CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage II. Concept ontwerp Omgevingsvisie SKN def met bijlage 1

Raadscommissie 17 maart 2025, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Concept ontwerp Omgevingsvisie27.436 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

C

o

c n

Omgevingsvisie Stadskanaal

t e p

C

o

c n

t e p Euvelgunnerweg 25A 9723 CV Groningen

+31 (0)88 348 53 00

telefoon

info @rhdhv.come-mail

www. royalhaskoningDHV. com

Omgevingsvisie Stadskanaal BI6497-RHD-RP001 6 februari 2025 Concept ontwerp Omgevingsvisie Stadskanaal BI6497 JS DS JvdL MdH ,

,

internet titel

referentie datum status

projectnaam projectnummer

auteur(s) gecontroleerd

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting: Stadskanaal een thuis voor iedereen 1 Aanleiding voor de omgevingsvisie 1. 1 1. 2

,

Wat is een Omgevingsvisie? Leeswijzer

6

Landbouw

1 3

6. 1

4 4

6. 2

De Veenkoloniën: grootschalige (innovatieve) landbouw in 35 balans met bodem- en watersysteem Zandgronden: landbouw in lijn met de kleinschalige structuur van het landschap 36 37 Landschap: behouden en versterken 38 Ruimtelijke keuzes samengevat

2

Stadskanaal van toen en nu

6

2. 1 2. 2 2. 3

Stadskanaal van toen Stadskanaal van nu Kernkwaliteiten Stadskanaal

7 8 10

3

Stadskanaal van de toekomst

3. 1 3. 2 3. 3

Landelijke opgaven en ontwikkelingen Uitdagingen en opgaven Stadskanaal Visie en ambitie

4

Wonen en bedrijvigheid

4. 1 4. 2 4. 3

Wonen

5

Bereikbaarheid en mobiliteit

26

5. 1 5. 2 5. 3 5. 4 5. 5 5. 6

Wandelen , fietsen en varen Openbaar vervoer en (deel)mobiliteit Infrastructuur autowegen Laadinfrastructuur Verkeersveiligheid Ruimtelijke keuzes samengevat

28 29 30 30 31 32

C

o

Bedrijvigheid Ruimtelijke keuzes samengevat

6. 4 6. 5

7

14 15 17

18

19 23 25

landschap

t e p

33

39

7. 1 7. 2 7. 3 7. 4

Natuur , groen en recreatie Groen in de openbare ruimte Natuurontwikkeling Vrijetijdseconomie en recreatie Ruimtelijke keuzes samengevat

8

Veiligheid en gezondheid

44

8. 1 8. 2 8. 3 8. 4

Veiligheid Gezonde leefomgeving

Preventie en zorgvoorzieningen Ruimtelijke keuzes samengevat

46 47 49 51

9

Totstandkoming omgevingsvisie

52

9. 1 9. 2 9. 3 9. 4 9. 5

Activiteitenoverzicht Omgevingseffectrapport (OER) Vooruitblik op het vervolg Instrumenten en omgevingsprogramma’s Beleidscyclus en monitoring

54 57 58 59 60

c n 13

en

41 41 42 43

Voorwoord

C

o

c n

t e p

Samenvatting: Stadskanaal

,

Vertrekpunt voor onze omgevingsvisie zijn onze kernwaarden en -kwaliteiten. Daarnaast vormen de kaders uit het Structuurplan van 1998 een basis voor onze nieuwe omgevingsvisie. Kenmerkend zijn de openheid , rust en ruimte tussen de kernen en het agrarische karakter van het landelijk gebied. Ook het relatief goede voorzieningenniveau van Stadskanaal en de kleinere kernen , de karakteristieke Kanaalzone en de goede leefbaarheid en sociale cohesie in de dorpen is kenmerkend voor onze gemeente. Tot slot is de maakindustrie belangrijk voor ons: het ambacht om (innovatieve) producten te maken met onze handen. In 2040 en daarna willen wij een gemeente zijn waarin iedereen zich thuis kan voelen en oud kan worden. Ook nu al kenmerkt Stadskanaal zich door haar prettige woon- en leefomgeving met veel ruimte , groen en ontmoetingsplekken. We zien dat diverse grote opgaven en ontwikkelingen om ruimte vragen en dat duurzaamheid en klimaatverandering belangrijke thema’s zijn en blijven. In deze omgevingsvisie maken we daarom ruimtelijke keuzes die de kaders stellen voor hoe wij onze leefomgeving inrichten , want niet alles kan overal.

C

o

thuis

een

voor

iedereen

t e p

We hebben een aantal duidelijke uitgangspunten over wat voor gemeente wij in 2040 willen zijn: 1. Voldoende en kwalitatief goed woningaanbod voor iedere doelgroep in een groene en gezonde

c n

leefomgeving:

Vanuit onder meer Nij Begun 1 en Regio Deal Oost-Groningen willen het Rijk provincie en de gemeente investeren om de regio toekomstbestendig te maken. Wij willen voor alle doelgroepen een aantrekkelijke woongemeente zijn ook voor hen die meer aandacht nodig hebben. Hierbij zijn ruimtelijke kwaliteit duurzaamheid en toegankelijke openbare voorzieningen belangrijk. Met een groene woon- en leefomgeving willen we onze inwoners stimuleren en uitnodigen om meer te bewegen en buurtgenoten te ontmoeten. ,

,

2. Optimaal

,

ruimtegebruik en minimaliseren aantasting van het (open) landschap: Ons (open) landschap in de gemeente is kenmerkend en tekent onze geschiedenis: dit koesteren en versterken we. We zijn zuinig op onze landbouwsector en bieden ruimte voor innovatieve ontwikkelingen passend bij de bodem het watersysteem en het landschap. Bij alle ruimtelijke ingrepen zorgen we voor een zo minimaal mogelijke impact op het landschap. Energieopwekking vindt daarom alleen plaats in daarvoor al aangewezen gebieden en kleinschalig lokaal. Onze ruimte is schaars dus we kijken ook naar herstructurering en herbestemming van gebieden en locaties die hun functie of aantrekkelijkheid hebben verloren. ,

,

,

3. Waardering voor landschap , natuur en cultuurhistorie: Onze inwoners en bezoekers moeten kunnen genieten van onze natuur op water land en cultuurhistorisch erfgoed. Hier zijn we trots op en dat willen we beschermen en benutten. We kijken goed naar de samenhang tussen wat onze natuur en het gehele watersysteem aankan en welke behoeften we hebben met recreatie en de vrijetijdseconomie. De kenmerkende landschappelijke structuur door veenontginning en het meer gesloten en bosrijke deel van onze gemeente op de zandgronden blijven goed zichtbaar. ,

Afbeelding 1 Kenmerkend beeld: de Kanaalzone (eigen foto , 2023) 1 Nij Begun is de kabinetsreactie naar aanleiding van de Parlementaire Enquête Aardgaswinning Groningen. Het bestaat uit een pakket van 50 maatregelen die perspectief bieden voor het vergroten van de leefbaarheid in de kernen van het aardbevingsgebied.

1

Samenvatting: Stadskanaal

een

,

4. Bereikbare kernen en stimuleren duurzame vormen van mobiliteit: Wij rekenen op de komst van de spoorlijn vanuit Groningen via Veendam naar Stadskanaal en in een later stadium de realisatie van de Nedersaksenlijn. Hierdoor gaat het toekomstige station Stadskanaal als regionale mobiliteitshub dienen op het Dideldomterrein. Daarnaast willen we dat al onze kernen goed bereikbaar blijven met het openbaar vervoer of andere vormen van duurzame (deel)mobiliteit. We investeren primair in goed onderhouden fiets- en wandelverbindingen en hebben oog voor kwetsbare verkeersdeelnemers. De auto blijft nodig voor de verbinding tussen kernen maar de focus ligt op duurzamere alternatieven.

c n

,

5. Samenwerkende

maakindustrie:

C

kernen

en

regio , Stadskanaal

o

als

centrum

voor

Wij blijven een gemeente waarin ruimte is voor duurzame innovaties maakindustrie detailhandel en MKB. Ook kijken wij over onze grenzen heen voor verdere samenwerking op toeristisch gebied maar ook voor de bouw van woningen bedrijvigheid en onderwijs. Wij sluiten ons aan bij de ontwikkelingen vanuit het Masterplan Oost-Groningen Masterplan Regiocentra het ruimtelijke-economische perspectief op de N366-regio 2 en de Toekomstagenda Groningen: Masterplan Campussen voor het kennis- en innovatie ecosysteem van de regio Groningen en ons regionale onderwijsaanbod voor jongeren. ,

,

,

,

,

thuis

voor

iedereen

t e p

,

6. Focus op leefbaarheid en toekomstbestendige (basis)voorzieningen: Wij zetten in op een aantrekkelijke en leefbare gemeente voor al onze inwoners van jong tot oud. We sluiten ons hierbij aan op de ontwikkelingen vanuit het Masterplan Oost-Groningen. We vinden het belangrijk dat iedereen een actief en zelfstandig leven kan leiden waarin we onze welvaart en ons welzijn verbeteren. De komst van de Nedersaksenlijn is hierin van groot belang. Wij streven naar toekomstbestendige en toegankelijke (basis)voorzieningen voor iedereen: bereikbare toereikende en goede gezondheidszorg onderwijs supermarkten sociale ontmoetingsplekken cultuur- sport- en welzijnsaanbod.

