CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Deel 2: concept toekomstperspectief Stadskanaal Musselkanaal

Raadscommissie 23 juni 2025, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Toekomstperspectief Stadskanaal-Musselkanaal (Masterplan Regiocentra Fase 2)11.385 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Observaties

C

C

O

O

N

N

C

C Luchtfoto Grote Markt n in Groningen

T

86

T

Het Willem Diemerplein en de Willem Diemerstraat zijn stenig en sterk ingericht op de auto. De schaal van het hele plein is fors: groter dan de Grote Markt in de stad Groningen. Een echt pleingevoel ontbreekt en de verblijfskwaliteit is laag. De relaties tussen de omliggen de gebouwen en het plein zijn beperkt, zowel ruimtelijk als programmatisch.

P

P

Schaalvergelijking •

E

E

Luchtfoto Willem Diemerplein in Musselkanaal

87

Aanbevelingen

•

Het hele centrum verdient een andere aanvliegroute waarin niet de auto en het parkeren leidend zijn, maar de kwaliteit van de openbare ruimte, de verblijfskwaliteit en de kwaliteit van de routes binnen het centrum en tussen het centrum en de omgeving. Daarbij dient de auto zich te voegen naar de openbare ruimte in plaats van andersom. Door hier goed aan te ontwerpen en op een hoger schaalniveau naar de opgave te kijken, kan dit tot een enorme kwaliteitsslag leiden zonder dat de autobereikbaarheid daar onder lijdt.

C

C

Een nieuw dorpshuis is voor het centrum een aanwinst. Zoek hiervoor de best passende plek met de grootste meerwaarde, waarbij het buurthuis ook gebruikt kan worden om loop en levendigheid te brengen. Breng daartoe verschillende scenario’s in beeld: van een vrijstaand dorpshuis tot een dorpshuis als onderdeel van een nieuw te ontwikkelen bouwblok, al dan niet georiënteerd op een nieuw verblijfsplein aan het water of het Willem Diemerplein. Ontwerp eraan en maak op basis hiervan een afweging die op de korte en de langere termijn z’n waarde bewijst.

O

O

•

•

•

E

E

P

T

T

88

P

Aan de Marktstraat ligt een enorme kans voor aanzienlijk meer verblijfskwaliteit, waarmee het centrum verbonden kan worden met het kanaal. De aanpak van de openbare ruimte kan hier gelijk oplopen met de (her)ontwikkeling van het bouwblok tussen de Willem Diemerstraat, de Marktstraat en het Willem Diemerplein. Hier liggen kansen voor het toevoegen van passende woningen in de nabijheid van voorzieningen en plintfuncties die waarde geven aan de straat en profiteren van de nabijheid van het kanaal. Herontwikkeling van het bouwblok kan ook helpen om de het gehele centrum veel beter leesbaar en beleefbaar te maken.

Zowel voor Spoordok, het schiereiland annex Havenkwartier en het centrum is een aantrekkelijke extra voetgangersbrug bijzonder waardevol. Zo worden de verschillende gebieden beter met elkaar verbonden, komen de individuele kwaliteiten en potenties van de locaties nog meer in elkaars nabijheid te liggen en wordt geïnvesteerd in extra langzaamverkeersroutes die weer bijdragen aan de verblijfskwaliteit. Breng de verschillende opties goed in kaart.

C

C •

N

N

Trek de voor Musselkanaal zo kenmerkende groenstructuren door tot in het centrum. Zo kan het centrum beter verbonden worden met de omgeving, ontstaat er meer verblijfskwaliteit en wordt het Willem Diemerplein ook klimaatrobuuster. Vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie zal het hoe dan ook nodig zijn om de huidige overmaat aan parkeren te gebruiken om het (bestaande) groen aanzienlijk meer ruimte te geven.

89

Aanbevelingen

Het kanaal Parken Pleinen Winkelen en dagelijkse boodschappen Beter verbonden wandelroute Snelfietsverbinding Woningbouwlocatie

C

C

Zoekgebied nieuw dorpshuis

Sturen op voorkanten

O

O

Wandelroute

N

N

P

Verbinding

C

C

E

E

P

P

T

T

GSPublisherVersion 548.80.91.4

90

91

Aanbevelingen

P

C

C

O

O

N

N

C

C

E

E

P

P

T

T

Referentie Doelenplein Delft Minder auto’s, stevig boomdak, verbondenheid met het water

Groen verbinden Nieuwe pleinen met menselijke maat Wandelroute 92

93

C

C

O

O

N

N

C

C

E

E

P

P

T

T Een nieuw verblijfsplein ter plaatse van de Willem Diemerstraat kan het centrum weer aan het kanaal hechten en verbinden met het Spoordok.

94

95

Dideldom Dideldom is door de gemeente Stadskanaal aangewezen als voorkeurslocatie voor een station aan de Nedersaksenlijn. De komst van het station kan een extra impuls geven aan de gebiedsontwikkeling op de plek waar decennialang Philips gehuisvest was. De ligging aan het spoor, een goede (ov) bereikbaarheid, de aanwezige cultuurhistorie en de economische activiteit er al aan het opbloeien is bieden een prachtige basis voor de toekomstige ontwikkeling van Dideldom.

C

C

O

O

Wie weleens in Stadskanaal komt, zal vast en zeker gebouw S kennen: een van de bewaard gebleven Philips-gebouwen op Dideldom. Het is weliswaar geen monument, maar absoluut monumentaal. Uniek naoorlogs erfgoed dat een tweede leven verdient. In twee andere voormalige Philips-panden is dat tweede leven eigenlijk al begonnen: de gebouwen D en E. Hier bevindt zich Makeport Mercurius, een initiatief van ondernemers en onderwijsinstellingen. Het is een plek waar innovatie, onderwijs en de maakindustrie samenkomen en samenwerken.

N

N

C

C

E

E

P

P

T

T

Vooruitlopend op deze ontwikkelvisie zijn de kansen van Dideldom al uitvoerig verkend. Het resultaat is het ambitiedocument Dideldom 2050 waarmee Stadskanaal zich voorbereid op de komst van de Nedersaksenlijn. Het document belicht de potentie van een nieuw station en de kansen voor onderwijs, werk en wonen. Daarin wordt onder meer onderzocht hoe Makeport Mercurius uit kan groeien tot een volwaardige campus, En welke betekenis die campus kan hebben voor Stadskanaal en de bredere regio.

97

C

C

Het werk dat met Dideldom 2050 al is verzet, verklaart ook de hoge uitwerkingsgraad van dit hoofdstuk. Daarbij vertaalt de visie zich hier naar een concreet toekomstbeeld waarbij Dideldom zich in 2050 heeft ontwikkeld tot een betekenisvol deel van Stadskanaal met een uitgesproken eigen karakter en identiteit, sterk verankerd in de omgeving. Het wordt een robuuste wijk met een aantrekkelijke campus. Er wordt gewoond, gewerkt en gestudeerd.

O

O

N

N

De wijk is stevig ingebed in groen: het landschap en de gebouwen werken er samen. Dankzij een snelfietsverbinding over de oude spoorlijn is het centrum van Stadskanaal dichtbij. De treinverbinding faciliteert ondertussen studenten en forensen. Het gebied rondom het Ceresmeer is een natuurgebied geworden waar volop gerecreëerd wordt.

C

C

E

E

P

P

T

T

De oude Philips-gebouwen zijn het vertrekpunt geweest voor een gebiedsontwikkeling waarbij zich in de voetsporen van het verleden, in een aantal decennia, een herkenbare en duurzame wijk ontwikkeld heeft. Het stoere, industriële karakter zie je er nog duidelijk terug. De rationele opzet van het voormalige Phillipsterrein herken je in de structuur van de nieuwe wijk. Tussen duurzaam getransformeerde industriegebouwen zijn nieuwe gebouwen verrezen: circulair en biobased gebouwd, en ingebed in stevige groenstructuren.

99

C

C

Dideldom in 1949

O

O

N

N

Het interieur van Gebouw A, de montagehal van de halfgeleiders.

Cultuurhistorische analyse

C

C Ontwerp van F. Klein en H.A. Maaskant voor de Philips-fabriek. Bron: BOUW, 1957

100

101

T

T

Lang is Dideldom een perifeer gebied, ingesloten tussen drie waterwegen en een spoorlijn. Die ligging maakt het ideaal voor functies die tussen de woonbebouwing niet gewenst zijn, zoals een scheepswerf, een glasfabriek, twee begraafplaatsen, een gasfabriek en een watertoren. Dat verandert na 1945 wanneer de gemeente Ontswedde plannen maakt voor een woonwijk op Dideldom, als onderdeel van een groter uitbreidingsplan.

