CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Beleid mensenhandel gemeente Stadskanaal.pdf

Raadsvergadering 24 oktober 2022, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Beleid mensenhandel13.023 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Beleid tegen mensenhandel 2022 Gemeente Stadskanaal

Inhoudsopgave 1.

Inleiding en doel van dit beleidsstuk..................................................................................3 1.1 Impact en urgentie ..........................................................................................................6 1.2 Vormen van mensenhandel ............................................................................................6 1.3 Gevolgen van mensenhandel .........................................................................................7 1.4 Leeswijzer .......................................................................................................................8

2.

Verantwoordelijkheden van gemeenten: zo werken wij samen om deze te vervullen.......9 2.1 Landelijk ........................................................................................................................11 2.2 Regionaal ......................................................................................................................12 2.3 Gemeentelijk .................................................................................................................13 2.4 Individueel .....................................................................................................................13

3.

Ambities en hun aansluiting op het landelijk programma ................................................14 3.1 Voorkomen van slachtoffer- en daderschap .................................................................14 3.2 Signaleren, melden en monitoren .................................................................................16 3.3 Passende opvang en ondersteuning voor slachtoffers .................................................17 3.4 Aandacht- en deskundigheidsbevordering....................................................................19 3.5 Daderaanpak.................................................................................................................21 3.6 Bevorderen van samenwerking.....................................................................................24

4.

Bijlagen............................................................................................................................26 Bijlage 1 Mensenhandel en aanpalende beleidsterreinen ..................................................26 B1.1 Zorgbeleid ...............................................................................................................26 B1.2 Jeugdbeleid.............................................................................................................27 B1.3 Veiligheidsbeleid .....................................................................................................28 B1.4 Prostitutiebeleid.......................................................................................................29 B1.5 Onderwijsbeleid.......................................................................................................29 B1.6 Economisch beleid ..................................................................................................30 B1.7 Inkoopbeleid............................................................................................................30 B1.8 Huisvestingsbeleid ..................................................................................................31 Bijlage 2 Gegevens Mensenhandel (voorzover in beeld)....................................................32 B2.1

Achtergrond.............................................................................................................32 B2.2 Aard en omvang seksuele uitbuiting .......................................................................32 B2.3 Aard en omvang arbeidsuitbuiting...........................................................................33 B2.4 Aard en omvang criminele uitbuiting .......................................................................33 B2.5 Lokale aard en omvang...........................................................................................34 Bijlage 3 Wettelijke taken en bevoegdheden ......................................................................35 B3.1 Wetgeving, gemeentelijke bevoegdheden en bestuurlijke instrumenten..............35 B3.2 Wetgeving & mensenhandel.................................................................................35 2

B3.3 Wetgeving voor slachtoffers .................................................................................36 B3.4 Overige wetgeving ................................................................................................37 B3.5 Bestuurlijke instrumenten .....................................................................................37 Bijlage 4 Financiele kaders .................................................................................................40 B4.1 Begroting ..............................................................................................................40 B4.2 Financiering essentiele functies............................................................................40 B4.3 Financiering opvang slachtoffers ..........................................................................41 Bijlage 5 Signalenroute...........................................................................................................43

3

1. Inleiding en doel van dit beleidsstuk Mensenhandel draait om uitbuiting. Daders gebruiken slachtoffers – door geweld en bedreiging, door misleiding, of door misbruik van een kwetsbare positie – voor persoonlijk gewin. Mensenhandel wordt vaak gepleegd in criminele samenwerkingsverbanden, die gebruik maken van legale infrastructuren. Daarom is het een vorm van ondermijnende criminaliteit. Mensenhandel is een ernstige schending van mensenrechten en van de menselijke waardigheid. Daarmee is het een van de zwaarste vormen van criminaliteit, met ernstige gevolgen voor de slachtoffers. De meest voorkomende vormen van mensenhandel in Nederland zijn seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en arbeidsuitbuiting. Het zicht op de aard en omvang is echter nog onvolledig. In het Regeerakkoord van het Kabinet Rutte-III is afgesproken dat de aanpak van mensenhandel intensief en geïntegreerd wordt opgepakt. Eind november 2018 is daarom het programma “Samen tegen Mensenhandel” van start gegaan, dat een nationaal plan uiteenzet voor de aanpak van mensenhandel in Nederland. In dit programma slaan de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Buitenlandse Zaken (BZ) de handen ineen.

Ook is er nauw contact met maatschappelijke organisaties die dagelijks slachtoffers van mensenhandel begeleiden, met politie, het Openbaar Ministerie (OM) en gemeenten. De ambities van dit landelijke programma zijn het voorkomen van slachtofferschap, het beter in beeld krijgen van slachtoffers en hen de ondersteuning bieden die zij nodig hebben en het aanpakken en frustreren van daders. Dit betekent dat meer professionals in staat moeten zijn om mensenhandel te signaleren en dat het maatschappelijk bewustzijn rondom mensenhandel versterkt moet worden, met name over het feit dat deze schending van mensenrechten diverse vormen aanneemt en nauw verweven is met het dagelijks leven van burgers. Het is noodzakelijk dat verschillende lagen binnen de maatschappij bijdragen aan de aanpak van dit probleem. Zo moeten gemeenten beschikken over een goed, samenhangend mensenhandel beleid en dit in de praktijk uitvoeren. Vanuit de gemeenten moeten zorgcoördinatoren worden aangesteld, zodat een regionaal en landelijk dekkend netwerk van zorgcoördinatie wordt gerealiseerd. Ook in internationaal verband moet de aanpak van mensenhandel versterkt worden, aangezien het vaak gaat om grensoverschrijdende problematiek. Bij de landelijke aanpak van mensenhandel staan de volgende vijf actielijnen centraal:

4

Eind 2020 is vanuit het Zorg en Veiligheidshuis gestart met #Groningentegenmensenhandel. Dit programma is gericht op vormgeving van een integrale regionale aanpak van mensenhandel. Daarbij is de landelijke integrale programma aanpak ‘Samen tegen mensenhandel’ van het Ministerie van Justitie en Veiligheid als kader gebruikt. Een belangrijke leidraad is het realiseren van het Basisniveau Bestuurlijke aanpak mensenhandel1 in de gehele provincie Groningen. Het realiseren van integraal beleid op het gebied van mensenhandel is één van de onderdelen van het Basisniveau Bestuurlijke aanpak. Door deze beleidsontwikkeling zowel regionaal als lokaal te laten plaatsvinden worden lokale initiatieven versterkt en verplaatsingseffecten voorkomen.

Gemeentelijke verantwoordelijkheid In 2022 moeten alle Nederlandse gemeenten beleid hebben op het gebied van mensenhandel. Het doel hiervan is drieledig: het voorkomen van slachtofferschap, het beter in beeld krijgen van slachtoffers en hen de ondersteuning bieden die zij nodig hebben en het aanpakken en frustreren van daders. Iedere gemeente stelt een aanpak op waarin in ieder geval invulling wordt gegeven aan de volgende thema’s: •

De beleidsmatige basis die noodzakelijk is om te voldoen aan de ambitie om mensenhandel binnen de gemeentegrenzen te voorkomen, aan te pakken en om hulp te bieden aan slachtoffers van mensenhandel (en daarmee te voldoen aan de afspraken van het interbestuurlijk programma 2018 en bij te dragen aan landelijke doelen in het kader van mensenhandel);

•

Het verbeteren van het signalerend vermogen van de gemeente;

•

De opvang van en hulpverlening aan slachtoffers en daders;

•

Het bevorderen van aandacht voor en bewustwording van het fenomeen mensenhandel;

•

De samenwerking van de gemeente met ketenpartners (in de regio).