,

,

,

,

,

,

,

,

Afbeelding 2 Kunstenschool Stadskanaal (eigen foto , 2023) 2 In uitzondering op de ruimtelijk-economische visie N366 kiezen we op Tweede Boerendiep niet voor bedrijvigheid maar voor woningbouw.

2

Hoofdstuk 1 Aanleiding

voor

de omgevingsvisie

Wat is een Omgevingsvisie? In de omgevingsvisie leggen we als gemeente Stadskanaal onze ambities en beleidsdoelen vast voor de fysieke leefomgeving. Het is een visie voor de lange termijn: richting 2040 en verder. Ruimtelijke keuzes die we nu maken hebben voor langere tijd invloed op de ruimtelijke inrichting van onze gemeente. Het is daarom belangrijk om te bepalen wat voor gemeente we willen zijn en alle keuzes daaraan te laten bijdragen. We hebben één omgevingsvisie voor de hele gemeente die de samenhang tussen openbare ruimte wonen bedrijvigheid natuur bereikbaarheid en gezondheid beschrijft. Een verdere uitwerking van de verschillende thema’s volgt de komende jaren in specifieke programma’s. De omgevingsvisie en de programma’s worden gereguleerd en gedetailleerd in het omgevingsplan. De omgevingsvisie bepaalt daarmee de richting van al het toekomstige beleid voor het ruimtelijk domein. Het maakt voor onze inwoners ondernemers maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden duidelijk wat we als gemeente Stadskanaal belangrijk vinden en waar we onze keuzes op baseren. Iedere gemeente in Nederland is vanuit de Omgevingswet verplicht om een omgevingsvisie vast te stellen. De omgevingsvisie is vormvrij wat betekent dat de gemeenteraad het detailniveau bepaalt de gebieden en de thema’s.

Wel moet een omgevingsvisie in elk geval de volgende aspecten beschrijven: • De grootste kwaliteiten van de leefomgeving; • De plannen voor (ruimtelijke) ontwikkeling; • De hoofdlijnen van het bestaande beleid. 1. 1

Participatie

,

,

,

C

,

o

,

,

t e p

De omgevingsvisie is in overeenstemming met de Omgevingswet tot stand gekomen op basis van participatie. Als gemeente zijn we trots op de betrokkenheid van onze inwoners ondernemers maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden. Gedurende het participatietraject voor de totstandkoming van de omgevingsvisie hebben ongeveer 1. 000 inwoners van de gemeente Stadskanaal hun input en visie geleverd via een enquête. Daarnaast zijn er diverse werkateliers geweest met verschillende belanghebbenden en gastlessen aan leerlingen van basisscholen (zie afbeelding 3 posters met resultaten van de gastlessen). Na de publicatie van het ontwerp omgevingsvisie zullen diverse inloopavonden plaatsvinden met ruimte om zienswijzen in te dienen. Deze worden waar mogelijk verwerkt waaruit dit document definitief gemaakt zal worden. Een verdere beschrijving van dit proces is te vinden in het participatieverslag (bijlage 1).

,

,

,

c n 1. 2

,

De omgevingsvisie Stadskanaal volgt op het structuurplan ‘De gemeente van straks: Stadskanaal in 2010’ uit 1998. Dit plan schetste de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen richting 2010. Plannen vanuit het structuurplan die zijn gerealiseerd zijn onder meer: • Versterking van het centrum van Stadskanaal in de vorm van aanleg verkeersroute Revitalisering Hoofdstraat 2012 en Centrumvernieuwing Stadskanaal 2008-2012; • Integrale gebiedsontwikkeling Musselkanaal; • Verdere ontwikkeling van toeristische voorzieningen in de vorm van Spoordok te Musselkanaal en steigervoorzieningen in Stadskanaal.

,

,

,

,

Leeswijzer

Deze omgevingsvisie bestaat uit negen hoofdstukken met een duidelijke opbouw: • Hoofdstuk twee beschrijft het ontstaan van de gemeente Stadskanaal hoe de gemeente nu is en wat de kernkwaliteiten zijn van het gebied; • In hoofdstuk drie wordt de relatie gelegd tussen maatschappelijke en ruimtelijke opgaven op landelijk niveau en de regionale en lokale opgaven in Stadskanaal. Deze opgaven bepalen wat ons de komende jaren te doen staat. In dit hoofdstuk staat ook onze stip op de horizon: onze ambities voor 2040 en daarna; • In de hoofdstukken vier tot en met acht wordt op verschillende thema’s ingezoomd. In hoofdstuk vier op wonen en bedrijvigheid; • Hoofdstuk vijf gaat over bereikbaarheid en mobiliteit; • Landbouw en landschap komt aanbod in hoofdstuk zes; • De visie op natuur groen en recreatie staat in hoofdstuk zeven; • Hoofdstuk acht is het laatste themahoofdstuk en gaat over veiligheid en gezondheid; • Tot slot staat in hoofdstuk negen de totstandkoming van de visie beschreven met daarin een overzicht van alle activiteiten en vooruitblik op het vervolg. ,

,

,

4

C

o

c n

t e p

Afbeelding 3 Posters met de resultaten van de gastlessen op beide basisscholen (eigen bewerking , 2023)

5

Hoofdstuk 2 Stadskanaal

van

toen en nu Productiehallen Philips , eind jaren ‘50 (Bron: De Eeuw van Mijn Ubbo)

Dit hoofdstuk geeft in 2. 1 de ontstaansgeschiedenis van uniek maken beschrijven we in 2. 3.

onze gemeente weer.

Paragraaf 2. 2 beschrijft Stadskanaal van vandaag de dag. De kernkwaliteiten die het gebied

Stadskanaal van toen De oorsprong van Knoal zoals we het vandaag de dag kennen gaat ver terug. In het westelijke deel van de gemeente kennen we de lintdorpen op de veengrond meer oostelijk de esdorpen op de zand- en kleigrond. Onstwedde is het oudste dorp van onze gemeente: de naam van het esdorp komt voor het eerst voor in stukken uit het begin van de 9e eeuw. Het is het oudste kerspel (of: kerkdorp) van Westerwolde een streek die eeuwenlang een soort eiland vormde tussen veengebieden door de ligging op een zandrug. De ontwikkeling van Onstwedde vormt ook de basis voor het ontstaan van bijvoorbeeld de buurtschappen Ter Wupping Veenhuizen Wessinghuizen en waarschijnlijk de bekendste Smeerling. Deze kernen vormen een contrast met andere delen in onze gemeente die wél op veengrond lagen. 2. 1

,

,

,

,

,

C

o

,

,

,

,

,

c n

In de 16e eeuw werd begonnen met de ontginning van veen en het winnen van turf in het Boertangermoeras. Door de afgravingen ontstond een kenmerkend landschap dat tegenwoordig bekend staat als de Veenkoloniën. Doordat het veengebied zich bevond op zowel Gronings als Drents grondgebied ontstonden grensconflicten tussen beide provincies. Uiteindelijk is gekozen voor een kaarsrechte grens tussen de twee provincies die tot op de dag van vandaag nog zichtbaar is: de Semslinie. Vanwege de toenemende handel in turf en agrarische producten had de stad Groningen baat bij de aanleg van een kanaal om zo haar handelspositie te versterken en belasting te kunnen heffen over alle handelswaren. In de 18e eeuw begon de aanleg van het kanaal nagenoeg parallel aan de eerder getrokken Semslinie. Het kanaal werd voltooid in de 19e eeuw. Daarmee was het ontstaan van het Stadskanaal en het daaropvolgende Musselkanaal een feit. Begin 20e eeuw is vervolgens ook het Mussel-Aa-kanaal gegraven omdat de wateraan- en afvoer door het afgraven van het Boertangermoeras wisselvallig werd en leidde tot wateroverlast. Ook heeft het nog gediend als transportverbinding van en naar Onstwedde waar een haven lag voor landbouwproducten. ,

t e p

“Het Stadskanaal met alle 632 diepen wijken en monden die erin uitkwamen vormde slechts één onderdeel van een in de hele wereld unieke infrastructuur. Het waterwegsysteem van de Drentse en Groningse Veenkoloniën gezien als één gebied telde in 1929 liefst 8039 kanalen en wijken. Het was het grootste bevaarbare kanalenstelsel ter wereld”