P

P

Aan de zuidzijde van Stadskanaal ligt Dideldom, daar waar voorheen de Philips-fabriek actief was. Een deel van de oude fabrieksbebouwing staat er nog. Ze geven Dideldom karakter. Dideldom ligt op de plek waar het Stadskanaal een knik maakt. De ruimtelijke structuur is sterk beïnvloed door de waterstructuren die voor de ontginning aangelegd zijn, zoals het kanaal en de diepen van Nieuw-Buinen. De naam wordt in de negentiende eeuw al gebruikt. Waar het precies vandaan komt is niet bekend. Al zou het te herleiden kunnen zijn naar Dideldum, een bundel drinkgedichten van de Duitse dichter en tekenaar Wilhelm Busch.

E

E Plan Maaskant 1956, ingebed in de woonwijk. Bron: Het Nieuwe Instituut

De woonwijk komt er niet. In plaats daarvan krijgt Dideldom een industriële bestemming. Met de komst van Philips naar Stadskanaal komt het gebied razendsnel in ontwikkeling, op basis van een plan van de Rotterdamse architect Hugh Maaskant. Aanvankelijk wordt uitgegaan van de bouw van en diodefabriek omringd door wooncomplexen. In 1959 volgt het besluit om naast die fabriek ook een beeldbuizefabriek te bouwen, waarmee heel Dideldom inderdaad een industriegebied wordt.

Dideldom in verbinding

STAR locatie

Dideldom wordt een levendig en leefbaar woonwerkgebied. Daarbij speelt het prioriteren van verschillende verkeersstromen een belangrijke rol. Met name langzaam verkeer moet goed worden gefaciliteerd. In de kaart op pagina 32-33 hanteren we daarom het STOMP-principe als leidraad: stappen > trappen > ov-voorzieningen > Mobility as a Service (MaaS: deelauto’s) > personenvervoer. Daarmee geven we prioriteit aan duurzame vormen van mobiliteit, zoals lopen, fietsen en openbaar vervoer. Minder duurzame mobiliteitsvormen, zoals de auto, krijgen een lagere prioriteit.

Centrum

O

O

N

Bestaande mobiliteitskaart: trein, bus en fiets. Het huidige knooppunt bevindt zich in het centrum. Het voormalige spoor biedt kansen om getransformeerd te worden tot fietspad

N

Dideldom transformeert tot een aantrekkelijke, loopen fietsvriendelijke omgeving met een fijnmazig netwerk van veilige en toegankelijke fietsverbindingen. Ook op regionale schaal krijgt de fiets een prominente plaats, waarbij het pad ten westen van het spoor snelle fietsverbindingen mogelijk maakt. Dit bevordert niet alleen duurzame mobiliteit, maar versterkt ook de samenhang tussen verschillende delen van het dorp en de omliggende regio. In het stedenbouwkundig plan wordt de ontsluiting van autoverkeer van en naar de campus (en het station) op termijn richting het oosten verlegd, langs de historische waterlopen. Met deze verplaatsing ontstaat ter hoogte van de Kathodeweg meer ruimte voor campusontwikkelingen en langzaam verkeer. Tegelijkertijd ontstaat aan het Pagediep een meer overzichtelijke entree, die bijdraagt aan zowel de toegankelijkheid als de esthetische en ruimtelijke kwaliteit van het gebied.

C

C

Dideldom

C

C m

E

4k

E

P

P

T

15

T km

De afwaardering van de N-weg door Stadskanaal is een kans om Dideldom weer met het centrum te verknopen. Het gesprek hierover moet op provinciaal niveau gevoerd worden

102

Hoofdstructuur Stadskanaal

103

In de voetsporen van Philips Eerder noemden we al het belang van de landschappelijke dragers voor de toekomstige ontwikkeling van Dideldom. In het stedenbouwkundig plan worden deze op vier manieren benut: 1. Bij nieuwe infrastructurele ingrepen worden de historische ontginningsstructuren van de linten en de Electronicaweg versterkt. 2. De nog waardevolle bestaande Philips-bebouwing blijft intact en wordt getransformeerd. De gebouwen worden behouden als herkenbare ankerpunten van het gebied.

Bosland, België Principes bij herontwikkeling Dideldom: A: Behoud waardevolle gebouwen, zichtbaar in het landschap

C

C

B: Gebruik voormalige contouren voor nieuwe landschappelijke invullingen

K

F

R

M

N

A

C

H

ap

Q

P

C

C L

L

G

Z

V

U

T

O

A O

E

E

P

Links: Dideldom in het verleden, met alle Philips-gebouwen. Rechts: de situatie in 2024, met het zonnepark en de overgebleven gebouwen S, D en E

P

GSPublisherVersion 1160.80.80.100

N

N

4. Nieuwe bebouwing kan plaatsvinden op de oorspronkelijke contouren van de Philips-gebouwen. Hiermee wordt de historische structuur van het terrein behouden, terwijl tegelijkertijd nieuwe ontwikkelingen ruimte krijgen. Ook vanuit ecologisch oogpunt is het gebruik van de bestaande contouren interessant: verdichte bodems hergebruiken heeft de minste impact op het bodemleven.

C: Realiseer nieuwbouw op de locaties van verdwenen gebouwen, stevig ingepakt door boomkaders

O

O

3. Bij nieuwe transformaties wordt gerefereerd aan de voormalige contouren van het Philips-terrein. Locaties van voormalige bebouwing worden daarbij ruimtelijk gemarkeerd en zichtbaar gemaakt door uit bomen opgebouwde contramallen. De ontstane ruimten kunnen gebruikt worden voor publieke functies, zoals fietsenstallingen.

GSPublisherVersion 1160.80.80.100

Huidige situatie van Gebouw S en gebouw D/E Foto: Huisman Media via Dagblad van het Noorden

104

T

T Dideldom na het slopen van een aantal Philips-gebouwen Bron: Museum Philips Stadskanaal

Referentie: omgaan met contouren. De Groene Kathedraal van Marinus Boezem in de Noordoostpolder

105

De 12 principes van Dideldom

Innovatiehub landbouw, biobased gewassen

Water en bodem zijn sturend Doorgaande ecologische structuren

Duurzame mobiliteit: de fietser en het ov op 1

Bestaande cultuurhistorische kwaliteiten worden benut

Dideldom wordt een bereikbare plek, een robuuste wijk met een aantrekkelijke campus en ruimte voor bedrijven. Dat gebeurt aan de hand van twaalf principes.

Lokale verbondenheid

Historische structuren worden hersteld

Regionale verbondenheid

Aantrekkelijke leeromgeving

Klimaatrobuust en waterbufferend park

Landschapsreinigingsprincipe

Heldere ontsluiting

C

C

O

O

N

N

C

C

E

E

P

P

T

T 106

107

3

Fase 1

5

Fase 2 1

6

Stap voor stap naar een nieuw Dideldom

7

2

13

Fase 3 10

11

Hoewel alle ontwerpprincipes in hun geheel worden doordacht, vindt de uitvoering niet ineens plaats. Dideldom wordt in fasen herontwikkeld. Dat begint klein, door te werken met wat er nu is. Naarmate meer grond en meer budget beschikbaar komen, gaat de ontwikkeling van het gebied verder.

12 11

11

3

5

9

GS Pub ion ers erV

lish 0.8

114 1.1

1.8 00

7

13

11

1. Aanleg onderdoorgang 2. Bouw perron 3. Aanleg plein 4. Bouw busstation met toe- en afrit 5. Bouw multifunctioneel pand 6. Aanplanten van bos (met fietsplein in gebouwcontour)

108

7. Aanleg busstop op het plein 8. Verplaatsen hoofdontsluiting 9. Plein vergroten 10. Terugbrengen waterloop Buinermond 11. Bouw nieuwe woningen aan historisch lint 12. Aanleg park 13. Uitbreiden P+R langs spoor 14. Ontwikkelen biobased innovatiehub

Om Dideldom te ontwikkelen richting een woonmilieu is een bestuurlijke keuze nodig: reductie van de maakindustrie. Hierboven de planologische beperkingen die van invloed zijn op de huidige situatie

T

T Maatregelen lange termijn

P

P

Bestaande gebouwen Campusprogramma Ov-knoop Parkeergarage Fietsnetwerk Wegen Lintwonen Wonen Maakindustrie

Voordat de strategie voor Dideldom wordt ontwikkeld, moeten alle beperkingen aangepakt en beslissingen genomen worden. Ondertussen helpt een gefaseerde ontwikkeling helpt bij het stap voor stap doorvoeren van kleine veranderingen. De fasen 1 en 2 beginnen klein en draaien om de bestaande gebouwen op het terrein. Fase 3 omvat de ontwikkeling van het station dat Dideldom verbindt met de regio. Fase 4 is het meest complex en bereidt het terrein voor op de ontwikkeling van woningen in het gebied. Fase 5 rondt de strategie af met de ontwikkeling van het hart van Dideldom, wanneer de huur van het zonnepark voorbij is. Dit markeert de afsluiting van het traject en rondt de verbinding van de buurt als geheel af.

