij wie dit werk problemen op andere levensgebieden voorkomt. Ook wordt het aantal mensen dat van deze banen gebruik van kan maken zo hoog mogelijk gemaakt doordat het deeltijdbanen betreft. Er wordt speciale aandacht besteed aan jongeren met een beperking door te zorgen dat de overgang van school naar werk soepel verloopt. Om de Participatiewet uit te kunnen voeren en participatie te verhogen, is het volgens de gemeenten nodig dat er meer banen worden gecreëerd, en dat de sociale zekerheid zo effectief en efficiënt mogelijk wordt uitgevoerd. Door bezuinigingen vanuit het Rijk zijn de mogelijkheden hiertoe beperkt.
Hierop is een economisch programma ontwikkeld, evenals een plan voor de doorontwikkeling van trainings- en diagnosecentra van waaruit werkzoekenden worden geactiveerd en ontwikkeld en van waaruit werkgevers worden gefaciliteerd en ondersteund. Bij beide ontwikkelingen wordt samengewerkt met ketenpartners, zoals bedrijven uit de regio.
Armoedebeleid In 2016 is het huidige beleidsplan voor het armoedebeleid vastgesteld: “Perspectief zien en kansen benutten”. In dit beleidsplan is de aansluiting gezocht bij de veranderingen binnen het Sociaal Domein naar aanleiding van de transitie in de Jeugdzorg, Wmo en Participatiewet. In het beleidsplan wordt een onderscheid gemaakt tussen minima in de gevarenzone en minima met perspectief. Minima in de gevarenzone zijn de personen die onder de armoedegrens leven, geen onderdak hebben en/of problematische schulden hebben. Zonder hulp van de directe omgeving en hulpverleners (vaak curatieve hulp) is het risico op een toekomst van structurele armoede zonder perspectief groot. Deze groep verkeert in de gevarenzone en heeft professionele hulp nodig. Minima met perspectief zijn de burgers die een inkomen hebben tussen de 100 en 120 procent van de toepasselijke bijstandsnorm. Door goed gebruik te maken van de landelijke toeslagen en gemeentelijke minimaregelingen kunnen zij hun primaire 5
levensbehoeften voldoende financieren. Het begrip armoede is volgens dit beleidsplan op hen niet van toepassing. Voor hen is goede vroegsignalering en preventie van belang om buiten de gevarenzone van problematische schulden te blijven. In het beleidsplan is het bevorderen van de zelfredzaamheid (eigen kracht) bij cliënten in hun eigen leefomgeving het centrale uitgangspunt. In het plan is een aantal speerpunten geformuleerd: • Maatwerk leveren waar nodig en mogelijk. Waar nodig en mogelijk is maatwerk leveren door dichter aan te sluiten bij de directe omgeving van de doelgroep: van aanbod gestuurd naar meer vraag gestuurd. Op basis hiervan is er een kindpakket samengesteld, dat is ondergebracht bij Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Delen van de bijzondere bijstand, zoals de pc-regeling, zijn ondergebracht in het kindpakket. Leergeld en Jeugdfonds Sport en Cultuur hebben vervolgens structureel subsidie ontvangen. • Inzetten op vroegsignalering en preventie. Het voorkomen van financiële problemen door goede voorlichting en vroegsignalering ziet de gemeente als een absolute voorwaarde om te voorkomen dat alleenstaanden en gezinnen onder de armoedegrens geraken.
Dit moest bereikt worden door Welstad de coördinatie van de vroegsignalering uit te laten voeren, de GKB Drenthe, Welstad en Humanitas de kortlopende hulptrajecten schuldhulpverlening en verder uitbouwen van preventie en vroegsignalering. • Integrale benadering van het minimabeleid versterken. Dit wilde de gemeente bereiken door jaarlijks rondetafelgesprekken of conferenties te organiseren, een activiteitenkalender op te stellen en te communiceren inclusief particuliere initiatieven rond het thema. • Beter richten van de informatie over het minimabeleid. Feitelijk is het advies in het beleidsplan om een duidelijke communicatiestrategie in een communicatieplan vast te leggen. Daarbij zou er aandacht moeten zijn voor meer voorlichting in de eigen omgeving, een integrale benadering en het opnemen van sociale kaarten voor verschillende doeleinden. Ook wilde men de voorlichting van de schooljeugd in de Kwinne continueren, meer aandacht voor bijdragen aan doorontwikkeling van de kennisbank KCC en inzet van ervaringsdeskundigen GKB Drenthe, Welstad of CJGV. • Specifieke aandacht voor het terugdringen van de kosten van bijzondere bijstand voor beschermingsbewind. De groei van de kosten van bijzondere bijstand voor beschermingsbewind wilde men ombuigen. Hiervoor zijn in het plan twee acties geformuleerd.