,

,

Door Willem Foorthuis lector Hanzehogeschool Groningen ,

In de jaren ’50 kwam er nieuwe werkgelegenheid naar Stadskanaal. Vanuit het Rijk waren subsidies beschikbaar voor werkgelegenheid in zogeheten randgebieden. Het waren de naoorlogse opbouwjaren en Philips wilde uitbreiden met nieuwe fabrieken en was op zoek naar personeel voor het productieproces. Hiervoor kwam Stadskanaal in beeld. Na een tijdelijke vestiging in de voormalige gemeentewerf bouwde Philips de uiteindelijke productielocatie aan de Brugstraat (zie de afbeelding op de titelpagina). Zo ontstond het Philipsterrein dat we vandaag de dag kennen als Dideldom en het Mercurius Businesspark (MBP). De komst van de fabriek bleek de aanjager van de latere ontwikkelingen in Stadskanaal zoals onder meer het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Theater Geert Teis en woningbouw.

,

,

,

,

,

,

Door de jaren heen groeide de handel en het aantal inwoners langs het Stadskanaal wat heeft geleid tot de ontwikkeling van de kenmerkende lintdorpen Stadskanaal en Musselkanaal. De veenontginning is nog goed terug te zien in de landschappelijke structuur met daarin veel sloten kanalen en lintdorpen.

,

,

7

C

c n

o

t e p

Afbeelding 4 Ontwikkeling van het inwoneraantal in de gemeente Stadskanaal van 2000 tot 2024 (CBS , 2024)

Het inwoneraantal in onze gemeente is de afgelopen 25 jaar licht gedaald (zie bovenstaande afbeelding 4). Toch is de ruimte die bestemd is voor wonen toegenomen mede doordat huishoudens steeds kleiner worden en mensen groter wonen. Ook de bedrijvigheid in onze gemeente is de laatste decennia in ruimtegebruik toegenomen door schaalvergroting. Beide ontwikkelingen zorgen ervoor dat de bebouwde omgeving sinds 1950 behoorlijk is gegroeid zoals op de volgende afbeelding is te zien.

,

,

Stadskanaal van nu De gemeente Stadskanaal in de huidige vorm is in 1969 ontstaan uit een fusie tussen de gemeente Stadskanaal de toenmalige gemeente Onstwedde en een deel van de toenmalige gemeente Wildervank. Onze gemeente kent twee grotere kernen: Stadskanaal en Musselkanaal. Tussen beide kernen in bevindt zich een groot bedrijventerrein. Naast de grote kernen heeft onze gemeente nog een drietal kleinere dorpskernen: Alteveer Mussel en Onstwedde. Daaromheen ligt het landelijke gebied met meerdere gehuchten buurtschappen en losse bebouwing. Stadskanaal heeft als grootste plaats van de gemeente veel voorzieningen en een centrumfunctie voor de 2. 2

,

,

,

regio. De dorpskernen en het landelijk gebied worden doorkruist door diverse (water) wegen. De bekendste wegen zijn de N365 N366 de N374 en de N378 en de bekendste waterverbindingen zijn het Stads- en A. G. Wildervanckkanaal het Pagediep de Mussel Aa en de Ruiten Aa. Ook is een deel van het tracé van de voormalige spoorlijn Stadskanaal-Zuidbroek nog in gebruik als toeristische Museumspoorlijn STAR wat mogelijk onderdeel wordt van de Nedersaksenlijn. ,

,

,

,

,

Onze gemeente wordt ervaren als een prettige woongemeente met veel openheid groen en een hoog voorzieningenniveau. Dit blijkt onder meer uit de enquête. Daaruit komt naar voren dat inwoners trots zijn op de identiteit en historie van de regio. De openheid van het groene landschap en het dorpse karakter zijn belangrijk om te behouden. Daarentegen wordt het aanbod aan sport- en beweegvoorzieningen als verbeterpunt genoemd net als de verkeersveiligheid en wandel- en fietspaden. Zorgen zijn er over de betaalbaarheid van wonen zowel over de huizenprijzen als de woonlasten. ,

,

,

8

,

C

o

c n

t e p

Afbeelding 5 Stadskanaal op kaart: 1975 en 2023 (Topotijdreis , 2024)

9

Wist je dat de gemeente Stadskanaal • •

Ongeveer 32. 000 inwoners telt; Een regionale functie kent met breed voorzieningenaanbod op het gebied van bedrijven onderwijs sport cultuur zorg en welzijn voor ongeveer 60. 000 mensen; Ongeveer 2. 250 bedrijven kent; Ruimte biedt voor 12. 000 arbeidsplaatsen; Per jaar ruim 120. 000 toeristen en zakelijke overnachtingen verwelkomt; Meerdere passantenhavens en aanlegsteigers voor recreatie en toerisme ,

• • • •

,

,

,

c n

heeft; • •

Jaarlijks ongeveer 55. 000 bezoekers ontvangt in Theater Geert Teis; Jaarlijks diverse evenementen met (inter)nationaal aanzien huisvest; Een beschermd dorpsgezicht heeft namelijk Smeerling; Trotse bezitter is van STAR de langste museumspoorlijn van Nederland; Een streekziekenhuis heeft namelijk het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal.

C • • •

2. 3

. . .. .

o

,

,

,

Kernkwaliteiten Stadskanaal

t e p

De kernkwaliteiten van de gemeente Stadskanaal vormen de unieke eigenschappen van de gemeente vandaag de dag. Het zijn kwaliteiten waar inwoners trots op zijn die gekoesterd en benut moeten worden. Het is een verantwoordelijkheid van de gehele gemeente met het bestuur voorop deze kwaliteiten te behouden en waar mogelijk te versterken. Sommige opgaven en ontwikkelingen op lokaal regionaal en landelijk niveau kunnen op gespannen voet staan met de kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten van Stadskanaal staan in afbeelding 7 weergegeven en het behoud of versterken van deze kwaliteiten is het uitgangspunt voor de keuzes in deze omgevingsvisie. ,

,

,

,

De kernen Stadskanaal Musselkanaal Onstwedde Alteveer en Mussel kennen elk voor hun eigen omvang een hoog voorzieningenniveau. Naast de rust en openheid die de gemeente kenmerken zijn veel inwoners erg tevreden over het aanbod aan voorzieningen zoals het zorgaanbod en het kunnen doen van de meeste boodschappen in de buurt. Het voorzieningenniveau is belangrijk voor de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van Stadskanaal als woongemeente. ,

,

,

,

,

Afbeelding 6 Gemaal in Stadskanaal (eigen foto , 2023)

10

Elke inwoner in onze gemeente kent de slogan “nait soezen moar doun”. Inwoners van het gebied kenmerken zich door hard werken noaberschap en zorgen voor elkaar. Sociale cohesie wordt belangrijk gevonden met onder meer het verenigingsleven de kerk en de school als ontmoetingsplek.

t e p ,

,

,

Landschappelijk zijn de volgende vijf eigenschappen voor onze

c n 1

C

o

Be

Pr

sl o

od

gemeente:

t e na( z n d )

u cti

kenmerkend

e ve ( v e

la n

en

) la

2

ds

n

c

ha p

Het noordoostelijke deel van de gemeente ligt grotendeels op zandgrond. Dit landschap is gesloten en bosrijk gekenmerkt door essen en esdorpen. Hier is het grondgebruik een combinatie van landbouw en natuur. In dit gebied zijn recreatieve routes en kleine dorpen en streken waarvan Smeerling een beschermd dorpsgezicht heeft. ,

De veenkoloniën zijn een uniek landschap; open met rechte ds lijnen en primair gebruikt voor de landbouw. Je kunt nog c kilometers ver kijken wat steeds uitzonderlijker is in Nederland. ah p Kenmerkend is het patroon van kanalen wijken en sloten waar ook de wegen grotendeels langs zijn gelegd. ,

,

P

ro

d uc

t i e v e (v e e

n

) la

n

ds

c

ah

p

3

d In

u st

r i e e l v e r le

de

De aanleg van het Stadskanaal en de maakindustrie die langs het kanaal ontstond kenmerken het rijke industriële verleden van n al n gs Stadskanaal. Veel ondernemers zijn al eeuwenlang gevestigd eh in de Kanaalzone waar veel ruimte was voor pionieren MKB t k en inmiddels ook grotere bedrijven. De maakindustrie blijft na belangrijk en richt zich steeds meer op (duurzame) innovaties. aa l De cultuur-historische objecten vertellen het verhaal van het rijke verleden aan toekomstige generaties. ,

,

,

Afbeelding 7 Kernkwaliteiten op kaart: waar we als Knoal trots op zijn (eigen bewerking , 2025)

11

Hi

s

s t o ri

e in t c hl b

4

e b

o

uw

ni

g

la ek

s ch n da

C Be

5

De lijnstructuur in het landschap is ook terug te zien in de lintbebouwing in de Kanaalzone. Het kenmerkt de dorpen Stadskanaal en Musselkanaal en overgang tussen beide plaatsen. Veel straten liggen parallel langs het Stadskanaal en bestaat in de basis uit een langgerechte rij van woningen één of twee percelen breed en soms kilometerslang. In de loop der jaren zijn deze kernen verder uitgebreid buiten het oorspronkelijke lint.