Dit beleidsstuk geeft invulling aan de aanpak van mensenhandel in de gemeente Stadskanaal Kader: Wat is mensenhandel? Mensenhandel is ‘het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang en met het doel die persoon uit te buiten’. Deze definitie beschrijft mensenhandel zoals die strafbaar gesteld is in artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht. De dwang die bij mensenhandel gebruikt wordt, kan de vorm hebben van (dreigen met) fysiek geweld, maar ook van misleiding, chantage, fraude of misbruik van een kwetsbare positie. Minderjarigen zijn per definitie kwetsbaar; in het geval van seksuele uitbuiting bijvoorbeeld hoeft bij hen dan ook geen sprake te zijn van dwang om van mensenhandel te kunnen spreken. De definitie van mensenhandel is opgebouwd uit drie elementen: Een HANDELING die met gebruik van bepaalde MIDDELEN wordt uitgevoerd met als DOEL uitbuiting.

1 Het basisniveau bestuurlijke aanpak van mensenhandel is in samenwerking met een groot aantal partners

opgesteld en dient als referentiekader en handelingsperspectief voor gemeenten om hun rol binnen de bestuurlijke aanpak van mensenhandel (verder) in te vullen. De achterliggende vraag hierbij is: ‘Wat is minimaal nodig om mensenhandel vanuit het bestuur effectief aan te kunnen pakken?’

5

1.1 Impact en urgentie Mensenhandel komt niet alleen voor in de prostitutie maar in diverse sectoren zoals de landen tuinbouw, horeca, industrie en huishoudens. Alle vormen van mensenhandel grijpen diep in op de vrijheid van slachtoffers en bezorgen hen enorm veel leed. Om slachtoffers te beschermen en deze ondermijnende criminaliteit te stoppen, is en blijft het dringend nodig om mensenhandel gericht en integraal aan te pakken en op te zoeken. Wanneer hier niet actief op wordt ingezet is het risico namelijk groot dat mensenhandel niet zichtbaar wordt. Hoe gemeente Stadskanaal dit doet en nog gerichter wil gaan doen leest u in dit beleidsdocument.

1.2 Vormen van mensenhandel Mensenhandel kent vele vormen. De volgende indeling wordt gebruikt: 1. Seksuele uitbuiting: de bekendste vorm van mensenhandel is uitbuiting in de prostitutie. Die doet zich zowel voor in de vergunde branche als in de illegale prostitutie. Ook komt seksuele uitbuiting online voor, bijvoorbeeld in de vorm van gedwongen webcamseks. 2. Arbeidsuitbuiting: hiervan spreken we als (arbeids)voorwaarden en omstandigheden bij arbeid en dienstverlening zo slecht zijn dat mensenrechten in het geding zijn. Bij gedwongen arbeid, slavernij of met slavernij vergelijkbare praktijken is er sprake van werk of diensten waarvoor een persoon zich niet vrijwillig beschikbaar heeft gesteld en waarbij werk wordt verricht onder dreiging van sancties. Het feit dat een tewerkgestelde persoon is misleid over de aard van een baan of over de arbeidsomstandigheden betekent dat er sprake is van gedwongen arbeid. 3. Criminele uitbuiting: hierbij worden mensen gedwongen om strafbare feiten te plegen of daaraan deel te nemen, bijvoorbeeld zakkenrollen, diefstal, fraude of drugsdelicten. 4. Gedwongen orgaanverwijdering: hierbij worden organen onder dwang en zonder medische indicatie verwijderd om vervolgens voor winst doorverkocht te worden.

Vooralsnog is de indruk dat mensenhandel met het oogmerk van orgaanverwijdering (orgaanhandel) nauwelijks voorkomt in Nederland, maar het is wel zaak hier alert op te blijven. In dit beleidsstuk richten we ons op de aanpak van mensenhandel in brede zin, met de nadruk op seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting, en criminele uitbuiting. Kader: verschil mensensmokkel en mensenhandel Mensensmokkel is het hulp bieden aan ongedocumenteerde migranten, waardoor zij zich toegang tot of doorreis door een land kunnen verschaffen die door desbetreffende staat als illegaal wordt gezien. Mensensmokkel is daarmee een grensoverschrijdende misdaad tegen de staat en niet (primair) gericht op uitbuiting van een persoon. Mensenhandel is daarentegen (gericht op) uitbuiting van een persoon en is daarom een misdaad tegen de rechten van de mens. Mensenhandel kan grensoverschrijdend van karakter zijn, maar het kan evengoed binnen de landsgrenzen plaatsvinden.

1.3 Gevolgen van mensenhandel De gevolgen van mensenhandel zijn groot en te vinden op zowel micro als macroniveau binnen de Nederlandse samenleving. Er zijn logischerwijs grote gevolgen voor slachtoffers en de verwanten van slachtoffers. Zij kampen vaak met traumatisering, de psychische en 6

lichamelijke consequenties daarvan en met de sociaal-economische gevolgen van de uitbuiting. Maar ook de economie, leefomgeving en de rechtsstaat ondervinden schadelijke gevolgen door de vermenging van mensenhandel met bestaande, legale infrastructuren binnen de maatschappij. In het Kompas Aanpak Mensenhandel van de VNG zijn de gevolgen van mensenhandel verder uitgewerkt. Kader: Wat weten we van mensenhandel Meer dan ooit is duidelijk dat mensenhandel niet een probleem is dat op zichzelf staat. Dat blijkt uit rapporten die de Nationaal Rapporteur de afgelopen jaren heeft uitgebracht. De Slachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020 laat dat opnieuw zien. Opeenstapeling van problemen vraagt om meer passende hulpverlening Zo komt de overlap tussen seksueel geweld en (seksuele) uitbuiting ook in deze monitor naar voren. Net als de verwevenheid tussen mensenhandel en andere vormen van (ondermijnende) criminaliteit. Daarnaast is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden hoe slachtofferschap en daderschap van mensenhandel in elkaar kunnen overlopen. Deze opeenstapeling van problemen en de wetenschap dat het meemaken van mensenhandel langdurig ontwrichtende gevolgen kan hebben voor slachtoffers, vraagt om zo vroeg mogelijke signalering, triagering en passende bescherming. De overheid heeft de verantwoordelijkheid en belangrijke taak om hiervoor zorg te dragen.

Uit deze slachtoffermonitor blijkt dat Nederland daar nog onvoldoende in slaagt. Want bijna de helft van de vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel wordt binnen vijf jaar opnieuw slachtoffer van een delict. Vaak ernstige delicten, zoals opnieuw mensenhandel, mishandeling, bedreiging en seksueel geweld. Bovendien blijkt dat beschikbare hulp voor slachtoffers grotendeels afhangt van omstandigheden zoals woongemeente of verblijfsstatus van slachtoffers. Terwijl de geboden hulp juist afhankelijk zou moeten zijn van de behoeften van slachtoffers. Een fundamentele verandering in de aanpak van mensenhandel is nodig. Slachtoffers van mensenhandel De slachtoffermonitor mensenhandel geeft inzicht in het aantal vermoedelijke slachtoffers dat in de periode 2016-2020 in Nederland in beeld is gekomen. Daarnaast geeft de monitor voor het eerst een beeld van hulpverlening die slachtoffers ontvangen en is voor het eerst inzichtelijk gemaakt wat hun risico is op herhaald slachtofferschap. INVLOED VAN COVID-19 2020 is door de COVID-19-pandemie in alle opzichten een afwijkend jaar, zowel voor de samenleving als voor de aanpak van mensenhandel. Personen die al kwetsbaar waren kwamen door de beperkende maatregelen vaak in nog benardere situaties terecht.

