Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT
Tekst van het document
Voor het vestigen van een voorkeursrecht is een wettelijke grondslag vereist. Deze grondslag kan zijn gelegen in een omgevingsplan, een omgevingsvisie, een programma of een zelfstandige voorkeursrechtbeschikking. Een zelfstandige voorkeursrechtbeschikking kan als grondslag dienen als er nog geen omgevingsvisie, programma of omgevingsplan is vastgesteld. In de voorkeursrechtbeschikking wordt dan een nieuwe functie toegedacht, die op een later moment wordt uitgewerkt en vastgelegd in een omgevingsvisie, omgevingsp rogramma of omgevingsplan. Vooruitlopend op een zelfstandige voorkeursrechtbeschikking van de gemeenteraad kan het college van burgemeester en wethouders in spoedeisende gevallen een voorlopige voorkeursrechtbeschikking vaststellen. In tabel 1 wordt een samenvatting gegeven van de verschillende grondslagen, het bevoegd gezag en de maximale geldingsduur van het gemeentelijk voorkeursrecht. Tabel 1. Overzicht gemeentelijk voorkeursrecht Grondslag Bevoegd gezag Maximale geldingsduur Voorlopige voorkeursrechtbeschikking B&W 3 maanden Zelfstandige voorkeursrechtbeschikking Gemeenteraad 3 jaar Omgevingsvisie / Programma Gemeenteraad / B&W 3 jaar Omgevingsplan Gemeenteraad 5 jaar Verlenging op grond van omgevingsplan Gemeenteraad 5 jaar Bij het vestigen van een voorkeursrecht geldt de verplichting om altijd de meest concrete grondslag te hanteren.
De geldingsduur van een voorkeursrecht is afhankelijk van de gekozen grondslag en het bevoegde bestuursorgaan. Om het voorkeursrecht in stand te houden, moet de gemeente tijdig een opvolgende grondslag vaststellen. Het voorkeursrecht loopt dan automatisch door. De totale maximale geldingsduur van een voorkeursrecht is 16 jaar en 3 maanden. Het voorkeursrecht vervalt wanneer de geldingsduur is verstreken. Daarnaast vervalt de aanbiedingsplicht als de gemeente na een aanbod besluit af te zien van aankoop of niet binnen de wettelijke termijn op het aanbod reageert. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 30 | Pagina 4.3.4 Onteigening Onteigening is een instrument waarbij de gemeente de verkrijging van onroerende zaken kan afdwingen, wanneer de eigenaar deze niet vrijwillig wil verkopen. Dit is een laatste redmiddel (ultimum remedium) en wordt daarom alleen ingezet wanneer een ontwikkeling van groot maatschappelijk belang is en niet op een andere manier gerealiseerd kan worden. Voord at onteigening kan worden toegepast, moet de gemeente eerst proberen de onroerende zaak minnelijk te verwerven, oftewel in goed overleg met de eigenaar proberen de onroerende zaak aan te kopen. Onder de Omgevingswet wordt onteigening geregeld via een onteigeningsbeschikking (hoofdstuk 11 Omgevingswet).
Voor het nemen van zo’n besluit moet er een planologische grondslag zijn, zoals een omgevingsplan of projectbesluit, waaruit blijkt dat de ontwikkeling juridisch mogelijk is. Ook moet de gemeente kunnen onderbouwen dat het niet gelukt is om de onroerende zaak vrijwillig te verkrijgen. Daarnaast moet er sprake zijn van een publiek belang, de onteigening moet noodzakelijk en urgent zijn in relatie tot de voortgang van de ontwikkeling. Het doel van onteigening is om te voorkomen dat ruimtelijke ontwikkelingen vastlopen door één of enkele eigenaren. De eigenaar ontvangt hierbij een volledige schadeloosstelling (art. 15.18 Omgevingswet). Deze bestaat uit de waarde van de onteigende onroerende zaak , eventuele waardevermindering van het resterende deel en bijkomende kosten. Een belangrijk voordeel van onteigening is dat het zekerheid biedt dat de benodigde onroerende zaken beschikbaar komen. Daar staat tegenover dat het een ingrijpend en vaak langdurig juridisch proces is, dat bovendien maatschappelijk gevoelig kan liggen. 5 | Kostenverhaal – Faciliterend Grondbeleid Bij iedere gebiedsontwikkeling maakt de gemeente kosten, bijvoorbeeld voor de inzet van ambtelijke uren of de aanleg van infrastructuur, openbare ruimte en voorzieningen. | In bijlage IV van het Omgevingsbesluit zijn deze kosten opgenomen in de zogeheten kostensoortenlijst.