,

c n

De gemeente heeft een unieke ligging tussen enerzijds de Hondsrug en het Hunzedal en anderzijds Westerwolde. Naast het beekdal van de Hunze liggen in de gemeente beeklandschappen rondom het Pagediep de Mussel Aa en de Ruiten Aa. Deze (gekanaliseerde) beken zorgden oorspronkelijk voor de afvoer van overtollig water richting de Westerwoldse Aa en de Dollard en dragen bij aan de ecologie natuur en biodiversiteit. Ook zijn de wateren populair om op of langs te recreëren. Verder kent de diverse natuurgebieden met ecologische waarden zoals het Eiken- en Vledderbos in Stadskanaal het Horstenerbos in Musselkanaal en het bos ten oosten van Onstwedde bij Ter Wupping. ,

p

o

,

,

t e p

,

,

Afbeelding 8 Lintbebouwing kanaalzone (eigen foto , 2023)

12

Hoofdstuk 3 Stadskanaal

van

de toekomst

Dit hoofdstuk geeft in 3. 1 de belangrijkste landelijke ontwikkelingen weer die van invloed zijn op Stadskanaal. In paragraaf 3. 2 staan de uitdagingen en opgaven als gemeente voor staan. 3. 3 beschrijft onze visie en ambities voor 2040 en verder.

Landelijke opgaven en ontwikkelingen

3. 1

,

C Voor

onze gemeente

o

een

grote

Afbeelding 9 De totstandkoming en werking van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI , 2023)

impact gaan hebben op het ruimtegebruik en de inrichting van de fysieke leefomgeving in onze gemeente. Het gaat om de volgende ontwikkelingen: •

•

Toekomstbestendige regio’s hangen sterk samen met de leefbaarheid. De afgelopen decennia is een tendens zichtbaar naar steeds meer schaalvergroting en verstedelijking. Dit heeft impact op de leefbaarheid. Voorzieningen met name in landelijke regio’s staan onder druk en zijn al deels verdwenen. Er zijn tal van initiatieven en ontwikkelingen vanuit de samenleving om dit het hoofd te bieden en de leefbaarheid te vergroten. Daarnaast zijn er landelijke en regionale programma’s gericht op het versterken van de regio;

c n

onderscheiden wij een aantal ontwikkelingen die

t e p

basis van landschappelijke kenmerken opgedeeld in zeven gebieden waarbij onze gemeente in twee gebieden valt: Veenkoloniën en Westerwolde. Op het moment van schrijven is het NPLG stopgezet en is nog onduidelijk hoe vanuit de rijksoverheid verder invulling wordt gegeven aan de genoemde opgaven in het landelijk gebied; ,

In Nederland staan we voor meerdere grote opgaven die effect gaan hebben op het ruimtegebruik en de inrichting van ons land. Deze opgaven vragen om duidelijke keuzes omdat niet alles overal kan en de gevolgen van ruimtelijke keuzes nog decennia merkbaar en/of zichtbaar zijn. Op het moment van opstellen van deze omgevingsvisie wordt op zowel landelijk als provinciaal niveau gewerkt aan deze opgaven via verschillende programma’s en plannen. Als gemeente zijn we nauw betrokken bij deze processen en geven we richting aan deze opgaven voor onze gemeente in de voorliggende omgevingsvisie. Het Rijk heeft op landelijk niveau haar prioriteiten beschreven in de Nationale Omgevingsvisie en gebiedsgerichte

programma’s.

waar we

•

Door een groeiende bevolking en steeds kleinere huishoudens is er in Nederland is een tekort aan woningen. De komende jaren is de landelijke opgave 100. 000 woningen per jaar te bouwen waarbij onder andere rekening moet worden gehouden met water en bodem sturend en stikstofrestricties;

•

Water en bodem sturend wil zeggen dat het water- en bodemsysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Nederland. Dit komt voort uit een kamerbrief 3 over het belang van duurzaam water- en bodembeheer voor diverse aspecten van het milieu. Het document wijst op de noodzaak van een evenwichtige waterhuishouding. Er moet meer aandacht komen voor de complexe samenhang tussen neerslag bodemgesteldheid ruimtegebruik en waterkwaliteit en de impact hiervan op ecosystemen en de landbouw. Het is cruciaal dat we ons niet richten op losse onderdelen van de systemen maar onze water- en bodemsystemen in samenhang bekijken. Daarom is inzicht in het water- en bodemsysteem nodig met een helder afwegingskader voor ruimtelijke keuzes. ,

,

,

Ten eerste de toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. In het landelijk gebied zijn blijvende oplossingen nodig voor (wettelijke) opgaven als natuur (waaronder stikstof) waterkwaliteit en klimaat. In de zogenoemde gebiedsgerichte aanpak was het een kabinetsplan om stikstofmaatregelen slim combineren met andere maatregelen om de natuur de bodem en de waterkwaliteit te verbeteren en de klimaatopgave te halen. De provincies hebben dit verder uitgewerkt met de agrarische sector natuurorganisaties en andere gebiedspartners. In het Provinciaal Programma Landelijk Gebied Groningen (PPLG) is de provincie op ,

,

,

3 Kamerbrief van minister Harbers van 25 november 2022

14

3. 2

Uitdagingen en opgaven Stadskanaal De kernkwaliteiten zoals benoemd in hoofdstuk 2 willen we behouden en waar mogelijk versterken. We staan als gemeente ook voor een aantal uitdagingen. Landelijke opgaven die ook hier spelen (3.1) maar ook op lokale schaal staan we als gemeente samen met onze inwoners ondernemers en maatschappelijke organisaties voor een aantal uitdagingen de komende jaren. In de provincie Groningen en daarmee ook de gemeente Stadskanaal staan wonen leefbaarheid welvaart landschap en biodiversiteit onder druk. Op het gebied van gezondheid en op sociaal en economisch vlak spelen hier verschillende problemen. Investeringen zijn nodig en er is behoefte aan een duidelijk perspectief. Inwoners moeten trots kunnen zijn en blijven op hun ,

,

,

,

De uitdaging in onze gemeente is om een toekomstbestendig voorzieningsniveau te garanderen als basis voor de leefbaarheid in de kernen en de regio.

,

,

gemeente.

Leefbare kernen

c n

Door de vergrijzing ontgroening hoge zorgvraag arbeidsmarktproblematiek schaalvergroting en de gevolgen van de gaswinning staat de leefbaarheid in veel kernen in de provincie Groningen en Noord-Drenthe onder druk. Dit zie je doordat het voorzieningenniveau dreigt af te nemen verminderd (economisch) perspectief en achterstanden ten aanzien van gezondheid. Dit speelt ook in onze gemeente. Vanuit het Rijk de provincie Groningen en diverse gemeenten wordt geld vrijgemaakt om de leefbaarheid te vergroten. Ondanks dat de leefbaarheid onder druk staat wordt het voorzieningenniveau in onze gemeente als goed ervaren en vervult Stadskanaal een regionale centrumfunctie. Veel voorzieningen zoals dorpshuizen en sportaccommodaties worden door de gemeente betaald of gesubsidieerd. Deze voorzieningen moeten voldoende worden gebruikt om de toenemende kosten voor bijvoorbeeld energie en onderhoud te rechtvaardigen. ,

C

,

,

,

o

,

,

,

t e p

Basisonderwijs is van groot belang voor de leefbaarheid en de saamhorigheid in een dorp en ook een belangrijke voorwaarde voor gezinnen om zich te vestigen. De demografische ontwikkeling is bepalend voor het leerlingenaantal en het in stand kunnen houden van een basisschool.

