CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Ontwerp Waterbeheerprogramma 2022-2027.pdf

Raadscommissie 4 oktober 2021, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Presentatie waterschap Hunze en Aa's34.964 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

WATERBEHEERPROGRAMMA 2022 - 2027

ontwerp februari 2021

hunzeenaas.nl

Inhoudsopgave Voorwoord............................................................................................................................ 5 1. Inleiding. .......................................................................................................................... 6 2. Watervisie......................................................................................................................... 8 3. Uitgangspunten voor onze manier van werken. .....................................................................11 4. Kenmerken beheergebied...................................................................................................15 5. Deltaplan Waterveiligheid. .................................................................................................22 5.1 Richtlijn Overstromingsrisico (ROR). ............................................................................................................23 5.2 Zeedijk............................................................................................................................................................24 5.3 Boezem. .........................................................................................................................................................26 5.4 Bergingsgebieden en bovenstrooms vasthouden.

......................................................................................29 5.5 Overige keringen............................................................................................................................................30 6. Deltaplan Zoetwater..........................................................................................................32 6.1 Wateraanvoer.................................................................................................................................................33 6.2 Conserveren van water en optimalisatie van de waterverdeling................................................................36 6.3 Beregenen uit grondwater. ...........................................................................................................................37 6.4 Zoetwaterbeschikbaarheid...........................................................................................................................40 6.5 Beperken watergebruik.................................................................................................................................44 7. Europese Kaderrichtlijn Water.............................................................................................46 7.1 Kaderrichtlijn Water.

.....................................................................................................................................47 7.2 Biologie. .........................................................................................................................................................50 7.3 Herstel van de beek. ......................................................................................................................................52 7.4 Herstel van meren. ........................................................................................................................................54 7.5 Natuurvriendelijke oevers in kanalen. .........................................................................................................56 7.6 Vismigratie. ....................................................................................................................................................58 7.7 Nutriënten......................................................................................................................................................61 7.8 Gewasbeschermingsmiddelen. ....................................................................................................................64 7.9 Prioritaire en specifieke verontreinigende stoffen.

.....................................................................................67 7.10 Microverontreinigingen en toxiciteit. .........................................................................................................69 7.11 Zwemwater. .................................................................................................................................................71 7.12 Drinkwaterwinning uit oppervlaktewater..................................................................................................74 7.13 Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland................................................................................................75 7.14 Overige wateren inclusief stedelijk water...................................................................................................78 8. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie..........................................................................................80 8.1 Tweede en derde laags veiligheid.................................................................................................................81 8.2 Wateroverlast.................................................................................................................................................84

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

8.2.1 Wateroverlast landelijk gebied. .................................................................................................................84 8.2.2 Wateroverlast stedelijk gebied...................................................................................................................88 8.2.3 Wateroverlast door veenoxidatie...............................................................................................................90 8.3 Hittestress......................................................................................................................................................95 8.4 Droogte. .........................................................................................................................................................95 8.5 Water en ruimtelijke ordening. .....................................................................................................................96 9. Integraal Beheer.

..............................................................................................................98 9.1 Peilbeheer......................................................................................................................................................99 9.2 Beheer en Onderhoud.................................................................................................................................100 9.3 Vaarwegbeheer............................................................................................................................................101 9.4 Beheer van exoten . .....................................................................................................................................104 9.5 Schade door gravers....................................................................................................................................106 9.6 Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving.........................................................................................107 9.7 Calamiteitenzorg. ........................................................................................................................................110 9.8 Zuiverings- en waterketenbeheer...............................................................................................................111 9.9 Grondwaterbeheer.

.....................................................................................................................................113 9.10 Visstandbeheer..........................................................................................................................................116 10. Water en maatschappij................................................................................................... 117 10.1 Duurzaamheid. ..........................................................................................................................................118 10.2 Biodiversiteit..............................................................................................................................................120 10.3 Recreatief medegebruik............................................................................................................................121 10.4 Cultuurhistorisch erfgoed. ........................................................................................................................122 10.5 Bodemdaling door delfstoffenwinning. ...................................................................................................123 10.6 Dierenwelzijn. ............................................................................................................................................126 10.7 Educatie.

....................................................................................................................................................127 10.8 Internationale samenwerking...................................................................................................................128 11. Organisatie................................................................................................................... 129 11.1 Integrale aanpak samen met alle betrokkenen. ......................................................................................129 11.2 Toenemende eisen vanuit de samenleving..............................................................................................130 11.3 Toekomstbestendige organisatie en personeel.......................................................................................131 12. Financiën, sturing en beheersing. .................................................................................... 132 12.1 Sturing en beheersing.

..............................................................................................................................132 12.2 Kostenbewust............................................................................................................................................133 12.3 Financiële gevolgen...................................................................................................................................133 13. Watersystemen. ............................................................................................................ 135 13.1 Watersysteem Duurswold. ........................................................................................................................136

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

13.2 Watersysteem Oldambt-Fiemel. ...............................................................................................................140 13.3 Watersysteem Drentsche Aa. ....................................................................................................................144 13.4 Watersysteem Hunze.................................................................................................................................148 13.5 Watersysteem Westerwolde......................................................................................................................152 13.6 Watersysteem Veenkoloniën.....................................................................................................................156 Bijlage 1 - kostenoverzicht maatregelen WBP 2022-2027........................................................... 160 Bijlage 2 - overzicht KRW-maatregelen per waterlichaam. ........................................................ 162 Bijlage 3 - voorstel KRW-doelen voor SGBP3............................................................................ 163 Bijlage 4 - overschrijdingen van prioritaire en specifiek verontreinigende stoffen per KRW- waterlichaam (toestand 2019) . .....................................................................

164 Bijlage 5 - overzicht van de ruimtelijke consequenties per thema............................................... 165 Bijlage 6 - verklarende woordenlijst. ..................................................................................... 167

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

Voorwoord

terug naar inhoudsopgave

Zorgen voor schoon, veilig en voldoende water is de kern van het waterschapswerk. Rondom deze maatschappelijke taken doen zich tal van ontwikkelingen voor en hebben we te maken met allerlei opgaven. Wat deze ontwikkelingen en opgaven zijn en hoe we daarmee willen omgaan, leggen we voor een periode van zes jaar vast in ons waterbeheerprogramma. Dit waterbeheerprogramma geeft dan ook een goede inkijk in de wijze waarop we tussen 2022 en 2027 invulling geven aan ons waterschapswerk. We verplichten ons om de opgaven en daaraan verbonden maatregelen waar te maken, maar dit is niet ‘in beton gegoten’. We hebben ruimte om mee te bewegen met ontwikkelingen om ons heen. In de aanloop naar dit waterbeheerprogramma hebben we met allerlei organisaties, inwoners, terreinbeheerders en mede-overheden gesproken. Op verschillende manieren en in verschillende bijeenkomsten. Want als waterbeheerder vinden we het belangrijk om rekening te houden met wensen en zorgen die in de samenleving leven in het verlengde van ons werk. De inbreng van al die mensen en organisaties die we hebben gesproken, is voor ons essentieel voor de invulling van onze zorg voor schoon en voldoende water en droge voeten de komende jaren.