Wanneer een gemeente actief grondbeleid voert, | worden deze kosten opgenomen in de grondexploitatie. Bij faciliterend grondbeleid wordt de grondexploitatie voor rekening en risico van marktpartijen uitgevoerd. Toch komt het vaak voor dat de gemeente dan ook kosten maakt. Op grond van Afdeling 13.6 Omgevingswet is de gemeente | verplicht om deze kosten naar evenredigheid te verhalen op de partijen die profijt hebben van de ontwikkeling. Dit wordt kostenverhaal genoemd | . Binnen het instrumentarium van het grondbeleid valt kostenverhaal in de rechterhelft van het schema. Het is een instrument dat van toepassing is | bij faciliterend grondbeleid. Figuur 6. Grondbeleidsinstrumenten De te verhalen kosten op de kostensoortenlijst moeten voldoen aan de criteria profijt, proportionaliteit en toerekenbaarheid | (artikel | 13.11 | Ow). | Deze | criteria | moeten | in | samenhang | worden | bezien. Bovendien geldt dat er niet meer kosten kunnen worden verhaald dan dat er opbrengsten zijn in de gebiedsontwikkeling | (artikel 13.14 Ow en artikel 13.15 Ow). Er wordt rekening gehouden met de financiële draagkracht van de ontwikkeling, dit heet macro-aftopping. Kortom, bij verliesgevende projecten is kostenverhaal slecht deels en soms zelfs helemaal niet mogelijk.
Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT | 31 | Pagina Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 32 | Pagina In a rtikel 13.12 Ow is bepaald dat het verboden is een bouwactiviteit te verrichten voordat de verschuldigde kosten zijn betaald. Het kostenverhaal kan zowel privaatrechtelijk als publiekrechtelijk worden geregeld. 5.1.1 Privaatrechtelijk spoor Privaatrechtelijk kostenverhaal heeft de voorkeur. Hierbij sluit de gemeente vooraf een overeenkomst met de initiatiefnemer van een ontwikkeling (art ikel 13.13 Ow). Deze overeenkomst wordt gesloten voordat de gemeente een planologische wijziging doorvoert, zoals een wijziging van het omgevingsplan. De gemeente maakt hierbij gebruik van een standaardmodel anterieure overeenkomst. Specifiek voor het bepalen van te verhalen plankosten (conform hoofdstuk 13 Omgevingsregeling) wordt gebruik gemaakt van de actuele versie van het rekenmodel Omgevingsregeling plankosten , zoals op website van Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) gepubliceerd. Het voordeel van privaatrechtelijk kostenverhaal is dat er veel ruimte is voor maatwerk. In de overeenkomst kunnen afspraken worden gemaakt over de hoogte van de bijdrage, de planning, de kwaliteit en eventuele aanvullende eisen, zoals duurzaamheid of woningbouwcategorieën. Ook kunnen in deze fase afspraken worden gemaakt over een eventuele financiële bijdrage aan bredere gebiedsontwikkelingen.
5.1.2 Publiekrechtelijk spoor Publiekrechtelijk kostenverhaal wordt toegepast wanneer er geen privaatrechtelijke overeenkomst met de initiatiefnemer tot stand komt. In dat geval is de gemeente verplicht kostenverhaalsregels op te stellen (artikel 13.11 O w). Dit kan via het omgevingsplan, een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) of een projectbesluit. In deze kostenverhaalsregels worden verschillende onderdelen vastgesteld, waaronder welke kosten worden verhaald (op basis van de kostensoortenlijst), hoe deze kosten worden verdeeld over de verschillende bouwactiviteiten en hoe en wanneer de eindafrekening plaatsvindt. In tegenstelling tot privaatrechtelijk kostenverhaal biedt publiekrechtelijk kostenverhaal minder flexibiliteit, omdat de systematiek en kostentoerekening wettelijk zijn gereguleerd. De schaduwwerking van het publiekrechtelijk kostenverhaal versterkt de positie van de gemeente in het privaatrechtelijke traject en fungeert daarbij als stok achter de deur. 5.1.3 Financiële bijdragen Naast het reguliere kostenverhaal is gemeente bevoegd onder voorwaarden ook een financiële bijdrage te vragen voor ontwikkelingen die ten goede komen aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving (art ikel 13.22 t/m artikel 13.24 O w). Deze bijdrage komt bovenop het eventueel verschuldigd kostenverhaal, maar is niet wettelijk verplicht .
Het gaat specifiek om gebiedsoverstijgende investeringen in bijvoorbeeld groen en natuur, infrastructuur, waterbeheer of sociale woningbouw. Hierbij wordt onder de Omgevingswet onderscheid gemaakt tussen de vrijwillige financiële bijdrage en de publiekrechtelijk afdwingbare financiële bijdrage. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 33 | Pagina In deze paragraaf worden beide instrumenten op hoofdlijnen beschreven. De gemeente Stadskanaal maakt op dit moment nog geen gebruik van de mogelijkheid om financiële bijdragen te verhalen. In de komende beleidsperiode wordt onderzocht of de inzet van deze instrumenten van toegevoegde waarde is voor de realisatie van de gemeentelijke doelstellingen. Bij een positieve uitkomst wordt dit nader uitgewerkt in een afzonderlijk programma ‘Kostenverhaal en financiële bijdragen’. 5.1.3.1 Vrijwillige financiële bijdrage Artikel 13.22 Ow biedt een zelfstandige wettelijke grondslag voor een vrijwillige financiële bijdrage voor ontwikkeling van een gebied . De bijdrage is bedoeld voor de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van gebieden en de realisatie van maatschappelijke functies. De bijdrage kan enkel op vrijwillige basis tot stand komen.