,

,

Landbouw , recreatie en natuur

Zowel landelijk als ook in onze provincie en gemeente is de vraag hoe de toekomst van de landbouw eruit komt te zien. Ook in onze gemeente zitten veel agrariërs in onzekerheid over de toekomst van hun bedrijf. We werken samen met verschillende overheden natuurorganisaties en maatschappelijke partners om onze landbouw en natuur toekomstbestendig en natuurinclusief te maken. Zo kijken we naar oplossingen voor de urgente opgaven rond stikstof zoetwater- en drinkwaterbeschikbaarheid waterkwaliteit bodemkwaliteit en klimaat. Als gemeente zijn we nauw betrokken bij de plannen voor het landelijke gebied. De toekomst van de landbouw is primair een taak van de sector zelf de Europese Unie het Rijk en de provincie. Als gemeente hebben we wel een taak om de gewenste transitie mogelijk te maken. ,

,

,

,

,

,

De natuur in Nederland staat onder druk en planten- en diersoorten verdwijnen door versnippering van leefgebieden vervuiling en klimaatverandering. Met de druk op de natuur enerzijds en ruimtevraag voor wonen en bedrijvigheid anderzijds is het zoeken naar de juiste balans. De behoefte van onze inwoners en bezoekers om te recreëren in de natuur neemt toe. Dit vraagt om verdere ontwikkeling van onze vrijetijdseconomie. Wandelen fietsen of sporten in de natuur zorgt voor ontspanning en draagt bij aan fysieke en mentale gezondheid dit kan wel opgespannen voet staan met de natuurwaarden. ,

,

Op andere voorzieningen zoals het winkelaanbod en de gezondheidszorg hebben we als gemeente niet direct sturing maar ze zijn wel belangrijk voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Daarbij speelt ook het veranderende consumptiepatroon en nieuwe dienstverlening een rol. Steeds meer aankopen worden bijvoorbeeld online gedaan en niet meer in de winkel. Voor de gezondheidszorg geldt dat steeds meer behandeling op afstand plaatsvindt. Door schaalvergroting van onder meer detailhandel en (ziekenhuis)zorg worden deze voorzieningen vaak geconcentreerd en verdwijnen ze op bepaalde plekken. De zorgvraag neemt toe door de vergrijzing terwijl het zorgaanbod naar verhouding afneemt. Mede doordat ouderen langer thuis blijven wonen worden eerstelijnszorgvoorzieningen zoals de huisarts steeds belangrijker. De bereikbaarheid van onze basisvoorzieningen is een belangrijk aandachtspunt. ,

,

,

,

,

,

,

,

15

,

Wonen

Duurzaamheid en circulariteit

spelen er uitdagingen ten aanzien van de bouwkundige en visuele kwaliteit de kwantiteit en de betaalbaarheid van de bestaande woningen. In lijn met de landelijke trend zijn de huizenprijzen in Stadskanaal fors gestegen de afgelopen decennia. Hierdoor is een eigen woning voor steeds minder starters op de woningmarkt haalbaar. In

onze

gemeente

De woningvoorraad in onze gemeente is relatief oud en de onderhoudsstaat in sommige gevallen problematisch. Oudere woningen zijn vaak slechter geïsoleerd dan nieuwere woningen waardoor onze inwoners extra last hebben van de stijgende energiekosten. Ten opzichte van het landelijk gemiddeld hebben we in de gemeente Stadskanaal lagere inkomens waardoor er minder budget is om te investeren in het verduurzamen van de eigen woning. Dit leidt tot een neerwaartse spiraal van hogere energiekosten en steeds minder voor besparingsmaatregelen. investeringsruimte ,

C

o

,

c n

Tot voor kort was het idee dat in Stadskanaal geen substantiële uitbreiding van de woningvoorraad nodig was. Onder andere de komst van de spoorlijn vanuit Groningen en in een later stadium de realisatie van de volledige Nedersaksenlijn maakt Stadskanaal beter bereikbaar met het openbaar vervoer en daarmee aantrekkelijker als woongemeente. Dat betekent voor de toekomst dat wij een opgave hebben om planmatig nieuwe woningen te realiseren naast de ambitie om 865 woningen te realiseren tot 2030. ,

t e p

Onze doelstelling is om energieneutraal te zijn in 2050. De vraag is daarbij hoe we dit gaan realiseren en wat haalbaar is qua duurzame opwek met zon en wind. De doelen uit het klimaatakkoord vertalen we naar onze gemeente met de bijbehorende doelstellingen; ▪ 55% reductie van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990; ▪ In 2050 is onze uitstoot van broeikasgassen netto-nul. Netto nul betekent dat de totale uitstoot van broeikasgassen in onze gemeente gelijk is aan of lager is dan de hoeveelheid die zij uit de atmosfeer verwijdert.

,

,

Een forse reductie ten opzichte van 1990 is de afgelopen jaren al gerealiseerd 52% in 2021. Het verder terugdringen van de uitstoot wordt wel steeds complexer. Duurzaamheid is breder dan klimaat en energie. Het gaat bijvoorbeeld ook over circulariteit minder afval en minder gebruik van (primaire) grondstoffen. We volgen op het gebied van afval(scheiding) de landelijke ontwikkelingen voor de doelen en normen op dit thema. Dit is vraagt om grote veranderingen zowel in de samenleving als binnen de gemeentelijke taakuitoefening. ,

,

,

Bereikbaarheid en mobiliteit Het doortrekken van de spoorlijn van Veendam tot Stadskanaal en in een later stadium de realisatie van de Nedersaksenlijn zien wij als een gegeven. Hierdoor worden de verbindingen met de stad Groningen en Emmen verbeterd wat voor een impuls zorgt voor de bereikbaarheid van onze gemeente. In een gemeente met een groot landelijk gebied is bereikbaarheid een belangrijk vraagstuk. De onderlinge verbindingen tussen de kernen is cruciaal voor de leefbaarheid. De kwaliteit van het huidige fiets- en wandelnetwerk is onvoldoende door bijvoorbeeld boomwortels zo stellen onze inwoners. Daarnaast ontbreken er schakels in het fietsnetwerk en is het gevoel van sociale veiligheid op een aantal fietspaden onvoldoende door onder meer het gebrek aan straatverlichting. Ook wordt het openbaar vervoersnetwerk op veel plekken als onvoldoende ervaren doordat bussen sommige kernen maar beperkt of helemaal niet meer aandoen. Daarom staan we als gemeente voor de opgave om ervoor te zorgen dat ook de kleinere kernen profijt hebben van de komst van de spoorlijn. De bereikbaarheid met de auto is redelijk goed al zijn er wel een aantal knelpunten. ,

,

,

Afbeelding 10 Wonen langs het lint (eigen foto , 2023)

16

Gezondheid

Bedrijvigheid

We liggen als gemeente in een regio waarin de levensverwachting lager ligt dan het landelijk gemiddelde en waarin we minder gezonde jaren hebben dan de gemiddelde Nederlander. Ongezonde voeding weinig beweging roken en alcoholgebruik leiden tot gezondheidsproblemen en overgewicht. Ook op het gebied van mentale gezondheid scoort onze gemeente slechter dan het landelijk gemiddelde. De bevolking vergrijst en moet steeds langer thuis blijven wonen ook als de kwetsbaarheid toeneemt. Het zorgaanbod wordt door verminderende arbeidspotentieel schaarser en overbelasting van de zorg dreigt. Om de zorg in de toekomst beschikbaar te houden voor hen die het echt nodig hebben zal een groter beroep worden gedaan op de samenleving. De zorg gaat als gevolg hiervan anders georganiseerd worden steeds meer in de thuissituatie en in samenhang met informele zorg en voorliggende (gemeentelijke) voorzieningen in de wijken en buurten. Zo staat de jeugd- en ouderenzorg in onze gemeente al langere tijd onder druk. Steeds meer specialistische medische zorg wordt centraal aangeboden en verdwijnt uit kleinere kernen of de gemeente zoals de sluiting van bepaalde afdelingen in het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Dit vraagt om goed georganiseerde (thuis)zorg en wijkverpleging.

Als gemeente hebben we de opgave om het zorgaanbod in de gemeente op peil en nabij te houden de gezondheidsverschillen te verkleinen de mentale gezondheid te bevorderen en de zorgvraag te beperken zodat de zorg beschikbaar blijft voor zij die het echt nodig hebben.

Onze gemeente staat bekend om het industriële verleden en de pioniersgeest. MKB detailhandel en de maakindustrie zijn belangrijk in de regio maar concurreert voor de ruimtevraag met andere opgaven en kan op gespannen voet staan met het open landschap. Jongeren trekken weg uit onze gemeente door het woningentekort ontbreken van HBO en WO-instellingen en aanbod van een bepaald type werk. Ze trekken bijvoorbeeld naar grotere plaatsen als Emmen en Groningen of andere delen van het land. Ook neemt de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel af door de toenemende vergrijzing en een kleiner wordend aanbod van vakmensen.