E

4

12

E

14

Met betrekking tot het nieuwe station kan er een beslissing komen over een mogelijke verandering in de grenzen tussen provincies – dat heeft invloed op de uitvoering van toekomstige ontwikkelingen. Op het gebied van huisvesting laat de kaart aan de rechterkant een aantal planologische beperkingen zien, zoals de huidige industriecategorie en geluidsoverlast van de N-weg. Ook wordt Dideldom nu opgedeeld door een zonnepark, waarvan de lease minstens tot 2038 duurt.

C

2

C

1

N

N

Fase 5

10

8

De ambities voor Dideldom zijn gericht op een naadloos ontwerp dat geschiedenis, landschap, stedenbouw en architectuur combineert, op basis van een aantal kernprincipes. Om dat te kunnen verwezenlijken, moeten we de factor tijd relativeren. Daarom presenteren we de strategie hier in fasen.

O

O

12

14

6

C

C

Fase 4

109

Fase 1

Bestaande gebouwen Campusprogramma

Campus Makeport Werken met wat er is

Centraal in fase 1 staan de voormalige fabrieksgebouwen die overgebleven zijn op het Philips-terrein. De meeste zijn gesloopt, maar de kwaliteit van de nog overeind staande gebouwen S, D en E is een goed startpunt. De waarde van dit industriële erfgoed zit in de manier waarop de panden oorspronkelijk gebouwd zijn, maar ook in de bijzondere ruimtes tussen de afzonderlijke gebouwen.

Makeport Mercurius in Gebouw D/E

C

C

Werken met wat er is – dat betekent het onderzoeken van de mogelijkheden die de renovatie van gebouwen biedt, en van de kansen tot herbestemming van bestaande structuren tot nieuwe functionele gebouwen. Zo wordt het verleden van de plek gerespecteerd en gewaardeerd, ontstaat een gevoel van verbondenheid met de geschiedenis van de plek. Bovendien wordt Dideldom op een duurzame manier herontwikkeld in een tijd waarin de bouwindustrie een van de grootste veroorzakers van klimaatverandering is.

O

O

Om de voormalige industriegebouwen weer in gebruik te kunnen nemen, moeten ze hersteld en opgeknapt worden. Gebouw D en E, voorheen kantooren kantineruimte, zijn al opgeknapt en opnieuw in gebruik genomen op het Mercurius Business Park. Er zitten ondernemers, er zijn werk- en vergaderruimtes en het project Makeport Mercurius heeft hier een plek gekregen. In Gebouw S zit een sportschool die intussen goed loopt.Daarmee is er weer dynamiek en reuring op het terrein. Het opnieuw activeren van de gebouwen en de pioniersgeest van de huidige gebruikers vormen samen een goede basis voor de opzet van een campus.

2

Bestaande cultuurhistorische kwaliteiten benutten

2

1

Huidige situatie van Gebouw S en gebouw D/E Foto: Huisman Media via Dagblad van het Noorden

110

De manier waarop de voormalige Philipsgebouwen zijn ontworpen, biedt genoeg flexibiliteit voor een nieuw programma. Dat kan met een beperkt aantal complexe en minder complexe ingrepen. Zo kunnen nieuwe verticale verbindingen in de fabriekshal van Gebouw S waarde toevoegen aan het gebouw en het gebied, in lijn met de ambitie die Stadskanaal voor de nieuwe campus heeft.

In het voormalige Gebouw S zit een sportschool

T

T 2

In Gebouw S, de voormalige beeldbuizenfabriek, kan het campusprogramma uitgebreid worden met extra kantoorruimte, vergaderzalen, trainingsruimte en praktijklokalen. Zo kan dit pand een katalysator worden voor de verdere gebiedsontwikkeling.

P

P

1 Historische structuren herstellen Gevels repareren

E

Kansen

C

E

De waarde van de historische gebouwen die overgebleven zijn op het Philips-terrein, is groot. Twee van de drie overgebleven panden hebben intussen een nieuwe functie, en daarmee is er nieuwe activiteit op de plek. Met welke ingrepen en strategieën kan dit de basis vormen voor de opzet van Campus Makeport?

C

historische structuren herstellen

N

N GSPublisherVersion 1182.80.80.100

Interieur van de sportschool in Gebouw S

111

Verleden en toekomst smelten samen

Flexibel en toekomstbestendig Ondanks het strakke ritme en het stramien dat Maaskant aan Gebouw S gaf, biedt het genoeg flexibiliteit en ruimte voor toekomstig gebruik. Dat geldt in het bijzonder voor de eerste verdieping, die een constructief wonder is: een grote hal zónder kolommen.

+5.200

kantoren

GSPublisherVersion 1055.81.81.100

E

E

P

P

T

T

Maaskant ontwierp niet alleen de gebouwen met zorgvuldigheid, maar besteedde ook veel aandacht aan de positionering en planning van een zeer functioneel opgezet fabrieksterrein. De gebouwen kregen duidelijke ingangen en toegangswegen vanaf de hoofdstraat. De circulatie liep door de verschillende panden en strekte zich uit tot aan de buitenruimte, die in directe verbinding stond met naburige gebouwen. Deze transparantie maakte navigeren makkelijk voor de gebruikers van het terrein. We kunnen ervan leren bij het het ontwerpen van nieuwe interventies, en in het algemeen als het gaat om de verbinding tussen gebouwen en de stad. Ook voor de nieuwe functies in Dideldom is het contact tussen verschillende onderdelen en gebouwen belangrijk: een terrein dat opgebouwd is uit met elkaar verbonden elementen, en waar mensen en functies elkaar vinden, is vruchtbare grond voor samenwerking, dynamiek en levendigheid.

C

C Gebouwen D/E, Gebouw S en de fabrieksschoorsteen. Foto: Harry Cock

N

N

Transparante opzet

Trappenhuis met kunstwerk Mercurius. Bron: Museum Philips Stadskanaal

112

kleedkamers

O

O

Gebouw D/E in 2024. Foto: Harry Cock

Gebouw S in 2024. Foto: Harry Cock

productiehal

GSPublisherVersion 1060.81.81.100

113

±0

+5.200

Mannen en vrouwen hadden in de jaren zestig in een fabrieksgebouw elk hun eigen kleedruimtes en verplaatsten zich via gescheiden routes. De werknemersingang liep direct door die kleedkamers. Op de begane grond van Gebouw S zijn deze kleedruimtes terug te vinden. De mezzanine was de plek waar de administratie plaatsvond, terwijl de kantoren een visuele verbinding met de productiehal op de begane grond hadden. Trappenhuizen en toiletten bevinden zich aan de randen van het gebouw.

+7.200

±0

C

C

Een paar jaar na de sluiting van de vestiging in Stadskanaal werden bijna alle Philips-gebouwen gesloopt. Gelukkig bleven Gebouw S en Gebouw D/E staan. Samen met het trappenhuis – gesierd door een schilderij van Mercurius – en de schoorsteen zijn het de herkenningspunten die de geschiedenis van Dideldom verbinden met het heden. De fragiliteit van de gebroken fabrieksvensters en het solide casco van de gebouwen die de tand des tijds hebben weerstaan, symboliseren hoe verleden en toekomst hier samensmelten. Iets dat op het oog stuk is, kan zomaar de basis zijn voor een waardevolle nieuwe laag.

Philips-terrein, ca. 1970. Bron: Het Philips Gevoel. 50 jaar Philips in Stadskanaal

+7.200

+11.500

Stadskanaal groeide in de jaren zestig van de vorige eeuw stevig, lieten we in deel 1 van dit document al zien. Daarin had de komst van Philips een belangrijk aandeel. Bijna alle productiegebouwen die het bedrijf in Stadskanaal liet bouwen, verrezen in dit decennium. Architect Hugh Maaskant ontwierp ze, beginnend met Gebouw A. Hij maakte stevige gebouwen die deden waarvoor ze bedoeld waren, maar had ook oog voor schoonheid en detail.