Iedereen die heeft meegedacht wil ik langs deze weg dan ook zeer hartelijk bedanken voor zijn betrokkenheid en inbreng! Voor ons waterschap is helder dat we ons meer dan ooit moeten verbinden met de omgeving om ons heen. Dit mede door de gevolgen van klimaatverandering en maatschappelijke thema’s als het klimaatakkoord, duurzaamheid, energietransitie en biodiversiteit. Het zijn complexe vraagstukken die we niet kunnen negeren, maar die ook gepaard gaan met flinke gevolgen voor onze samenleving. Als ik bijvoorbeeld kijk naar de gevolgen van klimaatverandering voor het water, dan is duidelijk dat het weer extremer wordt. Zowel aan de natte als aan de droge kant. Zeker op watergebied is het denken in technische oplossingen stevig in het dna van ons land verankerd. Weersextremen leggen echter ook de grenzen hiervan bloot. Wateroverlast is nu eenmaal niet altijd, overal te voorkomen. En de droge zomers van 2018, 2019 en 2020 leren ons dat ook de beschikbaarheid van voldoende water onder druk staat. Met alleen technische oplossingen komen we er niet, want er zijn grenzen aan de maakbaarheid. Dit betekent ook dat we breder moeten kijken dan enkel naar technische oplossingen, zoals stuwen, gemalen of hogere dijken, of een andere inrichting van een beek.

Is de inrichting en het grondgebruik van een gebied bijvoorbeeld überhaupt wel in overeenstemming met de aan- en afvoermogelijkheden van water als het erg droog of nat is? Kan water voldoende worden vastgehouden? Welke risico’s willen we wel en niet accepteren als het gaat om te droog of te nat en wat mogen maatregelen kosten? Wat kunnen inwoners, terreinbeheerders en bedrijven zelf doen? Wij vinden het belangrijk om over dit soort vraagstukken het gesprek aan te gaan, samen met provincies, gemeenten, agrariërs, bedrijven, natuurorganisaties en andere belanghebbenden. Of anders gezegd: graag zijn wij partner in een brede gebiedsdialoog die zich wat ons betreft zou moeten richten op het bieden van een duidelijk perspectief voor een gebied voor de lange termijn en waarin grondgebruik, ruimtelijke inrichting, waterbeheer en klimaatverandering in samenhang worden beschouwd. Water zien wij in die dialoog als een ordenend element voor de inrichting van een gebied. Met dit waterbeheerprogramma in de hand, brengen wij daarin graag onze waterexpertise, gebiedskennis en betrokkenheid bij de omgeving in. Geert-Jan ten Brink, Dijkgraaf waterschap Hunze en Aa’s

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

5

1. Inleiding

terug naar inhoudsopgave

Het waterschap heeft de wettelijke taak om de hoofdlijnen van het beleid en beheer vast te leggen in een waterbeheerprogramma. Voor de periode 2022-2027 is in dit waterbeheerprogramma aangegeven met welke ambities wij de ontwikkelingen en opgaven op het gebied van veiligheid, voldoende water, en schoon en ecologisch gezond water in hoofdlijnen willen oppakken. Daarbij is nadrukkelijk gebruik gemaakt van de uitkomsten van de klankbordbijeenkomsten en gebiedsbijeenkomsten die in het najaar van 2019 zijn gehouden. Hierbij zijn we in gesprek gegaan met diverse maatschappelijke partijen, belangenorganisaties en andere overheden over wat er op ons afkomt, welke wensen er zijn en welke maatregelen daarvoor kunnen worden genomen. In dit Waterbeheerprogramma laten we ook zien hoe externe referentiekaders als het Deltaprogramma, de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW), de Omgevingswet, de nationale en provinciale Omgevingsvisies en nationale en regionale waterprogramma’s doorwerken in ons beleid en beheer. Meer dan in eerdere beheerprogramma’s is er aandacht voor klimaatverandering en maatschappelijke thema’s zoals het Klimaatakkoord, duurzaamheid, energietransitie en biodiversiteit. We kijken naar de lange termijn opgaven en hoe opgaven op elkaar ingrijpen. Dit is het eerste waterbeheerprogramma onder de Omgevingswet. Hierin staat een integrale benadering van de omgeving centraal.

We geven daarom in dit waterbeheerprogramma ook weer wat de ruimtelijke consequenties zijn van onze maatregelen. Hiermee maken we inzichtelijk wat de mogelijke gevolgen zijn van ons handelen op de fysieke leefomgeving. Onder de Omgevingswet moet het waterbeheerprogramma digitaal beschikbaar worden gesteld, onder andere via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). In het DSO komt het samen met alle andere digitale informatie met betrekking tot de fysieke leefomgeving, zodat deze gegevens voor burgers en bedrijven in één digitaal loket overzichtelijk en snel te vinden zijn. Het waterbeheerprogramma geeft inzicht in de stand van zaken en verdere aanpak van onze opgaven en maatregelen voor de Kaderrichtlijn Water en de Deltaplannen Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke Adaptatie, binnen het Deltaprogramma. Met de vaststelling van dit waterbeheerprogramma verplichten we ons om de opgaven en daaraan verbonden maatregelen waar te maken. Daarbij houden we rekening met omstandigheden en situaties die in de komende jaren aanleiding kunnen geven tot bijsturing en dus om een flexibele houding vragen. Eventuele nadere uitwerking van maatregelen vindt in de komende jaren plaats via afzonderlijke besluitvorming op basis van projectplannen, die met onze omgeving worden afgestemd. Het voorontwerp-waterbeheerprogramma is getoetst aan de m.e.r.-plicht.

De conclusie hieruit is dat er voor het waterbeheerprogramma geen m.e.r.-(beoordelings)plicht is. Mogelijk is dit bij de nadere uitwerking of uitvoering van specifieke maatregelen gedurende de planperiode wel het geval. Dit zal dan te zijner tijd in gang worden gezet. Het rapport van de m.e.r-toets wordt als losse bijlage bij het waterbeheerprogramma gevoegd. De ambities uit het Coalitieakkoord 2019-2023 van het bestuur zijn meegenomen in dit programma. In 2023 zullen nieuwe waterschapsverkiezingen leiden tot de vorming van een nieuw algemeen bestuur (AB) en dagelijks bestuur (DB), met een nieuw coalitieakkoord. Net als in andere planperiodes kunnen de ambities en acties in het waterbeheerprogramma dan aangevuld worden met de ambities uit dit nieuwe coalitieakkoord. In aanvulling op dit waterbeheerprogramma maken we een publieksversie, waarin de inhoud op overzichtelijke en laagdrempelige wijze wordt samengevat. Leeswijzer Het waterbeheerprogramma kent verschillende onderdelen. In hoofdstuk 2 staat onze watervisie. Dit is ons toekomstperspectief op het waterbeheer in ons beheergebied. De doelen, opgaven en maatregelen van het waterbeheerprogramma dragen bij aan het behalen van dit toekomstperspectief. Hoofdstuk 3 gaat in op de uitgangspunten van onze manier van werken. Hoofdstuk 4 bevat de hoofdkenmerken van ons beheergebied en onze infrastructuur.