Een grondslag in de omgevingsvisie of een omgevingsprogramma is vereist, waarbij onder andere moet worden onderbouwd dat er een verband is tussen de ontwikkeling en de investering waarvoor een bijdrage wordt gevraagd. 5.1.3.2 Publiekrechtelijk afdwingbare financiële bijdrage Op basis van artikel 13.23 Ow kan een financiële bijdrage ter verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving publiekrechtelijk worden afgedwongen. De categorieën investeringen waarvoor een bijdrage kan worden gevraagd zijn beschreven in artikel 8.21 van het Omgevingsbesluit. Het gaat bijvoorbeeld om investeringen in landschap, natuur, herstel van dier en plantensoorten, infrastructuur, groen en recreatie, sociale woningbouw en stedelijke herstructurering. Uit de toelichting bij het omgevingsplan moet blijken dat er sprake is van functionele samenhang tussen de ontwikkeling waaraan de bijdrage wordt gevraagd en de ontwikkeling waarvoor de bijdrage wordt ingezet. De onderbouwing in de omgevingsvisie of een omgevingsprogramma kan hierbij als basis dienen. Overigens geldt dat voor zover de kosten van een ontwikkeling al op een andere wijze zijn gedekt dat deze niet opnieuw mogen worden verhaald via een financiële bijdrage. In het omgevingsplan worden de regels voor het bepalen van de financiële bijdrage vastgelegd. Het daadwerkelijk opleggen van de bijdrage gebeurt via de kostenverhaalsbeschikking.
Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 34 | Pagina 6 Grondprijzenbeleid Het grondprijzenbeleid biedt kaders voor de vaststelling van gemeentelijke grondprijzen. Dit vergroot de transparantie en consistentie ten aanzien van de wijze waarop de gemeentelijke grondprijzen tot stand komen. Marktconformiteit is hierbij een belangrijk uitgangspunt om ongeoorloofde staatssteun te voorkomen: De prijs tot stand zou zijn gekomen bij een veronderstelde vrije koop in het economisch verkeer tussen redelijk handelende kopers en verkopers. De concrete uitwerking van de grondprijzen wordt opgenomen in de grondprijzenbrief. De grondprijzenbrief wordt jaarlijks geactualiseerd en door het college van B&W vastgesteld in het vierde kwartaal voorafgaand aan het jaar waarin de grondprijzen gaan gelden. In dit hoofdstuk worden de verschillende methoden voor het bepalen van grondprijzen nader toegelicht. 6.1 Residuele grondwaardemethode De residuele grondwaardemethode is een veelgebruikte methode, met name bij projectmatige woningbouw en commerciële ontwikkelingen. Bij deze methode wordt de verwachte marktwaarde van het te realiseren vastgoed verminderd met de verwachte stichtingskosten om de residuele grondwaarde te berekenen. De actuele marktwaarde/ beleggingswaarde wordt bepaald aan de hand van referentiegetallen.
Het voordeel van deze methode is dat het goed aansluit bij de actuele marktomstandigheden, waardoor een markconforme grondwaarde kan worden bepaald. 6.2 Grondquote methode Met deze methode wordt de grondprijs uitgedrukt als een percentage van de marktwaarde van het te realiseren onroerend goed. Dat percentage wordt de grondquote genoemd. Deze methode is relatief eenvoudig en wordt vaak toegepast bij omvangrijke en langlopende afspraken, waarin de percentages als een redelijk, hanteerbaar en marktconform gemiddelde beschouwd kunnen worden. De hoogte van de grondquote kan variëren afhankelijk van de locatie en het type woning. 6.3 Comparatieve methode Bij deze methode wordt de grondprijs bepaald door vergelijking met andere, vergelijkbare transacties. Hierbij wordt gekeken naar prijzen van gronden in vergelijkbare gebieden of projecten. Dit wordt vaak als aanvullende methode gebruikt, of wanneer de kosten of de marktwaarde vooraf niet goed kunnen worden ingeschat, of per opgave of locatie zeer uiteen kunnen lopen. Met de comparatieve methode staat de prijs van de bouwgrond centraal. 6.4 Kostprijs methode Bij de kostprijsmethode wordt de grondprijs bepaald op basis van de kosten die de gemeente maakt. Hierbij gaat het onder andere om kosten voor verwerving, planvoorbereiding en het bouw - en Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 35 | Pagina woonrijp maken van de grond.