Ten eerste wilde de gemeente een toetsmoment instellen voordat beschermingsbewind voor een cliënt onder de rechter is. Bij het toetsmoment kan gekeken worden of er voorliggende voorzieningen zijn, zoals budgetbeheer en coaching. De rechter kan dit dan in zijn/haar overweging meenemen en na de voorliggende voorziening verwijzen. Daarnaast moet er tijdens het lopen van het beschermingsbewind na maximaal 5 jaar opnieuw getoetst worden of een lichtere vorm als vervolg op de intensieve vorm kan volstaan. De gemeente kan dan van haar wettelijk recht gebruik maken om opheffing bij de rechter te vragen en een nazorgtraject voorstellen. Om dit lokaal (of in de regio) voor elkaar te krijgen, moet de gemeente in gesprek gaan met bewindvoerders in de gemeente. Dit gesprek moet tot afspraken leiden over de tijdsmomenten en hoe in de voorfase de gemeente en bewindvoerders samenwerken om onnodige toewijzingen te voorkomen.
Wmo beleidsplan Vanaf 1 januari 2015 zijn gemeenten verplicht om een beleidsplan vast te stellen waarin het uit te voeren beleid met betrekking tot maatschappelijke ondersteuning wordt beschreven. Het beleid omtrent de Wmo is vastgelegd in het Wmo-beleidsplan 2013-2017 “De Kracht van Verbinden”. Deze visie komt voor uit de overkoepelende visie op het sociaal domein. In de Wmo wordt maatschappelijke ondersteuning als volgt omschreven: • Het bevorderen van sociale samenhang, de mantelzorg, het vrijwilligerswerk en de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente, alsmede het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld;
6
• •
Het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van personen met een beperking of met een chronische, psychische of psychosociale problemen, zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving; Het bieden van opvang (maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, beschermd wonen en verslavingszorg).
Deze omschrijving van maatschappelijke ondersteuning geeft de kaders waarbinnen het Wmobeleid van de gemeente valt15. In het Wmo-beleidsplan 2013-2017 “De Kracht van Verbinden” worden de volgende kaders met de daarbij behorende speerpunten en ambities voor het Wmobeleid geschetst: •
•
•
•
•
•
Leefbaarheid en sociale cohesie. Speerpunt binnen dit beleidskader is het inzetten op meer wijk- en dorpsgericht werken met een wijkvisietraject. De ambitie is om burgers te activeren en de koppeling tussen formele en informele zorg makkelijker te maken. Burgers zorgen hierbij meer voor elkaar, en hulp wordt dichter bij de burger gezocht; Opvoeden en opgroeien. Ouders moeten worden toegerust worden voor hun opvoedingstaak, en jongeren moeten zich optimaal kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. De ambitie van de gemeente is om een vraaggericht een samenhangend aanbod van maatregelen die bijdragen aan ontwikkeling en het verminderen van achterstanden van jongeren. Vroegsignalering en een netwerk aan voorzieningen en hulpverleners staat hierbij centraal. Ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. Speerpunt bij dit kader is dat de burgers worden geactiveerd en door de gemeente worden ondersteund bij het doen van vrijwilligerswerk. Zo kan de gemeente vrijwilligerswerk ten behoeve van kwetsbare burgers stimuleren, waarderen en faciliteren. De uitvoering hiervan wordt belegd bij Welstad. Mantelzorgers krijgen ondersteuning bij de zorg, bijvoorbeeld van zorgprofessionals als de zorg te intensief blijkt of dreigt te worden; Meedoen in de samenleving.
