RKC Rapport Evaluatie toegang sociaal domein gemeente Stadskanaal.pdf
Tekst van het document
RAPPORTAGE TOEGANG SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE STADSKANAAL
Rapportage
Colofon Opdrachtgever Rekenkamercommissie Stadskanaal Datum December 2021 Auteurs Bert van Putten Michelle Ellens Tessa Schoot Uiterkamp Jitske van der Wijk KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.
Eindversie
Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................................................................................2 Kern .............................................................................................................................................................5 K1 Beantwoording hoofdvraag .................................................................................................................5 K2 Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering .............................................................................................6 K3 Doelmatigheid van de bedrijfsvoering ................................................................................................9 K4 Vergelijking met andere gemeenten ................................................................................................ 11 K5 Doeltreffendheid in het realiseren van de transformatiedoelen....................................................... 12 Bevindingenrapportage ............................................................................................................................ 15 1. Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering ............................................................................................... 16 1.1.
Doelstellingen toegangsmodel sociaal domein.............................................................................. 16 1.2. Procesinrichting toegangsmodel sociaal domein........................................................................... 19 2. Doelmatigheid van de bedrijfsvoering .................................................................................................. 24 2.1. Begroting, verantwoording, bemensing en doelmatigheid ............................................................. 24 2.2. Vergelijking met andere gemeenten .............................................................................................. 29 3. Doeltreffendheid in het realiseren van de transformatiedoelen ........................................................... 30 3.1. Algemeen oordeel over realisatie doelstellingen ........................................................................... 30 3.2. Goede laagdrempelige zorg, dicht in de buurt ............................................................................... 31 3.3. Integrale aanpak en maatwerk: één gezin, één plan, één regisseur. ............................................ 33 3.4. Persoonlijke ontwikkeling van de consulent .................................................................................. 38 3.5.
Preventie en vroegsignalering ....................................................................................................... 38 3.6. Eigen regie en verantwoordelijkheid stimuleren en de potenties van de sociale basis versterken 40 3.7. Kosten efficiëntie: grip op kosten ................................................................................................... 42 Bijlage 1 Normenkader ................................................................................................................................1 Bijlage 2 Toegangsmodel sociaal domein gemeente Stadskanaal .............................................................1 B2.1 Stadskanaal: samen met de burger ................................................................................................1 B2.2 Deelvisies Jeugd, Wmo en Participatie ...........................................................................................5 Bijlage 3 Uitvoeringsplan ‘Van goed naar beter’ ...................................................................................... 10
1
Eindversie
Inleiding Aanleiding onderzoek Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare burgers te verbeteren. Met de transformatie van het sociale domein in 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk gesteld voor de uitvoering van de zorg- en ondersteuningstaken en ook de financiële verplichtingen. Dit vanuit de aanname dat gemeenten beter in staat zijn om de lokale infrastructuur gerichter, efficiënter en goedkoper te kunnen inrichten. Een belangrijk aspect hierbij is de toegang tot de dienstverlening. De ondersteuningsvraag wordt in kaart gebracht waarbij vervolgens de juiste keuze moet worden gemaakt voor een advies, informatieverstrekking of een doorverwijzing naar professionele ondersteuning. De toegang is derhalve van essentieel belang in het goed oplossen van de ondersteuningsvraag van de cliënten, maar ook in het beheersbaar houden van de regie en de kosten in het sociale domein. De Rekenkamercommissie Stadskanaal (kortweg: RKC) heeft bij de raadsfracties een inventarisatie gemaakt van nader te onderzoeken onderwerpen. Een zestal raadsfracties sprak hierbij de voorkeur uit voor een onderzoek naar de toegang van het sociale domein.
De vragen die bij de raadsfracties spelen betreffen de organisatie van de toegang, mede vanuit de bovengenoemde transformatiegedachte, de invulling van de gemeentelijke regierol en besteding van de financiële middelen. Op basis hiervan heeft de RKC besloten om een onderzoek uit te laten voeren naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van de door de gemeente Stadskanaal georganiseerde toegang.
Afbakening onderzoek Naast de gemeentelijke toegang zijn er ook andere loketten waar de burger zich kan melden of loketten die burgers doorverwijzen. Dit zijn bijvoorbeeld huisartsen en gecertificeerde instellingen, maar ook Welstad is een toegangsloket tot het sociaal domein. Naast de gemeentelijke toegang is ook de toegang via Welstad in het onderzoek meegenomen. De andere loketten of organisaties zijn niet meegenomen. Het onderzoek betreft de beleidsperiode 2015 tot heden.
Onderzoeksvragen Voor het onderzoek gaan we uit van de onderzoeksvragen die de RKC zelf heeft opgesteld. De hoofdvraag voor het onderzoek luidt: “Hoe doeltreffend en doelmatig is de bedrijfsvoering van de toegangsorganisatie en hoe doeltreffend is de toegangsorganisatie in het realiseren van de transformatiedoelen?” Deze hoofdvraag is onderverdeeld naar drie thema’s, die we integraal overnemen uit de onderzoeksbriefing van de RKC. 1. Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering Onder de doeltreffendheid van de bedrijfsvoering gaan we in het onderzoek in op de volgende onderzoeksvragen: A Doelbereiking: - Welke afspraken zijn er met de ambtelijk opdrachtgever over de te realiseren doelen? - Zijn de doelen eenduidig vastgelegd? B Procesinrichting: - Zijn de primaire processen beschreven? 2
Eindversie
-
Zijn de resultaten hiervan te meten en/of worden de primaire processen met enige regelmaat geëvalueerd? Wat wordt er gedaan met de bovengenoemde bevindingen? Zijn er leercirkels (PDCA)? Hoe zijn deze in de organisatie belegd en hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? Wordt er onderscheid gemaakt tussen eenvoudige en complexe casussen en zo ja, zijn de werkprocessen daarop ingericht?
2. Doelmatigheid van de bedrijfsvoering: begroting, verantwoording, bemensing en doelmatigheid • Hoe is begroting bij de vorming van de toegangsorganisatie tot stand gekomen? • Wat is het karakter van de bekostiging en bevat deze prikkels tot doelmatigheid? • Waar lopen de begroting en realisatie uit de pas? • In hoeverre stuurt de ambtelijke opdrachtgever aan op deze doelmatigheid en wordt de doelmatigheid geborgd? • Hoe is de formatie berekend en onder welke aannames? • Zijn de functies aanwezig om de primaire processen goed uit te kunnen voeren? • Hoe vindt de PDCA-cyclus plaats en hoe zijn deze in de organisatie belegd? Hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? • Zijn er op de beleidsterreinen inhoudelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de kosteneffectiviteit? Hoe speelt de gemeente hierop in? • Hoe efficiënt werkt de toegangsorganisatie vergeleken met andere gemeenten met een soortgelijk profiel, wat is de gemiddelde caseload? 3. Doeltreffendheid in het realiseren van de transformatiedoelen: • In hoeverre zijn de bovengenoemde doelen en prestaties gerealiseerd in de jaren 2018, 2019 en 2020 en 2021? • Hoe ervaren de zorgprofessionals en de ambtelijke organisatie de toegang tot de Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet? • In hoeverre wordt elke belofte van de transformatie herkend, onderschreven en wat is de stand van zaken: a.
Laagdrempelig werken; b. Integrale aanpak en maatwerk; c. Multidisciplinair werken; d. Preventie en vroegsignalering; e. Eigen regie en verantwoordelijkheid stimuleren en de potenties van de sociale basis versterken; f. Kostenefficiëntie; 4. Succesfactoren en belemmeringen bij de transformatie: • Wat zien de (zorg)professionals als succesfactoren en belemmeringen bij de transformatie?