+11.500

Campus Makeport: een hybride leeromgeving met competentiegericht onderwijs

+11.500

+7.200 +5.200 +3.600

±0

bus

C

De campus moet vooral laagdrempelig zijn. Een repaircafé op het terrein kan een ontmoetingsplek voor de buurt worden. Tegelijkertijd ademt de campus innovatie. Hij kan zo worden vormgegeven dat mensen zich er een leven lang kunnen ontwikkelen. Praktijkgericht onderzoek kan er in interdisciplinaire teams worden uitgevoerd: een co-creatie van bedrijven, leerlingen, studenten, docenten en professionals. Campus Makeport moet bovendien een plek worden waar leerlingen zich gekend en gewaardeerd voelen. Het ontwikkelen van een volwaardige campus kan in drie stappen, die we op de volgende pagina’s toelichten.

C

Op het voormalige Philips-terrein is Makeport Mercurius een unieke ontwikkeling. Ondernemers, de overheid en het onderwijs geven gezamenlijk vorm aan dit initiatief, dat onderwijsinstellingen en ondernemers uit de regio moet verbinden en versterken. Binnen de ontwikkeling van Dideldom kan een sterk neergezette Campus Makeport de plek bij uitstek worden waar innovatie, de maakindustrie en het onderwijs samenkomen en samenwerken. De koppeling tussen bedrijven en onderwijs zet in op wederkerigheid. Vakmensen zijn hard nodig, en ondernemers zien mogelijkheden om mensen op te leiden in de maakindustrie. Het onderwijs ziet op haar beurt veel potentie in een contextrijke leeromgeving. Campus Makeport moet een hybride leeromgeving worden, met competentiegericht onderwijs als uitgangspunt. Leerlingen die praktisch bezig willen zijn kunnen hier aan de slag.

station

O

O

GSPublisherVersion 1060.81.81.100

N

N

C

C

E

E

P

P Bronx Floors Gordon Matta-Clark parkeren praktijklokalen sportschool kantoor ruimtes (start-ups / scale-ups / MBP) bibliotheek / eLAB Philips-museum nieuwe functie op verdieping stadsmaakplaats vergaderruimtes kantine repaircafé / e-waste-café algemeen / faciliteiten

Nieuwe verticale verbinding in bestaand gebouw Anton Eindhoven, DiederenDirrix

T

T 114

P

Presentatieruimte in voormalig industriegebouw. Frac&Pdc, Lacaton & Vassal

115

Fase 2

Bestaande gebouwen Campusprogramma

Ruimte voor nieuwe gebouwen In de voetsporen van Philips

Met de geschiedenis als startpunt wordt Dideldom in fase 2 verder ontwikkeld. Het ontwerp van Maaskant biedt inspiratie en aanknopingspunten. Ook in de doorontwikkeling van het concept en het uitdenken van de toekomst van dit gebied wijzen geschiedenis en traditie de weg.

Campus TU/e Eindhoven

Fairm (biobased schuim) TU Delft

C

C

Philips veranderde Stadskanaal in de jaren zeventig, door velen toegang te geven tot de arbeidsmarkt. Ook de herontwikkeling van Dideldom moet positieve verandering in gang zetten. De nieuwe campus verbindt leren en werken met elkaar. Daarbij blijft de nadruk op praktische beroepen liggen: op Campus Makeport moeten werknemers ter plekke kunnen worden opgeleid.

O

O

Biobased Camp DDW 2019 Studio Marco Vermeulen, Eindhoven

P

P

1 Het verleden als stevige basis voor de ontwikkeling van een campusprogramma

E

Kansen

C

E

De campus biedt een kans om de al sterke maakindustrie verder te ontwikkelen, gericht op de behoeften van nu en van de toekomst. Op Campus Makeport wordt kennis gedeeld en worden mensen getraind op het gebied van biobased (bouw)materialen, de biobased maakindustrie, de energietransitie en duurzaamheid.

T

T

In fase 2 ontstaat ruimte voor het toevoegen van programma aan Dideldom. Een nieuw, multifunctioneel gebouw op de contouren van het voormalige Gebouw A zet de ontwikkeling van Campus Makeport door, terwijl een lengtedoorsnede in Gebouw S de circulatie op het terrein verbetert.

C

benutten van bestaande cultuurhistorische kwaliteiten

N

N GSPublisherVersion 1182.80.80.100

In lijn met de ambities van de gemeente Stadskanaal zijn nieuwe gebouwen voor de campus de eerste elementen die gebouwd gaan worden in Dideldom. Daarbij vormen de organisatie, bruikbaarheid en schoonheid van het plan van Maaskant steeds het startpunt. Op deze manier bouwt Dideldom voort op de voetafdruk van het Philips-terrein. Op de contouren van het inmiddels verdwenen Gebouw A verschijnt een transparant, multifunctioneel gebouw: een volgende stap in de ontwikkeling van Campus Makeport.

1

De contouren van het Philips-terrein omstreeks 1970. Rood omlijnd de gebouwen die er in 2024 nog staan, in groen toekomstige ontwikkelingen. Bron: Museum Philips Stadskanaal

De voetsporen van Philips Bron: Museum Philips Stadskanaal

116

Referentie transparant, multifunctioneel gebouw, maximaal 1 verdieping. Pavilijoen in Pachacámac, Studio Tom Emerson

117

Fase 3

Bestaande gebouwen Campusprogramma Ov-knoop Parkeergarage Fietsnetwerk Wegen

Station Dideldom

4k

Verbinding met de regio

Met de uitvoering van het stationskwartier in Dideldom komen nieuwe verbindingen tot stand. Tussen mensen, tussen Dideldom en de rest van Stadskanaal, binnen de campus zelf én met de regio. De ov-knoop krijgt een treinstation, een bushalte en autoen fietsvoorzieningen. Ook hier zijn de ontwikkelingen gebaseerd op de contouren van het plan van Maaskant.

m

15

O

O

Hiermee ontstaat ruimte voor groen, water en ruimtelijke kwaliteit, maar ook een betere verbinding tussen de wijk en het noordelijk gelegen centrum van Stadskanaal. Het terugbrengen van de verkeersdruk biedt mogelijkheden om woningbouw langs het lint te ontwikkelen, passend bij de bebouwing die er al is. Dit versterkt de identiteit van de wegen. Dideldom voegt zich op die manier zowel ruimtelijk als programmatisch beter in de geschiedenis van Stadskanaal.

bus station

station

P

Koppen hebben potentieel om ontvangsthallen 2 te worden 3

Flexibiliteit om het programma in te vullen

2

2

De Philipstrein arriveert op het station van Stadskanaal, 1958. Bron: Groninger Archieven

118

3

T

T 1

Treinreizigers UitgeestOnline

P

Het gebied verbinden via de gebouwen

P

1

E

E

Kansen

Om de campus in de toekomst een trekker te maken, is een sterke regionale verbinding essentieel. Een treinverbinding naar Groningen en een ov-knooppunt waar reizigers naadloos overstappen tussen trein en bus zijn dan ook de insteek van dit stedenbouwkundig plan. Het verbetert de bereikbaarheid van Campus Makeport vanuit omliggende dorpen en steden aanzienlijk, maar versterkt ook de connectiviteit van de campus voor studenten, medewerkers en bezoekers. Met dit doel zet het stedenbouwkundig plan in op een perron dat de dorpskern aan de noordzijde en de nieuwe ontwikkeling aan de zuidzijde verbindt, en een goed ontworpen ov-hub met kwalitatieve openbare ruimte, publieke voorzieningen en ontmoetingsplekken. Het levert een levendige en dynamische campusomgeving op, die goed verbonden is met de bredere regio.

C

C

duurzame mobiliteit: de fietser en het ov op één

regionale verbondenheid

In fase 3 wordt het stationskwartier in Dideldom uitgevoerd. Er komt een nieuw treinstation, de N-weg wordt verplaatst en er komt een onderdoorgang in de zone rond het nieuwe station. Een bushalte, uitbreiding van het fietsnetwerk en parkeerplekken langs het spoor zorgen voor verbinding met de regio.

N

N GSPublisherVersion 1182.80.80.100

lokale verbondenheid

Afwaardering van de N-weg door Stadskanaal is een kans om Dideldom weer aan het centrum te verknopen

C

C fietsen

km

Voor de transformatie van Dideldom naar een gebied met meer publiek gerichte functies en wonen is de bereikbaarheid en de verbinding met de rest van Stadskanaal een belangrijke randvoorwaarde. We zetten daarom in op een versmalling van de N374 (de Buinerweg) en een verlaging van het verkeerstempo.