In de hoofdstukken 5 t/m 8 gaan we in op de ontwikkelingen, opgaven en maatregelen die we in het kader van respectievelijk het Deltaplan Waterveiligheid, het Deltaplan Zoetwater, de Europese Kaderrichtlijn Water en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie voorzien. Hoofdstuk 9 gaat in op ons integrale operationele beheer dat bijdraagt aan het realiseren van onze doelen. waterbeheerprogramma 2022 - 2027

6

terug naar inhoudsopgave

In hoofdstuk 10 Water en maatschappij geven we aan hoe we ons positioneren in verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven. De wijze waarop we als organisatie willen werken is beschreven in hoofdstuk 11. De financiële gevolgen van de te treffen maatregelen en de doorwerking op de belastingtarieven komen in hoofdstuk 12 aan bod. Tot slot worden in hoofdstuk 13 per watersysteem de actuele opgaven en maatregelen samengevat. Bijlage 1 bevat een overzicht van de maatregelen die in het waterbeheerprogramma zijn opgenomen, met daarbij een onderscheid tussen maatregelen voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de overige maatregelen, inclusief de daaraan verbonden kosten. Bijlage 2 geeft een overzicht van de KRW-maatregelen per waterlichaam. In bijlage 3 staat het voorstel voor de KRW-doelen voor het nieuwe Stroomgebiedbeheerplan van het Rijk. In bijlage 4 is een tabel opgenomen met de overschrijdingen van prioritaire en specifiek verontreinigende stoffen per KRW-waterlichaam. Bijlage 5 geeft een opsomming van de ruimtelijke consequenties per thema. In bijlage 6 is een verklarende woordenlijst opgenomen. De KRW-factsheets en -achtergronddocumenten worden als losse bijlagen bij dit WBP gevoegd. Dit geldt ook voor het rapport van de m.e.r.-toets. Deze bijlagen zijn te vinden op www.hunzeenaas.nl/waterbeheerprogramma.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

7

2. Watervisie

terug naar inhoudsopgave

Het waterschap heeft als taak te zorgen voor waterveiligheid, voldoende water (niet teveel en niet te weinig) en schoon en ecologisch gezond water. Deze taken voeren wij uit binnen onze watersystemen. Ons beheergebied kent 6 watersystemen: Duurswold, Oldambt/Fiemel, Drentsche Aa, Hunze, Westerwolde en Veenkoloniën. Ons waterbeheer is gericht op het goed laten functioneren van onze watersystemen. Binnen deze watersystemen komen al onze taken bij elkaar. De taken die wij hebben zijn namelijk niet los van elkaar te zien. Het functioneren van onze rioolwaterzuiveringsinstallaties is bijvoorbeeld van invloed op de waterkwaliteit in het oppervlaktewater en daarmee op het bereiken van onze ecologische doelen. Het natuurlijk en ecologisch inrichten van een beek heeft invloed op de snelheid waarmee het oppervlaktewater afstroomt naar de boezem en is dus van invloed op de waterveiligheid. Ons beheer en onderhoud van watergangen bepaalt mede hoeveel water er goed door de watergang kan stromen, maar heeft ook invloed op de groei en ontwikkeling van waterplanten. Kortom, onze verschillende taken beïnvloeden elkaar. Een integrale benadering binnen onze watersystemen is daarom vereist. Deze watersystemen zijn geen geïsoleerde systemen, maar vervullen een rol in de fysieke leefomgeving.

Onze integrale benadering van de watersystemen moet dus ook altijd geplaatst worden in de omgevings-context. Binnen de fysieke leefomgeving zien we de laatste jaren duidelijke aandacht voor de klimaatopgave. Zowel op het gebied van adaptatie, het aanpassen op extremere klimatologische omstandigheden, zoals hevige neerslag of langdurige droogte, als ook op het gebied van mitigatie, het voorkomen van verdere klimaatverandering door, onder andere, beperking van CO2-uitstoot en inzetten op energietransitie. Het watersysteem speelt een belangrijke rol in de klimaatopgave, met name binnen klimaatadaptatie. In het Waterbeheerprogramma werken we de doelen, opgaven en maatregelen voor een periode van zes jaar uit. Binnen het waterbeheer zijn we echter gewend om verder vooruit te kijken dan zes jaar. Onze doelen, opgaven en maatregelen zijn gericht op het toekomstperspectief dat wij hebben voor het waterbeheer in ons beheergebied, onze watervisie. Ons toekomstperspectief is het realiseren en behouden van robuuste en duurzame watersystemen, die passen in de omgeving. Robuust Met ‘robuust’ bedoelen we veilig, ecologisch gezond en klimaatbestendig. Waterveiligheid is een van onze belangrijkste taken. Een absoluut speerpunt. Ons beheergebied moet beschermd worden tegen overstromingen. Dit doen we door sterke dijken te bouwen en deze goed te onderhouden. Dit vraagt de nodige ruimte.

Er moet voldoende ruimte gereserveerd worden om ook in de toekomst noodzakelijke dijkversterkingen uit te kunnen voeren. Daarnaast moet er voldoende ruimte zijn om water tijdelijk te kunnen bergen, in bergingsgebieden, en om het bovenstrooms zo lang mogelijk vast te kunnen houden. Een ecologisch gezond watersysteem heeft schoon water, waarin een grote variëteit aan waterplanten en –dieren aanwezig is. Er is sprake van een gezonde en gevarieerde visstand. Een deel van het watersysteem moet hiervoor natuurvriendelijk of natuurlijk worden ingericht. Meanderende beken en natuurvriendelijke oevers zijn hier goede voorbeelden van. Schoon water heeft ook te maken met de chemische samenstelling van het water en dus met de stoffen die erin voorkomen. Stoffen die de water- en ecologische kwaliteit kunnen schaden willen we zo min mogelijk in het water hebben. We hebben het dan bijvoorbeeld over nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen, zware metalen, microplastics en medicijnresten. We spelen zelf ook een rol bij de chemische waterkwaliteit, door onze rioolwaterzuiveringen zo goed mogelijk te laten functioneren. We krijgen steeds meer te maken met extremere klimaatomstandigheden. Een klimaatbestendig watersysteem is zodanig ingericht, ontwikkeld en onderhouden dat effecten door klimaatverandering niet voor problemen zorgen.

We kijken ver vooruit en baseren onze plannen en maatregelen op klimaatscenario’s. We houden rekening met zeespiegelstijging, extremere neerslag, langdurige droogte, en meer hitte.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

8

terug naar inhoudsopgave

Duurzaam Met ‘duurzaam’ richten we ons op het nemen van ‘geen spijt’ maatregelen, niet afwentelen in tijd en ruimte, duurzaam realiseren en onderhouden en het zoveel mogelijk natuurlijk laten functioneren van de watersystemen. Maatregelen die wij nemen en projecten die wij uitvoeren kunnen een grote impact hebben. Op de omgeving, op het landschap, maar ook financieel. Het is daarom belangrijk om hierin verantwoorde en goed gefundeerde keuzes te maken en vooraf het effect van maatregelen goed in te schatten. Daarbij kijken we naar eventuele koppelkansen die er zijn met andere projecten en maatregelen, zowel binnen het waterschap als breder in de omgeving. Benutten van koppelkansen, of werk met werk maken, verkleint de impact op de omgeving, de omwonenden en het milieu en is vaak financieel voordeliger. Effecten van maatregelen kunnen elkaar versterken waardoor de kans bestaat dat er meer wordt bereikt dan in individuele oplossingen. Problemen en uitdagingen die er zijn mogen niet worden afgewenteld in tijd, ruimte en op anderen. Bovenstroomse problemen mogen niet worden doorgeschoven naar benedenstroomse watersystemen, als ze ook redelijkerwijs kunnen worden opgelost in het desbetreffende watersysteem zelf. Het bovenstrooms vasthouden van water is een goed voorbeeld hiervan. Ook op het gebied van waterkwaliteit is dit uitgangspunt belangrijk.