Speerpunt bij dit beleid is het mogelijk maken van zelfredzaamheid door (collectieve) voorzieningen te bieden, waar mogelijk binnen het eigen netwerk. De ambitie is om normaal gesproken individuele voorzieningen vanuit de Wmo meer algemene voorzieningen te maken, zoals door een Boodschappendienst en een scootmobiel- en rolstoelpool die in de buurt worden aangeboden. Door middel van een buurtsportcoach wordt ook de gezondheid en participatie van burgers verder vergroot. Deze voorzieningen worden algemeen aangeboden voor mensen die dit nodig hebben. De eigen kracht van burgers staat hierbij centraal, en burgers kunnen hun eigen kracht verkennen via de Eigenkrachtwijzer (EKW). Belangrijk hierbij is volgens de gemeente dat deze voorzieningen goed worden gecommuniceerd naar de burger, en hiervoor zet de gemeente in op een duidelijk communicatieplan. Met burgers die meer ondersteuning nodig hebben wordt aan de hand van een ‘keukentafelgesprek’ door een Wmo-consulent gezocht naar een passende oplossing; Preventie, zorg en opvang. Hiervoor wordt de samenwerking gezocht met andere gemeenten en uitvoeringsorganisaties in de regio. Het beleid wordt zo veel mogelijk op elkaar afgestemd. De ambitie is om meer in te zetten op preventief handelen, en waar nodig meer generalistische hulpverleners in te kunnen zetten. Aangepast wonen en wonen met zorg.
Speerpunt in die beleidskader is het wijzen op de mogelijkheden tot woningaanpassing. Het uitgangspunt dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis moeten kunnen blijven wonen. Hiervoor worden huiseigenaren in de gemeente geïnformeerd over de mogelijkheden om hun huis levensloopbestendig te maken. Er wordt hiervoor ook samengewerkt met bijvoorbeeld makelaars, corporaties en zorgaanbieders.
15 In het Wmo-beleidsplan 2013-2017 “De Kracht van Verbinden” worden de kaders gevormd door de
prestatievelden zoals genoemd in de Wmo. Sinds 2015 zijn deze prestatievelden komen te vervallen, en wordt de gegeven omschrijving van maatschappelijke ondersteuning genoemd in de wet. De voormalige prestatievelden komen hier wel (grotendeels) in terug.
7
Het uitgangspunt van het Wmo-beleid in Stadskanaal is dat de gemeente passende ondersteuning biedt die erop gericht is om zelfredzaamheid te bevorderen. Dit zorgt ervoor dat burgers zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven en dat cliënten die beschermd wonen of opvang ontvangen een veilige woonomgeving hebben, en indien mogelijk, weer in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. De gemeente streeft hiervoor naar een op maat afgestemd geheel van maatregelen aanvullend op hetgeen de cliënt zelf of met zijn persoonlijke netwerk kan doen. Voor ogenschijnlijk dezelfde problematiek kunnen verschillende oplossingen worden gevonden. Het gaat om maatwerk, resultaat en eigen verantwoordelijkheid. De gemeente faciliteert zo veel mogelijk algemene voorzieningen die in de eigen leefomgeving kunnen worden gebruikt. Daarnaast zet de gemeente in op het vergroten van de mogelijkheden in het netwerk, bijvoorbeeld door buurtbewoners meer te activeren om elkaar (vrijwillig) te helpen. Vrijwilligerswerk en mantelzorg wordt hierbij ondersteund en deels gefaciliteerd door de gemeente. Ook de ketenpartners van de gemeente worden ingezet om meer ondersteuning in het eigen netwerk te kunnen bieden.
Jeugdwet beleidsplan Sinds 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor het uitvoeren van de taken behorende bij de Jeugdwet. In de periode 2015-2018 heeft de gemeente de eerste ervaringen opgedaan met de Jeugdwet, en heeft voornamelijk ingezet op het constant bijsturen van het beleid op basis van nieuwe eigen inzichten en wijzigingen vanuit het Rijk. In 2017 is het Beleidsplan Jeugdhulp 2018 t/m 2020 vastgesteld. In deze periode zet de gemeente in om de transformatie in de uitvoering van de Jeugdwet verder vorm en inhoud te geven op basis van de opgedane ervaringen sinds 2015. Hierbij wordt ingezet op de volgende punten: • • • •
het voortzetten van de sinds 2015 uitgezette koers op het gebied van de toegang tot de jeugdhulp, de stevige inzet op preventie en het stimuleren van samenwerking met ketenpartners; het investeren in het ontwikkelen van een gemeentebrede methodiek voor jeugdhulp; het geven van extra aandacht aan veiligheid; het bevorderen van de ontwikkeling van lokale ondersteuningsvormen.