Referentie: Boomdak parkeerplaats - Franklin Rooseveltplaats Antwerpen

119

C

C

O

O

N

N

C

C

E

E

P

P

T

T

121 120

Verbinden met het landschap

C

C

Lang niet iedere inwoner en ondernemer zal doorhebben hoezeer hij of zij betroken is bij de bodem en het landschap van de Kanaalstreek. Zichtbaar en onzichtbaar wordt de leef- en werkomgeving in hoge mate bepaald door de waterlopen, de kwaliteit en samenstelling van de ondergrond en daar waar bomen en andere vegetatie wel of niet goed groeien. Historisch gezien heeft die ondergrond zelfs bepaald waar nederzettingen, waterlopen en niet in de laatste plaats het veen zich hebben gevormd.

O

O

In en om de Kanaalstreek liggen veel kansen om de relatie tussen de bodem en het landgebruik te verbeteren. De geografie biedt een vruchtbare onderlegger om het gesprek te voeren en de ruimtelijke keuzes zo goed mogelijk te maken. Bovendien biedt de geschiedenis veel handvatten om ook richting de toekomst slimmer om te gaan met de ruimte, bijvoorbeeld door het verbinden van de bestaande bospercelen, de creatie van meer wateropvanggebieden en het ontwikkelen van bijpassende woon- en leefmilieus voor mens, plant en dier.

N

N

Onder invloed van het veranderende klimaat en de opgaven op het vlak van natuur en biodiversiteit worden de bodem, het water en het landschap (weer) veel belangrijker. Het water- en bodemsysteem verdient zelfs een doorslaggevende rol bij iedere ruimtelijke opgave. Voor een duurzame ontwikkeling is dat niet alleen pure noodzaak. Het biedt ook grote kansen om onze leefomgeving mooier, beter, gezonder, groener, meer divers en klimaatrobuust te maken. Bovendien kunnen we vanuit een sturende rol van water en bodem Stadskanaal en Musselkanaal integraal onderdeel maken van het omliggende landschap. En dat zorgt op vrijwel alle fronten voor winst.

C

C

E

E

P

P

T

T 122

123

Aanbevelingen

•

•

C

C

Veel ruilverkavelingsbossen liggen nu als vreemde elementen in het open landschap. Door ze met groene zones beter met elkaar te verbinden groeit hun waarde en betekenis. De groene zones verrijken het landschap, ‘ontvreemden’ de bossen, bieden ruimte voor recreatie en doen dienst als ecologische verbinding. Dat komt ten goede aan leefkwaliteit en natuurwaarden.

Behalve als groene zoom rond Stadskanaal en Musselkanaal liggen er kansen om met de groene zones het landschap van de Kanaalstreek nog beter te verbinden met de bredere omgeving. Aansluitend kan herstel van oorspronkelijke waterlopen het landschap klimaatrobuuster maken en versterkend werken op ecologie en natuurwaarden.

O

O

E

E

T

124

T

Het hoogteverschil in de Kanaalstreek kan benut worden door de laagstgelegen delen beter te benutten voor waterberging. De Mussel-Aa en het Pagediep kunnen zich hierdoor ontwikkelen als een ader in de beekdalbodems, en de ruimtes daaromheen zouden geschikte gebieden kunnen zijn voor extra wateropvang.

P

P

•

C

C

Door de groene en blauwe verbindingen te verknopen met de bestaande groenstructuren in de kernen Stadskanaal en Musselkanaal ontstaan logische routes tussen de parken en parkzones en het omliggende landschap. Ze zorgen letterlijk en figuurlijk voor een betere verbinding.

N

N

•

125

Toegift

C

C

O

O

N

N Uitkijktoren De Nieuwe Herdgang, Tilburg

P

P

T

T

Rondom Stadskanaal en Musselkanaal liggen prachtige natuurgebieden. Er ligt een kans om deze beter met elkaar te verbinden en te ontsluiten. Een architectuurprijsvraag voor een uitkijktoren zet de natuurgebieden van Stadskanaal letterlijk op de kaart.

Uitkijktoren De Steltloper, Marker Wadden

E

E Uitkijktoren

C

C

Vloeivelden ten noorden van Stadskanaal

Eigen foto’s

126

127

Toegift

C

C

O

O

N

N

C

C E

E

P

P

T

T

De Ceresmarathon: van stad naar kanaal

die verleden en heden met elkaar verbindt. Waarbij er natuurlijk ook opties zijn voor een halve marathon of een wandeltocht met elementen van de Nijmeegse vierdaagse. Op deze manier wordt de Ceresmarathon toegankelijk voor een bredere doelgroep.

De Ceresmarathon verbindt Stadskanaal en Groningen in een unieke tocht die sport, bewegen, landschap en streekcultuur samenbrengt. De deelnemers lopen dwars door de Veenkoloniën, een gebied gevormd door water en turf, door arbeid en ambitie. Startend op de Grote Markt en finishend op de grens van Stadskanaal en Musselkanaal, ter hoogte van de iconische watertoren Ceres, vernoemd naar de Romeinse godin van vruchtbaarheid en welvaart. Een afstand die precies 42,195 kilometer meet.

De tocht is meer dan een sportieve uitdaging. Het evenement zet Stadskanaal en Musselkanaal (twee)jaarlijks op de kaart. Langs het kanaal kan een braderie georganiseerd worden waar streekproducten worden verkocht en waar lokale verenigingen en initiatieven zich kunnen presenteren. Zo wordt niet alleen de welvaart en veerkracht van de regio zichtbaar, maar ook de sterke gemeenschap die hierachter schuilt. Een eerbetoon aan wat er al is, en een blik op wat kan groeien. Van water tot welvaart, van Ceres tot Stad.

De route loopt grotendeels langs het Stadskanaal, de levensader van de Kanaalstreek. Door langs het kanaal te lopen, wordt de verbinding tussen Stadskanaal en Groningen tastbaar: een marathon 128

DEEL IV:

Van visie naar doen

C

C

O

O

N

N

In deel IV beschrijven we de te hanteren instrumenten voor realisatie van het toekomstperspectief en beschrijven daarna de uitvoering in vijf prioritaire gebieden. Ook ramen we de publieke investeringen op basis van de ‘bouwstenen’ van het Masterplan Regiocentra Groningen en prioriteren daarin ook voor een start in de periode 2024-2028. Tenslotte geven we aan welke middelen we in die eerste periode denken te kunnen besteden met het oog op cofinanciering vanuit de Regiodeal.

C

C

E

E

Instrumenten voor uitvoering

P

P

T

T

Iedere gemeente beschikt over tal van kaders, regels en beleids- en uitvoeringsinstrumenten die van pas kunnen komen bij het op gang brengen van ruimtelijke transities en ontwikkelingen. Alleen al de omgevingswet brengt tal van instrumenten met zich mee. Deze beschouwen we als bekend, net als de mogelijkheden tot planologische aanpassing en - afwijking, voorkeursrecht, onteigening, kostenverhaal etc. Hieronder volgt derhalve een opsomming van aanvullende tools die van waarde kunnen zijn bij de uitvoering van het toekomstperspectief en die we als gemeente willen verkennen voor de uitvoering.

131

Instrumenten voor uitvoering We installeren een Kwaliteitsteam, met daarin ook een Kanaalbouwmeester. Deze multidisciplinaire adviescommissie dient als klankbord en helpt bij het borgen van de ruimtelijke kwaliteit van projecten.

C

door ruimte voor kapitaallast in de begroting op te nemen en werk met werk te maken als het gaat om vervanging en groot onderhoud. Ongebruikte ruimte wordt jaarlijks toegevoegd aan een beklemde reserve waardoor er ook gespaard wordt. Het fonds volgt het ontwikkelperspectief en prioriteert bij reguliere ruimtelijke opgave zoals groot onderhoud, investeringen in de openbare ruimte, klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en de energietransitie (stapeling van middelen). Het fonds heeft allereerst een interne werking om zodoende middelen voor gemeentelijke initiatieven veilig te stellen.

Uitvoeringscapaciteit door een regionale ambtenarenpool De intergemeentelijke ambtenarenpool biedt gemeenten de mogelijkheid om gezamenlijk personeel in te zetten en zo efficiënter te werken. Door gezamenlijk aan te besteden en gebruik te maken van open raamcontracten, kunnen kosten worden bespaard en processen worden gestroomlijnd. Jaarlijkse kennisuitwisseling zorgt ervoor dat gemeenten up-to-date blijven met de nieuwste ontwikkelingen en ‘best practices’. Daarnaast is het belangrijk om actief landelijk te werven en opleidingen te betrekken om de kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen.