Deze kosten vormen samen de kostprijs van de uit te geven grond. Er wordt dan geen rekening gehouden met winstopslag. Deze methode wordt met name toegepast bij maatschappelijke voorzieningen, sociale ontwikkelingen en situaties waarin marktconforme waardebepaling beperkt mogelijk of minder passend is. Het nadeel van de methode is namelijk dat er geen rekening wordt gehouden met de marktwaarde van de grond. De kostprijs kan hierdoor lager liggen dan de marktwaarde , waarbij een risico op ongeoorloofde staatssteun bestaat. Daarom wordt het resultaat altijd gespiegeld aan de marktsituatie, om een te verantwoorden grondprijs te bepalen. 6.5 Vaste grondprijs Bij de vaste grondprijsmethode stelt de gemeente vooraf een grondprijs vast voor een specifieke functie of uitgiftecategorie. Het kan voorkomen dat de vaste grondprijs lager ligt dan de marktwaarde. Het is hierbij van belang dat rekening wordt gehouden met de geldende regels inzake staatssteun om ongeoorloofde staatsteun te voorkomen. Bijvoorbeeld voor activiteiten die kwalificeren als een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB), zoals de realisatie van sociale huurwoningen, kan onder voorwaarden een lagere grondprijs worden gehanteerd. Hiermee kan de gemeente de realisatie van maatschappelijk gewenste, maar financieel minder rendabele ontwikkelingen ondersteunen.
De gemeente Stadskanaal hanteert voor sociale huur - en sociale koopwoningen in ieder geval een vaste, lage grondprijs. Dit moet ervoor zorgen dat de realisatie van sociale woningbouw financieel haalbaar blijft, rekening houdend met de bouwkosten in relatie tot de beperkingen die samenhangen met de gemaximeerde huur- en koopprijzen. De grondprijzen voor sociale woningbouw worden nader uitgewerkt in de jaarlijks vast te stellen grondprijzenbrief. Daarbij is het uitgangspunt dat de nader uit te werken grondprijzen voor sociale woningbouw worden bepaald binnen een bandbreedte van € 18.000 tot € 26.000 exclusief BTW per woning, overeenkomstig de Handreiking sociale grondprijzen (Ministerie van BZK, juni 2026). 6.6 Taxatie In de praktijk wordt vaak gebruikgemaakt van taxaties om de marktwaarde van grond vast te stellen. Een taxatie is geen afzonderlijke grondprijsmethode, maar een onafhankelijke waardebepaling door een gecertificeerde taxateur conform bepaalde richtlijnen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van één of meerdere waarderingsmethoden . Een taxatie voorziet de gemeente van een objectieve en marktconforme grondwaarde.
Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 36 | Pagina 7 Gronduitgifte De gemeente beschikt over verschillende vormen van gronduitgifte om ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te maken. De keuze voor een bepaalde vorm is afhankelijk van de gewenste mate van regie, het type ontwikkeling en de marktomstandigheden. Met gronduitgi fte kan de gemeente niet alleen grond overdragen, maar ook sturen op de invulling en kwaliteit van een gebied. 7.1 Uitgangspunten gronduitgifte Bij gronduitgifte moet de gemeente rekening houden met het gelijkheidsbeginsel, zoals bevestigd in het Didam -arrest. Dit betekent dat de gemeente in principe gelijke kansen moet bieden aan geïnteresseerde partijen. Wanneer er meerdere gegadigden zijn, of redelijkerwijs te verwachten is dat er meerdere partijen interesse hebben, moet de grond via een openbare en transparante procedure worden uitgegeven. Hierbij stelt de gemeente vooraf objectieve, redelijke en toetsbare criteria op, op basis waarvan een selectie kan plaatsvinden. Daarnaast moet de gemeente transparant zijn over de beschikbaarheid van de grond, de procedure en het tijdspad. Deze informatie wordt vooraf openbaar gemaakt, bijvoorbeeld via het gemeenteblad. Wanneer op basis van objectieve, toetsbare en redelijke criteria kan worden vastgesteld dat er slechts één serieuze gegadigde is, kan de gemeente kiezen voor één -op-één uitgifte.
In dat geval moet de gemeente deze keuze goed motiveren en het voornemen tot uitgifte vooraf publiceren, zodat eenieder daarvan kennis kan nemen. 7.2 Vormen van gronduitgifte De gemeente kan verschillende vormen van gronduitgifte toepassen. De keuze voor een bepaalde vorm hangt samen met de mate van regie die de gemeente wil behouden en de aard van de ontwikkeling. 7.2.1 Verkoop Bij verkoop draagt de gemeente de grond over aan een partij, die daarmee volledig eigenaar wordt. Dit is de meest voorkomende vorm van gronduitgifte. De gemeente ontvangt een eenmalige opbrengst en heeft na verkoop geen eigendom meer. Bij verkoop moet de gemeente rekening houden met het Didam -arrest. Dit betekent dat de grond in beginsel via een transparante procedure wordt uitgegeven, tenzij gemotiveerd kan worden dat slechts één partij in aanmerking komt. 7.2.2 Erfpacht Bij erfpacht blijft de gemeente eigenaar van de grond, terwijl een andere partij het recht krijgt om de grond te gebruiken. Hiervoor betaalt de gebruiker een vergoeding (canon), die periodiek of eenmalig kan worden voldaan. Erfpacht geeft de gemeente meer langdurige invloed op het gebruik van de grond. Ook bij deze vorm moet de selectie van de erfpachter op een transparante en objectieve manier plaatsvinden.
Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 37 | Pagina 7.2.3 Tender Bij een tender selecteert de gemeente een partij op basis van vooraf gestelde criteria, zoals prijs, kwaliteit of planinhoud. Geïnteresseerde partijen kunnen inschrijven met een plan, waarna de gemeente een keuze maakt. D e z e v o r m s l u i t g o e d a a n b i j d e e i s e n u i t h e t D i d a m-arrest, omdat er sprake is van een open en transparante procedure waarbij meerdere partijen gelijke kansen krijgen. 7.2.4 Reserveringsovereenkomst Bij deze vorm krijgt een partij het recht om binnen een bepaalde periode grond te kopen, zonder dat de koop direct wordt gesloten. Dit wordt vaak gebruikt om partijen de mogelijkheid te geven plannen verder uit te werken. Het verlenen van een optie moet zorgvuldig gebeuren. Ook hierbij geldt dat de gemeente moet motiveren waarom een exclusieve positie wordt toegekend of de gemeente moet werken met een transparante selectieprocedure. 7.2.5 Particulier opdrachtgeverschap Bij zelfbouw geeft de gemeente grond uit aan particulieren die zelf hun woning realiseren. Dit kan individueel of in groepsverband (collectief particulier opdrachtgeverschap). Bij deze vorm wordt vaak gewerkt met een vooraf vastgestelde selectiemethode of een selectie via loting, waarmee invulling wordt gegeven aan het gelijkheidsbeginsel.
7.2.6 Eén-op-één uitgifte In sommige gevallen wordt grond direct aan één partij uitgegeven. Dit is alleen toegestaan wanneer op basis van het Didam -arrest op basis van objectieve, redelijke en toetsbare criteria kan worden aangetoond dat er slechts één serieuze gegadigde is (zie paragraaf 7.2). Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij: Integrale gebiedsontwikkeling waarbij meerdere partijen gronden in eigendom hebben; Bouwclaimconstructies; Compensatie of grondruil; Aangrenzend eigendom; Specifieke functies, zoals sociale woningbouw of maatschappelijke voorzieningen. De gemeente moet een voorgenomen één -op-één uitgifte kenbaar maken en de bijbehorende motivatie publiceren. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 38 | Pagina 8 Governance grondbeleid Voor het behalen van de doelstellingen van het grondbeleid is sprake van een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen de gemeenteraad en het college van B&W. De gemeenteraad heeft hierbij een kaderstellende rol en stelt het grondbeleid vast, inclusief de bijbehorende uitgangspunten en instrumenten. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de uitvoering van het grondbeleid binnen deze door de raad vastgestelde kaders. Tabel 2 maakt deze rolverdeling concreet voor de diverse onderwerpen binnen het grondbeleid. Tabel 2.
Rolverdeling grondbeleid raad en college Raad College Grondbeleid Vaststellen kaders (nota grondbeleid en uitvoeringsnota grondbeleid) Controleren uitvoering van grondbeleid Uitvoeren grondbeleid en verantwoording afleggen (paragraaf grondbeleid begroting en jaarrekening) Financieel Vaststellen winst- of verliesneming Instellen en mutaties reserves Instellen van een verliesvoorziening Openen, vaststellen, herzien en afsluiten van grondexploitaties Vaststellen MPG Vaststellen voorbereidingskrediet Vaststellen parameters grondexploitaties Uitvoeren grondexploitaties en rapporteren in jaarrekening, begroting en MPG Verwerving Vestigen van voorkeursrecht Onteigening Kredietverstrekker strategische verwervingen Aankoop van onroerende zaken (minnelijke verwerving) Vestigen voorlopig voorkeursrecht Gronduitgifte Vaststellen kaders voor gronduitgifte (zie hoofdstuk 7) Vaststellen kaders voor grondprijzen (zie hoofdstuk 8) Vaststellen jaarlijkse grondprijzenbrief Grondverkoop, inclusief selectieprocedures en tenders Grondverhuur, (erf)pacht en bruikleen Kostenverhaal Vaststellen kostenverhaalsregels op planniveau via het omgevingsplan (publiekrechtelijk kostenverhaal) Vaststellen van financiële bijdragen (waaronder sociaal vereveningsfonds) Sluiten van intentie- en anterieure- en posterieure overeenkomsten In rekening brengen van