Hierbij kan worden gedacht aan arbeidsmigranten die juist extra moesten werken in de vleessector of in distributiecentra en niet konden terugkeren naar hun eigen land. Of sekswerkers die niet konden werken en beperkt aanspraak konden maken op steunmaatregelen van de overheid. Hoewel causale verbanden niet kunnen worden gelegd, laat deze monitor voor het eerst het effect zien van de pandemie op het aantal gemelde slachtoffers van mensenhandel. Minder slachtoffers in beeld Er zijn in 2020 ruim een kwart minder slachtoffers bij CoMensha gemeld vergeleken met 2019: van 1.334 in 2019 naar 984 in 2020. De verminderde reisbewegingen en beperkingen in de opsporing en signalering door de coronamaatregelen lijken daarvoor gezorgd te hebben. Sommige slachtoffers lijken door de pandemie beter in beeld te zijn gekomen, terwijl andere slachtoffers minder zichtbaar zijn geworden. Zo zijn er meer gevallen van arbeidsuitbuiting aan het licht gekomen die anders verborgen waren gebleven. Het aandeel arbeidsuitbuiting is in 2020 maar liefst 43% van alle meldingen, ten opzichte van 17% in 2019. De meeste slachtoffers hebben zichzelf bij hulpverleningsinstanties gemeld toen zij door de coronamaatregelen niet alleen hun werk, maar ook hun huisvesting en

7

verblijfsvergunning kwijtraakten. Het is zorgelijk dat deze gevallen niet al veel eerder zijn herkend door opsporingsinstanties. Slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting zijn minder zichtbaar geworden bij CoMensha. Het aantal meldingen vormt nog maar 11% van het totaal aantal meldingen. Terwijl binnenlandse seksuele uitbuiting naar schatting de meest voorkomende vorm van mensenhandel in Nederland is en minderjarige slachtoffers daarin een groot aandeel hebben. Veel slachtofferschap is onopgemerkt gebleven. Toch is gebleken dat er wel degelijk veel (meer) slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting zijn. Zo heeft de hulpverleningssite Chat met Fier in 2020 meer anonieme slachtoffers van binnenlandse seksuele uitbuiting geïdentificeerd. Het is zorgelijk dat zij de weg naar hulpverlening en opsporing niet vinden. Het aantal slachtoffers in beeld van grensoverschrijdende seksuele uitbuiting en van criminele uitbuiting is ook drastisch gedaald. Van 668 meldingen in 2019, naar 289 in 2020. Deze daling kan worden verklaard door de beperking van reisbewegingen als gevolg van de COVID-19-pandemie. Daarnaast is het beleid voor slachtoffers met een Dublinindicatie aangepast, waardoor zij minder snel in aanmerking komen voor een (tijdelijke) verblijfsvergunning. Ook dat heeft waarschijnlijk bijgedragen aan deze daling.

Bron: Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021).Slachtoffermonitor Mensenhandel 2016-2020. Nationaal Rapporteur.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 gaan we in op de verantwoordelijkheid van de gemeente in de aanpak van mensenhandel en de samenwerkingsstructuur in de provincie Groningen die daarbij van belang is. Hoofdstuk 3 vormt de kern van dit beleidsstuk met de ambities die gezamenlijk zijn onderschreven met de Groninger gemeenten en aansluiten op het landelijk beleid Samen tegen Mensenhandel. In de bijlagen staat aanvullende informatie over mensenhandel, de bestuurlijke instrumenten die kunnen worden ingezet bij de aanpak van dit probleem en de context van de beleidsstukken die hierover al verschenen zijn. Veel informatie over mensenhandel in Nederland is ook online te vinden.

8

2. Verantwoordelijkheden van de gemeente: zo werken wij samen om deze te vervullen Als gemeente zijn we in de aanpak van mensenhandel verantwoordelijk2 voor preventie, signalering, handhaving, veiligheid en zorg op basis van vier rollen: •

Signaleerder: als gemeente zijn wij door het dagelijks contact met burgers de oren en ogen in de samenleving waarbij signalen van mensenhandel kunnen worden opgevangen.

•

Beleidsmaker: als beleidsmakers zijn we verantwoordelijk voor het opstellen van een plan voor een sluitende aanpak, waarin alle gemeentelijke taken worden opgenomen.

•

Regisseur van de integrale aanpak: we zijn met al onze taken en verantwoordelijkheden de aangewezen partij om regie in handen te nemen en partijen bij elkaar te brengen, voor samenwerking in een aanpak die zowel bestuurlijk als strafrechtelijk van aard is.

•

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor adequate opvang van en hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel.

Mensenhandel houdt zich niet aan de (gemeente)grenzen. Daarom is een integrale aanpak op gemeentelijk, regionaal, landelijk en internationaal niveau van belang voor de effectiviteit waarmee we bovenstaande rollen kunnen vervullen en voor een goede verbinding tussen preventie, slachtofferzorg en daderaanpak op zowel beleidsmatig als operationeel terrein.

2 Zie Bijlage 1 voor de beleidsmatige kaders die deze verantwoordelijkheden onderbouwen

9

10

Wat doen we al tegen mensenhandel? • • • •

• • • •

•

De gezamenlijke gemeenten in de provincie Groningen brachten in 2013 de ketenregie mensenhandel onder in het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen(ZVHG); Per juli 2021 is er voor de gehele provincie zorgcoördinatie slachtoffers mensenhandel georganiseerd. Zowel de ketenregisseur als de zorgcoördinatie werken vanuit het ZVHG; In de begroting van het ZVHG is budget opgenomen voor de inzet van de ketenregisseur en zorgcoördinatie slachtoffers mensenhandel; In het kader van ondermijning werken wij samen en is er in de begroting budget opgenomen voor het Regionale Informatie- en Expertise Centrum Noord(RIEC). Het RIEC richt zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit; Vanuit het ZVHG worden regelmatig trainingen en voorlichtingen mensenhandel georganiseerd om bewustwording te vergroten. Als gemeente hebben we 2 aandachtfunctionarissen mensenhandel; Er is één heldere route voor meldingen van mensenhandel voor de gemeente, professionals en burgers(zie bijlage 5); Meldingen worden inbracht in het Drieluik. Tijdens dit tweewekelijkse overleg komen de ketenregisseur, de zorgcoördinatoren en het politieteam mensenhandel en migratiecriminaliteit (TMM) samen om signalen en casussen van mensenhandel uit de regio te bespreken, te beoordelen, op te volgen en te monitoren.

Ook is vanuit dit overleg een nauwe samenwerking met de Inspectie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om op het gebied van arbeidsuitbuiting signalen goed te kunnen onderzoeken en te laten aanpakken; Om mensenhandel effectief aan te pakken, is het van belang om aanhoudend te verkennen welke mogelijkheden er bestaan voor het bundelen van krachten tussen verschillende instanties en structuren op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Dit is de opdracht van de ketenregisseur.