De visie van de gemeente op jeugd en jeugdhulp in het beleidsplan is drieledig, en komt voort uit de overkoepelende visie op het sociaal domein: • •
•
Positief opvoeden en opgroeien. Ieder kind krijgt de kans om zich (naar vermogen) te ontwikkelen tot een zelfredzame volwassene, die zich kan inzetten voor zijn omgeving en maatschappij. De pedagogische gemeenschap ingebed in de samenleving. Het fundament is de pedagogische gemeenschap. De pedagogische gemeenschap gaat uit van een samenleving waarin ouders samen met andere mensen die betrokken zijn bij het opgroeien en opvoeden van kinderen verantwoordelijk zijn (‘It takes a village to raise a child’). Sterke collectieve (basis)voorzieningen. Onder basisvoorzieningen worden voorzieningen verstaan waar vrijwel alle ouders en kinderen komen (consultatiebureau, peuterspeelzalen etc.). Basisvoorzieningen zijn vrij toegankelijk (niet altijd gratis) en hebben een regulier aanbod, inclusief preventieve programma’s. Basisvoorzieningen versterken de eigen kracht van jeugdigen en hun ouders en bevorderen direct of indirect de zelfredzaamheid. De basisvoorzieningen helpen kinderen zich verder te ontwikkelen tot participerende (jong)volwassenen.
Het uitgangspunt bij de uitvoering van de Jeugdwet is dat de gemeente zo veel mogelijk zaken aan de inwoners en hun omgeving overlaat, maar er is voor degene die hulp van de gemeente 8
nodig heeft. Hierbij wordt ingezet op het vergroten van de veiligheid en de eigen mogelijkheden van de kinderen en jongeren, met een goede toegang tot jeugdhulp voor wie dat nodig heeft. Als een kind of jongere wel jeugdhulp nodig heeft, wordt geprobeerd om deze zo integraal mogelijk op te pakken. De hulpvraag wordt dan zo licht en dichtbij mogelijk beantwoord, bijvoorbeeld met ketenpartners vanuit het maatschappelijk werk en de jeugdgezondheidszorg. De toegang tot de jeugdhulp wordt uitgevoerd voor het Centrum voor Jeugd, Gezin en Veiligheid (CJGV). Hier komen de cliënten binnen bij de gemeente, en kunnen vervolgens worden door consulanten aldaar worden doorverwezen naar jeugdhulp. De inkoop van jeugdhulp wordt verzorgd door de Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten (RIGG). Om grip te houden op de kosten en baten van de transformatie, heeft de gemeente Stadskanaal in samenwerking met de andere Groningse gemeenten en de RIGG de Taskforce Jeugdwet opgezet. Deze Taskforce houdt projectmatig toezicht op verschillende onderdelen van de uitvoering van de Jeugdwet (toegang, samenwerking met ketenpartners, preventie, etc.). De Taskforce houdt hierbij toezicht op de kwaliteit en de kosten van de uitvoering, en geeft in een halfjaarlijkse voortgangsrapportage aan wat goed gaat en wat beter kan.
Deze rapportages worden besproken in de regiegroep van de Taskforce, en kan vervolgens voor het College van B&W aanleiding zijn om aan knoppen te draaien en iets te veranderen.
9
Bijlage 3 Uitvoeringsplan ‘Van goed naar beter’ In deze bijlage zijn de teksten direct overgenomen uit het Uitvoeringsplan. Overal waar “wij” staat betekent dat de gemeente Stadskanaal. In het Uitvoeringsplan is nader invulling gegeven aan de wijze waarop de gemeente is georganiseerd. De gemeente bestaat vanaf 2019 uit drie afdelingen, 14 teams en Theater Geert Teis. Aan het hoofd van de organisatie staat de algemeen directeur/gemeentesecretaris. De afdelingsmanagers vormen samen met de algemeen directeur/gemeentesecretaris het managementteam. Dertien teams worden hiërarchisch aangestuurd door een meewerkende teamleider. Eén team wordt rechtstreeks aangestuurd door de afdelingsmanager. Theater Geert Teis wordt aangestuurd door een directeur. Figuur B3.1. Organisatie van gemeente Stadskanaal, zoals getoond in het Uitvoeringsplan
Missie Voor onze organisatie hebben wij de volgende missie geformuleerd: “Wij dienen als gemeentelijke organisatie het algemeen belang van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. Wij staan voor een goed woon-, werken leefklimaat”.
Visie en kernwaarden Wij streven naar een herkenbare dienstverlening. Wij werken daarom vanuit zes kernwaarden die wij actief uitdragen in het werk dat wij doen. Met de inkleuring van deze zes kernwaarden hierna, maken wij concreet wat wij hieronder verstaan. Tijdens het werkoverleg, (plenaire) themabijeenkomsten en in de individuele (ontwikkel) gesprekken met onze medewerkers houden wij deze zes kernwaarden in de toekomst levendig. Deze kernwaarden zijn: Integer, Klantgericht, Resultaatgericht, Ondernemend, Samenwerkend en Zelfbewust.