kostenverhaal op planniveau Samenwerking Wensen en bedenkingen (artikel 169 lid 4 Gemeentewet) Beschikbaar stellen van kapitaal Aangaan van samenwerkingsovereenkomsten, oprichten en deelnemen aan samenwerking in rechtspersoon Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 39 | Pagina De wettelijke grondslag voor deze rolverdeling is in hoofdzaak neergelegd in artikel 160 van de Gemeentewet, dat het college bevoegd maakt te besluiten tot het aangaan van overeenkomsten en de oprichting van deelnemingen, en in artikel 189 van de Gemeentew et, waarin het budgetrecht van de gemeenteraad is vastgelegd. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 40 | Pagina 9 Tijdelijk beheer Tijdelijk beheer van gemeentelijk grondeigendom kan noodzakelijk en/of wenselijk zijn tot het moment dat de betreffende grond in ontwikkeling wordt genomen. Bijvoorbeeld om de beheerkosten te beperken. Dit gebeurt via tijdelijke uitgifte in de vorm van: 1. Verhuur 2. Pacht 3. Bruikleen In beginsel vindt iedere vorm van tijdelijk beheer plaats op basis van voortgezet gebruik. Hierbij moet worden gewaarborgd dat de gronden tijdig beschikbaar moeten zijn wanneer de gemeente deze nodig heeft. Ook bij tijdelijke uitgifte geldt het Didam -arrest en moet de gemeente, afhankelijk van de situatie, meerdere partijen de kans geven om gebruik te maken van de grond.
Per locatie wordt beoordeeld welke vorm van tijdelijk beheer financieel en maatschappelijk het meest doelmatig is. Uitgangspunt is dat het tijdelijk beheer ten minste kostendekkend wordt uitgevoerd, tenzij maatschappelijke belangen aanleiding geven hiervan af te wijken. Hierbij wordt rekening gehouden met de verwachte duur van het tijdelijk beheer, de aard en ligging van de locatie, het toekomstige gebruik, de tijdelijke impact op de leefbaarheid en ruimtelijk kwaliteit, de beheerexploitatie en het risicoprofiel. Afspraken omtrent tijdelijk beheer worden in een privaatrechtelijke overeenkomst vastgelegd met de betrokken partijen. 9.1 Verhuur Verhuur vindt plaats binnen de kaders van het Burgerlijk Wetboek (Boek 7, titel 4). Hiermee worden gemeentegronden (m.u.v. agrarische gronden) tegen een financiële vergoeding in gebruik gegeven. De afspraken over de duur van de verhuur, het toegestane gebruik, de vergoeding en de beëindiging van de overeenkomst worden vastgelegd in een huurovereenkomst. 9.2 Pacht Bij tijdelijke ingebruikgeving van agrarische gronden maakt de gemeente gebruik van geliberaliseerde pacht als bedoeld in het Burgerlijk Wetboek (Boek 7, titel 5). Deze pachtvorm biedt voldoende flexibiliteit om gronden tijdig beschikbaar te krijgen voor t oekomstige ontwikkelingen.
De afspraken over de duur van de pacht, het toegestane gebruik, de pachtprijs en de beëindiging van de overeenkomst worden vastgelegd in een pachtovereenkomst. Als grondslag voor de bepaling van de pachtprijs wordt aangesloten bij de jaarlijks door het Rijk vastgestelde regionorm. 9.3 Bruikleen Met bruikleen wordt gemeentelijk eigendom om niet tijdelijk in gebruik gegeven. Dit kan bijvoorbeeld worden ingezet voor maatschappelijke, culturele of recreatieve activiteiten die een bijdrage maatschappelijk leveren. De afspraken omtrent gebruik, beheer, onderhoud en beëindiging worden vastgelegd in een bruikleenovereenkomst. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 41 | Pagina 10 Snippergroen en oneigenlijk gebruik gemeentegrond De gemeente Stadskanaal heeft te maken met vraagstukken rond om snippergroen en oneigenlijk gebruik van gemeentegrond. Hoewel deze onderwerpen geen kerninstrumenten van het grondbeleid vormen, hangen zij wel nauw samen met beheer en gebruik van gemeentelijk grondeigendom en vragen zij om duidelijk beleidsmatige kaders . In dit hoofdstuk worden daarom algemene uitgangspunten geformuleerd voor de wijze waarop de gemeente omgaat met snippergroen en oneigenlijk gebruik van gemeentegrond.