T

T

Ondernemersfonds Vanuit het ondernemersfonds investeren ondernemers gezamenlijk in projecten die het lokale ondernemersklimaat verbeteren. Ondernemers dragen financieel bij via bijvoorbeeld een opslag op de onroerendezaakbelasting (OZB). Het fonds wordt beheerd door een stichting of vereniging van

P

P

Startersleningen Deze gemeentelijke faciliteit voor startersleningen helpt starters bij aankoop van hun eerste woning door een aanvullende lening te verstrekken boven op de hypotheek in samenwerking met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeente (SvN). De lening overbrugt het verschil tussen de koopprijs van de woning en het maximale bedrag dat de starter kan lenen bij de bank. Gedurende de eerste drie jaar betaalt de starter geen rente en aflossing op de Starterslening. De voorwaarden voor het verkrijgen van een Starterslening verschillen per gemeente. Ze omvatten wel leeftijds- en inkomensgrenzen. De regeling maakt het voor starters mogelijk om een woning te kopen die anders buiten hun financiële bereik zou liggen. De huidige regeling continueren we en breiden we waar mogelijk uit.

E

E

Intergemeentelijk kennisplatform Binnen het intergemeentelijk kennisplatform delen gemeenten kennis, ervaringen en ‘best practices’. De kennisuitwisseling is er ook op gericht bestuurders mee te nemen in een breed scala van oplossingen. Het bevordert samenwerking en efficiëntie door informatie-uitwisseling over beleidsontwikkeling, projectmanagement en technologische innovaties. Gemeenten kunnen gezamenlijke projecten opzetten en middelen delen, wat kostenbesparingen en uniforme beleidsuitvoering mogelijk maakt. Het platform stimuleert innovatie. De intergemeentelijke samenwerking kan bijvoorbeeld juridisch worden vormgegeven via de Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR) en biedt schaalvoordelen en effectievere dienstverlening. Het kan ook gebruikt worden om gezamenlijk voldoende capaciteit te organiseren voor begeleiding en uitvoering.

C

C 132

ondernemers die bepaalt welke projecten worden gefinancierd, zoals promotie van het winkelgebied, evenementen en verbetering van de openbare ruimte. Voorbeelden zijn de organisatie van de Winkelweek, de Langste braderie en de Ceresmarathon. De gemeente speelt vaak een faciliterende rol, door de OZB te innen en de ondernemersverenigingen te ondersteunen. Transparantie en draagvlak onder de lokale ondernemers zijn cruciaal voor het succes van het fonds. De huidige regelingen worden daarbij voortgezet en vormen de basis voor een extra impuls in de centrumgebieden.

N

N

Kanaalster vernieuwingsfonds We verkennen een fonds ten behoeve van de opgaven uit het ontwikkelperspectief waarmee we ca. 20% van de publieke tekorten wensen te financieren. Dit fonds wordt langzaam opgebouwd

Lokaal woningbouwconsortium Het lokaal gemeentelijk woningbouwconsortium is een samenwerkingsverband tussen de gemeente, ontwikkelaars, woningbouwcorporaties, bouwers en investeerders. De gemeente speelt een centrale rol via het opstellen van integraal woonbeleid en het verstrekken van vergunningen. De ontwikkelaars en corporaties zijn verantwoordelijk zijn voor het ontwerp en de planning van woningbouwprojecten. Bouwbedrijven realiseren de projecten en investeerders zorgen voor de benodigde financiële middelen. Het consortium heeft als doel de

Doorstroomfaciliteit We ontwerpen een gemeentelijk doorstroomfonds: een financiële regeling die ingezet wordt om de doorstroming op de woningmarkt te bevorderen. Het fonds biedt financiële ondersteuning, zoals leningen of subsidies, aan mensen die willen verhuizen naar een beter passende woning of hun woning willen splitsen. Hierdoor komen woningen vrij voor andere woningzoekenden. Gemeenten kunnen ook garanties bieden aan geldverstrekkers en verhuisvergoedingen verstrekken. Het fonds richt zich op senioren, gezinnen, huurders die willen kopen, remigranten, en starters op de woningmarkt.

O

O

Subsidieregeling gevelverbetering en ontwikkeling lintbebouwing We onderzoeken een subsidieregeling ten behoeve van het mogelijk maken van ontwikkelingen in het lint waarbij de nadruk ligt op gevelverbetering en transformatie, eventueel gekoppeld aan verduurzaming. Prioriteit ligt bij het lint grenzend aan de kernen van Musselkanaal en Stadskanaal en het lint tussen beide kernen. Daarna volgt de rest van het lint. We stellen jaartranches vast vanuit het principe ‘wie het eerste komt, wie het eerst maalt’. Ongebruikte ruimte schuift door naar het opvolgende jaar. Per type en omvang van de opgave wordt een bijdragepercentage en een minimum en maximum bijdrage vastgesteld. Wanneer op basis van het percentage het minimumbedrag onderschreden wordt gaan we uit dat dit door de markt zelf opgepakt kan worden. De gemeente mag daarbij zelf ook aanvragen. De bijdragen zullen substantieel en proportioneel moeten zijn ten opzichte van de private investeringen waarbij. Het minimumbedrag voor projecten zal daarom niet te laag moeten zijn en de gevraagde cofinanciering niet te hoog. Mede daarmee selecteren we op projecten met voldoende maatschappelijke impact.

Kwaliteitsteam We installeren een Kwaliteitsteam, met daarin ook een Kanaalbouwmeester. Deze multidisciplinaire adviescommissie kan als klankbord dienen en helpt bij het borgen van de ruimtelijke kwaliteit van projecten als vastgelegd in de ontwikkelvisie. Het functioneert onafhankelijk en bestaat uit deskundige stedenbouwkundigen, architecten en landschapsarchitecten die gevraagd en ongevraagd adviseren over de stedenbouwkundige inpassing, architectuur, landschap en cultuurhistorie van projecten. Het team speelt een rol in de gebiedsontwikkelingen en geeft advies in een vroeg stadium om problemen tijdig te signaleren en kwalitatieve maatwerkoplossingen te realiseren. Het Kwaliteitsteam bevordert de dialoog tussen de gemeente, ontwikkelaars en andere betrokkenen om tot de beste oplossingen te komen. Een mogelijkheid is dat er op provinciaal niveau twee of drie Kwaliteitsteams ingericht worden die elk een aantal Masterplan Regiocentra-gemeenten met raad en daad gaan bijstaan. Op deze manier wordt kennisuitwisseling bevorderd.

woningbouw te versnellen, betaalbare en kwalitatieve woningen te realiseren, en duurzaamheid te bevorderen. Door efficiënte samenwerking kunnen procedures worden versneld en beter worden afgestemd op de lokale woningbehoefte. Door een goed ingerichte tenderprocedure wordt een verantwoorde deelname met een lokale betrokkenheid mogelijk gemaakt.

C

Actief grondbeleid Met het actief maken van het grondbeleid wil de gemeente op basis van marktconforme aankopen, met een plus op geoorloofde staatssteun, strategisch gronden en panden verwerven, bijvoorbeeld in cultuurhistorisch waardevolle gebieden en/of op basis van een ‘rotte kiezenanalyse’. In prioritaire gebieden vestigt de gemeente indien nodig een voorkeursrecht. Ultimo zet de gemeente het onteigeningsinstrument in mede op basis van welstandscriteria en een goede ruimtelijke ordening. Dit beleid wordt geschraagd met een jaarlijks maximaal investeringskrediet ten behoeve van strategische verwervingen. Verwervingen worden op hun actuele waarde in de balans opgenomen en in stand gehouden tot het moment van gewenste inzet of transformatie wanneer daarvoor de benodigde partners en/of middelen zijn verworven.

133

Uitvoeringsstrategie prioritaire gebieden

Hier beschrijven we de aanpak en uitvoering van maartregelen en ingrepen in de prioritaire gebieden waarvan we de start voorzien in de komende 15 jaren.

C

C

135

T

T

5. Andere plekken of opgaven met potentie We zien mogelijkheden om ook de beleving van de plek tussen de landschappen in Drenthe en Westerwolde rond 2030 te verbeteren door ook de eigen natuur op termijn beter te verbinden met ommetjes en wellicht een bijzondere plek zoals bijvoorbeeld een uitkijkpost. Daarnaast spelen diverse (reguliere) herstructurering opgaven in de (woon)wijken en op de bedrijventerreinen welke op punten vragen om extra aandacht welke in combinatie met de groot-onderhoudswerkzaamheden aangepakt kan worden. Tenslotte zien we ook een opgave om het ondernemersfonds verder te activeren en activiteiten zoals Winkelweek, de langste braderie verder uit te breiden met bijvoorbeeld een Ceresmarathon en het draag onder de ondernemers te versterken.