Hieronder worden enkele belangrijke ketenpartners en hun samenwerkingsverbanden uitgelicht.3

2.1 Landelijk Landelijk beleid • Nationaal actieplan Samen tegen Mensenhandel, dat in 2018 van start is gegaan, zet de nationale strategie uiteen voor de aanpak van mensenhandel in binnen- en buitenland. Het actieplan is tot stand gekomen door een samenwerking van vele partners waaronder ministeries, gemeenten, het Openbaar Ministerie(OM), de politie, de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Koninklijke Marechaussee en de Immigratie- en Naturalisatiedienst; • Het Interbestuurlijk programma (2018) stelt als doel dat elke gemeente in 2022 beleid heeft tegen mensenhandel. (Programmalijn 5, punt 11: Merkbaar beter in het sociaal domein)

Nationaal rapporteur mensenhandel • Onderzoekt de aard en omvang van mensenhandel in Nederland; 3 Voor een uitgebreid overzicht van regionale samenwerkingsstructuren, zie

https://kompasaanpakmensenhandel.vng.nl/deel/met-wie-pak-je-mensenhandel-aan/

11

•

Adviseert overheden, gemeenten, hulpverleningsorganisaties en andere instanties over hoe mensenhandel te herkennen, te voorkomen en te bestrijden.

Nationale hulporganisaties • Diverse nationale non-profit organisaties zetten zich in voor belangenbehartiging, ondersteuning, onderwijs en onderzoek omtrent mensenhandel, waaronder CoMensha, FairWork, het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel en het Rode Kruis; • Vormen een belangrijk adviesorgaan dat kan doorverwijzen naar relevante informatie en instanties. Openbaar Ministerie • Voert strafrechtelijk onderzoek uit in samenwerking met politie en andere opsporingsdiensten naar mogelijke situaties van mensenhandel; • Besluit welke zaken strafrechtelijk te vervolgen.

2.2 Regionaal Zorgcoördinatoren • Ondersteunen slachtoffers met betrekking tot zorg, strafrechtelijke procedures en verblijfsrechtelijke trajecten; • Vormen de spil die zorgt voor vloeiende communicatie tussen verschillende instanties en partijen die betrokken zijn bij slachtoffers en monitort het proces waarin een slachtoffer zich bevindt; • Nemen signalen in ontvangst van o.a. aandachtsfunctionarissen, politie en andere partijen over vermoedelijke uitbuiting; • Maken samen met de ketenregisseur deel uit van het team mensenhandel binnen het Zorg en Veiligheidshuis Groningen; • Nemen deel aan tweewekelijks Drieluik overleg samen met de ketenregisseur en de politie waarin signalen en casussen van mensenhandel worden besproken, beoordeeld, opgevolgd en gemonitord.

Ketenregisseur • Verantwoordelijk voor de strategische aanpak van mensenhandel binnen de provincie Groningen en voor het inrichten van de keten die hieraan ten grondslag ligt; • Vormt de schakel tussen regionale en landelijke ontwikkelingen binnen de aanpak van mensenhandel; • Maakt samen met de zorgcoördinatoren deel uit van team mensenhandel binnen het Zorg en Veiligheidshuis Groningen; • Zit het Drieluik overleg voor; • Werkt in opdracht van de Stuurgroep Zorg en Veiligheidshuis Groningen Politie & Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid • Onderzoeken signalen van mensenhandel; • Hebben wettelijke bevoegdheid om op te treden in specifieke situaties van uitbuiting (o.a. door het intrekken van vergunningen, opleggen van boetes of in hechtenis nemen van vermoedelijke daders); • Team Mensenhandel en Migratiecriminaliteit (TMM) van de politie participeert in het tweewekelijks Drieluik overleg.

12

RIEC •

•

Het RIEC-LIEC netwerk ondersteunt partners bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Met als doel samenwerking te stimuleren en de overheid en maatschappij weerbaarder te maken om zo ondermijning tegen te gaan; Bij het RIEC staat mensenhandel in de top-vijf van dominante vormen van ondermijnende criminaliteit.

2.3 Gemeentelijk Aandachtfunctionaris mensenhandel • Vormt het aanspreekpunt binnen de eigen organisatie met betrekking tot het thema mensenhandel, zowel voor collega’s als voor externe partijen zoals de ketenregisseur en zorgcoördinatoren; • Is alert op signalen van mensenhandel en bespreekt deze bij het kleinste vermoeden van uitbuiting met de zorgcoördinator(en) of ketenregisseur; • Aandachtfunctionarissen zijn werkzaam binnen de gemeente. Ook steeds meer andere instanties die in aanraking kunnen komen met mensenhandel, zoals de zorgen de asielketen, stellen een aandachtfunctionaris aan. Bij de gemeente Stadskanaal is de functie van aandachtfunctionaris ondergebracht bij de coördinatoren Zorg en Veiligheid. Gemeente-, hulp- en zorgorganisaties • De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van adequate hulp en opvang voor slachtoffers van mensenhandel; • Middels beleid en regelgeving op gemeentelijk niveau wordt invulling gegeven aan de lokale aanpak van mensenhandel (bijv. via prostitutiebeleid en -handhaving).

2.4 Individueel Burger • Speelt een belangrijke rol in het signaleren van mensenhandel in de eigen omgeving die voor instanties verborgen blijft; • Kan bij (het kleinste) vermoeden van mensenhandel contact opnemen met gemeente, politie, zorgcoördinator(en), ketenregisseur of andere instanties zoals CoMensha.

13

3. Ambities In dit hoofdstuk blikken we vooruit op wat we willen bereiken met ons beleid om mensenhandel aan te pakken en hoe we dat gaan realiseren.

Doel en pijlers van beleid Ons belangrijkste doel met het mensenhandel beleid is dat uitbuiting niet meer voorkomt. Deze doelstelling berust op drie pijlers die internationaal aangeduid worden als : prevention, prosecution en protection. 1. Mensenhandel voorkomen; 2. Mensenhandel bestrijden; 3. Slachtoffers beschermen. Mensenhandel aanpakken doen we in een combinatie van deze drie pijlers die elk weer uitgewerkt zijn in ambities en acties. Hier hoort ook de term partnership (samenwerking) bij. Een integrale aanpak kan immers alleen effectief zijn als betrokken overheidspartijen en private partners hierbij samenwerken. Daarbij kunnen ze preventieve, bestuurlijke, fiscale, arbeidsrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen gecombineerd inzetten. We moeten alle relevante doelgroepen bereiken. Het programma Groningen tegen Mensenhandel sluit nauw aan op het landelijke programma en zet de actielijnen van Samen tegen Mensenhandel om in concrete stappen en ambities voor gemeenten in de provincie Groningen.

Ambities De doelen en pijlers van het beleid hebben we verwerkt in 6 ambities: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Voorkomen van slachtoffer- en daderschap Signaleren, melden, en monitoren Passende opvang en ondersteuning voor slachtoffers Aandachts- en deskundigheidsbevordering Daderaanpak Bevorderen van samenwerking

Ambitie 1: Voorkomen van slachtoffer- en daderschap Onze ambitie is om slachtofferschap en daderschap te voorkomen. Om dit doel te bereiken moeten kinderen, jongeren en volwassenen weerbaar zijn tegen uitbuiting en weten hoe daarbij te handelen en bij wie ze terecht kunnen voor steun. Daarnaast is het nodig dat professionals en vrijwilligers de risicofactoren van mensenhandel kennen bij specifieke omstandigheden en risicogroepen. Deze kennis wordt vervolgens ingezet bij preventie, vroeg signalering en interventies. Ook willen we barrières opwerpen die het werk van mensenhandelaren belemmeren of bestraffen. Het gaat hierbij om barrières die gemeenten op kunnen werpen op de terreinen van entree en identiteit, arbeid en huisvesting. Dit is uitgewerkt in ambitie 5: daderaanpak. Slachtofferschap en daderschap zijn niet eenduidig van elkaar te onderscheiden en lopen soms door elkaar. Hulpverlening voor slachtoffers, maar ook voor daders is belangrijk om recidive en herhaling te voorkomen.