De nadere uitwerking van toetsingscriteria, procedures en uitvoeringsregels vindt vervolgens plaats in een afzonderlijke beleidsdocument (bijvoorbeeld Nota ‘Snippergroenbeleid en oneigenlijk grondgebruik’). 10.1 Snippergroen Snippergroen is een klein, versnipperd stuk openbaar groen dat in eigendom is van de gemeente, geen zelfstandige functionele of ruimtelijke betekenis heeft voor de openbare ruimte, en meestal grenst aan particuliere percelen, zoals tuinen of erven. Veel gemeenten bieden inwoners de mogelijkheid om ‘snippergroen’ aan te kopen. In het snippergroenbeleid wordt vastgelegd onder welke voorwaarden verkoop van ‘snippergroen’ mogelijk is. De verkoopbereidheid hangt doorgaans samen met factoren zoals de ligging van de grond, aanwezigheid van kabels en leidingen, de gevolgen voor de verkeers- en sociale veiligheid. Sinds 2008 hanteert de gemeente Stadskanaal in beginsel een vraaggerichte werkwijze in relatie tot de verkoop van snippergroen.
In 2021 is een toetsingskader voor de verkoop van groenstroken vastgesteld: Aanvrager is eigenaar van de woning én de tuin/het erf; De betreffende strook snippergroen grens direct aan de tuin/het erf van de aanvrager; Er zijn geen bezwaren vanuit de omgeving, zoals onder andere het ontstaan van sociale onveiligheid en/of overlast; Er zijn geen bezwaren voor het verkeer en/of de verkeerskundige situatie; Er zijn geen stedenbouwkundige en/of landschappelijke bezwaren; De groenstrook valt niet onder structureel groen (onder structureel groen wordt verstaan: groenstroken die een bijdrage leveren aan de ruimtelijke structuur van een gebied of omgeving). In 2023 is besloten om verzoeken tot verkoop van groenstroken tot nader orde niet in behandeling te nemen. De tijdelijke stop moet voorkomen dat door netbeheerder Enexis gewenste gronden voor uitbreiding van elektriciteitsstations in handen komt van particulieren. De tijdelijke stop heeft overigens uitsluitend betrekking op verzoeken tot verkoop van groenstroken . De gemeente behoudt de mogelijkheid om uit eigen beweging te besluiten een groenstrook te verkopen. De gemeente Stadskanaal is voornemens verzoeken tot verkoop van snippergroen op termijn weer in behandeling te nemen.
Totdat de toetsingscriteria en voorwaarden voor dergelijke grondverkopen zijn geactualiseerd, worden nieuwe verzoeken echter nog niet in behandeling genomen. De geactualiseerde toetsingscriteria worden uitgewerkt in een afzonderlijk beleidsdocument. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 42 | Pagina 10.2 Oneigenlijk gebruik gemeentegrond Oneigenlijk gebruik van gemeentegrond betreft het zonder toestemming gebruiken of toe-eigenen van gemeentelijke grond door derden, in strijd met het gemeentelijk beleid of de openbare functie van de grond. Dit kan leiden tot verlies van gemeentelijk eigendom, aantasting van de openbare ruimte en rechtsongelijkheid. Veel gemeenten worden geconfronteerd met situaties van oneigenlijk gebruik van gemeentegrond en de daarmee samenhangende juridische, financiële en beheermatige vraagstukken. De aanpak hiervan blijkt in de praktijk vaak complex door het ontbreken van duidelijke beleidsmatige kaders en organisatorische verankering. Tegelijkertijd verplicht artikel 160 lid 3 van de Gemeentewet de gemeente om alle noodzakelijk maatregelen te treff en om haar rechten en bezittingen te beschermen. De gemeente is op basis van artikel 5.2 van het Burgerlijk Wetboek ook bevoegd om op te treden tegen iedereen die zonder toestemming gebruik maakt van gemeentegrond.
De gemeente Stadskanaal is voornemens beleid te ontwikkelen voor de omgang met oneigenlijk gebruik van gemeentegrond. Hierbij wordt niet alleen ingezet op het verkrijgen van inzicht in de aard en omvang van het oneigenlijk gebruik binnen de gemeente , maar ook op het ontwikkelen van duidelijke beleidsmatige kaders. Deze kaders moeten allereerst voorzien in een heldere procedure voor de behandeling van situaties van oneigenlijk gebruik. Daarnaast moet duidelijk worden onder welke voorwaarden legalisatie, verkoop of terugvordering van gemeentegrond aan de orde is. De nadere uitwerking hiervan vindt plaats in een afzonderlijk beleidsdocument. Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT 43 | Pagina 11 Begrippenlijst Anterieure overeenkomst: privaatrechtelijke overeenkomst over kostenverhaal, gesloten vóór een planologische wijziging van het omgevingsplan. BOPA (buitenplanse omgevingsplanactiviteit): omgevingsvergunning waarmee een activiteit wordt toegestaan die afwijkt van het geldende omgevingsplan. Bouwclaim: constructie waarbij een grondeigenaar zijn grond aan de gemeente levert in ruil voor het recht om later een aantal bouwrijpe kavels af te nemen. Bouwrijp maken: grond geschikt maken voor bebouwing, zoals slopen, saneren en het aanleggen van riolering, kabels, leidingen en bouwwegen.