,

,

,

C

o

,

,

,

c n 3. 3

,

,

,

,

t e p

,

Visie en ambitie In 2040 is Stadskanaal een gemeente waar het voor iedereen fijn en gezond wonen is. Het open Veenkoloniale landschap en het meer gesloten landschap op de zandgronden zijn goed te zien en te beleven. De cultuurhistorie zie je terug in zowel de kernen als het buitengebied en vertelt daarmee de geschiedenis van onze streek. Er is een gevarieerd woningaanbod voor elke doelgroep waarbij de straten wijken en dorpen groen en klimaatbestendig zijn ingericht. Door nieuwbouw van woningen hebben we voldoende inwoners om ons voorzieningenniveau in stand te houden waar onze inwoners tevreden over zijn. Noaberschap en sociale cohesie worden hierdoor gestimuleerd en blijven van groot belang. ,

,

De oude spoorlijn die vanuit Groningen loopt is in ere hersteld (zie afbeelding 11) tot aan Stadskanaal en maakt deel uit van de Nedersaksenlijn. Dit geeft een impuls aan de aantrekkingskracht en bereikbaarheid van onze gemeente in het bijzonder voor onze (vrijetijds)economie en jongeren. ,

De gezondheid van onze inwoners is verbeterd en de achterstanden zijn aanzienlijk verminderd. In het landelijk gebied is de landbouw omgeschakeld naar een bedrijfsvoering die in balans is met het natuurlijke systeem en ook economisch interessant is voor agrarische ondernemers. Natuurgebieden zijn met elkaar verbonden en het groen loopt door in de kernen. Bij de realisatie van projecten is het gebruik van circulaire en duurzame materialen de norm. We zijn een heel eind op weg om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn.

Afbeelding 11 Een deel van het oude spoortracé in onze gemeente: in de toekomst rijden hier weer treinen overheen (eigen foto , 2023)

17

Hoofdstuk 4 Wonen

en

bedrijvigheid

De gemeente Stadskanaal is en blijft een woongemeente , voor iedere doelgroep. Wonen bleek voor velen het belangrijkste thema voor in de omgevingsvisie , want we hebben voldoende woningen nodig en wonen moet betaalbaar blijven. Daarnaast moet onze leefomgeving aantrekkelijk blijven met groen en voorzieningen. Bedrijvigheid hoort bij onze gemeente , hier is en blijft ook in de toekomst ruimte voor. Dit hoofdstuk beschrijft onze ambities en uitgangspunten voor wonen en bedrijvigheid en welke keuzes we hierin maken. Wonen wordt in 4. 1 uitgewerkt en bedrijvigheid in 4. 2.

4. 1

Wonen ,

C LEGENDA

Wonen en bedrijvigheid Gemeentegrens Inbreidingslocaties en herontwikkeling

o

c n

Ruimte voor onderwijs / innovatie Stationsgebied Bestaande kern Uitbreiding dorpslint Inbreiding dorpslint Bedrijventerrein Zoekgebied zonne-energie Zoekgebied zonne-energie en wonen Bestaand zonneveld Voorzieningen Groen open overgangsgebied

3& 4

Regionale spoorzone ontwikkeling Uitfasering milieucategorieën

t e p

Wij willen een aantrekkelijke woongemeente zijn met oog voor de ruimtelijke kwaliteit duurzaamheid voorzieningen en een goede balans in vraag en aanbod van woningen. In de gemeente Stadskanaal staan ongeveer 15. 000 woningen die voor 32. 000 inwoners een thuis bieden. Tot 2030 zetten we in op de realisatie van 865 woningen. Na 2030 is de verwachting dat de vraag naar woningen verder toeneemt door de komst van de Nedersaksenlijn: het ontwikkelperspectief voorziet een toename van nog eens 1. 200 woningen. Voor deze nieuwbouw bieden we de ruimte. Maar wonen gaat over meer dan alleen de woningen zelf. De gehele woon- en leefomgeving is bepalend voor het ervaren woongenot. Het gaat ook om de voorzieningen waar men dagelijks gebruik van maakt de openbare ruimte en de hoeveelheid groen daarin buurtgenoten andere gebouwen en het landschap.

,

,

,

,

,

Bestaande wijken en woningen: aantrekkelijk , duurzaam en toekomstbestendig

Naast plek voor ongeveer 15. 000 woningen zijn er in de gemeente ongeveer 2. 500 andere gebouwen. Bij elkaar verbruikten we in 2021 in de gemeente 32 miljoen kubieke meter aardgas waarvan 92% werd gebruikt om gebouwen te verwarmen. Wij moeten in 2050 volledig aardgasvrij zijn. Om dit te bereiken willen we dat alle woningen in de gemeente Stadskanaal uiterlijk in 2035 geïsoleerd zijn tot de nationale isolatiestandaard. Wij willen betaalbaar wonen en het verduurzamen van woningen stimuleren door onder meer rijkssubsidies bij onze inwoners te krijgen. De focus ligt dus eerst op het isoleren van woningen en andere gebouwen om zo de warmtevraag en de energiekosten te beperken. Daarna richten we ons op het stapsgewijs aardgasvrij maken. Deze warmtetransitie is nu niet voor iedere huiseigenaar toegankelijk en financieel mogelijk. Daarom faciliteren en stimuleren wij dit als gemeente waarbij er extra aandacht is voor goedkopere koopwoningen en particuliere huur. Inwoners kunnen advies krijgen over de beste besparingsmaatregelen en we helpen ze om gebruik te kunnen maken van beschikbare subsidies. Met de woningbouwcorporaties maken we prestatieafspraken over het verduurzamen van hun huurwoningen. ,

,

Afbeelding 12 Visiekaart: Stadskanaal in 2040 - Wonen en bedrijvigheid (eigen bewerking , 2025)

19

De energietransitie wordt ook op een andere manier merkbaar in onze leefomgeving. Het elektriciteitsnet moet worden verzwaard om de beschikbaarheid en betrouwbaarheid ook in de toekomst te garanderen. Er zijn meerdere ingrepen voor nodig om het elektriciteitsnetwerk te verbeteren en te verzwaren. Dat betekent dat op veel plekken de straat open moet en het aantal transformatorhuisjes in de openbare ruimte ongeveer verdubbeld dient te worden. Dat geeft een extra ruimtevraag van ongeveer 7. 000m2. Naast de kleinere trafo’s moeten ook drie grotere schakelstations (ongeveer 2. 500 m2) gebouwd worden in de omgeving van Stadskanaal-Noord Bedrijventerrein Stadskanaal en Musselkanaalcentrum. Wij kijken samen met de netbeheerder naar de beste plekken om deze voorzieningen te realiseren. Zo zorgen we ervoor dat alle (nieuwbouw)woningen en (nieuwe) bedrijvigheid verzekerd zijn van voldoende elektriciteit. ,

C

,

o

,

,

,

,

Bij herstructurering herinrichting en reconstructies van de openbare ruimte kijken we naar de opgaven die daar spelen rond klimaatadaptatie en nemen indien nodig maatregelen. Wij zetten hierbij in op kwalitatieve inrichting van de openbare ruimte met groen en voldoende aandacht voor biodiversiteit hittestress en wateropslag. Daarmee wordt de openbare ruimte klimaatadaptief ingericht. Wij willen meer water opvangen en vasthouden in natte perioden en meer schaduwplekken realiseren om hittestress te voorkomen. Op die manier zijn we steeds beter bestand tegen bijvoorbeeld intensievere regenbuien en perioden van extreme hitte en droogte als gevolg van de klimaatverandering. Vanuit de gemeente stimuleren we onze inwoners om hun tuinen klimaatadaptief in te richten met meer groen en minder verharding door bijvoorbeeld informatievoorziening en het faciliteren van het ontharden van tuinen. Regionaal wordt gewerkt aan een subsidieregeling voor kleinschalige klimaatmaatregelen voor particulier bezit. ,

,

4 Deze standaard geeft aan wanneer uw woning goed genoeg is geïsoleerd om aardgasvrij te worden.

t e p ,

,

Waar mogelijk stimuleren we onze inwoners en corporaties om hun woning levensloopbestendig te maken door een volwaardig woonprogramma op de begane grond te realiseren. Elke vijf jaar wordt het beleid uitgeschreven in de nieuwe woonvisie of woonprogramma waarin alle woningopgaven terugkomen. Hierbij kijken we ook naar kamerverhuur tiny houses woonwagenstandplaatsen flexwonen ligplaatsen voor woonschepen en de mogelijkheid om niet-wonen bestemmingen om te zetten in wonen. Zo kunnen we goed inspelen op de toenemende vraag naar flexibele en kleinere woningen en problematiek rondom bijvoorbeeld kamerverhuur.