14

Voorlichting en bewustwording bij diverse doelgroepen •

Door mensen in een kwetsbare positie voor te lichten en hun weerbaarheid te versterken kan slachtofferschap worden voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld door programma’s op scholen, lessen over onlinegedrag en informatie over rechten en plichten voor arbeidsmigranten in verschillende talen. Er wordt specifiek gewerkt aan het vergroten van kennis over risicofactoren en signaleren van mensenhandel bij professionals, onderwijs, bestuurders, jongeren, samenleving en ondernemers met een programma. Door preventie gericht in te zetten voor de verschillende doelgroepen die kwetsbaar zijn voor mensenhandel kan slachtoffer- en daderschap effectiever worden voorkomen. Hoewel alle doelgroepen van belang zijn, lijken jongeren specifieke aandacht te vergen omdat er veel minderjarigen zijn onder daders en slachtoffers, zeker waar het om criminele uitbuiting gaat. Juist daar valt dus een slag te slaan en kan mensenhandel gericht voorkomen worden door specifiek in te zetten op deze doelgroep. De Groninger gemeenten hebben gekozen om voor deze doelgroep een VR-experience te ontwikkelen die vanaf 2022 ingezet kan worden op plekken waar jeugd samenkomt zoals het onderwijs en jeugdwerk. Mensenhandel bestrijd je niet alleen: het is belangrijk dat er een netwerk ontstaat met voeding en aandacht over en weer. Alleen door het thema levend te houden blijft het zichtbaar en voorkom je mensenhandel.

•

•

•

Voorkomen van herhaald slachtofferschap Een andere belangrijke vorm van preventie is het voorkomen van herhaald slachtofferschap. Bij slachtoffers zijn een stabiele en veilige opvang en goede begeleiding van belang, soms zijn daarvoor beschermende maatregelen nodig, vergelijkbaar met de aanpak van huiselijk geweld. Het gaat in alle gevallen om het vergroten van de weerbaarheid en het slachtoffer uit zijn of haar kwetsbare positie te halen.

Acties en resultaten • • • • • • • •

Er wordt jaarlijks in de gemeente voorlichting gegeven over risicofactoren/mensenhandel/uitbuiting; Het ZVHG geeft aandachtfunctionarissen inzicht in beschikbare trainingsmaterialen en producten; Wij hebben een goed beeld van de lokale partners die eventueel getraind moeten worden; Wij zetten de VR-experience uitbuiting voor jongeren in; Het ZVHG organiseert tenminste 2 basisbijeenkomsten op jaarbasis voor gemeentemedewerkers in samenwerking met Comensha; Het ZVHG organiseert basis- en verdiepende scholing voor alle partners in de provincie. Het programma wordt in overleg met de aandachtfunctionarissen per kalenderjaar samengesteld. Wij plaatsen als gemeente informatie op de eigen website en communiceren via eigen kanalen over het thema mensenhandel en uitbuiting; Aandachtfunctionarissen maken deel uit van een groeiend netwerk in de provincie. Via dit netwerk worden resultaten, ervaringen en producten gedeeld.

15

Ambitie 2: Signaleren, melden en monitoren Mensenhandel is een delict dat vaak onzichtbaar blijft. Om dit probleem op de radar te krijgen is het noodzakelijk dat de kleinste signalen worden herkend en bij elkaar gebracht. Op landelijk niveau werden de afgelopen jaren rond de 1000 slachtoffers per jaar geregistreerd.4 Naar schatting zijn er echter rond de 6250 jaarlijkse slachtoffers in Nederland.5 Dit grote gat tussen het vermoedelijke aantal slachtoffers en het aantal geïdentificeerde slachtoffers geeft aan dat meer aandacht nodig is voor het signaleren, melden en monitoren van mensenhandel. Inmiddels heeft de gemeente Stadskanaal twee aandachtsfunctionarissen mensenhandel. Deze functionarissen vormen een aanspreekpunt binnen de eigen organisatie, verzamelen signalen van mensenhandel en weten hoe deze aan de juiste partij moeten worden gekoppeld. De aandachtsfunctionarissen hebben een basistraining doorlopen waarin zij getraind zijn om elk klein signaal van mensenhandel te wegen en eventueel te melden, wat zelfs kan bestaan uit niet meer dan een ‘onderbuikgevoel’. Er is één heldere route ontwikkeld voor meldingen van mensenhandel voor de gemeente, professionals en burgers in de provincie Groningen (zie bijlage 5). De meldroute wordt jaarlijks geëvalueerd,

Bevorderen van actief signaleren en melden •

•

•

•

Als gemeente nemen wij de verantwoordelijkheid om duidelijk te communiceren over de interne meldroute en de aandachtsfunctionarissen. Wij investeren daarom in het opbouwen van kennis over het signaleren van mensenhandel bij medewerkers van de gemeente. Er worden hiervoor trainingen aangeboden. Lokaal bouwen we een netwerk op onder andere organisaties die contact hebben met groepen die kwetsbaar zijn voor mensenhandel. We zorgen ervoor dat deze stakeholders weten waar zij met signalen naartoe moeten zodat wij ze kunnen registreren. Onder andere medische en maatschappelijke zorg, het onderwijs en de asielketen kunne op deze wijze betrokken worden bij het signalen en melden van mensenhandel. We gaan na of er bepaalde vormen van mensenhandel of doelgroepen zijn die extra aandacht nodig hebben en geprioriteerd moeten worden met betrekking tot signalering. Regionaal signaleren we met partners op regelmatige basis welke trends en ontwikkelingen er zijn en delen deze in het netwerk.

Regionale monitor Er is geen compleet beeld van de Groningse mensenhandel cijfers en in welke vorm en hoeveelheid dit voorkomt. Eén van de redenen daarvoor is dat het ontbreekt aan het centraal registreren van mensenhandel zaken bij de politie, gemeenten, CoMensha, de Koninklijke Marechaussee en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Iedere organisatie doet haar eigen registratie maar er is geen centraal punt waar de cijfers aan elkaar kunnen worden geknoopt en een analyse kan worden gemaakt om goed zicht te krijgen op de aard en omvang van mensenhandel. Maar zicht hebben en houden hangt ook vooral samen met 4 Volgens statistieken van CoMensha

5 Volgens een schatting uit 2017 van UNODC en de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld

tegen Kinderen. Zie ook: https://www.nationaalrapporteur.nl/actueel/nieuws/2017/09/28/voor-het-eerstinzicht-in-werkelijke-aantal-slachtoffers-mensenhandel

16

adequate signalering en melding. Daarom verbinden we signaleren aan monitoren en het verkrijgen van meer inzicht. De ketenregisseur werkt op regionaal niveau samen met diverse stakeholders zoals het RIEC, politie en het Openbaar Ministerie om een gezamenlijke monitor voor de regio op te zetten. Het doel is dat de monitor zicht geeft op de gehele aanpak van mensenhandel in de regio: niet alleen de informatie met betrekking tot het aantal slachtoffers, daders en vervolgingen wordt opgenomen, maar ook activiteiten in de gemeenten en partnerorganisaties in het kader van de integrale aanpak Groningen tegen mensenhandel. Er worden gezamenlijke afspraken gemaakt over wat geregistreerd wordt door gemeenten en andere partners, zodat we hierin komen tot een uniforme werkwijze. Op deze manier kunnen de lokale gegevens samengevoegd worden om een overzicht te geven van de regionale aard, omvang en aanpak van mensenhandel. De monitor geeft ook tendensen weer in de aanpak van mensenhandel. Dit betekent dat er vanuit gemeenten aandacht is op meta-niveau voor verschuivingen binnen de eigen beschikbare informatie. Wanneer deze informatie vanuit verschillende gemeenten gebundeld wordt ontstaat een beeld van regionale ontwikkelingen, die op hun beurt gekoppeld kunnen worden aan landelijke ontwikkelingen in (de aanpak van) mensenhandel.