Didam-arrest: uitspraak van de Hoge Raad (2021) die bepaalt dat de overheid grond bij meerdere gegadigden via een open, transparante en objectieve procedure moet uitgeven, tenzij kan worden vastgesteld dat er slechts één gegadigde is. Grondexploitatie: meerjarige financiële raming van de kosten en opbrengsten van het verwerven, bouw- en woonrijp maken en uitgeven van grond binnen een plangebied. Kostensoortlijst: wettelijk vastgelegde lijst (bijlage IV Omgevingsbesluit) van kostenposten die voor kostenverhaal in aanmerking komen. Kostenverhaal: wettelijke verplichting voor de gemeente om gemaakte kosten voor gebiedsontwikkeling te verhalen op de partij die profijt heeft van de ontwikkeling. Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) : jaarlijks gemeentelijk overzicht van de financiële stand van zaken van alle lopende grondexploitaties. Omgevingsplan: gemeentelijk plan onder de Omgevingswet met alle regels voor de fysieke leefomgeving. Opvolger van het Chw-bestemmingsplan. Onroerende zaak: Gronden en daarop of – in gebouwde bouwwerken en gebouwen. Onteigening: publiekrechtelijk instrument waarmee de gemeente gronden verplicht in eigendom kan verkrijgen als uiterste middel, tegen volledige schadeloosstelling van de eigenaar. Stichtingskosten: alle kosten om vastgoed te realiseren, inclusief grondkosten, bouwkosten en bijkomende kosten.
Voorkeursrecht: publiekrechtelijk instrument dat de gemeente het eerste recht geeft op aankoop van grond wanneer een eigenaar wil verkopen. Woonrijp maken: de openbare ruimte definitief afwerken na de bouw, zoals verharding, groen, straatverlichting en straatmeubilair. 12 | Bronnen | Collegebesluit opschorten verkoop groenstroken d.d. 30 maart 2021 | Collegebesluit Verlengen tijdelijke stop in behandeling nemen van verzoeken tot verkoop groenstroken d.d. 8 juli 2025 | Financiële effecten crisis bij gemeentelijke grondbedrijven (Deloitte, 2012) | Grondbeleid en het programma | Informatiepunt Leefomgeving | Grondbeleid het handboek voor gemeenten (Deloitte, 2019) | Handreiking | kostenverhaal | en | financiële | bijdragen | Omgevingswet | (Ministerie | van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2022). | Handreiking sociale grondprijzen (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2026). | Kamerbrief Modernisering Grondbeleid, d.d.
19 juni 2023, Ministerie BZK | Nota Grondbeleid 2017, gemeente Stadskanaal | Agenda Stadskanaal - | Raadsvergadering maandag 27 februari 2017 19:30 - iBabs Publieksportaal | Nota Reserves en Voorzieningen 2022-2025, gemeente Stadskanaal | Rapport | Rekenkamer | Stadskanaal | inzake | Grondbeleid, gemeente Stadskanaal | Agenda Stadskanaal - Raadsvergadering dinsdag 10 juni 2025 20:30 - 23:30 - iBabs Publieksportaal | Omgevingsvisie Stadskanaal, gemeente Stadskanaal | Agenda Stadskanaal - Raadsvergadering maandag 19 januari 2026 19:30 - iBabs Publieksportaal | Overwegingen voor een actief grondbeleid d.d. 3 juni 2025, ledenbrief VNG | Regionale woondeal 2022-2030 Regio Oost Groningen Woondeals Groningen 2022 -2030 | Home | Volkshuisvesting Nederland | Regio Deal 2.0 Agenda Stadskanaal - | Raadsvergadering dinsdag 9 juli 2024 19:00 - iBabs Publieksportaal | Toekomstperspectief | Stadskanaal- | Musselkanaal Agenda Stadskanaal - | Raadsvergadering maandag 22 september 2025 19:30 - iBabs Publieksportaal | Tweede Voortgangsrapportage Modernisering Grondbeleid, d.d. 20 december 2024, Ministerie BZK | Voortgangsrapportage Modernisering grondbeleid, d.d.
3 april 2024, Ministerie BZK | Vrijwillig programma | Informatiepunt Leefomgeving | Wie is bevoegd tot het vaststellen van grondprijzen, de raad of het college? | VNG | Wijziging Omgevingsvisie (Woonvisie) Agenda Stadskanaal - | Raadsvergadering maandag 29 juni 2026 19:30 - iBabs Publieksportaal | Woonvisie 2020-2025 Agenda Stadskanaal - Raadsvergadering maandag 7 september 2020 19:30 - iBabs Publieksportaal | Woonzorgvisie en | uitvoeringsplan | op | hoofdlijnen, | Meerjarenvisie | 2026-2030, | gemeente Stadskanaal Agenda Stadskanaal - | Raadsvergadering maandag 22 september 2025 19:30 - iBabs Publieksportaal Nota Grondbeleid 2026-2030 CONCEPT | 44 | Pagina