c n

Niet alle wijken buurten en woningen voldoen aan de eisen van deze tijd en/ of de behoefte van de inwoners. Wij gaan wijken en buurten integraal verbeteren door middel van een gebiedsgerichte aanpak. Deze aanpak bestaat uit isolatie van woningen en gebouwen verbeteren van de woningkwaliteit de herinrichting van de openbare ruimte en het aanpakken van sociaal-maatschappelijke problemen. Wijken worden hiervoor geselecteerd op basis van een integrale afweging waarbij naast de kwaliteit van de woningen en de openbare ruimte ook wordt gekeken naar de sociaaleconomische context. ,

Onze inwoners zijn tevreden over het groene karakter van de gemeente. De openbare ruimte moet waar dat nog niet het geval is uitnodigen om hierin elkaar te ontmoeten en te bewegen. Dit doen we bijvoorbeeld door beweeg- en speelparken en wandelen fietspaden door het groen te voorzien van goede verlichting. Bij revitalisering brengen we waar nodig groen terug of verbeteren we de groenstructuren in de wijk.

,

,

,

,

,

In de bestaande wijken dorpen en het buitengebied beheren we als gemeente een groot areaal aan wegen bruggen speeltuinen sportaccommodaties openbare ruimte et cetera. Bij het beheer en onderhoud reconstructies en realisatie hiervan stimuleren we aannemers via de aanbestedingen om grondstoffen en producten te hergebruiken. Zo dragen we bij aan het doel om in 2050 volledig circulair te zijn. Bij de realisatie van projecten wordt het gebruik van circulaire en duurzame materialen de norm. ,

,

,

,

,

,

Nieuwe woningen In de gemeente Stadskanaal hebben we tot 2030 een woningbouwambitie van 865 woningen. Wij willen zo min mogelijk in het buitengebied bouwen om het open karakter van het landschap te behouden. Daarnaast hebben we in veel bestaande kernen en wijken een openbare ruimte met veel groen en die willen we niet volbouwen. Voor woningbouw hanteren we daarom de ladder voor woningbouw. Deze ladder geeft aan welke voorkeursvolgorde we hanteren met betrekking tot de locatie van woningbouw: 1. Hergebruik of herbestemmen van bestaande panden door onder meer functieverandering (bijv. scholen kantoorpanden); 2. Sloop en nieuwbouw op locaties of panden die geen (maatschappelijke) functie meer hebben; 3. Nieuwbouw binnen de bebouwde kom en kleinschalig aansluitend op de bebouwde kom (straatje extra); 4. Uitbreiding langs of in het bestaande lint; 5. Uitbreiding bij bestaande kernen (nieuwe wijk). ,

20

compensatiewoningen gebouwd worden op de slooplocatie of na goed overleg met gemeente en provincie op een andere passende locatie.

t e p ,

Een plek voor alle doelgroepen Wij willen

toegankelijk mogelijk zijn als fysieke en/of mentale beperking hebben. Wij houden hier rekening mee bij de gehele inrichting van onze openbare ruimte. Onze voorzieningen en de openbare ruimte zijn toegankelijk en veilig voor iedereen zodat iedereen volwaardig deel kan nemen aan de maatschappij. In onze gemeente is behoefte aan diverse woonzorgvoorzieningen voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen zoals psychisch kwetsbaren inwoners met een verstandelijke beperking en zorgbehoevende ouderen. Er is vraag naar (kleinschalige) woongroepen. Ook zijn er initiatieven vanuit proactieve senioren voor het ontwikkelen van nieuwe woonvormen zoals knarrenhofjes. Vanuit onder meer (alleenstaande) jongeren is vraag naar meer betaalbare éénpersoonswoningen zoals tiny houses. voor

al

inwoners

onze

zo

inclusief

en

gemeente , voor al onze inwoners , ook voor de mensen die een

,

C

c n

o

Afbeelding 13 Impressie spoorzone (Onderzoek Stationslocatie Dideldom , 2024)

In Alteveer Mussel en Onstwedde willen we de komende jaren vooral kleinschalige woningbouw realiseren passend naar de aard en karakter van het dorp en het gebied. Deze nieuwbouw staan we toe binnen de eerste vier treden van de woningbouwladder. Voor Stadskanaal en Musselkanaal is de woningbouwopgave groter. Om dit te realiseren kijken we naast inbreidingsmogelijkheden ook naar woningbouwlocaties in trede vijf dus buiten de huidige contouren van de bestaande kernen. Deze planmatige woningbouw voorzien we onder meer bij het Tweede Boerendiep de omgeving Floralaan te Musselkanaal en rondom het toekomstige treinstation in Stadskanaal nabij Dideldom. Gezien de centrale ligging van dit treinstation beperkt planmatige woningbouw zich niet enkel tot onze gemeentegrens en kijken we ook in richting van Nieuw-Buinen. Wij treden in overleg met onder meer de gemeente Borger-Odoorn om tot een regionale gebiedsontwikkeling te komen. Een nieuwe wijk moet passen bij de kernkwaliteiten van Stadskanaal en toekomstige locaties zullen hieraan getoetst worden. De inrichting van nieuwe wijken moet aansluiten op de structuur van wijken en sloten zoals kenmerkend is voor de Veenkoloniën. ,

,

,

Buiten de bestaande kernen in het landelijk gebied kennen we een Ruimte-voorRuimte regeling. Deze regeling is erop gericht om het slopen van landschapontsierende bebouwing te stimuleren. Dit kan onder de voorwaarde dat er één of maximaal twee ,

,

,

,

Wij willen als gemeente sturing op de woningbouw als het gaat om type en prijsklasse. Uit de participatie onder onze inwoners komt duidelijk naar voren dat zij zorgen hebben over het woningaanbod en de betaalbaarheid. Vraag en aanbod van woningen sluiten nu niet goed genoeg op elkaar aan zowel qua type woningen als de huizenprijzen. ,

Wij monitoren de woonbehoeften in onze gemeente en werken aan een toereikend aanbod voor onze inwoners. Wij sturen op een goede verhouding tussen sociale huur midden huur en huurwoningen in de vrije sector. De sociale huurvoorraad moet de komende jaren groeien om voldoende woningaanbod te hebben voor lagere inkomens. Wij stemmen vraag en aanbod van onze woningen af in regionaal en provinciaal verband en we werken nauw samen met de woningbouwcorporaties. ,

Leefbaarheid en voorzieningen Inwoners waarderen het hoge voorzieningenniveau in onze gemeente. Als gemeente gaan we voor kwalitatief goede en toekomstbestendige voorzieningen passend bij de omvang van kern of wijk. Een groei van het aantal woningen en inwoners kan daarnaast bijdragen aan een toename van voorzieningen of tenminste de toekomstbestendigheid van de voorzieningen in kernen. ,

21

Per kern streven we naar het behoud van de volgende al bestaande basisvoorzieningen:

Kern

Bestaande en minimaal te behouden basisvoorzieningen

Alteveer

Basisonderwijs sportvoorzieningen OV-verbinding ontmoetingslocatie

Mussel

Basisonderwijs dagelijkse boodschappen OV-verbinding sportvoorzieningen ontmoetingslocatie

,

,

,

door een respondent op de enquête 2023

,

,

,

Voor de leefbaarheid is ook bereikbaarheid en toegankelijkheid van de voorzieningen van groot belang. De bereikbaarheid wordt uitgewerkt in hoofdstuk ‘5 Bereikbaarheid en mobiliteit’. Wij streven ernaar om de basisvoorzieningen in stand te houden maar dat kunnen we niet garanderen. Bepaalde voorzieningen zoals winkels of zorginstellingen zijn privaat. Voor collectieve voorzieningen zoals sporthallen en scholen geldt dat we als gemeente moeten kijken naar de hoeveelheid gebruikers versus de maatschappelijk kosten.