10
Integer: Wij zijn eerlijk, open en betrouwbaar. Voor ons geldt: ”afspraak is afspraak”. Alle medewerkers hebben de ‘eed of belofte’ afgelegd en maken met de leidinggevende en elkaar heldere afspraken hoe met integriteit om te gaan. Onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk instellingen voelen zich bij ons veilig en kunnen op ons vertrouwen. We respecteren de privacy en gaan vertrouwelijk om met persoonlijke gegevens. Klantgericht: Het helpen en ondersteunen van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk instellingen zit ons in het bloed. We zijn omgevingsbewust en verplaatsen ons goed in hun leefwereld, vragen, wensen en behoeften. We denken actief mee en onze houding is: “ja, het kan, …. mits”. We zijn helder en duidelijk en sturen niemand van het kastje naar de muur. Als iets echt niet kan, zeggen we dat ook. We geven in één keer zo volledig mogelijk antwoord. Resultaatgericht: We stellen heldere doelen die we binnen de afgesproken tijd halen. Als dat niet lukt, melden we dat en leggen we uit waarom. We hebben ons werk en de werkprocessen op orde en doen geen dingen die niet nodig zijn. Wij leren werkenderwijs, evalueren, leggen verantwoording af en vieren onze successen. Ondernemend: We hebben lef en houden van aanpakken: nait soezen, moar doun! We ondersteunen en helpen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen om hun ideeën waar te maken.
We stimuleren innovatie en vernieuwing, nemen hindernissen weg en zijn besluitvaardig. Samenwerkend: We hebben een positieve en open houding en werken goed met elkaar samen. Dit geldt zowel extern als intern. We gaan met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen in gesprek, zoeken de vraag achter de vraag, denken in kansen en mogelijkheden en kijken met een brede blik naar onderwerpen. We zijn steeds vaker partner in de samenwerking. Zelfbewust: We zijn deskundige en professionele vakmensen die goed werk afleveren en gaan voor het best haalbare. Wij leren van onze fouten en er is binnen de organisatie vertrouwen om elkaar op een respectvolle manier feedback te geven. Hierdoor stimuleren we elkaar om het de volgende keer nog beter te doen waardoor onze dienstverlening steeds beter wordt. We laten enthousiasme en bevlogenheid voor ons werk zien. We zijn betrokken en nemen initiatief.
Doelen en ambitie Om de resultaten voor onze gemeente te bereiken, streven wij met onze organisatie drie doelstellingen na: dienstverlenend, professioneel en duurzaam. Al onze handelingen worden telkens getoetst aan deze doelstellingen. Dienstverlenende organisatie: Wij helpen en ondersteunen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen zo goed mogelijk en hebben oprecht belangstelling in hen. We zijn open, enthousiast en proberen zoveel mogelijk met de klant mee te denken. Onze mentaliteit is er eentje van aanpakken (“nait soezen, moar doun”). Wij verplaatsen ons in de klant, stemmen ons taalgebruik op hen af, vragen door en proberen in één keer een zo volledig mogelijk antwoord te geven. Als iets echt niet kan, zeggen we dat ook. Wij houden ons aan onze afspraak. Onze dienstverlenende houding is zichtbaar binnen de gehele organisatie van KCC-medewerkers en consulenten tot backofficemedewerkers en beleidsmedewerkers. We willen namelijk dat onze klanten tevreden zijn over onze totale dienstverlening. Professionele organisatie: Wij zijn vakkundig, professioneel en beheersen het bestuurlijke proces en het besluitvormingsproces. In gesprekken voelen we goed aan wanneer een onderwerp bestuurlijk belangrijk is. Onze rol is vooral het helpen, ondersteunen en mogelijk maken van initiatieven.