Voor de monitor worden bestaande structuren verkend (zoals het convenant van het ZVHG of het RIEC) die het mogelijk maken om informatie vanuit verschillende partijen AVG-proof te delen en centraal te registreren.

Acties en resultaten • • • • •

De aandachtsfunctionarissen hebben positie en bekendheid verworven in de eigen gemeente; Signalen van vermoedens van mensenhandel worden gedeeld met de aandachtsfunctionarissen; Casuïstiek wordt door de aandachtsfunctionarissen gedeeld met het ZVHG; De meldroute wordt jaarlijks geëvalueerd; Vanaf 2022 komt er een integrale monitor beschikbaar op provinciaal niveau; trends en fenomenen worden gedeeld met de aandachtfunctionarissen en vervolgens met de organisaties.

Ambitie 3: Passende opvang en ondersteuning voor slachtoffers Slachtoffers hebben vaak verschillende soorten ondersteuning nodig. Het gaat hierbij met name om veilige opvang, medische en psychische zorg, hulpverlening bij verblijfsrechtelijke trajecten en ondersteuning bij strafrechtelijke procedures. Om deze verschillende soorten van hulpverlening goed met elkaar te coördineren en om effectieve ondersteuning te bieden in situaties met problemen op uiteenlopende gebieden, zijn twee zorgcoördinatoren6 mensenhandel aangesteld die de provincie Groningen vertegenwoordigen vanuit het ZVHG. Zij participeren in het landelijk zorgcoördinatorenoverleg waarin overkoepelende thematiek wordt besproken en zij dragen bij aan het streven naar een landelijk dekkend netwerk aan zorgcoördinatie.

6 Zie ook hoofdstuk 2 voor een beschrijving van deze functie

17

Aandacht voor achtergestelde groepen binnen het zorgaanbod •

Er zijn slachtoffergroepen in beeld voor wie het bestaande opvang- en hulpaanbod ontoereikend is. Het gaat hierbij om buitenlandse slachtoffers (voornamelijk met nationaliteiten van buiten de EU) en mannelijke slachtoffers. Hulp en opvang aan buitenlandse slachtoffers zijn voor een groot deel gekoppeld aan het strafrechtelijk proces. Op het moment dat deze slachtoffers aangifte doen ontvangen zij een (tijdelijke) verblijfsvergunning7, waarmee ook het recht op voorzieningen wordt verkregen. Veel strafrechtelijke procedures leiden echter niet tot vervolging en worden al snel geseponeerd, waardoor desbetreffende vergunning wordt ingetrokken en daarmee vervallen ook veel voorzieningen met betrekking tot hulpverlening en opvang. De mogelijkheid bestaat voor slachtoffers van mensenhandel om voortgezet verblijf aan te vragen op basis van humanitaire gronden, maar in de regel wordt dit vaak niet toegekend. In de praktijk betekent dit dat buitenlandse slachtoffers van mensenhandel onvoldoende gebruik kunnen maken van zorg- en opvangmogelijkheden die zij nodig hebben. Daarnaast bestaan er in het zorg- en opvangaanbod nog onvoldoende mogelijkheden die gericht zijn op mannelijke slachtoffers van mensenhandel en de problematiek die specifiek is aan deze groep. Het ZVHG verkent welke instrumenten en instanties er binnen de regio Groningen zijn om deze doelgroepen beter te ondersteunen.

Opvang en hulpverlening van goede kwaliteit De gemeente pakt haar organisatorische en financiële verantwoordelijkheid voor de zorg en opvang van slachtoffers van mensenhandel, ook waar de opvang regionaal of landelijk is georganiseerd. Dit gebeurt onder andere door ervoor te zorgen dat de ingekochte opvang en hulpverlening voldoet aan kwaliteitscriteria.

Acties en resultaten • • • •

De gemeente financiert opvang voor slachtoffers; Slachtoffers krijgen een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod; De zorgcoördinatoren ondersteunen slachtoffers bijvoorbeeld bij het claimen van compensatie, en gedurende het strafrechtelijk proces (waaronder de B8-procedure); Aandachtfunctionarissen en zorgcoördinatoren werken nauw samen in de zorg en opvang van slachtoffers.

7 De B8-vergunning

18

Ambitie 4 Aandacht- en deskundigheidsbevordering Een effectieve aanpak van mensenhandel vereist een versterkt bewustzijn met betrekking tot de verschillende vormen van mensenhandel, wat mensen kwetsbaar maakt voor uitbuiting, de verdachte signalen die kunnen wijzen op slachtoffer- of daderschap en hoe op zulke signalen het beste gereageerd kan worden - zowel vanuit praktisch oogpunt zodat deze signalen door de juiste instanties worden opgepakt, als vanuit psychosociaal perspectief zodat slachtoffers zich gesterkt voelen. Mensenhandel is vaak niet alleen onzichtbaar voor partijen die buiten de situatie staan, maar ook voor slachtoffers en daders zelf: zij herkennen zichzelf dikwijls niet als zodanig. Preventie, signalering, ondersteuning en daderaanpak rusten daarom op een fundament van aandacht en kennis met betrekking tot het thema mensenhandel binnen verschillende structuren en actoren in de maatschappij, zoals burgers, professionals en gemeenten. Het programma Groningen tegen Mensenhandel werkt volgens een sneeuwbalmodel: door aandachtsfunctionarissen mensenhandel aan te stellen en op te leiden worden deze verantwoordelijk gemaakt voor het agenderen en actueel houden van dit onderwerp binnen de eigen organisatie. Zij worden daarbij ondersteund door het team mensenhandel van het ZVHG.

Deskundigheidsbevordering onder én via aandachtfunctionarissen mensenhandel en andere ketenpartners. Team mensenhandel van het ZVHG: •

•

•

•

Ontwikkelt en verzamelt informatie die verstrekt wordt aan aandachtfunctionarissen mensenhandel op aanhoudende basis. Het gaat hierbij om materiaal zoals onderzoek, publicaties, en beeldmateriaal. De aandachtfunctionarissen benutten dit om het onderwerp mensenhandel onder de aandacht te brengen binnen de eigen organisatie, bijvoorbeeld door het te verspreiden of te bespreken tijdens relevante overleggen. Individuele gemeenten verkennen wat de meest nuttige wijze is om dit onderwerp te belichten binnen de eigen organisatiestructuur. Organiseert regionale bijeenkomsten voor aandachtfunctionarissen uit diverse werkvelden en andere ketenpartners. Hierbij wordt informatie uitgewisseld, onder andere middels scholingen, lezingen en het bespreken van (geanonimiseerde) casussen, die de kennis verdiept op het gebied van de bestuurlijke, ambtelijke, en uitvoerende aanpak van mensenhandel en best practices daarbinnen. Het team verkent voortdurend welk aspect prioriteit dient te krijgen in de deskundigheidsbevordering om daar gericht trainingen voor te organiseren. Maakt bij de activiteiten omtrent aandacht- en deskundigheidsbevordering gebruik van regionale en landelijke organisaties die trainingen en materiaal ontwikkelen op het gebied van mensenhandel.