,

,

Musselkanaal

,

,

Onstwedde

C

Stadskanaal

c n

Basisonderwijs dagelijkse boodschappen regio-overstijgende speciaalzaken gezondheidscentra OV-verbindingen sportvoorzieningen ,

,

,

Basis- en voortgezet onderwijs dagelijkse boodschappen gezondheidscentrum culturele voorzieningen OV-verbinding sportvoorzieningen

o

,

,

,

,

,

,

,

,

,

,

,

Tabel 1 Bestaande voorzieningen in de gemeente Stadskanaal in de grootste vijf kernen

De aanwezigheid van onderwijs en opvang is cruciaal om een aantrekkelijke woonplaats te zijn voor gezinnen. Daarnaast zijn dit plekken waar inwoners elkaar ontmoeten vriendschappen ontstaan en van waaruit activiteiten worden georganiseerd. Een winkel om je dagelijkse boodschappen te kunnen doen is voor elke inwoner gemakkelijk maar extra belangrijk voor mensen die minder mobiel zijn of geen beschikking hebben over een auto. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat dit kan veranderen doordat steeds meer supermarkten boodschappen bezorgen. Ook zorg in de buurt is van belang zeker voor de meer kwetsbare doelgroepen. ,

,

,

,

,

,

,

Basis- en voortgezet onderwijs dagelijkse boodschappen regio-overstijgende speciaalzaken culturele voorzieningen horeca en amusement gezondheidscentra ziekenhuis OV-verbindingen sportvoorzieningen ,

t e p

Voor mij hangt waar ik woon vooral af van de afstand tot de voorzieningen en de hoeveelheid groen in de buurt”

,

Waar dit nog niet het geval is willen we de concentratie van de aanwezige eerstelijns zorg (huisarts apotheek wijkverpleging paramedici en eventueel sociaal domein) faciliteren in gezondheidscentra op locaties die centraal gelegen zijn en goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Zo is alle zorg voor inwoners onder één dak en is de afstemming tussen zorgverleners eenvoudiger. ,

,

,

Veel inwoners en bezoekers genieten van evenementen en festivals die worden georganiseerd in de gemeente. Wij willen initiatiefnemers de ruimte blijven bieden om dit te organiseren. Echter festivals veroorzaken ook overlast aan omwonenden als het gaat om geluid geur en verkeerstromen et cetera. Als gemeente willen wij de balans bewaken tussen het faciliteren van evenementen en festivals voor al onze inwoners enerzijds en het reguleren ervan en het beperken van de overlast anderzijds. Dit betekent dat we inzetten op evenementen op locaties die daarvoor geschikt zijn. Hierbij houden we rekening met de kernkwaliteiten van onze gemeente en het karakter van het gebied waar een evenement plaatsvindt. Toekomstig beleid over evenementen wordt nog opgesteld. ,

,

22

4. 2 Bedrijvigheid Bedrijventerreinen , onderwijs en MKB

Onze jeugd , onze toekomst De jeugd in Stadskanaal heeft behoefte aan ontmoetings- en speelplekken betaalbare woningen een goed onderwijsaanbod en goede bereikbaarheid van de gemeente. Ook bewegen in het groen en elkaar kunnen ontmoeten vinden onze jongste inwoners belangrijk. Deze punten kwamen naar voren uit de enquête onder onze inwoners en de gastlessen op basisscholen. De gemeente vindt hun mening belangrijk en gaat hiermee aan de slag. Verder is het aanbod van activiteiten en evenementen belangrijk: de gemeente wil aantrekkelijk zijn op cultureel vlak en gaat verkennen wat de mogelijkheden zijn voor de realisatie van een poppodium. ,

,

Door een respondent op de enquête 2023

C

o ,

De komst van de spoorlijn vanuit Groningen en op termijn de Nedersaksenlijn verbetert de bereikbaarheid van en naar onze gemeente. Dit biedt meer opties voor onderwijs- en baanaanbod in de regio. De ontwikkeling van bedrijven en kennisinstellingen op Dideldom en de bouw van voldoende woningen voor starters en jonge gezinnen in de gemeente zijn daarom van belang en daar maken wij ons hard voor.

t e p

Wij hebben als gemeente een belangrijke opgave om goede voorwaarden te scheppen voor goed onderwijs en voor bedrijven in onze gemeente. Kennisinstellingen bedrijven en bijbehorende bedrijventerreinen zijn belangrijk voor inwoners uit onze gemeente en de regio om te kunnen leren werken en ondernemen in de eigen regio. Duurzaamheid op de bedrijventerreinen en voor de bedrijven zelf is steeds belangrijker. Wij kijken hoe we bedrijven kunnen ondersteunen om hun bedrijfsgebouwen beter te kunnen isoleren. De openbare ruimte willen we verder vergroenen en platte daken benutten voor energieopwekking met zonnepanelen. Op bedrijventerrein Dideldom ondersteunen we de ontwikkeling van Makeport Mercurius: een initiatief van onderwijs en bedrijfsleven waar een mix van dienstensector maakindustrie en onderwijs zorgt voor innovatieve ontwikkelingen en behoud van talent in onze regio. Dit sluit aan bij het Masterplan Campussen en het Masterplan Oost-Groningen. Het onderwijsaanbod in onze gemeente willen we een impuls geven door de komst van het station. In de regio werken we samen met de provincies Groningen en Drenthe en onze buurgemeenten Borger-Odoorn Pekela Veendam en Westerwolde (N366regio). Zo kunnen we bedrijven en kennisinstellingen met meerwaarde voor de regio goed huisvesten en faciliteren.

Vanuit de N366-regio focussen we ons op onder meer de agrofood-sector en maakindustrie zodat bestaande clusters worden versterkt.

,

,

c n

“Er zijn te weinig ontmoetingsplekken voor de jeugd zoals speeltuinen en -velden zeker buiten het centrum van Stadskanaal” ,

,

,

,

,

,

Wij zien een trend naar steeds grotere bedrijfshallen voor bijvoorbeeld transport- en distributiebedrijven. Dit staat op gespannen voet met de openheid van het landschap. Op Bedrijvenpark Stadskanaal en het Dideldomterrein is ruimte voor categorie 1 en 2 bedrijven. Hier faseren we op lange termijn zwaardere industrie uit gezien de centrale ligging en de (beoogde) woningbouw. Deze bedrijven worden bij uitbreiding gefaciliteerd op of nabij Bedrijvenpark Zuid-Groningen. Ook bedrijven met een groot oppervlak en/of zwaardere industrie (categorie 3 4 en 5) agrofood en voedselverwerking worden niet in onze gemeente maar bovenregionaal gefaciliteerd op Bedrijvenpark Zuid-Groningen. Vanuit onze gemeente verruimen we de contouren voor mogelijke uitbreidingen van Bedrijvenpark Zuid-Groningen. In onze gemeente richten we ons op bestaande bedrijventerreinen en -locaties voor de MKB en maakindustrie. We laten geen (nieuwe) losse bedrijven toe in het buitengebied met uitzondering van in geval van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) en passend in het landschap. Bedrijvenpark Stadskanaal wordt op lange termijn uitgebreid op de locaties waar nu nog zonneparken zijn gerealiseerd. ,

,

,

,

,

23

“Voor mij is werkgelegenheid het belangrijkste bij de komst van een nieuw of de uitbreiding van een bestaand bedrijventerrein”

Detailhandel

,

Door een respondent op de enquête 2023 ,

t e p

De regionale centrumfunctie die onze gemeente kent voor onder meer detailhandel willen we behouden en verder versterken. Onze dorpskernen en centra richten we compact in waarbij we onze horeca recreatie winkels en amusement het liefst clusteren. De kernen moeten goed bereikbaar en toegankelijk zijn voor zowel consumenten als leveranciers. Ook zorgen we net als in onze woonwijken voor een aantrekkelijk groen en uitnodigend karakter van onze centra. Zo versterken we de herkenbaarheid en levendigheid in de kernen. Dit is een stimulans voor onze MKB’ers in de detailhandel horeca en recreatie. ,

,

,

,

Op bestaande bedrijventerreinen in Oost-Groningen is voor veel verschillende bedrijven tot 2040 voldoende ruimte om zich te vestigen op nog uit te geven kavels blijkt ook uit de omgevingseffectrapportage (zie afbeelding 14). Voor nieuwe bedrijfskavels kijken we eerst naar transformatie en revitalisering van bestaande bedrijvenparken. Vervolgens kijken we naar mogelijke ruimte op Bedrijvenpark ZuidGroningen en Dideldom en tot slot naar locaties waar nu nog zonneparken die op bedrijvenparken gevestigd zijn. Van oudsher zit veel bedrijvigheid langs het lint in de Kanaalzone. Zo lang de bedrijfsactiviteiten niet op gespannen voet staan met de leefbaarheid langs het lint blijft bedrijvigheid daar mogelijk. Om meer structuur te geven aan hoe wij als gemeente omgaan met de uitbreiding en nieuwvestiging van bedrijven hanteren we onze ladder voor bedrijvigheid. ,

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=b5973624-219d-4e93-9666-1800d18c62b8