Onderzoeksaanpak Het onderzoek is uitgevoerd in een drietal fasen. De eerste fase van het onderzoek bestond uit deskresearch. In deze fase is een eerste analyse uitgevoerd van de beschikbare informatie over het toegangsmodel. Vervolgens hebben we in de tweede fase interviews gehouden met betrokkenen vanuit de gemeente en Welstad. Daarnaast is er een enquête gehouden onder maatschappelijke en zorgorganisaties en onder medewerkers over de realisatie van de doelstellingen van het toegangsmodel. Op basis van de bevindingen zijn de conclusies getrokken en aanbevelingen geformuleerd. De beantwoording van de onderzoeksvraag over succesfactoren en belemmeringen is verweven in de beantwoording van de andere vragen.
3
Eindversie
Dankzegging Zonder de medewerking van betrokkenen vanuit de gemeente Stadskanaal. Welstad en degenen die de enquête hebben ingevuld, was dit onderzoek niet tot stand gekomen. We willen daarom de medewerkers van de gemeente hartelijk danken voor de prettige samenwerking gedurende het onderzoek.
Leeswijzer Het rapport volgt de opzet van de thema’s en de onderliggende onderzoeksvragen. Het start met de kern. In dit deel staan per onderzoeksvraag de bevindingen samengevat, gevolgd door de conclusies en aanbevelingen. Het tweede deel van de rapportage bevat de bevindingenrapportage. In het eerste hoofdstuk wordt ingegaan op de doeltreffendheid van de bedrijfsvoering. We gaan nader in op de sub thema’s, doelstellingen en realisatie en de procesinrichting van het toegangsmodel. Het tweede hoofdstuk gaat nader in op de doelmatigheid van het toegangsmodel en in het derde hoofdstuk wordt nader ingegaan op de doeltreffendheid. In de verschillende bijlagen staan nadere uitwerkingen beschreven. Bijlage 1 bevat het normenkader dat is gehanteerd voor dit onderzoek. Bijlage 2 bevat een korte schets van het beleid en de wijze waarop de toegang tot het sociaal domein in de gemeente Stadskanaal is georganiseerd. Bijlage 3 bevat een weergave van het uitvoeringsplan “Van goed naar beter”
4
Eindversie
Kern De vraagstelling: “Hoe doeltreffend en doelmatig is de bedrijfsvoering van de toegangsorganisatie en hoe doeltreffend is de toegangsorganisatie in het realiseren van de transformatiedoelen?” staat centraal in het onderzoek naar het toegangsmodel sociaal domein van de gemeente Stadskanaal. In dit hoofdstuk zijn aan de hand van de onderzoeksvragen de belangrijkste conclusies weergegeven en worden op basis daarvan aanbevelingen gedaan.
K1 Beantwoording hoofdvraag De hoofdvraag van het onderzoek is: Hoe doeltreffend en doelmatig is de bedrijfsvoering van de toegangsorganisatie en hoe doeltreffend is de toegangsorganisatie in het realiseren van de transformatiedoelen? Op basis van het onderzoek is op deze vraag geen eenduidig en duidelijk antwoord te geven. In het algemeen functioneert het toegangsmodel als organisatie goed en is er tevredenheid over het proces. Er zijn veel verschillende plekken waar een inwoner van Stadskanaal zich kan melden met een vraag of probleem. Uit dit onderzoek blijkt dat de medewerkers in het toegangsmodel in het algemeen goed samenwerken: zowel in het voorliggende veld (welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties etc.) als met de gemeente. De lijnen zijn kort en men weet elkaar gemakkelijk te vinden. De schaal van de gemeente Stadskanaal is hierbij een voordeel: men vindt elkaar snel en daardoor kunnen burgers snel doorverwezen worden naar de juiste plek. Voor het toegangsmodel heeft de gemeente de volgende doelstellingen geformuleerd: De gemeente wil goede zorg voor iedereen organiseren met een zo laagdrempelig mogelijke aanpak, korte lijnen en richting en dichtbij de burger.
De gemeente streeft ernaar dat iedereen op eigen kracht kan zorgen voor een veilige omgeving waarin iedereen kan opgroeien, zo lang mogelijk thuis kan wonen, een actief sociaal netwerk heeft en meedoet op de arbeidsmarkt. Integrale aanpak en maatwerk: één gezin, één plan, één regisseur. Persoonlijke ontwikkeling van de consulent om betere kwaliteit tegen lagere kosten te kunnen leveren. Grip krijgen en houden op de kosten: door vroegtijdig een interventie te doen, hoopt de gemeente dat dit goedkoper is en er relatief goed op valt te sturen. Bewaken wettelijke termijnen ten aanzien van de besluitvorming. -
Ten aanzien van deze doelstellingen is er geen objectieve, feitelijke informatie beschikbaar over de mate waarin ze zijn gerealiseerd. Er heeft geen evaluatie plaatsgevonden en er zijn geen rapportages specifiek over het toegangsmodel beschikbaar. Op basis van dit onderzoek is wel een aantal conclusies ten aanzien van de doeltreffendheid te trekken. In het algemeen oordelen de medewerkers en zorgorganisaties positief over de mate waarin doelstellingen als de wettelijke termijnen, goede laagdrempelige zorg dichtbij de burger, preventie en vroegsignalering, eigen regie en verantwoordelijkheid zijn gerealiseerd. De mate waarin de integrale aanpak en maatwerk is gerealiseerd, wordt kritischer beoordeeld. Ook ten aanzien van de doelmatigheid is er geen eenduidige conclusie te trekken. De bedrijfsvoering van het toegangsmodel maakt onderdeel uit van de reguliere gemeentelijke bedrijfsvoering en er wordt niet gerapporteerd over kosten en kengetallen van het toegangsmodel. Het vergelijken met andere gemeenten is hierdoor lastig.
5
Eindversie
K2 Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering K2.1 Doelbereiking Onderzoeksvragen: - Welke afspraken zijn er met de ambtelijk opdrachtgever over de te realiseren doelen? - Zijn de doelen eenduidig vastgelegd? Normenkader - In het toegangsmodel zijn doelstellingen geformuleerd ten aanzien van de bedrijfsvoering; - De doelen zijn duidelijk, eenduidig, transparant en in realiseerbare eenheden vastgelegd. Bevindingen Het toegangsmodel is tot stand gekomen bij de decentralisatie van het sociaal domein in 2015. De gemeente heeft gekozen om het toegangsmodel sociaal domein aan te laten sluiten bij de werkwijze die de gemeente al had binnen de (bestaande) pijlers in de gemeentelijke organisatie (uitvoerende teams van de Participatiewet (P-wet), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdwet (JW)) 1). Daarbij is actief de aansluiting gezocht met de betrokken uitvoerende maatschappelijke organisaties. Uitgangspunt van het toegangsmodel is dat interventies zoveel mogelijk plaatsvinden in de 0e lijn (de algemene voorzieningen die beschikbaar zijn voor de burger vanuit het eigen netwerk of algemeen toegankelijke voorzieningen als welzijn, school, sport etc.) en 1 e lijn (afhandeling van een eenduidige vraag met een enkele voorziening). Is dat niet voldoende of is direct duidelijk dat dit noodzakelijk is, dan kan de burger zich wenden tot de gemeente in de 2e lijn.
Voor de burger zijn er dus meerdere toegangsmogelijkheden binnen de gemeente beschikbaar. Er is zoals hierboven geschetst een aantal doelen geformuleerd. Maar er ontbreken nadere afspraken hoe deze gerealiseerd dienen te worden. Conclusie Voor het toegangsmodel sociaal domein zijn door de gemeenteraad vastgestelde doelstellingen geformuleerd, zowel voor de bedrijfsvoering als maatschappelijke doelstellingen. Deze doelstellingen zijn meer algemeen en niet duidelijk, eenduidig, transparant of in realiseerbare eenheden vastgelegd. De doelstellingen zijn niet vertaald naar specifieke afspraken met de verschillende gemeentelijke teams in het toegangsmodel en met de maatschappelijke partners. Wel hebben de doelstellingen een duidelijke, samenhangende insteek en zijn ze gericht op de burger. De gemeente kiest voor laagdrempeligheid, goede zorg en wil dichtbij de burger staan. Goede zorg staat voorop, en vervolgens is de goedkoopste en meest adequate oplossing aan de orde. Aanbevelingen - Voor het College: o Zorg ervoor dat de doelstellingen meetbaar, eenduidig en transparant worden vastgelegd. Doe dit door bijvoorbeeld door: ▪ Doelen vast te leggen in afspraken met de betrokken partijen en met de teams in de eigen organisatie; de afdelingsplannen zijn daarbij een hulpmiddel. ▪ Een set van meetbare indicatoren te ontwikkelen.