Te denken valt aan het programma Mensenhandel (niet) op school van het Rode Kruis, de training over uitbuiting onder ongedocumenteerden van FairWork en het Rode Kruis, en de Mensenhandel Academy van CoMensha.

Genereert inzicht in de situatie binnen de regio door een omgevingsscan of risicoanalyse te doen van de sectoren die kwetsbaar zijn voor mensenhandel. Hiermee worden mogelijke risicogroepen ook in beeld gebracht. Acties en resultaten • • •

Wij laten ons voorlichten en scholen over mensenhandel, o.a. op het gebied van barrières, bestuursrechtelijke maatregelen, handhaving en toezicht etc. Mensenhandel is onderdeel van de aanpak van ondermijning; We nemen deel aan integrale casuïstiekbijeenkomsten over verschillende vormen van uitbuiting. 19

Ambitie 5: Daderaanpak Niet alleen in de dadermonitor mensenhandel 2015-2019, maar ook in de recent verschenen Slachtoffermonitor mensenhandel en het casuïstiekonderzoek naar seksueel geweld tegen jonge vrouwen in Amsterdam, valt de jonge leeftijd van slachtoffers en daders op. De Nationaal Rapporteur beveelt daarom aan om gericht in te zetten op het voorkomen van daderschap van mensenhandel, specifiek onder jongeren. “Ik kan niet genoeg benadrukken hoe verontrustend ik het vind dat zulke jonge mensen zich schuldig maken aan zulke ernstige misdrijven. We weten nog te weinig van de daders, hoe en waarom ze doen wat ze doen. Daar moeten we meer over weten, want zonder daders zijn er geen slachtoffers.” Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Herman Bolhaar Voor het eerst zijn cijfers van de reclassering gebruikt over toezicht op daders van mensenhandel. Resocialisatie is belangrijk om te voorkomen dat daders opnieuw de fout in gaan. In de periode 2015-2019 kwamen er jaarlijks 25 van de 85 daders die zijn veroordeeld tot een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf onder toezicht te staan. Nationaal Rapporteur Herman Bolhaar vindt dit aantal opvallend: “Mensenhandel is een zeer ernstige misdaad. We zouden moeten willen weten waarom er zo weinig reclasseringstoezicht wordt opgelegd in deze groep.

Terwijl het belangrijk is dat deze daders intensief begeleid worden, ook om daderschap in de toekomst te voorkomen. Zeker omdat een deel van de daders zo jong is. Meer kennis over de aard van daders, de problematiek die daarachter schuilgaat en welke aanpak daar het beste bij past, is noodzakelijk.” Door de inzet van bestuurlijke instrumenten kunnen we barrières opwerpen om criminele activiteiten in de gemeente tegen te gaan. Er zijn door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid(CCV) barrièremodellen ontwikkeld, waarmee het criminele proces in kaart wordt gebracht. Ook laten deze modellen zien welke partijen en gelegenheden het delict mogelijk maken en dit proces kan worden verstoord.

Samenwerken in de keten van zorg en veiligheid Om mensenhandel effectief aan te pakken, is samenwerking binnen de keten van zorg én veiligheid essentieel. Dit geldt zowel bij volwassenen als bij minderjarige slachtoffers én daders. De gemeente draagt hier onder meer aan bij door te signaleren. Daarnaast past de gemeente waar mogelijk bestuurlijke instrumenten toe en werpt daarmee barrières op, met het doel mensenhandel te voorkomen en aan te pakken.

20

Opwerpen Barrières Belangrijk bij daders is het voorkomen van daderschap door het opwerpen van barrières en het goed organiseren van hulp om herhaling te voorkomen. Natuurlijk is dat niet de enige pijler in de daderaanpak en gaat het hierbij ook om het bestrijden van mensenhandel, bijvoorbeeld door de strafrechtelijke aanpak en de samenwerking met de politie en de strafrechtelijke keten. Effectief strafrecht is belangrijk, ook om een klimaat te scheppen waarin mensenhandel niet lonend is en adequaat wordt bestraft. Bij mensenhandel gaat het ook om het zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor daders om actief te zijn in de regio. Als gemeente hebben wij hierin een belangrijke taak om beleid toe te passen op de specifieke gemeentelijke situatie. Een volwaardige aanpak van mensenhandel vraagt om beleid met voldoende aandacht voor alle bestuurlijke instrumenten en barrières om mensenhandel tegen te gaan. Als gemeente beschikken wij o.a. over de volgende instrumenten: • • • • •

•

Algemene Plaatselijke Verordering (APV) Bestemmingsplannen Wet Bibob Inzet op het Bouwbesluit 2012: artikel 7.18, eerste lid (overbewoning) Via het geldende bestemmingsplan van de gemeente kan de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) uitkomst bieden. Er kan dan actie ondernomen worden op basis van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder c (verbod met bestemmingsplan strijdig gebruik) van de Wabo. Daarnaast is de Huisvestingswet 2014 toe te passen conform artikel 8 van de Huisvestingswet 2014, gecombineerd met artikel 35 (bestuurlijke boete) van deze wet.

Door beleidsontwikkeling zowel regionaal als lokaal te laten plaatsvinden worden lokale initiatieven versterkt en verplaatsingseffecten voorkomen.

Entree en identiteit Om in Nederland te kunnen werken is een inschrijving bij de gemeente nodig. Voor deze barrières ‘entree’ en ‘identiteit’ beschikt de gemeente over een aantal bestuurlijke instrumenten. Hoewel inschrijving onder de juiste voorwaarden bij publiekszaken niet kan worden geweigerd (Registratie Niet-ingezetenen (RNI) en Basisregistratie Personen (BRP), kunnen verdachte signalen wel worden onderzocht door de gemeente. Het gemeenteloket is vaak de eerste stap voor het plegen van identiteitsfraude en adresfraude. Aan de hand van informatie over fraudesignalen kan de gemeente vooraf (dus voor inschrijving in de BRP) een controle uitvoeren. Desondanks kan het aan het loket erg lastig zijn om fraude te herkennen. Bij (identiteits)fraude kan de gemeente de inschrijving weigeren, aanpassen en/of de documenten ongeldig verklaren. De RNI- inschrijvingen zijn regionaal georganiseerd: mensen kunnen hiervoor terecht bij de gemeente Groningen.

Arbeid Bij de aanpak van mensenhandel in de seksindustrie speelt de gemeente een specifieke rol bij de barrière ‘arbeid’. De prostitutiesector is immers lokaal gereguleerd via een vergunningenbeleid. Dat biedt de gemeente bestuurlijke mogelijkheden om tijdens controles mensenhandel te signaleren en vervolgens aan te pakken door bijvoorbeeld een vergunning in te trekken of een bedrijf (al dan niet tijdelijk) te sluiten. Dit geldt ook voor andere vergunde branches zoals de horeca. De APV is hierbij het kader waarbinnen mensenhandel kan worden bestreden.