We werken vanuit onze verantwoordelijkheid op allerlei manieren samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen, (buur)gemeenten, provincie 11
etc. waarbij onze rol (trekker, deelnemer etc.) steeds een andere kan zijn. Intern zijn onze werkprocessen en procedures op orde (Plan Do Check Act). Projectmatig werken, regievoeren en resultaatgericht worden verder geprofessionaliseerd. Duurzame organisatie: Wij zijn trots op onze organisatie die zich kenmerkt door vertrouwen, betrokkenheid en openheid. We koesteren onze medewerkers en bieden hen aantrekkelijk werk in een aantrekkelijke omgeving. Wij faciliteren onze medewerkers in hun ambitie en persoonlijke ontwikkeling. We hebben hierbij oog voor de verschillende ‘levensfases’ van onze medewerkers. We hebben als organisatie veel te bieden en verwachten dat medewerkers zichzelf verantwoordelijk voelen voor hun eigen loopbaan en hier actief mee aan de slag zijn. Wij stimuleren een lerende houding en houden elkaar vitaal en arbeidsfit.
Onderdelen in relatie tot het toegangsmodel In het organisatieschema valt het toegangsmodel onder “Stadskanaal leeft” bij maatschappelijke zaken. Alle teams hebben een vakinhoudelijke teamleider als leidinggevende CJGV | Centrum voor Jeugd, Gezin en Veiligheid (17,35 fte) Het Centrum voor Jeugd, Gezin en Veiligheid is het centrum voor alle taken op het gebied van jeugd, gezin, veiligheid en OGGZ. Hieronder vallen onder andere de consultenten jeugd en veiligheid en leerplicht. Hoewel medewerkers de taak vanuit de eigen expertise vervullen wordt vanuit de gedachte “één gezin, één plan en één regisseur” het werk opgepakt. WMO | Wet Maatschappelijke Ondersteuning (11,48 fte) De belangrijkste taak van dit team is het bieden van ondersteuning aan de inwoners die hulp nodig hebben op het gebied van zorg. Dit begint bij het inventariseren van de ondersteuningsbehoefte en meedenken over oplossingen hiervoor. Het kan resulteren in het realiseren van een maatwerkoplossing. Wij doen dit vanuit de gedachte dat het gaat om wat iemand nodig heeft. TDC | Trainings- diagnose Centrum (9,27 fte) In het TDC worden uitkeringsgerechtigden met arbeidsmarktperspectief begeleid naar regulier werk. De TDC-methodiek is erop gericht de uitkeringsgerechtigde zelf de regie te laten nemen in zijn re-integratietraject.
De uitkeringsgerechtigde wordt daarin ondersteund door middel van een trainingsprogramma en begeleiding door klantmanagers. Het team klantmanagement verzorgt onder andere de trainingen aan mensen uit de doelgroep en coacht de uitkeringsgerechtigde in het ontwikkelen van vaardigheden en leerdoelen ten behoeve van reintegratie naar regulier werk. Samen met accountmanagers verzorgt een klantmanager de matching op vacatures en werkervaringsplaatsen Het TDC is een samenwerkingsverband met Wedeka. De teamleider stuurt naast de 9,27 fte eveneens 5 fte trajectbegeleiders van Wedeka aan. Inkomen (25,47 fte) Het team Inkomen beoordeelt de inkomensondersteunende voorzieningen van mensen die (tijdelijk) niet zelf in de kosten van levensonderhoud kunnen voorzien. Tevens verzorgt dit team de uitvoering van de minimaregelingen ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Daarnaast is het team verantwoordelijk voor het bewaken van de rechtmatigheid van alle regelingen, de terugvorderingen en de verhaalsbijdrage. Ook is hier de volledige administratie van het Sociaal Domein ondergebracht evenals de toezicht en handhaving.
Lerende organisatie De afdelingen en de teams werken concreet uit hoe zij invulling geven aan het bereiken van de organisatiedoelen (dienstverlenend, professioneel en duurzaam). Ze formuleren in afdelingsplan en teamplan welke activiteiten worden georganiseerd om ‘Van goed naar beter’ te gaan. Hierbij kunnen verschillende accenten worden gezet. Waar in het ene team behoefte is om te investeren in vooral kennis, instrumenten en werkprocessen, kan in een ander team de 12
behoefte bestaan om het accent te leggen op teamontwikkeling en samenwerking. Of het gesprek gaat over leidinggeven, cultuur, communicatie. Het gaat erom dat ieder team zelfbewust aan de slag gaat met door henzelf geformuleerde leer- en actiepunten. Het is de bedoeling dat we vervolgens met elkaar in gesprek gaan (binnen de afdeling of juist daarbuiten) om collegiale feedback te geven/ontvangen, elkaar te inspireren en van elkaar te leren. We gaan hierbij praktische handvatten bieden om hier ‘gestructureerd’ mee aan de slag te gaan.
13