Denk daarbij aan: • metingen onder cliënten in welke mate aandacht besteed is aan eigen regie en verantwoordelijkheid, integrale aanpak en maatwerk en onder burgers over de toegankelijkheid van de voorzieningen.
1 Binnen Jeugd is bijvoorbeeld het CJGV (het team dat de Jeugdwet uitvoert) ontstaan vanuit de al
bestaande uitvoering en casuïstiek rondom jeugd, zorg en veiligheid zoals het zorg- en veiligheidsbeleid. Het CJGV heeft vervolgens de indicatiebevoegdheid gekregen en vormt één van de drie toegangspoorten tot de Jeugdhulp. De andere twee belangrijke toegangspoorten zijn gecertificeerde instellingen en artsen (zij kunnen een indicatie voor specialistische Jeugdhulp afgeven). De afdeling Wmo kreeg de taken van voorheen de AWBZ erbij.
6
Eindversie
o
o
-
Het aantal cliënten dat zich meldt op de verschillende plekken in het toegangsmodel en het aantal en de stroom en al dan niet doorverwezen clienten. Hiermee brengt de gemeente in beeld in hoeverre burgers ook echt in het voorliggend veld worden geholpen. Ook kan gemeten worden in de dossiers in hoeverre aandacht is besteed aan eigen regie, integrale aanpak en maatwerk. Zorg ervoor dat hiervoor de systemen zodanig zijn ingericht dat dit eruit te halen is.
Voor de gemeenteraad: o Geef aan het College de opdracht om periodiek op de door de gemeenteraad gewenste wijze een rapportage te ontvangen over de voortgang van het toegangsmodel sociaal domein. Een dergelijke monitor kan opgebouwd worden uit een combinatie van cijfers en kosten van de programmaonderdelen (zoals aantal verstrekkingen, cliënten, kosten van verstrekkingen) en de cijfers en kosten van de dienstverlening uit het toegangsmodel. Jaarlijks kan dit aangevuld worden met de resultaten van een cliëntervaringsonderzoek. Hiermee ontstaat een samenhangend beeld over het functioneren van het toegangsmodel over de domeinen Jeugd, Wmo en Participatiewet heen.
K2.2 Procesinrichting toegangsmodel sociaal domein Onderzoeksvragen - Zijn de primaire processen beschreven? - Zijn de resultaten hiervan te meten en/of worden de primaire processen met enige regelmaat geëvalueerd? - Wat wordt er gedaan met de bovengenoemde bevindingen? Zijn er leercirkels (PDCA)? - Hoe zijn deze in de organisatie belegd en hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? - Wordt er onderscheid gemaakt tussen eenvoudige en complexe casussen en zo ja, zijn de werkprocessen daarop ingericht? Normenkader - De primaire processen zijn beschreven; - Er vinden interne controles en audits plaats op de primaire processen; - De procesinrichting wordt periodiek geëvalueerd en verbeterd; - Er is een duidelijk werkproces rond complexe casussen en deze wordt gehanteerd. Bevindingen De primaire processen zijn voor de betrokken gemeentelijke onderdelen (Wmo, Jeugdwet en Participatiewet) en voor Welstad beschreven en uitgewerkt in een handboek. Een belangrijk verschil tussen de verschillende pijlers is de relatie met het voorliggende veld. Welstad is voor de Wmo en Jeugd een belangrijk toegangsloket. Het werkproces van de doorverwijzing van Welstad naar de gemeente en andersom is niet in een werkproces vastgelegd.
Bij Jeugd maakt het CJGV de afweging welke casussen het beste in het voorliggend veld kunnen worden opgelost en welke door de gemeente verder moeten worden opgepakt. Er is geen proces of protocol voor welke organisatie wanneer ingeschakeld wordt; dit is maatwerk en verschilt per casus. De resultaten van het primaire proces worden op verschillende manieren gemeten. Naast de aantallen cliënten en aanvragen etc. gaat het met name om de doorlooptijden en beslistermijnen. Deze cijfers worden niet gerapporteerd in managementrapportages, maar worden individueel besproken met de medewerkers. Daarnaast worden de gemeentelijke werkprocessen geaudit door interne controle en/of de accountant. De resultaten hiervan worden besproken en opgepakt in de afzonderlijke teams. De teams spelen zelf een actieve rol in het evalueren en verbeteren van de eigen processen, ook in overleg met andere afdelingen als interne controle en betrokken beleidsafdelingen. Aanpassingen worden doorgevoerd en verwerkt in de procesbeschrijvingen. De uitvoering heeft de vrijheid om verbeteringen aan te brengen en door te voeren. De teams opereren in dit opzicht behoorlijk autonoom. Het
7
Eindversie
management en de budgethouder worden uitsluitend bij grote wijzigingen betrokken of als het leidt tot een aanpassing in de formatie en daarmee de personeelsbegroting raakt. Bij meervoudige problematiek en complexe casussen werkt de gemeente met Picknicktafels. Aan een dergelijke Picknicktafel wordt met collega’s van andere afdelingen en/of andere externe organisaties de casuïstiek besproken. Eén discipline wordt aangewezen als regisseur of drager van de casus. Er is geen procesbeschrijving van de Picknicktafels en er vindt geen audit plaats rond het werkproces van de Picknicktafels. Er is wel een algemeen protocol. Medewerkers bepalen zelf op basis van inhoud of een Picknicktafel noodzakelijk is. Voor Jeugd en Wmo is op basis van de opgedane ervaringen wel een overleg georganiseerd waarin standaardsituatles worden besproken, zoals een jongere die 18 jaar wordt. Naast de Picknicktafels vindt samenwerking tussen de pijlers ook plaats via het Zorg- en Veiligheidsoverleg. In dit overleg wordt met interne en externe partners zwaardere problematieken besproken. Conclusie De primaire processen zijn beschreven voor alle afzonderlijke kolommen bij de gemeente. Deze processen worden regelmatig geaudit door de interne controle en/of de accountant. Daarnaast zijn de afdelingen zelf verantwoordelijk voor het verbeteren van de werkprocessen.
De procesbeschrijvingen worden vervolgens daarop aangepast. De werkprocessen rond de Picknicktafels en de doorverwijzingen vanuit het voorliggend veld naar de gemeente zijn niet vastgelegd. Er is geen zicht op of de Picknicktafels tijdig en door alle betrokkenen worden ingeschakeld en of de werkwijze identiek is. De verantwoordelijkheden voor de verbetering van de werkprocessen is laag in de organisatie gelegd. Teams dragen zelf actief bij aan verbeteringen en ook vanuit de andere afdelingen wordt als interne controle meegedacht. Verbeteringen worden met name vanaf de werkvloer aangebracht en dit zorgt voor veel draagvlak binnen de organisatie. Aanbevelingen - Voor het College: o Geef een kwaliteitsimpuls aan de bedrijfsvoering door onder meer: ▪ De toegang tot het sociaal domein op alle niveaus vast te leggen in werkprocessen, doorlooptijden en kwaliteitsdoelstellingen; besteed daarbij aandacht aan de aansluiting van de processen van andere toegangsloketten bij de primaire processen binnen de gemeentelijke pijlers van het toegangsmodel. ▪ Via interne audits over het proces van de bedrijfsvoering van de toegang tot het sociaal domein te rapporteren.