P

P

4. Dideldom Voor Dideldom zetten we in op een start vanaf het Brugkade-gebied en de economische ontwikkeling van- en rondom het Philipsgebouw S voor 2030 als een campus voor onderwijs en innovatieve bedrijvigheid onder de vlag ‘Makeport’. Daarbij gaan we uit van placemaking en een voorbereiding op een toekomstige aansluiting met de Nedersaksenlijn door de aansluiting op het huidige openbaar vervoer reeds te verbeteren door reeds met de ontwikkeling van deze hub te starten. Ook willen we vroeg beginnen om rondom het voormalige Ceresmeer de natuur te gebruiken om de aanwezige vervuiling aan te pakken. Dideldom zien we verder vanaf 2030 als locatie met een gebiedsontwikkeling welke organisch ‘meebeweegt’ met het economische succes van de campus

E

E

134

‘Makeport’ en de aansluiting op de komst van de Nedersaksenlijn. Deze ontwikkelingen zien we mede als stuwend voor de regiofunctie in aanvulling op de centrumontwikkelingen en de ontwikkeling langs het kanaal. Een gefaseerde aanpak op Dideldom ligt voor de hand waarbij bedrijvigheid niet weggejaagd wordt maar gaat profiteren van de het economisch succes en kunnen transformeren, verplaatsen, vernieuwen en vergroenen. Transformatieve gebiedsontwikkeling wordt daarbij ingezet als middel maar niet als doel. Op Dideldom is ruimte voor een gemengd programma voor werken en wonen als ontwikkeling rondom de hub. Het op termijn (na 2030) verbeteren van de dwarsverbinding richting Drenthe middels een stevige (ongelijkvloerse) infrastructuuroplossing is hierin een wezenlijk onderdeel.

N

N

2. Centrum Stadskanaal Stadskanaal heeft een plan voor de verbetering van de bereikbaarheid van het centrum door aanpak van de brug vanaf de noordzijde van het centrum tot en

3. Centrum Musselkanaal Ook in Musselkanaal zetten we langs het kanaal een plus op de ‘Subsidieregeling gevelverbetering en ontwikkeling lintbebouwing’ en nemen investeringen in de openbare ruimte en oever van het kanaal tegelijk mee richting 2030. Het Willem Diemerplein willen we in samenhang met de komst van een multifunctioneel Dorpshuis voor 2030 vergroenen, meer beleving geven en beter verbinden met het Spoordok waarmee ook het gebruik door langzaam verkeer verbeterd wordt. Verder zien we opgave in de Bloemenbuurt waarbij het aanwezige ‘restgroen’ ingericht wordt, met (woon) programma versterkt wordt en waar ook de dorpsrand goed afgehecht wordt met woonprogramma. Ter hoogte van de Technicumstraat en Stationsstraat zien we daarbij ruimte voor verbetering doormiddel van een (groene) dwarsverbinding welke ook het langzaam verkeer stimuleert. Ook voorzien we rond 2030 gebiedsontwikkeling op de hoek NijverheidslaanRembrandtlaan in aansluiting op het park aan de Mussel-Aa.

O

O

met de aansluiting op de Navolaan. Deze investering loopt vanaf 2024. We zetten langs het kanaal voor dit centrum een plus op de ‘Subsidieregeling gevelverbetering en ontwikkeling lintbebouwing’ en nemen investeringen in de openbare ruimte en oever van het kanaal parallel daaraan mee. Verder pakken we de openbare ruimte van Geert Teisplein, Raadhuisplein en de Oude Markt aan in samenhang van de vernieuwing van het maatschappelijk vastgoed van het theater, het gemeentehuis en het kunstencentrum in een multifunctionele aanpak waarbij het gebruik en de beleving van de pleinen verbeterd wordt. We willen hiermee starten voor 2030 maar voorzien de uiteindelijke realisatie pas na 2030. Voor de gebieden van het Ghandiplein, Mazeckplein, Beneluxplein en -laan en aan de Engelandlaan zetten we rond 2030 in op sterke vergroening in combinatie met gebiedsontwikkeling met het doel de openbare ruimte leefbaarder te maken en ook ‘achterkantsituaties’ op te lossen. We willen hier ook (woon) programma aan te verbinden en de gebieden ook meer geschikt maken voor langzaam verkeer. We versterken dit door ook in te zetten op een revitalisatie van het winkelareaal waarbij transformatie mogelijk gemaakt wordt en de gemeente waar nodig haar actieve grondbeleid inzet om herstructurering mogelijk te maken.

De hoek AmerikalaanHoofdstraat-Turfweg heeft hierin bijzondere aandacht vanwege de noodzaak tot een integrale aanpak in gebiedsontwikkeling. De zone welke zich uitstrekt vanaf het centrum langs de Navolaan tot aan de perifere detailhandel locaties richting de Nautilusweg willen we vanaf 2025 vergroenen, meer geschikt maken voor langzaam verkeer en een stimulans geven voor kwalitatieve uitbreiding en een multifunctioneel gebruik van de huidige parkeervoorzieningen. Vanaf 2030 zien we verder ook opgaven voor wijkverbetering (wonen) in het Juliapark en aan de Maarsdreef.

C

C

1. Het kanaal als levensader Aan het kanaal zetten wij de ‘Subsidieregeling gevelverbetering en ontwikkeling lintbebouwing’ in om panden met wonen, wonen- werken en winkels in om ‘rotte kiezen’ te bestrijden en ontwikkeling mogelijk te maken. De regeling start voor 2030. We versterken deze regeling door aansluitend ook het openbaar gebied langs- en aan het kanaal fasegewijs aan te pakken met meer groen en een betere beleving voor langzaam verkeer. Daarbij maken we alternatieve autoverbindingen op termijn aantrekkelijker door het verbeteren van de verbindingen met de N33 en de N366 en een rondweg in samenwerking met Drenthe. Dit zijn ontwikkelingen waarbij de uitvoering na 2030 is voorzien. Voor de verbindingen tussen de beide centra in Stadskanaal en Musselkanaal en in aansluiting op Dideldom starten we voor 2030 met een snelfietsroute vooruitlopende op een aansluiting op de Nedersaksenlijn. Aandachtspunten zijn verder de invulling en herontwikkeling van het zogenaamde ‘tweede lint’ achter de eerste bebouwing aan het kanaal waar we voor 2030 willen starten van het aanpassen van het planologisch regime ten behoeve van een dorps woonmilieu en het investeren in de aansluitende openbare ruimte. Dwarsverbindingen tussen Drenthe en Westerwolde nemen we daarbij mee, ook met het oog op de (recreatieve) verbinding tussen de verschillende landschappen.

De omgeving van Cereswijk zien we daarbij als een herstructureringsopgave welke naar verwachting rond 2030 in beeld zal komen. Ook de sluisgebieden willen we dan een impuls geven door te investeren in de openbare ruimte.

Financiën uitvoeringsstrategie prioritaire gebieden Prioritering publieke investeringen 2024-2028

Het publieke tekort op de investeringen voor de voorziene ingrepen en maatregelen in de komende 15 jaar vatten we hier samen geven daarbij de planning van projecten welke in de periode 2024-2028 vallen of daarna. Ook geven we aan welke middelen we naar verwachting kunnen besteden in deze periode in samenhang met cofinanciering vanuit de Regiodeal Masterplan Regiocentra Groningen.

N

Bereikbaarheid verbeteren Ontwikkeling rondom Hubs Revitalisering winkelgebied Herontwikkeling bedrijfslocaties Maatschappelijk Vastgoed Woongebied vernieuwen Groen verbinden Verbinden ontwikkelingen

N

Toekomstperspectief publieke investeringen

Naast de scope van de regiodeal middelen passen deze investeringen ook bij de sociale- en economische agenda van het programma ‘Nij Begun’ en is er de verwachting- en noodzaak dat hier een beroep op gedaan kan worden vanuit de titel van het ‘Masterplan Regiocentra Groningen’ en/of ‘Masterplan Campussen’. Daarnaast worden er rijksmiddelen verwacht voor de Woningbouwimpuls (WBI, reeds actief), het volkshuisvestingsfonds (VHF, reeds actief) de Realisatiestimulans (in voorbereiding) en de mobiliteitsmiddelen voor stimulatie van woningbouw. De prioritaire tekorten worden als volgt in de tijd verwacht (zie navolgende tabel):

C

C

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

O

O

Voor de financiën geven we een globale raming van de plannen en aanpak en berekenen naast de publieke investeringen en opbrengsten ook het tekort, mogelijke bijdragen van derden, de eigen middelen en het resterend tekort. Dit verbinden we met de acht bouwstenen Masterplan Regiocentra Groningen):

C

C

Publieke investeringen prioritaire gebieden

Dit tekort hebben we verder geprioriteerd op investeringen in projecten welke mogelijk voor 2030 starten (maar dan soms nog niet gereed zijn) en investeringen welke tot 2028 starten. Deze hebben we verder afgebakend tot een scope van publieke tekorten welke mogelijk binnen de Regiodeal MPRC verantwoord kunnen worden (zie navolgende tabel). Hierbinnen kunnen we de middelen voor de regiodeal oormerken.