We willen dat de waterkwaliteit overal in ons gebied goed is, zowel bovenstrooms als benedenstrooms. Afwenteling op de Eems-Dollard, waar onze boezem op loost, voorkomen we. De projecten die wij uitvoeren om onze watersystemen op orde te krijgen en het beheer en onderhoud dat wij uitvoeren om de watersystemen op orde te houden, voeren we duurzaam uit. We letten hierbij onder andere op het beperken van de CO2-uitstoot, het beperken van transportbewegingen en het hergebruik van materialen en grondstoffen. We richten ons op duurzaam opdrachtgeverschap en dagen de markt uit te komen tot duurzame oplossingen. We zoeken telkens naar een goede balans tussen duurzaamheid, doelmatigheid en kosten. Passend in de omgeving Onze omgeving speelt een belangrijke rol in de keuzes die wij maken. Wij worden beïnvloed door onze omgeving; door belangen, doelen, wensen, kaders en randvoorwaarden die er zijn. Omgekeerd beïnvloeden wij onze omgeving met ons handelen. Waterbeheer is geen sectoraal werkveld, dat met oogkleppen op kan worden uitgevoerd. Het is een integraal onderdeel van de fysieke leefomgeving. Wij werken veel samen met andere partijen in onze omgeving om gezamenlijk onze doelen te bereiken en kansen te benutten om werk met werk te maken. Sommige van onze maatregelen zijn of worden onderdeel van integrale gebiedsontwikkelingen.

Wij zoeken, waar mogelijk, de koppeling met deze ontwikkelingen. Met name ontwikkelingen in het kader van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura 2000 overlappen vaak met onze opgaven en de maatregelen die wij voor ogen hebben. We zijn in dergelijke project een speler in een netwerk van partijen en belanghebbenden. Binnen dit netwerk staan wij voor onze belangen, maar hebben ook oog voor de belangen van anderen. Het watersysteem is breder inzetbaar dan alleen voor het waterbeheer. Ook bijvoorbeeld voor recreatie, landschappelijke ontwikkeling, verfraaien van woongebieden en het realiseren van duurzame energieprojecten kan het watersysteem ingezet worden. Mits dit uiteraard in goede balans gebeurt met de andere doelen. We communiceren over ons werk en de maatregelen die we uitvoeren. Met name de directe omgeving wordt betrokken bij de uitvoering van projecten. Afhankelijk van het type project kan dit variëren van informeren, actieve participatie tot (mee) beslissen. Passend in de omgeving betekent ook dat de omgeving rekening houdt met de grenzen van het watersysteem. Een watersysteem kan niet eindeloos belast worden, in kwantitatieve en kwalitatieve zin. Afwenteling op het watersysteem moet zoveel mogelijk worden voorkomen. In sommige delen van ons beheergebied ligt het maaiveld ver beneden boezempeil.

Zelfs met een watersysteem waarin aan alle veiligheidseisen met betrekking tot overstroming wordt voldaan kan op zulke locaties geen 100% garantie worden gegeven dat er nooit een overstroming plaatsvindt. In tijden van droogte kunnen wij niet garanderen dat er altijd en overal in ons beheergebied voldoende zoet water beschikbaar is. In geval van extreme neerslag kan het voorkomen dat ons watersysteem de hoeveelheid water niet snel genoeg kan afvoeren, ondanks dat aan alle wettelijke inrichtingsnormen is voldaan.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

9

terug naar inhoudsopgave

Betrokkenheid en advies van het waterschap bij ruimtelijke ontwikkeling, in een zo vroeg mogelijk stadium, is daarom van groot belang. De kansen die het watersysteem biedt, maar ook de grenzen aan het functioneren van het watersysteem moeten helder in beeld zijn. Het watersysteembelang moet integraal onderdeel zijn van de afwegingen binnen ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Dit is geen vrijblijvende afweging. Wij verwachten dat onze omgevingspartners het watersysteembelang serieus nemen. Daarvoor is het nodig dat wij onze visie en de uitwerking daarvan in opgaven en maatregelen op een laagdrempelige wijze beschikbaar stellen en toelichten aan onze omgevingspartners. De opgaven en maatregelen die wij in onze zes watersystemen uitvoeren worden beschreven in hoofdstuk 13. Samen met de strategische watervisie, die in dit hoofdstuk is beschreven vormen zij de basis van de informatie voor onze omgevingspartners. Hiervan wordt, na het vaststellen van het waterbeheerprogramma, een separaat document gemaakt.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

10

3. Uitgangspunten voor onze manier van werken

terug naar inhoudsopgave

Het waterschap is een functionele democratie. Een overheid met een afgebakende taak, namelijk de zorg voor het watersysteem en de afvalwaterzuivering. Binnen onze wettelijke taak is ruimte voor een eigen identiteit, interpretatie en bestuurlijke kleuring. De vraag hoe wij ons als waterschap willen opstellen, wat voor waterschap wij willen zijn, wordt steeds belangrijker. Recente ontwikkelingen Mede door recente ontwikkelingen denken we hier bewuster over na. Bijvoorbeeld de Omgevingswet, waarin openheid en transparantie wordt gevraagd van de overheden en waarin de nadruk ligt op de één-overheidsgedachte en waarbij de omgeving meer centraal staat. Daarnaast zijn er ontwikkelingen op andere vlakken, zoals duurzaamheid en energie. Onderwerpen die tot op heden niet tot onze kerntaken behoren, maar waar wel kansen liggen en waar ook wat van ons gevraagd wordt. Ook de verschillende Deltaplannen zijn een reden om na te denken over onze houding en rol. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie bijvoorbeeld vraagt ons nadrukkelijk een rol in te nemen in een netwerk van samenwerkende partners, waarbij nagedacht moet worden over de grenzen van onze verantwoordelijkheid versus het belang dat we erbij hebben.

Er zijn meer ontwikkelingen te noemen, maar de kern van het verhaal is dat we ons in een veranderend speelveld bevinden, waardoor het goed is om na te denken over onze houding, rol en ambitie. Afwegingskader Je kunt niet ieder vraagstuk op dezelfde manier benaderen. Onze taak en onze omgeving vereisen dat we afwegingen maken. We gebruiken daarvoor een afwegingskader. Een kader dat enerzijds duidelijkheid en afbakening biedt, voor onszelf en onze omgeving, en anderzijds voldoende ruimte geeft om te kunnen manoeuvreren. Als we kijken naar onze manier van werken, onze identiteit en opstelling, ons beleid en onze bestuurlijke keuzes van de afgelopen jaren, dan zien we daarin zes houdingen naar voren komen die telkens in meer of mindere mate werden ingevuld, afhankelijk van de situatie. Als wij onze positie bepalen ten opzichte van een vraagstuk of thema, maken wij een afweging tussen deze zes houdingen. Ons vertrekpunt daarbij is altijd de houding Functioneel. Dit is de basishouding van waaruit wij redeneren. Hierna lopen we de andere houdingen langs in de volgorde zoals die op de volgende pagina is aangegeven. De houdingen kunnen elkaar aanvullen, maar soms ook tegenspreken. Soms krijgt de ene houding meer gewicht, soms de andere. Na het afwegen van alle houdingen komen we tot een slotsom, die onze houding, rol en ambitie bepaalt ten opzichte van het betreffende vraagstuk.