Stel deze rapporten beschikbaar aan het MT zodat er meer zicht komt op het functioneren van het toegangsmodel; ▪ De Picknicktafels te evalueren en te beoordelen of de Picknicktafel nog steeds het juiste instrument zijn voor de gemeente ten aanzien van de complexe hulpvragen. Indien aan de orde, stel dan rond de Picknicktafels een helder werkproces vast inclusief criteria wanneer er een Picknicktafel dient te komen en welke organisaties daar bij nodig zijn. Zorg voor een registratie van deze tafels zodat de werking ervan en de resultaten meetbaar en zichtbaar worden en maak de Picknicktafels onderdeel van de PDCA-cyclus. ▪ In kaart te brengen wat de verdeling van taken tussen het voorliggend veld, ketenpartners en de gemeente zelf is en zou moeten zijn. Een voorbeeld is om meer differentiatie aan te brengen in het individueel en het collectief aanbod. Kijk ook naar de gevolgen voor de formatie en check of de berekening van deze formatie en de caseload nog juist is.
8
Eindversie
K3 Doelmatigheid van de bedrijfsvoering Onderzoeksvragen - Hoe is de begroting bij de vorming van de toegangsorganisatie tot stand gekomen? - Wat is het karakter van de bekostiging en bevat deze prikkels tot doelmatigheid? - Waar lopen de begroting en realisatie uit de pas? - In hoeverre stuurt de ambtelijke opdrachtgever aan op deze doelmatigheid en wordt de doelmatigheid geborgd? - Hoe is de formatie berekend en onder welke aannames? - Zijn de functies aanwezig om de primaire processen goed uit te kunnen voeren? - Hoe vindt de PDCA-cyclus plaats en hoe zijn deze in de organisatie belegd? Hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? - Zijn er op de beleidsterreinen inhoudelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de kosteneffectiviteit? Hoe speelt de gemeente hierop in? Normenkader - De begroting voor het toegangsmodel wordt jaarlijks in een proces vastgesteld; - Er is een duidelijke onderbouwing voor de bekostiging van de bedrijfsvoering van de toegangsorganisatie.
De ambtelijke opdrachtgever stuurt aan op de doelmatigheid van de toegangsorganisatie; - Afwijkingen tussen begroting en realisatie zijn in kaart gebracht en geduid; - Er zijn rapportages beschikbaar waarin de doelmatigheid wordt gemeten; - De formatie is berekend op basis van een herleidbaar calculatiemodel; - De gemeente heeft inzicht in de functies die nodig zijn om de primaire processen in het sociaal domein uit te voeren; - De onderscheiden functies zijn aanwezig in of beschikbaar voor de toegangsorganisatie; - Er is een PDCA-cyclus aanwezig ten aanzien van de bekostiging van het toegangsmodel en de personele formatieberekening; - De gemeente Stadskanaal vertaalt inhoudelijke ontwikkelingen rond beleid en uitvoering in het sociaal domein actief naar kosteneffectieve maatregelen in de uitvoering; Bevindingen Er wordt geen afzonderlijke begroting voor het toegangsmodel gemaakt. Het toegangsmodel is onderdeel van de gehele gemeentelijke uitvoeringsorganisatie en is niet apart in de begroting te onderscheiden. Bij de vorming van het toegangsmodel is de gewenste teamsterkte gebaseerd de reeds aanwezige bezetting. De capaciteit voor de verschillende afdelingen is gebaseerd op de caseload. Zo hangt het bij het team Inkomen af van het aantal beschikbare uren en soort aanvraag. Bij CJGV is de caseload gesteld op 125 zaken bij Jeugd Allround en zo’n 100 zaken bij Veiligheid.
In het begrotingsproces van de gemeente Stadskanaal wordt één formatiestaat gemaakt voor de hele organisatie met een daaraan gekoppelde personeelsbegroting. Alle afdelingen en alle teams zijn in deze formatie gegroepeerd. De formatie en de organisatie van de teams is de verantwoordelijkheid van het Management Team (MT) in samenspraak met het College. Geringe verschillen tussen begroting en realisatie worden niet gerapporteerd. Bij grote verschillen en mutaties wordt dit in de P&C-cyclus gemeld aan het College. De afgelopen jaren zijn de gerealiseerde uitvoeringskosten fors lager dan de begrote kosten. Met name in de uitvoering van de Participatiewet zijn de verschillen groot. Het verschil is te verklaren doordat een functie niet of slechts gedeeltelijk is ingevuld. De kosten van de externe inhuur nemen dan wel toe; deze kosten zijn niet apart inzichtelijk per domein. Hierdoor ontstaat er een vertekend beeld. Sinds 2020 is gestart met het werken met afdelingsplannen, waarin beschreven wordt welke verbeteringen de afdeling wil realiseren op bijvoorbeeld kwaliteit en werkprocessen. De bedoeling is dat deze plannen de input worden voor de personeelsbegroting. Hier zijn echter nog geen ervaringen mee opgedaan. Er wordt bij de teams gestuurd op de caseload en wachttijden voor aanvragen. De wettelijke termijnen zijn hiervoor leidend.
Ook de ontwikkelingen in het werkveld en de voortgang van de 9
Eindversie
processen worden regelmatig besproken inclusief gewenste aanpassingen in de formatie en/of in het werkproces. In tegenstelling tot de beginjaren van het toegangsmodel heeft elk team nu een teamleider. Met name de formatie van de afdeling CJGV is de laatste jaren uitgebreid met allround jeugdmedewerkers en medewerkers in de backoffice. Daarnaast heeft CJGV een kwaliteitsmedewerker voor procesverbetering en toetsing. Voor een kwaliteitsmedewerker bij het team Wmo is geen financiële ruimte. De teams Wmo en CJGV vinden zichzelf kwetsbaar. Stadskanaal kent een relatief grote problematiek en in combinatie met de financiële tekorten is de druk op de uitvoering groot. Het effect van uitval van medewerkers, een wetswijziging als de invoering van het abonnementstarief of het niet kunnen vervullen van vacatures brengt de uitvoering direct in de knel. De vacatures bij het CJGV zijn lastig te vervullen omdat net als in de rest van Nederland, de benodigde expertise moeilijk te vinden is. De gemeente is afgelopen jaren actief op zoek geweest naar manieren om de hulpverlening zo (kosten)efficiënt mogelijk aan te bieden. De gemeente werkt bij Jeugd en Wmo met taskforces om de programma- en de uitvoeringskosten naar beneden te brengen. Die taskforces komen geregeld bij elkaar om de plannen en bevindingen te bespreken.
Gemeentelijke medewerkers en netwerkpartners geven aan dat de gemeente actiever kan sturen op de samenhang met (en doorverwijzing naar) andere zorgstromen door meer te delegeren en door te verwijzen en minder alles zelf op te pakken door bijvoorbeeld te kijken of de zorgverzekeraar kan betalen voor een aantal diensten. Ook pleiten Wmo-medewerkers voor strakkere kaders en beleidsregels, omdat de regels nu te ruim zijn geformuleerd. Bij Jeugd wordt er al gewerkt aan een aangescherpte verordening. Conclusie Bij de start van het toegangsmodel is de gewenste teamsterkte gebaseerd op de aanwezige bezetting. De begroting wordt jaarlijks aangepast op basis van de wisselwerking tussen teams en het MT. Er is geen bredere evaluatie gedaan om te bekijken of de bezetting passend over de teams is verdeeld. Vanuit het MT wordt niet direct gestuurd op de uitvoeringskosten en de doelmatigheid ervan. Ook zijn er in het toegangsmodel geen directe prikkels tot doelmatigheid ingebouwd en wordt er niet apart over gerapporteerd. Met de afdelingsplannen krijgt het MT een instrument om meer te kunnen sturen op doelmatigheid. Aanpassingen die uit de personeelsbegroting lopen, gaan wel via het MT. Afdelingen zijn zelf primair verantwoordelijk voor het verbeteren van de werkprocessen en de doelmatigheid van het toegangsmodel. De teams zijn hier ook actief mee bezig.