E

E

P

P

Voor de komende 15 jaar zien we daarin projecten en maatregelen starten welke aanzienlijke publieke investeringen vragen met een publiek tekort tot ca. € 200 mln. (zie navolgende tabel).

T

T

De investeringsagenda geeft een eerste doorkijk in de benodigde investering. Met de verdere uitwerking van de programma’s, plannen en projecten wordt hier nader invulling aangegeven en separaat besluitvorming op opgehaald.

136

137

DEEL V:

Proces en verantwoording

C

C

O

O

Het is wellicht een dooddoener, maar dat maakt het niet minder relevant: een plan of ontwikkelvisie maak je nooit alleen. Het is per definitie teamwork. Gedegen kennis van het landschap, van de gebouwen en van de opgaven die nu en de toekomst op de agenda staan is essentieel. Vandaar dat er veel tijd gestoken is in een analyse van de rijke cultuurhistorie van de Kanaalstreek en het landschap. Die geschiedenis doet ertoe. Het is een belangrijke bron van inspiratie en een fundament om op verder te bouwen.

N

N

C

C

Minstens zo belangrijk is het gesprek met bewoners en ondernemers van Stadskanaal en Musselkanaal. Hun verhalen, ervaringen, ideeën, wensen en ambities zijn onmisbaar, net als hun denkkracht. Zij zijn de ‘woonen ondernemersprofessionals’ van de Kanaalstreek. Komt bij dat deze visie uiteindelijk aan de bewoners en ondernemers van nu en de toekomst ten goede moet komen.

E

E

P

P

T

T 139

C

C

Bewust hebben we dit ‘participatietraject’ volwaardig onderdeel gemaakt van het onderzoek en de visievorming. Geen losstaand traject dus, zoals vaak gebeurt, maar integraal. Samen met bewoners, ondernemers, vertegenwoordigers van de gemeente en de woningbouwvereniging hebben we de kansen in kaart gebracht. Er is gezamenlijk getekend. Kwaliteiten zijn benoemd, mooie plekken, minder mooie plekken en plekken waar we echt snel aan de slag moeten. En er werd nagedacht over oplossingen en scenario’s. In totaal organiseerden we rond het toekomstperspectief drie ontwerpateliers: een met een focus op Stadskanaal, een met de focus op Musselkanaal en een afsluitende sessie waarin de opbrengsten werden getoetst en er volop ruimte was om te reflecteren op de Kanaalster Vuistregels.

O

O

Ook rond het cultuurhistorisch onderzoek en de visievorming aangaande Dideldom werden drie workshops georganiseerd met bewoners en andere betrokkenen. De input die daaruit voortkwam is verder verrijkt met gesprekken met ondernemers, onderwijs, overheid en deskundigen binnen Arriva, Waterschap Hunze en Aa’s en Bureau Spoorbouwmeester.

Werkatelier II, bij de Gelegenheid in Musselkanaal

N

N

C

C

Het gesprek blijven we ook de komende periode voeren. Zo volgt er nog een symposium waarin het resultaat gepresenteerd wordt aan iedereen die meehielp en meewerkte. En iedereen in Stadskanaal en Musselkanaal die gewoon benieuwd is. Tijdens dat symposium ruimen we extra veel tijd in voor ‘het verhaal van de kanaalstreek’, ofwel de inhoud van het cultuurhistorische onderzoek en de analyse van het landschap. Dat is namelijk ons fundament: de perfecte basis om op verder te bouwen.

E

E

P

P

T

T 140

Dianne Maas MINT Architecten

David Inden Estheticon

Peter Michiel Schaap Complod

Berte Daan PeetersenDaan

Marinke Steenhuis SteenhuisMeurs

Architectuur & Stedenbouw

Planeconomie

Concept en teksten

Landschap

Cultuurhistorie

141

KATERN

Uitgebreid cultuurhistorisch onderzoek

C

C

O

O

N

N

C

C E

E

P

P

T

T

Centrum Stadskanaal Station Stadskanaal

Het lint langs het kanaal (tot 1950)

Gemeentehuis

Het kanaal, dat Groningen met Ter Apel verbindt, is van oudsher de levensader van het dorp. Hier vond de eerste bedrijvigheid en handel plaats en vestigden zich de eerste winkeliers. Aan een open ruimte langs het kanaal stond sinds 1882 het gemeentehuis. Maar een echt centrum, een duidelijk aanwijsbare kern, had Stadskanaal nog niet.

Oude Markt

Winkels aan de Hoofdstraat langs het kanaal, ca. 1930-1940. Bron: Groninger Archieven.

Stadskanaal vanuit de lucht in 1956

C

C

Aan het begin van de twintigste eeuw veranderde dit. In 1905 kreeg Stadskanaal een station ten zuidwesten van het kanaal. De nieuwe Stationslaan verbond het station met het dorp en kwam ter hoogte van het gemeentehuis uit op het kanaal. Aan deze nieuwe as werd in 1937 Parkwijk gebouwd, de eerste uitbreiding van het dorp achter het lint. Het monumentale Julianapark vormde het hart van deze woonbuurt. Aan de Stationslaan verrezen grote woningen en een school.

O

O

N

N

C

C

E

E

Gemeentehuis Stadskanaal. De brug op de voorgrond leidt naar de Stationslaan. Foto 1945-1946. Bron: Beeldbank Groningen.

P

P

Kantoor voor gemeentelijke diensten aan de Oude Markt, 1957. Bron: streekhistorisch centrum Stadskanaal

Al in 1950 adviseerde het stedenbouwkundige bureau Oom en Kuipers dat het gebied rondom de Oude Markt geschikt was voor een groter centrum. Door een gebrek aan financiële middelen bleef de uitvoering voorlopig uit. De plannen werden weer relevant toen Philips in 1955 Stadskanaal koos als de locatie voor een nieuwe vestiging. 144

T

T

Langs het kanaal clusterde de winkeliers en ondernemers zich in toenemende mate nabij het gemeentehuis, tegenover de Stationslaan. Achter het gemeentehuis lag de Oude Markt, waar de weekmarkt werd gehouden. Vanaf 1952 bouwde de gemeente hier kantoren voor verschillende diensten, zoals de Dienst Gemeentewerken.

Uitbreidingsplan Parkwijk, 1924.

145

Het lint de hoek om (1956-1962)

de ruimtelijke koers van Stadskanaal én nabijgelegen dorpen zoals Musselkanaal bepalen. De vooruitzichten waren positief: Stadskanaal zou binnen twintig jaar groeien naar 30.000 inwoners. Om deze groei op te vangen, moesten er in hoog tempo vijf woonwijken gebouwd worden achter een eveneens nieuw centrum.

De vestiging van elektronicafabrikant Philips had grote invloed op de dorpsontwikkeling van Stadskanaal. De gemeente stelde het huidige Dideldomterrein, dat al in gemeentehanden was, beschikbaar voor de bouw van een fabriek. Met Philips kreeg Stadskanaal niet alleen economische groei, maar ook een nieuwe status. Het Rijk wees de gemeente aan als industriële groeikern. Dit bood Stadskanaal de kans om fors te investeren in ruimtelijke ontwikkeling, want met de industrie groeide ook de werkgelegenheid en het inwonertal.

C

C

O

O

N

N

C

C

Eind 1959 vertaalde het Groningse stedenbouwkundig bureau Oom en Kuipers deze verwachtingen in een stedenbouwkundig plan. Het nieuwe woongebied werd verbonden met het bestaande lintdorp via een aantal dwarsroutes. Begeleid door moderne bebouwing vouwde het hoofdlint als het Philips kwam niet zomaar. In 1958 ware om langs de nieuwe Europalaan, presenteerde het bedrijf in een forse Beneluxlaan en Esperantolaan. Het wensenlijst de eisen voor ruimtelijke gebouw aan de oostkant van de ontwikkeling van Stadskanaal: Beneluxlaan getuigt hier nog van. Hier gedifferentieerde woningbouw, was ruimte voor de meest prangende winkelcentra, infrastructuur en openbaar eisen van Philips: de winkels voor vervoer, een sporthal, sportvelden, dagelijkse boodschappen en het meerdere scholen voor verschillende busstation van de GADO. leeftijdsgroepen, een ziekenhuis én een theater. Deze lijst zou ruim twintig jaar

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=71e1bf44-d58f-48c0-8396-f97fe9306b81