Hierbij brengen we altijd de consequenties in beeld.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

11

terug naar inhoudsopgave

Functioneel

Wij zijn een doeltreffende, efficiënte, integere waterbeheerder, redenerend vanuit onze taken en verantwoordelijkheden.

Professioneel

Wij zijn een moderne organisatie, met een goede interne samenwerking en staan open voor vernieuwing.

Toekomstbestendig

Wij nemen verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties, wentelen niet af en zetten in op duurzaamheid.

Samenwerkend

Wij opereren vanuit partnerschap en zetten in op de éénoverheidsgedachte.

Omgevingsgericht

Wij richten ons op de wensen van de omgeving, ook als we daar niet persé beter van worden en zijn open en transparant.

Kostenbewust

In ons werk zit evenwicht tussen ambitie en realiseerbaarheid.

Toepassing afwegingskader per categorie Het afwegingskader passen we toe op vraagstukken en thema’s waar wij mee te maken hebben. Deze delen we in vijf categorieën in. Door het afwegingskader toe te passen op deze vijf categorieën wordt inzichtelijk wat onze houding en rol is ten opzichte van vraagstukken en thema’s binnen een categorie. Het gaat hierbij om de hoofdlijn. In specifieke situaties kan hier gemotiveerd van afgeweken worden. Daarnaast geven we ook aan welke ambities we hebben voor de planperiode 2022 – 2027. 1. Wettelijke autonome taken De wettelijke autonome taken zijn de taken die we wettelijk hebben en die we (grotendeels) autonoom kunnen uitvoeren. Voorbeelden hiervan zijn de zuiveringstaken, het beheer en onderhoud van onze assets (eigendommen en terreinen) en peilbeheer. Voor sommige taken moet er wel met anderen afgestemd worden, maar er is geen sprake van intensieve samenwerking of afhankelijkheid. Houding en rol Deze taken raken direct aan onze rol van waterbeheerder. Deze taken gaan voor alle andere taken. We benaderen de taken effectgericht. Binnen onze organisatie worden deze taken integraal opgepakt, waarbij goede samenwerking tussen verschillende disciplines van groot belang is. We kijken naar de lange termijn effecten van onze maatregelen, zodat we niet afwentelen op toekomstige generaties of op onze omgeving.

We werken samen als dat effectief is voor de uitvoering van onze taak. Wensen en belangen vanuit de omgeving nemen we ter harte en zullen ook beoordeeld worden op effect op onze taak. We staan open voor innovaties en participeren daarin als er een duidelijk positief effect is op de uitvoering van onze taak. Goede en doelmatige uitvoering van onze wettelijke taken kost geld. Onze inwoners verwachten dat we kwalitatief goed werk verrichten. We zien erop toe dat de lasten voor inwoners zo laag mogelijk blijven, zonder in te boeten op kwaliteit. De geldende meerjarenraming is hierbij het uitgangspunt. Ambitie We willen meer proactief zijn op het gebied van innovatie. Zeker als wij daar voordeel bij hebben in relatie tot onze taakuitvoering. Hoewel we op dit moment al meedoen in enkele innovaties en pilots, zien we daar voor de toekomst een grotere en actievere rol voor onszelf weggelegd. We willen actief zijn in het (mede)ontwikkelen van nieuwe technologieën en inzichten die ons helpen onze wettelijke taken en bestuurlijke ambities beter, efficiënter en doelmatiger uit te voeren.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

12

terug naar inhoudsopgave

2. Wettelijke taken en opgaven waarbij we andere partijen nodig hebben In deze categorie gaat het ook om wettelijke verantwoordelijkheden. Echter, hier gaat het om taken en opgaven die we alleen niet voor elkaar krijgen. Voorbeelden hiervan zijn de KRW-opgaven, zoals hermeandering. Dit soort opgaven wordt vaak in samenwerking uitgevoerd, binnen integrale projecten. We zijn afhankelijk van andere partijen om onze doelen op een goede en doelmatige manier te bereiken. Houding en rol We opereren vanuit de taakopvatting, die wordt gevormd door de wet en door het Coalitieakkoord. We werken effectgericht; afwegingen die we maken worden bepaald door het effect op onze doelstellingen. Afwentelen op toekomstige generaties en andere taakvelden is geen optie. Samenwerking is noodzakelijk om onze doelen te bereiken en is gericht op die doelrealisatie, het is geen doel op zich. Hoe ver we gaan in samenwerking, is afhankelijk van het profijt dat wij erbij hebben en de maatschappelijke waarde. We staan open voor innovaties en participeren daarin als er een duidelijk positief effect is op de uitvoering van onze taak. Kostenverdeling binnen een samenwerking gebeurt op basis van wettelijke verantwoordelijkheid. Ambitie Ook hier geldt de bij de vorige categorie beschreven ambitie op het gebied van innovatie.

Daarnaast willen we bewust investeren in maatregelen van derden die een positief effect hebben op het bereiken van onze doelen. Andere partijen kunnen soms grote invloed hebben op het behalen van onze doelen, bijvoorbeeld op het gebied van waterkwaliteit. In sommige gevallen is het effectief om derden te helpen bovenwettelijke maatregelen te treffen, zodat ze onze belangen minder schaden, of onze belangen versterken. 3. Koepelafspraken De Unie van Waterschappen maakt namens de waterschappen regelmatig afspraken met het Rijk, de provincies (via het Interprovinciaal Overleg (IPO)) en/of gemeenten (via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), maar ook met maatschappelijke organisaties of bedrijfsleven. Voorbeelden hiervan zijn de verschillende Green Deals en het Inter Bestuurlijk Programma (IBP). Koepelafspraken werken door richting de individuele waterschappen. Koepelafspraken zijn over het algemeen geen wettelijke taken, maar kunnen wel in meer of mindere mate zijn opgenomen in het Coalitieakkoord. Ze zijn niet direct bindend maar hebben wel een duidelijke (bestuurlijke) invloed. Houding en rol We benaderen deze afspraken effectgericht; wat is het effect of de invloed op de uitvoering van onze wettelijke taken? Een koepelafspraak bindt ons niet. We zien koepelafspraken vooral als een bestuurlijk streven. De haalbaarheid daarvan maken we inzichtelijk.

Bij koepelafspraken ligt de nadruk op samenwerking. Hoe ver we gaan in die samenwerking hangt af van onze eigen situatie. We hebben geen oogkleppen op en beoordelen de samenwerking op basis van maatschappelijke waarde. We staan open voor het (mede) ontwikkelen van innovatieve technologieën als die een relatie hebben met onze taak. Een bijdrage (financieel en/of personeel) is mogelijk om de technische en financiële haalbaarheid inzichtelijk te maken, in de vorm van een pilot. Ambitie We willen een actievere rol spelen bij koepelafspraken, zowel aan de voorkant als bij de uitvoering. Aan de voorkant willen we meer (bestuurlijke) invloed en inspraak hebben bij de totstandkoming van de afspraak, zodat het beter bij onze situatie aansluit. Bij de uitvoering van de koepelafspraken willen we ons actiever opstellen en het als een serieuze opgave zien waar we passend invulling aan willen geven. Ook voor koepelafspraken geldt de ambitie van proactieve houding ten aanzien van innovatie. 4. Maatschappelijke ontwikkelingen In deze categorie gaat het om ontwikkelingen waar nog geen afspraken over gemaakt zijn, maar die wel leven in de maatschappij. Maatschappelijke ontwikkelingen kunnen uiteindelijk uitmonden in bijvoorbeeld koepelafspraken, of zelfs in wettelijke taken.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