De huidige werkwijze met de personeelsbegroting en het proces om wijzigingen hierin aan te brengen verloopt in het algemeen naar tevredenheid. De gemeente is kwetsbaar in de uitvoering rond de Wmo en de Jeugdwet. Uitval of vertrek van een medewerker leidt direct tot problemen. Daarbij spelen er verschillen per team. Zo heeft CJGV uitbreiding gekregen van formatie, maar is er bij de Wmo geen financiële ruimte voor een kwaliteitsmedewerker. Aanbevelingen - Voor het College: o Krijg meer grip op het functioneren van het toegangsmodel en de geleverde prestaties. Dit kan bijvoorbeeld door de ingezette capaciteit (input) af te zetten tegen de resultaten die zijn bereikt. Denk aan het aantal afgehandelde aanvragen, doorverwijzingen in de toegang, doorlooptijd en de resultaten van uitstroom. Formuleer vervolgens op basis van deze meting kengetallen en stuur als management op deze kengetallen. o Onderzoek ten aanzien van de formatie of de huidige uitgangspunten van de caseloadberekening kloppen voor de teams. Betrek daarbij de ervaringen van andere gemeenten. o Maak de ingehuurde externe capaciteit op afdelingsniveau inzichtelijk in de personeelsbegroting. Hierdoor ontstaat er een beter zicht op de ontwikkeling van de uitvoeringskosten van het sociaal domein. 10
Eindversie
-
Voor de gemeenteraad: o Vraag het College om een duidelijk en volledig (financieel) inzicht in de ingezette formatie van het toegangsmodel bij de gemeentelijke afdelingen en bij het voorliggend veld c.q. netwerkpartners.
K4 Vergelijking met andere gemeenten Onderzoeksvragen - Hoe efficiënt werkt de toegangsorganisatie vergeleken met andere gemeenten met een soortgelijk profiel, wat is de gemiddelde caseload? Normenkader: - De toegangsorganisatie van de gemeente Stadskanaal werkt even efficiënt als andere gemeenten met een soortgelijk profiel. Bevindingen De gemeente vergelijkt zich niet met andere organisaties en participeert ook niet in de verschillende benchmarks die er zijn. De reden hiervoor is dat men het onvergelijkbare grootheden vindt. Er zijn grote en kleine verschillen in casuïstiek en in de inrichting van organisatie en financiën. In RiGG verband (Jeugdwet) zijn afspraken gemaakt over het delen van data en het onderling vergelijken, maar uitlatingen over afwijkingen tussen gemeenten worden niet gedaan. Conclusie De gemeente vergelijkt zich niet met specifieke, andere gemeenten voor wat betreft het toegangsmodel. De ervaring van KWIZ is dat benchmarking op uitvoeringsniveau inderdaad problematisch kan zijn. Dit gebeurt vaak op eenheden als kosten en FTE’s. Deze grootheden zijn in het algemeen niet goed te vergelijken, omdat de wijze van uitvoering per gemeente verschilt. Een voorbeeld is de wijze waarop de externe inhuur wordt geboekt in Stadskanaal. Hierdoor kunnen de personele kosten in de vergelijking geheel anders uitpakken en dit leidt tot onvergelijkbare resultaten.
Aanbevelingen - Voor het College: o Doe meer met de RIGG gegevens: onderzoek en bespreek of deze meer of beter vergelijkbaar gemaakt kunnen worden; neem hierover contact op met de andere gemeenten. o Onderzoek op welke gebieden de gemeente Stadskanaal zich wel kan vergelijken met andere gemeenten. Maak dit op onderdelen zo specifiek mogelijk. Het kan hierbij ook gaan om het vergelijken van verordeningen, werkprocessen en formatieberekeningen. Dit hoeft niet altijd in de vorm van een benchmark, maar kan door specifiek op één of meerdere onderwerpen te kijken interessante informatie opleveren. Maak daarbij wel vooraf helder wat het doel is van de vergelijking en op welke onderdelen de vergelijking plaats dient te vinden. - Voor de gemeenteraad: o Oriënteer u ook als gemeenteraad op aansprekende toegangsmodellen waar de gemeente Stadskanaal lering uit kan trekken. Dit kan bijvoorbeeld gaan over de wijze waarop de kaderstelling rond de toegang door andere gemeenteraden wordt gedaan, de afspraken rond de informatieverstrekking en dergelijke. Zoek hiervoor contact met andere gemeenteraden. Breng de uitkomsten vervolgens in praktijk door met het College in gesprek te gaan over de wensen en de mogelijkheden.
11
Eindversie
K5 Doeltreffendheid in het realiseren van de transformatiedoelen Onderzoeksvragen - In hoeverre zijn de bovengenoemde doelen en prestaties gerealiseerd in de afgelopen drie jaar (2018, 2019 en 2020)? - In hoeverre wordt elke belofte van de transformatie herkend, onderschreven en wat is de stand van zaken: a. Laagdrempelig werken; b. Integrale aanpak en maatwerk; c. Multidisciplinair werken; d. Preventie en vroegsignalering; e. Eigen regie en verantwoordelijkheid stimuleren en de potenties van de sociale basis versterken; f. Kostenefficiëntie; Normenkader - De doelstellingen zijn gemeten; - Het is duidelijk of de doelen en prestaties zijn gehaald in 2019 en 2020; - De zes beloften van de transformatie worden herkend en onderschreven; - Er is inzicht in de stand van zaken bij elke belofte. Bevindingen Er is geen objectieve, feitelijke informatie beschikbaar over de mate waarin de verschillende doelstellingen worden gerealiseerd. Onderstaand een korte weergave van de belangrijkste bevindingen per doelstelling. Deze bevindingen zijn gebaseerd op de interviews en de enquête 2 onder gemeentelijke medewerkers van het toegangsmodel en zorgaanbieders. Laagdrempelig werken - Organisaties en gemeentelijke medewerkers geven een 6,3 voor de mate waarin dit doel is gerealiseerd.
- Betrokkenen vinden in het algemeen dat de hulpverlening in Stadskanaal dicht bij de burger is georganiseerd; aandachtspunt is het aantal toegangsmogelijkheden binnen de gemeente Stadskanaal: de meningen zijn verdeeld of dit er teveel zijn of niet. - Men denkt dat de drempel voor inwoners om naar de gemeente of toegangsorganisaties als Welstad en de GGD te stappen voor hulp laag is. Men vindt dat het voor burgers relatief gemakkelijk is om hulp te vragen; - Door de schaal van de gemeente Stadskanaal vindt men elkaar snel en kunnen burgers snel doorverwezen worden naar de juiste plek. Per 1 mei 2021 is een digitaal steunpalet uitgerold waardoor inwoners snel en makkelijk via internet kunnen zoeken waar ze moeten zijn met hun hulpvraag. Integrale aanpak en maatwerk: één gezin, één plan, één regisseur Vanuit de gemeentelijke visie en doelstellingen behoren samenwerking en de integrale en multidisciplinaire werkwijze centraal te staan in het toegangsmodel. Het toegangsmodel gaat er immers van uit dat hulpverleners hun werk doen, snel doorverwijzen naar de juiste organisatie en indien nodig de samenwerking zoeken met collega’s van andere afdelingen en/of andere externe organisaties om zo tot een goede oplossing van de hulpvragen te komen.
Uit dit onderzoek komen de volgende resultaten: - Organisaties en gemeentelijke medewerkers geven respectievelijk een 6,2 en 5,5 voor de mate waarin dit doel is gerealiseerd. - De complexiteit van de hulpvragen is bij de start van het toegangsmodel onderschat. De focus ligt volgens verschillende betrokkenen te veel op de 20 procent van de hulpvragen die intensievere ondersteuning nodig hebben; - Organisaties en de gemeente vinden van zichzelf dat ze actief samenwerken in de uitvoering. Men is minder positief over de mate waarin andere organisaties de samenwerking opzoeken. De verkokering van de gemeentelijke organisatie werkt belemmerend voor de integrale aanpak; 2 Onder zorg- en maatschappelijke organisaties die actief zijn in de gemeente Stadskanaal en onder de uitvoerend
medewerkers van de gemeente Stadskanaal.