13

terug naar inhoudsopgave

Een voorbeeld van een maatschappelijke ontwikkeling die in onze regio relevant is, is de oproep om ‘van het gas af’ te gaan. Houding en rol We zijn op de hoogte van maatschappelijke ontwikkelingen en beoordelen die op het effect op onze taken. We hebben een reactieve houding. Wanneer een maatschappelijke ontwikkeling uitmondt in een koepelafspraak of wettelijke taak zullen we het actiever behandelen. Ambitie Maatschappelijke ontwikkelingen houden we scherp in de gaten. We schatten vroegtijdig in of een maatschappelijke ontwikkeling uit gaat monden in een koepelafspraak of wettelijke taak, brengen daarbij in beeld wat de eventuele consequenties daarvan zijn en handelen daarnaar. 5. Omgevingsinitiatieven We worden regelmatig benaderd met initiatieven van inwoners uit ons beheergebied, belangenorganisaties of collega overheden. Het kan zijn dat men iets wil organiseren op een terrein van het waterschap, enkele van onze eigendommen (permanent) wil gebruiken, ideeën heeft voor het opwekken van duurzame energie op of rond onze wateren, de herinrichting van een gebied, enzovoort. Deze vraagstukken zijn divers van aard; het kan gaan om kleinschalige, lokale initiatieven, maar ook om gebiedsgerichte, omvangrijke initiatieven. Houding en rol Bij omgevingsinitiatieven zijn we reactief. We staan open voor initiatieven, maar nemen daarin geen leidende rol.

We gaan geen partnerschap aan met een initiatiefnemer. We beoordelen initiatieven op het effect op onze wettelijke taak; die mag niet geschaad worden. Veiligheid van onze medewerkers en inwoners staat voorop. We zijn bereid ons aan te passen aan een omgevingsinitiatief, als dat redelijkerwijs mogelijk is en het geen extra kosten voor het waterschap met zich mee brengt. We zijn ons bewust van maatschappelijke en bestuurlijke tendensen en wegen deze af. We kijken ook naar het lange termijneffect en de daarbij horende verantwoordelijkheden. Bij initiatieven van burgers of belangenorganisaties stemmen we af met andere overheidspartijen, maar nemen de afstemmingsplicht niet over van de initiatiefnemer. Ambitie Wanneer initiatieven vanuit onze omgeving raken aan onze taken en belangen willen we hier een actievere rol in spelen. Naast het eigen belang versterkt dit ook de relatie en de samenwerking met onze omgeving. Dit kan voordelen geven bij onze eigen opgaven en maatregelen die vallen in de eerder beschreven categorie “Wettelijke taken en opgaven waarbij we andere partijen nodig hebben”. Tot slot De vraag hoe wij ons als waterschap willen opstellen binnen verschillende vraagstukken, wat voor waterschap wij willen zijn, beantwoorden we met bovenstaand kader. Op deze manier kunnen wij gedegen besluiten nemen en ons werk erop aanpassen als het nodig is.

Zo kunnen wij op een open en verantwoordelijke manier doen waar we voor staan. In hoofdstuk 11 wordt, in aansluiting hierop, nader ingegaan op hoe wij ons als organisatie verder willen ontwikkelen.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

14

4. Kenmerken beheergebied

terug naar inhoudsopgave

Ligging Het beheergebied van Hunze en Aa’s omvat globaal het oostelijke deel van de provincie Groningen en het noordoostelijke deel van de provincie Drenthe en is inclusief het buitendijkse gebied circa 207.000 ha groot. Er wonen ongeveer 490.000 mensen. In het beheergebied liggen negentien gemeenten; enkele daarvan liggen gedeeltelijk in ons gebied. Hoogteligging en bodem Het westen van het beheergebied beslaat een deel van het Drents Plateau. De bodem bestaat hier voornamelijk uit zand. In het zuiden, midden en oosten liggen veenkoloniale gronden in combinatie met zandgronden. In een brede zone die ten zuiden van de stad Groningen loopt, treffen we voornamelijk veengronden aan. Het noordelijk deel bestaat grotendeels uit zeeklei. De hoogteligging is zeer divers en varieert van NAP +27 meter op de Hondsrug tot NAP -3 meter in diverse polders in de watersysteemgebieden Duurswold en Oldambt. Door delfstoffenwinning (gas en zout) vindt op verschillende plekken bodemdaling plaats. Daarnaast hebben we te maken met bodemdaling door veenoxidatie. Kengetallen Hunze & Aa’s Oppervlakte

207.000 ha

Lengte zeedijk

28 km

Lengte kaden

1470 km

Lengte beken, kanalen en sloten

3.630 km

Oppervlakte boezem

ca 2.400 ha

Capaciteit waterbergingsgebieden

ca 52,5 miljoen m3

Zeegemalen

3

Overige gemalen

168

Stuwen

1706

Inlaten

467

Sluizen

45

Zuiveringsinstallaties (RWZI’s)

13

Rioolwater(pers)leiding

398 km

Rioolgemalen

107

Iba’s

ca 1.700

Grondsoorten

klei, zand en veen

Inwoners

490.000

Vervuilingseenheden

542.000

Personeelsformatie

329,5 fte

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

15

terug naar inhoudsopgave

Stroomgebied Het beheergebied maakt deel uit van het stroomgebied Nedereems, dat zelf weer onderdeel is van het internationale stroomgebied Eems. Binnen het beheergebied zijn er zes watersystemen: Duurswold, Oldambt-Fiemel, Drentsche Aa, Hunze, Westerwolde en Veenkoloniën. Oldambt/Fiemel en Duurswold worden bemalen; de andere gebieden lozen voor een belangrijk deel onder vrij verval op de boezem. Bij het waterbeheer spelen de beeksystemen Drentsche Aa, Hunze, Runde-Ruiten Aa-Westerwoldse Aa een belangrijke rol. De beeksystemen zijn kenmerkend voor het (beekdal)landschap en erg belangrijk voor hun natuurlijke omgeving. De natuurlijke afstroming in het gebied loopt van zuid naar noord. De afwatering vindt plaats op de Eems en de Dollard. In extreme situaties met veel neerslag kunnen ook waterbergingsgebieden worden ingezet, waardoor de boezemcapaciteit wordt vergroot. Bij watertekort wordt water aangevoerd vanuit het IJsselmeer. Functies Ons gebied kent geografisch behoorlijke verschillen. We hebben te maken met verschillende functies en bijzonderheden. Landbouw Landbouw, vooral akkerbouw, is de meest voorkomende functie in het gebied. Deze functie is vooral gesitueerd in de noordelijke kleigebieden en in gebieden waar veenontginningen hebben plaatsgevonden. Het uit die tijd daterende kanalen- en wijkenstelsel speelt een belangrijke rol in het waterbeheer.

Oostelijk van Emmen ligt een groot tuinbouwcomplex. Natuur Daarnaast zijn er vooral op en grenzend aan het Drents Plateau grote aaneengesloten bos- en natuurgebieden. Het Nationaal Park Drentsche Aa - van brongebieden in het zuiden tot de benedenloop in Groningen - en Nationaal Landschap is hiervan de belangrijkste vertegenwoordiger. Naast het Drentsche Aa-gebied zijn er vier Natura 2000-gebieden: het Witterveld, het Lieftinghsbroek, het Drouwenerzand en het Vogelrichtlijngebied Zuidlaardermeer. Verder grenst het beheergebied aan het Natura 2000-gebied Waddenzee. In het beheergebied werken de provincies hard aan de realisatie van het Natuur Netwerk Nederland (voorheen de ecologische hoofdstructuur - EHS), die wij combineren met het herstel van beeksystemen. Dit gebeurt in het gebied van de Drentsche Aa, de Hunze en Westerwolde. Drinkwaterwinning Uit het oppervlaktewater van de Drentsche Aa wordt bij De Punt drinkwater gemaakt. Ook zijn er diverse grondwaterwinningen voor drinkwater in het beheergebied. Waar mogelijk wordt gezocht naar combinaties van drinkwaterwinning, natuur en waterberging. Voorbeelden zijn het bergingsgebied bij Onnen, Tusschenwater bij De Groeve en het natuurontwikkelingsproject Breevenen. Stedelijk gebied en industrie De belangrijkste woon- en werkkernen zijn Groningen/Haren, Hoogezand, Veendam, Winschoten, Assen en Stadskanaal.

Bij deze kernen en ten oosten van Delfzijl is sprake van (industriële) bedrijvigheid. Op diverse plekken wordt oppervlaktewater gebruikt voor de toepassing van (industrieel) proceswater. Grootschalige combinaties van wonen en water zijn in ontwikkeling bij de stad Groningen (Meerstad) en Winschoten (Blauwestad). Beroeps- en recreatievaart Vaarwegen zijn belangrijk voor de beroeps- en recreatievaart, naast hun functie voor de aan- en afvoer van water. Hoofdvaarwegen zijn Eemskanaal, Winschoterdiep, A.G. Wildervanckkanaal en Noord-Willemskanaal. Deze worden door de beroepsvaart gebruikt en zijn in beheer bij het Rijk of de provincies. Ook zijn er diverse regionale vaarwegen in zowel het Drentse als Groningse deel van ons beheergebied. De ontwikkeling en het belang hiervan zijn in de afgelopen tijd toegenomen. Voorbeelden zijn de Veenvaart tussen Erica en Ter Apel, de vaarverbinding tussen het Zuidlaardermeer en Hoogezand/Veendam en de Blauwe Passage tussen het Oldambtmeer en het Termunterzijldiep. Ook de verschillende meren in het beheergebied hebben een belangrijke recreatieve functie.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

16

terug naar inhoudsopgave

Watersystemen

Watersystemen

Groningen

Delfzijl

Duurswold

Fiemel Oldambt

Hoogezand

Winschoten Veendam

idwest

Veenkoloniën Hunze

Assen

Drentsche Aa

Westerwolde Stadskanaal

Groningen Emmen

Friesland Drenthe

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

17

terug naar inhoudsopgave

Hoogtekaart Delfzijl

Hoogtekaart

Groningen

Sappemeer Haren Hoogezand

Winschoten

Veendam Zuidlaren

Assen Rolde

Gieten

Stadskanaal

Musselkanaal

Borger

Ter Apel

Bebouwing

Maaiveldhoogte

Meters t.o.v. N.A.P. <-3 -2,99 - -2 -1,99 - -1 -0,99 - -0,5 -0,49 - 0 0,01 - 0,5 0,51 - 1 1,01 - 1,5

Emmen

1,51 - 2 2,01 - 3 3,01 - 4 4,01 - 6 6,01 - 10 10,01 - 15 15,01 - 20 >20,01

0

5

10 Kilometers

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

18

terug naar inhoudsopgave

Bodemkaart Delfzijl

Bodemkaart

Groningen

Sappemeer Haren Hoogezand

Winschoten

Veendam

Zuidlaren

Assen Rolde

Gieten

Stadskanaal

Musselkanaal

Borger

Ter Apel

Grondsoortenkaart 2006 Leem Lichte klei Lichte zavel

Emmen

Moerig op zand Veen Zand Zware klei Zware zavel Bebouwing, enz Water

0

5

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

10 Kilometers

19

terug naar inhoudsopgave

Functiekaart Delfzijl

Functiekaart *

Delfzijl

Groningen

Sappemeer Haren Hoogezand

Winschoten

Veendam

Zuidlaren

Assen Rolde

Gieten

Stadskanaal

Musselkanaal

Borger

Ter Apel

Landbouw Multifunctioneel (landbouw en natuur)

Emmen

Natuur (land) Natuur (water) Recreatie Stedelijk en industrie Waterberging Waterkeringzone

* Gebaseerd op de omgevingsvisies van de provincies Groningen en Drenthe

0

5

10 Kilometers

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

20

terug naar inhoudsopgave

Grote kunstwerken en zuiveringsintallaties Delfzijl

Grote kunstwerken en zuiveringsinstallaties

Groningen

Sappemeer Haren Hoogezand

Winschoten

Veendam

Zuidlaren

Assen Rolde

Gieten

Stadskanaal

Musselkanaal

Borger

Ter Apel

RWZI Gemaal maximale (gecombineerde) capaciteit (m³/min) 0 - 70 71 - 252

Emmen

253 - 648 649 - 1680 1681 - 2700

0

5

10 Kilometers

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

21

5. Deltaplan Waterveiligheid

terug naar inhoudsopgave

Doel Levensbedreigende situaties voor mensen mogen niet plaatsvinden; voor dieren proberen we die zoveel mogelijk te voorkomen. Materiële schade proberen we tot een minimum te beperken.

Het leven in een deltagebied als Nederland vraagt om bescherming tegen het water en de hieraan verbonden gevaren voor mens, dier en goed. Veiligheid voor de mens staat voorop; altijd en overal. Waterveiligheid is een wettelijke kerntaak van het waterschap. Om op landelijk niveau de veiligheid van Nederland te waarborgen is er het Deltaprogramma 2021, met daarin het Deltaplan Waterveiligheid. In 2015 introduceerde dit plan een nieuwe veiligheidsbenadering, waarbij niet meer alleen wordt gekeken naar de kans op overstroming, maar ook naar de gevolgschade. Dit leidde tot een nieuwe manier van normeren, in 2017 in de Waterwet vastgelegd. Daar waar we voorheen vooral keken naar het op sterkte houden van de dijken, werken we nu aan een meerlaagsveiligheid. Dit is een combinatie van sterke dijken, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing. Voorop staat de preventie van overstroming door het op sterkte houden van de primaire en secundaire keringen (laag één). Door daarnaast ook te kijken naar maatregelen in de ruimtelijke inrichting kunnen we gevolgschade beperken als het een keer mis gaat (laag twee). Denk bijvoorbeeld aan het voorkomen van nieuwbouw in overstromingsgevoelig gebied, het beschermen van kwetsbare gebouwen en het op hoogte brengen van vluchtroutes. Tot slot zijn er de maatregelen in de rampenbeheersing, zoals goede calamiteiten- en evacuatieplannen (laag drie).