12
Eindversie
-
-
-
Organisaties vinden dat maatwerk centraal staat in de toegang tot zorg en in iets mindere mate ook in de integrale aanpak. De werkwijze en visie voor het doorverwijzen van cliënten tussen de organisaties verschilt. Vanuit alle pijlers is men van mening dat het voor de integrale en multidisciplinaire hulpverlening belangrijk is dat er meer geschakeld en samengewerkt wordt tussen hulpverleners; De werkwijze rond de Picknicktafels wordt in toenemende mate gehanteerd. Medewerkers vinden de Picknicktafel van toegevoegde waarde: de tafels leiden tot betere resultaten, zorg en samenwerking. Er zijn geen cijfers om dit te onderbouwen. Men is zich ervan bewust dat de inschatting om wel of geen Picknicktafel bijeen te roepen subjectief is. Vanuit de zorgorganisaties kent alleen Welstad de Picknicktafels. Er komt een integraal regiesysteem waarmee meer zicht komt op de multiproblematiek in de gemeente.
Persoonlijke ontwikkeling van de consulent - Alle uitvoerende medewerkers zijn bij de start van het toegangsmodel geschoold op alle drie de pijlers en alle hulpvragen. Preventie en vroegsignalering - Organisaties en gemeentelijke medewerkers geven respectievelijk een 6,0 en 5,4 voor de mate waarin dit doel is gerealiseerd. Organisaties geven aan in te zetten op preventie en vroegsignalering en krijgen daar van de gemeente de ruimte voor. Alle betrokkenen geven aan dat preventie en vroegsignalering van groot belang is. In de pijlers zijn er verschillende voorbeelden hiervan. De gemeente heeft echter geen zicht op de effectiviteit van de preventie. Eigen regie en verantwoordelijkheid - Organisaties en gemeentelijke medewerkers geven respectievelijk een 6,7 en 5,7 voor de mate waarin dit doel is gerealiseerd. Het belang van eigen regie en verantwoordelijkheid wordt door iedereen onderschreven. Bij Wmo, Jeugdwet en Participatiewet wordt volgens betrokkenen standaard gekeken naar de eigen regie van de cliënt. Wel wordt geworsteld met de mate waarin cliënten regie kunnen voeren. Inwoners kunnen aan de ene kant meer dan ze zelf denken, aan de andere kant moet er ook geen overschatting van de zelfredzaamheid zijn. Kosten efficiëntie - Organisaties en gemeentelijke medewerkers geven respectievelijk een 6,4 en 4,3 voor de mate waarin dit doel is gerealiseerd.
De afgelopen jaren lag de aandacht met name op de programmakosten en niet zozeer op de uitvoeringskosten of het bewustzijn van de kosten van verstrekkingen bij consulenten en beleid. Dit is de afgelopen twee jaar veranderd. Vanuit de gemeente is sterk ingezet op kostenbewustzijn. Gemeentelijke medewerkers ervaren dat grip houden op de instroom in het sociaal domein steeds beter wordt. Conclusie Er is geen objectieve, feitelijke informatie beschikbaar over de mate waarin de verschillende doelstellingen worden gerealiseerd. De reden hiervoor is dat er geen evaluatie heeft plaatsgevonden en er geen rapportages beschikbaar zijn die specifiek over het toegangsmodel gaan. Het toegangsmodel als geheel is nooit geëvalueerd en is in de kern is nog hetzelfde als bij de start. De mate waarin gemeentelijke medewerkers en zorgorganisaties vinden dat de doelen zijn gerealiseerd is wisselend. Op de verschillende onderdelen is voortgang gemaakt, maar is er ook nog werk te verzetten. Omdat duidelijke cijfers ontbreken, is het niet mogelijk een eenduidige conclusie te trekken per doelstelling. De schaal van de gemeente Stadskanaal wordt enerzijds als een bedreiging gezien ten aanzien van de kwetsbaarheid van de teams en anderzijds juist als een kracht: men vindt elkaar snel en daardoor kunnen burgers snel doorverwezen worden naar de juiste plek. Aanbevelingen - Voor het College
13
Eindversie
o
-
14
Onderzoek onder de burgers hoe zij het aantal loketten en de laagdrempeligheid van het toegangsmodel ervaren. Daarbij gaat het er onder mee om of de burger de loketten kent en indien aan de orde of hij of zij het juiste loket ook weet te vinden. Onderzoek ook hoe de samenwerking tussen organisaties en de doorverwijzingen worden ervaren. Vraag de burger om tips hoe het beter kan. o Maak een scholingsprogrannma voor nieuwe medewerkers zodat zij weten hoe het toegangsmodel werkt en de wijze waarop de gemeente graag wil hoe naar hulpvragen wordt gekeken. Stel ook een herscholingsprogramma op voor huidige medewerkers. o Krijg meer grip op de samenwerking tussen organisaties en de samenwerking tussen de gemeente en de organisaties. Enerzijds door de in een eerder genoemde aanbeveling de werkprocessen voor doorverwijzing beter te beschrijven en anderzijds door hierover het gesprek aan te gaan binnen het toegangsmodel. Denk er daarbij aan het gesprek niet als opdrachtgever maar als regisseur te benaderen zodat er open kan worden gesproken. Voor de gemeenteraad: o Geef het College de opdracht om de doelstellingen uit te werken tot meetbare doelstellingen. Ga hierbij ook kijken hoe andere gemeenteraden dit doen in de andere gemeenten.
Meetbare doelstellingen kunnen worden geformuleerd door: ▪ Het bepalen van relevante indicatoren ▪ Narratief onderzoek, bijvoorbeeld op basis van ervaringen of een klantreis. o Ga samen met het College en de betrokken organisaties aan de slag om tot een meer éénduidig beeld te komen over de doelstellingen en de realisatie ervan. Organiseer hiervoor zelf informatieve sessies en werkbezoeken. o Vraag bij het College om duidelijk inzicht in de ingezette formatie van het toegangsmodel bij de gemeentelijke afdelingen en bij het voorliggend veld c.q. netwerkpartners. Hierbij hoort ook, gezien de doelstellingen van het model, inzicht in of een andere verdeling van taken tussen het voorliggend veld en de gemeente aan de orde is.
Eindversie
Bevindingenrapportage
15
Eindversie
1. Doeltreffendheid van de bedrijfsvoering In dit hoofdstuk staan de bevindingen weergegeven ten aanzien van de volgende onderzoeksvragen.
1.1. Doelstellingen toegangsmodel sociaal domein Onderzoeksvragen • Welke afspraken zijn er met de ambtelijk opdrachtgever over de te realiseren doelen? • Zijn de doelen eenduidig vastgelegd?
1.1.1. Bevindingen Voor het toegangsmodel sociaal domein zijn door de gemeente Stadskanaal geen duidelijke afspraken vastgelegd ten aanzien van te realiseren doelen. Er zijn algemene doelstellingen geformuleerd in de verschillende onderliggende beleidsdocumenten. Maar deze zijn niet eenduidig vastgelegd.
1.1.2. Vorming van het toegangsmodel Het toegangsmodel is tot stand gekomen bij de decentralisatie van het sociaal domein. De visie op en vormgeving van het toegangsmodel heeft de gemeente gedurende de decentralisatie stap voor stap opgebouwd op basis van de beschikbare kennis. Daarbij stond telkens de vraag centraal staat wat de burger zelf kan en waar de burger meer ondersteuning voor nodig heeft. Daarbij is de keuze van de gemeente geweest het toegangsmodel sociaal domein aan te laten sluiten bij de werkwijze die de gemeente al had binnen de (bestaande) pijlers in de gemeentelijke organisatie. Dit zijn de uitvoerende teams van de Participatiewet (P-wet), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdwet (JW)) 3. De gemeente wilde niet gaan werken met een wijkteam. De belangrijkste reden hiervoor was dat Stadskanaal een wijkteam niet de meest efficiënte oplossing vond: bij dergelijke (wijk)teams zit vaak expertise aan tafel die niet voor elke casus nodig is. Daarnaast was de gemeente bang voor onnodig veel overlegstructuren. Het niet werken met een wijkteam sloot ook goed aan bij de basisgedachte dat de gemeente wilde voortbouwen op een bestaand model dat al goed werkte. In het toegangsmodel is wel expliciet de samenwerking met de maatschappelijke organisaties die werkzaam zijn in de gemeente Stadskanaal gezocht.
Zij vormen in de ogen van de gemeente de primaire toegang voor de burger om hulpvragen laagdrempelig en snel op te kunnen lossen. Een andere overweging van de gemeente om voor deze werkwijze te kiezen is dat hulpverleners in eerste instantie binnen hun eigen vakgebied werken, zonder dat er te veel afstemming in de keten nodig is. Schematisch ziet het toegangsmodel er als volgt uit.
3 Binnen Jeugd is bijvoorbeeld het CJGV (Centrum Jeugd Gezin en Veiligheid, het team dat de
Jeugdwet uitvoert) ontstaan vanuit de al bestaande uitvoering en casuïstiek rondom jeugd, zorg en veiligheid zoals het Openbare Geestelijke gezondheidszorg (OGGZ) beleid. Het CJGV heeft vervolgens de indicatiebevoegdheid gekregen en vormt één van de drie toegangspoorten tot de Jeugdhulp. De andere twee belangrijke toegangspoorten zijn gecertificeerde instellingen en artsen (zij kunnen een indicatie voor specialistische Jeugdhulp afgeven). De afdeling Wmo kreeg de taken van voorheen de AWBZ erbij.
16
Eindversie
Figuur 1.1.2.1.Toegangsmodel sociaal domein gemeente Stadskanaal
In het toegangsmodel dienen interventies zoveel mogelijk plaats te vinden in de 0e lijn. Dit zijn de algemene voorzieningen die beschikbaar zijn voor de burger vanuit het eigen netwerk of algemeen toegankelijke voorzieningen als welzijn, school, sport etc.. Is dat niet mogelijk , dan kan de burger zich direct wenden tot de 1e lijn bij de gemeente. Bij de Jeugdwet heeft de huisarts een bijzondere positie. 17
Eindversie
In het schema van het model staat het sociaal team benoemd. In de gemeente Stadskanaal fungeert geen sociaal team zoals in andere gemeenten wel is georganiseerd. Het sociaal team heeft in dit schema de betekenis van het samenspel van het voorliggend veld (zoals wijkraden, sportverenigingen en ook de algemene voorzieningen zoals die worden aangeboden door bijvoorbeeld Welstad) en het klantcontact centrum van de gemeente. Het is geen daadwerkelijk team of een organisatie. De huisarts kan een jongere c.q. gezin direct doorverwijzen naar de tweedelijnszorg. De gemeente Stadskanaal kent in het toegangsmodel dus verschillende toegangspoorten voor verschillende vormen van ondersteuning. Van daaruit wordt men direct geholpen of doorverwezen naar het juiste loket. In de 1e lijn vindt de afhandeling van een eenduidige vraag met een passende voorziening plaats. In de 0e lijn en indien nodig in de 1e lijn kan er op deze wijze vroegtijdig een interventie worden gedaan tegen relatief lage kosten. Daarnaast heeft de gemeente meer grip op deze kosten en kan er dus beter op sturen dan de voorzieningen die in de 2e lijn worden verstrekt.
1.1.3. Doelstellingen toegangsmodel Uit de verschillende beleidsstukken4 zijn de ambities en doelstellingen ten aanzien van de dienstverlening en het toegangsmodel te destilleren. De gemeente wil goede zorg voor iedereen organiseren met een zo laagdrempelig mogelijke aanpak, korte lijnen en richting en dichtbij de burger. -
De gemeente streeft ernaar dat iedereen op eigen kracht kan zorgen voor een veilige omgeving waarin ze kunnen opgroeien, zo lang mogelijk thuis kan wonen, een actief sociaal netwerk heeft en meedoet op de arbeidsmarkt. Dit kan de burger zoveel mogelijk op eigen kracht of met behulp van een netwerk (vrienden, familie of buren) waar ze op terug kunnen vallen. Voor inwoners die hier niet toe in staat zijn, is er een goed vangnet van professionele hulpverleners. Zij gaan samen met de inwoner op zoek naar een passende oplossing. Dit onderdeel is meer de beleidsmatige achtergrond bij de uitvoering.
-
Eén gezin, één plan, één regisseur: de gemeente streeft ernaar meer persoonlijke aandacht en maatwerk in contacten met inwoners te hebben. Daarbij wil de gemeente een integrale en multidisciplinaire aanpak centraal stellen.
-
Persoonlijke ontwikkeling van de consulent: een goede getrainde professional kan in de ogen de gemeente betere kwaliteit leveren tegen lagere kosten. Immers, een klant goed doorverwijzen naar andere hulpverlening vraagt kennis en kundigheid van de professionals op hun eigen vakgebied, maar ook dat ze sensitief zijn voor andere problemen en hier de verbinding mee weten te leggen. Daarom wilde de gemeente consulenten continu scholen in onder andere gesprekstechnieken, wijkgericht (via Welstad) en integraal werken. Bij de start van het toegangsmodel zijn de (nieuwe) consulenten dan ook geschoold als T-shaped professional: een professional die in de breedte van het sociaal domein is opgeleid. De gemeente wilde de consulenten in hun kracht zetten. Het was niet het doel om een grote verandering in de organisatie en de functies van de medewerkers te bewerkstelligen. In 2019 is het bedrijfsplan ‘Van goed naar beter’ opgesteld. In dit uitvoeringsplan geeft de gemeente invulling aan de ambitie om een professioneel toegeruste gemeentelijke organisatie te willen zijn die uitvoering kan geven aan de gekozen koers. Het plan beschrijft de missie (“Wij dienen als gemeentelijke organisatie het algemeen belang van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen.
Wij staan voor een goed woon-, werk- en leefklimaat”) en kernwaarden van de organisatie (Integer, Klantgericht, Resultaatgericht, Ondernemend, Samenwerkend en Zelfbewust). In bijlage 3 staan de belangrijkste punten van dit bedrijfsplan kort beschreven.
4 ‘Koersdocument Stadskanaal Koersvast “Nait soezen, moar doun” en “Samen koersvast naar de toekomst”
18
Eindversie
Uit het plan zijn ook de algemene doelstellingen voor de organisatie beschreven: dienstverlenend, professioneel en duurzaam. Om dat te bereiken werkt elke afdeling en team met een afdelingsplan en teamplan. Daarin beschrijven ze welke activiteiten worden georganiseerd om ‘Van goed naar beter’ te gaan. Het gaat er daarbij om dat ieder team zelfbewust aan de slag gaat met door henzelf geformuleerde leer- en actiepunten. Het bedrijfsplan biedt het algemene kader voor de organisatie en is niet specifiek gericht op het toegangsmodel. -
Grip krijgen en houden op de kosten: in het toegangsmodel ligt de nadruk om hulpvragen goed en adequaat op te lossen met de goedkoopste en meest adequate voorziening. Daarbij is de gedachte dat oplossingen in de 0e en 1e lijn goedkoper zijn dan de duurdere 2e lijns voorzieningen. Daarnaast dacht de gemeente, zoals al eerder aangegeven, dat na een indicatie voor 2e-lijns zorg de controle of sturing op de kosten minder goed mogelijk is.