Dit hoofdstuk gaat vooral over de eerste laags veiligheid, de tweede en derde laag zijn uitgewerkt in paragraaf 8.1 en 9.7. In dit waterbeheerprogramma gebruiken we de woorden ‘kering’, ‘dijk’ en ‘kade’ door elkaar. Telkens wordt waterkering bedoeld. Ambitie 2022-2027 In 2027 zijn we begonnen aan de uitvoeringsmaatregelen voor de verbetering van de zeedijk. Daarbij werken we met veel partijen samen om integrale oplossingen te bedenken voor de inrichting van de zeedijk. Voor de veiligheid van de boezem is het Masterplan Kaden afgerond en is 1,7 miljoen extra m³ berging voor de EemskanaalDollardboezem (EKDB) ingericht. We hebben de stabiliteit van onze boezemkeringen door middel van een formele toetsing in beeld gebracht en de urgente trajecten verbeterd. Deze keringen worden periodiek getoetst, waarna afgekeurde trajecten voor de volgende toetsronde worden opgepakt. Met beheermaatregelen zorgen we dat de situatie permanent veilig is. Naast de zorg voor de keringen betekent dit dat we (regen)water waar het kan bovenstrooms vasthouden, om de boezem te ontlasten.

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

22

terug naar inhoudsopgave

5.1 Richtlijn Overstromingsrisico (ROR) Sinds 2007 is de Europese Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR) van kracht. Concreet verplicht de ROR lidstaten tot het maken van overstromingsgevaarkaarten, overstromingsrisicokaarten en overstromingsrisico beheerplannen. Door dit per stroomgebied grensoverschrijdend te doen, kunnen de verschillende landen van elkaar zien hoe de veiligheid georganiseerd is. Dit geldt zowel voor overstromingsrisico’s vanuit zee als vanuit de boezem.

Doel Het uitwisselen van de aanpak van de bescherming tegen overstroming met Duitsland voor het stroomgebied van de Eems.

De ROR schrijft voor dat alle gebieden met een ‘potentieel significant overstromingsrisico’ onder de werking van de richtlijn vallen. Met een voorlopige risicobeoordeling (VRB) stellen de lidstaten de gebieden vast waar dit risico bestaat of te verwachten is. In ons gebied is zowel vanuit de boezem als vanuit zee een potentieel significant overstromingsrisico. De huidige kaarten zijn te raadplegen via www.risicokaart.nl. Hier staan twee typen kaarten: overstromingsgevaarkaarten met de kenmerken van overstromingen (gebiedsomvang, waterdiepte) en overstromingsrisicokaarten met de gevolgen van overstromingen in termen van potentiële schade en aantallen getroffenen. Onze bijdrage bestaat uit het aanleveren van gegevens over de toestand en de verbeterwerken voor de zeedijk en de boezemkaden, de overstromingssimulaties en de maatregelen voor het verminderen van overstromingsrisico’s, zoals het toetsen, beheren en onderhouden van de keringen. Daarnaast moeten we informatie aanleveren over onze calamiteitenplannen. Met de waterbeheerders in Duitsland wisselen we ervaringen uit binnen de Coördinatiegroep Eems en op ad hoc basis over praktische zaken. Deze door ons aangeleverde gegevens worden door het Rijk verzameld en verwerkt in een landelijk overstromingsrisicobeheerplan (ORBP). Dit wordt door de Tweede Kamer vastgesteld en aan de Europese Unie gerapporteerd.

Maatregelen

Gereed

5.1.1

Actualiseren van overstromingsgevaarkaarten en overstromingsrisicokaarten

2025

5.1.2

Actualiseren overstromingsrisicobeheerplannen voor de ROR

2026

waterbeheerprogramma 2022 - 2027

23

terug naar inhoudsopgave

5.2 Zeedijk Het waterschap beheert 28 km zeedijk langs de Eems-Dollard, van Delfzijl tot Nieuwe Statenzijl. Onze zeedijk is onderdeel van dijkring 6: de dijk van Lemmer tot aan Nieuwe Statenzijl. Periodiek wordt een veiligheidstoetsing uitgevoerd en twee keer per jaar vindt dijkinspectie plaats. Bij de derde toetsing (2006-2010) is geconstateerd dat 22 km niet voldeed aan de veiligheidsnormen voor bekleding en stabiliteit. Conform afspraken en planning binnen het Hoog Water Beschermingsprogramma (HWBP) zijn we in 2019 gestart met de beoordeling op basis van de laatste normen en inzichten.

Doel De zeedijk moet in 2050 voldoen aan de norm van 1:3.000. De norm van 1:10.000 wordt als signaalwaarde gebruikt, om te bepalen waar in de toekomst verbeterwerken moeten plaatsvinden.

Beoordeling zeedijk De toetsing van de primaire keringen is in het kader van de Waterwet gewijzigd in één keer per twaalf jaar. Sinds 2017 is er een nieuw landelijk Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium (WBI 2017), waarin de nieuwe toetsnorm vanuit het Deltaprogramma (1:10.000) wordt meegenomen. De norm 1:10.000 wordt als signaalwaarde gebruikt, om te bepalen waar in de toekomst verbeterwerken moeten plaatsvinden. De norm van 1:3.000 is de ondergrens waaraan de zeedijk te allen tijde moet voldoen. De resultaten van deze vierde toetsing moeten uiterlijk 1 januari 2023 worden gerapporteerd aan het Rijk. Naar verwachting wordt onze zeedijk bij deze vierde toetsing over de volledige lengte (de eerste toetsing met het nieuwe WBI en de nieuwe norm) op een of meerdere punten afgekeurd. De veiligheid is nu niet in gevaar, maar voor de veiligheid op de lange termijn moeten we vóór 2050 verbeterwerken uitvoeren. Het traject Punt van Reide - Duitsland is in 2017/2018 al beoordeeld op basis van het WBI 2017. Dit is uitgevoerd in het kader van een Nadere Analyse Veiligheidsopgave (NAV) in samenhang met het demonstratieproject Brede Groene Dijk. De resultaten van de NAV Punt van Reide – Duitsland zijn geaccepteerd door het HWBP. Dit traject is opgenomen in de programmering van het HWBP. Het overige traject van de primaire kering wordt beoordeeld in de periode 2019-2021.

Dijkversterking De verbeterwerken voor de zeedijk zijn vanaf 2020 opgenomen in het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Voor het traject van Punt van Reide tot Nieuwe Statenzijl is de mogelijkheid verkend om de dijk als een groene dijk uit te voeren: een brede dijk met een flauw talud voorzien van een grasbekleding (Brede Groene Dijk) die goed in dit unieke landschap past. Dit is gebeurd binnen de POV Waddenzeedijken (2014 – 2019), een samenwerking met de andere waterschappen in dijkring 6, waterschap Noorderzijlvest en Wetterskip Fryslân, waarin we keken naar kansrijke oplossingsrichtingen. De Brede Groene Dijk is een pilot, waarbij met klei van de kwelders en baggerslib een brede groene dijk van 1 km wordt aangelegd. Als deze pilot positief is, starten we in 2024 met de voorbereiding van de resterende kilometers. Naast de Brede Groene Dijk keken we binnen de POV-Waddenzeedijken ook naar innovatieve verbeteringen aan asfalt- of steenbekleding of de koppeling met belangen van andere partijen. Er is een zogenaamde potloodplanning gemaakt waarbij het gehele traject van de zeedijk in de periode 2024-2040 wordt verbeterd. Dit is conform de landelijke afspraak waarbij de primaire kering vóór 2050 op orde moet zijn (voldoen aan de norm 1:3.000). Om de veiligheid te bewaken totdat de verbeterwerken gereed zijn, worden beheermaatregelen genomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=485e8db1-ef01-4f95-8927-31c83759b0e8