-
Bewaken wettelijke termijnen ten aanzien van de besluitvorming. Dit is niet specifiek benoemd in de stukken rond het toegangsmodel, maar de gemeente is vanzelfsprekend gehouden aan de in de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet vastgelegde (wettelijke) beslistermijnen. In de Wmo is geregeld dat de totale procedure van melding tot beschikking 8 weken mag duren. Daarbinnen geldt dat op een aanvraag binnen 2 weken beslist moet zijn. Voor het proces totdat de aanvraag in behandeling wordt genomen geldt dus een termijn van 6 weken. In die periode voert de gemeente het gesprek en onderzoekt het de melding verder. Voor jeugdhulp geldt dat de procedureregels niet in de Jeugdwet staan, maar legt de gemeente deze zelf vast in het beleid. De gemeente Stadskanaal heeft hier geen uitwerking van gemaakt binnen het beleid. Wel staat in de verordening dat de gemeente binnen tien werkdagen na het onderzoeksgesprek aan de jeugdige of zijn ouders een verslag van de uitkomsten van het onderzoek wordt gedaan. Voor de overige zaken rond de afhandeling is de gemeente verplicht de regels uit de Algemene wet bestuursrecht (Awb) te volgen. In de Awb begint de procedure met een aanvraag. In de Participatiewet wordt ook aangesloten bij de beslistermijnen van de Awb. De gemeente dient binnen 8 weken na ontvangst van de aanvraag een beslissing te nemen.
Bij een onvolledige aanvraag, worden nadere gegevens opgevraagd (verplichting uit de Awb art 4:5). Feitelijk wordt de looptijd van de termijn opgeschort voor de duur van de termijn die de aanvrager heeft gekregen van de gemeente om de nadere gegevens in te dienen. De opschorting stopt als die termijn ongebruikt is verstreken of als de gegevens zijn ingediend. Dan start de looptijd van het restant van de 8 weken beslistermijn.
1.2. Procesinrichting toegangsmodel sociaal domein Onderzoeksvragen • Zijn de primaire processen beschreven? • Zijn de resultaten hiervan te meten en/of worden de primaire processen met enige regelmaat geëvalueerd? • Wat wordt er gedaan met de bovengenoemde bevindingen? Zijn er leercirkels (PDCA)? • Hoe zijn deze in de organisatie belegd en hoe worden het management en de budgethouder hierbij betrokken? • Wordt er onderscheid gemaakt tussen eenvoudige en complexe casussen en zo ja, zijn de werkprocessen daarop ingericht?
19
Eindversie
1.2.1. Bevindingen primaire processen Toegang sociaal domein en primaire processen Zoals weergegeven in figuur 1.1.2.1. kent de gemeente meerdere organisaties die de toegang kunnen verzorgen tot het sociaal domein. Dit onderzoek richt zich op de onderdelen Wmo, Jeugdwet, P-wet en Welstad5. De primaire processen zijn voor alle gemeentelijke onderdelen (Wmo, Jeugdwet en Participatiewet). De gemeentelijke teams houden het handboek zelf bij. Dat geldt ook voor de werkinstructies die hierop zijn gebaseerd. Indien het team er niet zelf uitkomt, wordt overlegd met het bedrijfsbureau. Welstad is als voorliggende organisatie ook een toegangsloket voor de niet-geïndiceerde hulp voor Jeugd en Wmo en is toegankelijk in de wijk. Indien de hulpvraag niet kan worden opgelost in het voorliggend veld wordt doorgeschakeld naar de gemeente. De samenwerking is niet in een werkproces vastgelegd. De interne processen bij Welstad zijn door Welstad beschreven en uitgewerkt. Bij het CJGV kunnen cliënten op diverse manieren in beeld komen: per melding, per aanvraag of in de afstemming die professionals met elkaar hebben.. Meldingen kunnen worden gedaan door organisaties in het voorliggend veld als scholen, ouders en daarnaast ook netwerkpartners als huisartsen. Bij een melding is er nog geen sprake van een jeugdhulpaanvraag.
Casussen die niet kunnen worden opgelost door het voorliggend veld worden doorgeschakeld naar professionele zorgaanbieders. Daarnaast kunnen meldingen ook direct van ketenpartners als Veilig Thuis direct bij het CJGV terecht komen als de casus daar om vraagt. Wekelijks is er een screeningsoverleg binnen het team CJGV. In dit overleg worden de nieuwe aanvragen scherp getoetst op o.a. volledigheid, aard, ernst, urgentie en of het CJGV wel de juiste plek is waar de aanvraag thuishoort of dat de aanvraag bij een andere instantie thuishoort. Door vooraf dit screeningsoverleg te voeren zijn consulenten goed toegerust voor het (keukentafel)gesprek met het gezin. Ook worden kernbeslissingen genomen (opschalen, afschalen, UHP, VTO indienen, etc.) en volgende stappen in de casus besproken. Dit is vastgelegd in het werkproces. Er is geen proces of protocol voor welke organisatie wanneer ingeschakeld wordt, dit is maatwerk en verschilt per casus. Bij de Participatiewet dienen inwoners zich rechtstreeks tot de gemeente te wenden: hiervoor is geen voorliggende voorziening beschikbaar. Voor een aanvraag moeten mensen zich via Werk.nl tot de gemeente richten. Dat is een website van het UWV. Picknicktafels Het toegangsmodel gaat ervan uit dat hulpverleners en professionals een hulpvraag zoveel mogelijk direct kunnen afhandelen.
Indien dit niet lukt, omdat het een complexe hulpvraag is en/of een multidisciplinaire aanpak nodig is, dan dient men de samenwerking te zoeken met collega’s van andere afdelingen en/of andere externe organisaties. Gezamenlijk kan men dan tot een goede oplossing van de hulpvraag komen. Hiervoor wordt gewerkt met zogenaamde Picknicktafels. Tijdens deze Picknicktafel wordt de casuïstiek besproken en wordt één discipline aangewezen als regisseur of drager van de casus. Dit is in principe de discipline waar de grootste hulpvraag ligt. Dit kan een gemeentelijke regisseur zijn, maar ook een regisseur van een externe organisatie. Met de Picknicktafels wordt invulling gegeven aan de doelstelling om integraal samen te werken aan één gezin, één plan. Er is geen procesbeschrijving van de Picknicktafels, wel een algemeen protocol. De reden hiervoor is dat de gemeente Stadskanaal alleen overleg wil organiseren als het nodig is. Medewerkers bepalen zelf op basis van inhoud of een Picknicktafel noodzakelijk is.
5 Welstad organiseert en biedt sociaal werk met als doel samen met de inwoners gezonde en leefbare
wijken en dorpen te realiseren in de gemeente Stadskanaal.
20
Eindversie
Naast de Picknicktafels hebben Jeugd en Wmo op basis van de opgedane ervaringen een gezamenlijk standaard overleg georganiseerd. Dit gaat over standaardsituaties waarbij overleg altijd nodig is, bijvoorbeeld bij 17-jarigen en bij de wekelijks te verdelen casuïstiek. Zorg en Veiligheidsoverleg Naast de Picknicktafels vindt samenwerking tussen de pijlers ook plaats via het Zorg en Veiligheidsoverleg (het eerdere Openbare Geestelijke Gezondsheidszorg (OGGz6)-overleg). Hiervoor worden standaard een aantal interne en externe partners uitgenodigd voor een overleg over zwaardere problematieken. Vanuit alle lijnen (intern en extern) kan daar casuïstiek op tafel worden gelegd. Hiervoor zijn speciaal twee Zorg en Veiligheidscoördinatoren aangesteld. Deze werkten eerst vanuit het Centrum voor Jeugd, Gezin en Veiligheid (CJGV), maar nu vanuit het Wmo team. Er wordt door Z&V en CJGV samengewerkt in een gezin wanneer de situatie dat nodig heeft, ieder vanuit eigen rol, kunde en kennis. Daarbij gaat het om zwaardere problemen zoals huisverbod, huiselijk geweld, overlast, GGz problematiek. Ook onderhouden zij lijntjes met andere teams, de politie en Beschemd Wonen. Zij indiceren niet, maar zijn de ‘makelaar’ voor het contact met (externe) hulpverleners, openbare orde en veiligheid, jeugd- en Wmoconsulenten. Het gaat in dit proces om ongeveer 300 cliënten per jaar.