21

Huisvesting De gemeente speelt een belangrijke rol bij de barrière ‘huisvesting’. Zij ziet toe op illegale overbewoning, woonoverlast en malafide kamerverhuur en kan bij regelovertreding – van bijvoorbeeld de Woningwet of het bestemmingsplan – bestuurlijke boetes opleggen of een pand sluiten. In die hoedanigheid is ook de gemeente in een positie om signalen te verzamelen en vast te leggen. Dit draagt zowel bij aan de versterking van de gemeentelijke informatiepositie als de aanpak van arbeidsuitbuiting of ernstig benadeling door ISZW. •

Voor gemeenten is het belangrijk de medewerkers toezicht en handhaving goed te informeren en te trainen over signalen en de meldroutes van mensenhandel en uitbuiting. Juist door het signaleren goed te laten verlopen zal er in opsporing en veroordeling meer gedaan kunnen worden. Er kan gebruik gemaakt worden van bestaande infrastructuren om mensenhandel te bestrijden door te onderkennen dat mensenhandel raakvlakken heeft met diverse beleidsterreinen en daar de aansluiting bij te vinden door middel van het opwerpen van barrières en actief inzetten van preventieve activiteiten.

•

Acties en resultaten • • •

In relevant beleid worden barrières tegen mensenhandel opgenomen en uitgevoerd; Er worden trainingen mensenhandel aangeboden aan medewerkers van de gemeente; Er worden al dan niet in regionale samenwerking integrale controles uitgevoerd.

Ambitie 6: Bevorderen van samenwerking Om mensenhandel effectief aan te pakken, is het van belang om aanhoudend te verkennen welke mogelijkheden er bestaan voor het bundelen van krachten tussen verschillende instanties en structuren op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Welke structuren zijn er bijvoorbeeld binnen de keten van zorg en veiligheid waartussen nog geen of onvoldoende samenwerking bestaat in de aanpak van mensenhandel? De samenwerking tussen Zorg en Veiligheid is niet nieuw, toch vraagt het voortdurende investering. In dit kader is op regionaal niveau een ketenregisseur werkzaam vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen. De ketenregisseur is verantwoordelijk voor de samenwerkingsverbanden en strategische afspraken tussen verschillende organisaties in de aanpak van mensenhandel, zowel richting slachtoffers als daders. Een belangrijk samenwerkingsverband dat inmiddels een structureel onderdeel is geworden van het bestrijden van mensenhandel in de provincie Groningen is het regionale Drieluik overleg. Tijdens dit tweewekelijkse overleg komen de ketenregisseur, de zorgcoördinatoren en het politieteam mensenhandel en migratiecriminaliteit (TMM) samen om signalen en casussen van mensenhandel uit de regio te bespreken, te beoordelen, op te volgen en te monitoren.

22

Acties en resultaten • • •

•

•

•

De samenwerking tussen zorg en veiligheid binnen de gemeente is op bestuurlijk, ambtelijk en uitvoerend niveau helder vormgegeven; Casuïstiek op het gebied van mensenhandel wordt besproken in het Tactisch Veiligheids Overleg(TVO); Aansluitend op de ambitie binnen het landelijke programma Samen tegen Mensenhandel om ervaringsdeskundigen meer in te zetten in de aanpak tegen mensenhandel, wordt regionaal de mogelijkheid verkend om ervaringsdeskundigen structureel te betrekken bij het bevorderen van preventie, signalering, ondersteuning, deskundigheidsbevordering en daderaanpak; Via het aanstellen en trainen van aandachtsfunctionarissen worden partnerschappen gecreëerd met verschillende organisaties die mogelijk in aanraking komen met mensenhandel. Vanuit het ZVHG wordt verkend welke andere actoren contact hebben met groepen die kwetsbaar zijn voor mensenhandel. Naast de Groninger gemeenten, die allen via een aandachtsfunctionarissen zijn vertegenwoordigd, worden onder andere ook medische en maatschappelijke zorg, het onderwijs en de asielketen op deze wijze betrokken bij het voorkomen en signaleren van mensenhandel; De ketenregisseur organiseert periodiek netwerkbijeenkomsten/expertmeetings over mensenhandel om kennis en informatie uit te wisselen.

Die zijn bedoeld voor professionals die werken in de provincie Groningen, aandachtfunctionarissen van de gemeenten en mogelijk nieuwe netwerkpartners. De ketenregisseur investeert op Noord Nederlands niveau in de integrale samenwerking om de bestuurlijke betrokkenheid en aanpak te versterken.

23

4. Bijlagen Bijlage 1 Mensenhandel en beleidsterreinen B1.1 Zorgbeleid Mensenhandel raakt allerlei facetten van de samenleving en daarmee ook uiteenlopende beleidsterreinen. Dit betekent niet dat op al die terreinen zaken moeten worden aangepast, maar het is goed om de raakvlakken in beeld te hebben. Iedere professional binnen de ambtelijke organisatie kan te maken krijgen met een vorm van mensenhandel. De gemeente speelt een belangrijke rol bij de integrale aanpak van mensenhandel. Als gemeente staan wij voortdurend met verschillende ketenpartners in contact en hebben wij de mogelijkheid om bestuurlijke middelen in te zetten om mensenhandel aan te pakken. Sinds de decentralisaties van 2015 zijn verschillende taken van het Rijk naar gemeenten verschoven. Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn wij verantwoordelijk voor het opvang- en zorgaanbod voor specifieke groepen, waaronder de slachtoffers van mensenhandel. Gemeenten moeten zorgen voor passende opvang, ondersteuning en nazorg voor slachtoffers van mensenhandel. Gemeenten hebben een verantwoordelijkheid voor slachtoffers, die ingeschreven staan in hun gebied. Slachtoffers die niet ingeschreven staan, worden in principe ingeschreven in de gemeente waar ze zijn aangetroffen.

B1.1.1 Slachtoffers met rechtmatig verblijf Mensen die slachtoffer zijn van mensenhandel en rechtmatig in Nederland verblijven, kunnen op grond van de Wmo 2015 aanspraak maken op een opvangplek. Dit geldt ook voor mensen met een tijdelijke verblijfsstatus. Deze slachtoffers mogen daarnaast op grond van de Wet arbeid vreemdelingen werken of een opleiding volgen. Indien nodig hebben ze op grond van de Participatiewet recht op bijstand. B1.1.2 Slachtoffers zonder rechtmatig verblijf Voor slachtoffers van mensenhandel zonder rechtmatig verblijf in Nederland is het hebben van rechtmatig verblijf belangrijk om tot rust te kunnen komen om te beslissen of ze mee willen werken aan het opsporingsonderzoek. Op grond van de Vreemdelingenwet 2000 (artikel 8, onder k) wordt aan vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel een bedenktijd van maximaal drie maanden gegund, om te beslissen of zij aangifte willen doen van mensenhandel of op andere wijze medewerking willen verlenen aan een strafrechtelijk opsporings- of vervolgingsonderzoek. De bedenktijd houdt in dat de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) het vertrek van het vermoedelijke slachtoffer van mensenhandel uit Nederland gedurende deze periode opschort.

Slachtoffers in de bedenktijd hebben op grond van de Regeling verstrekkingen bepaalde categorieën vreemdelingen (Rvb) recht op een maandelijkse toelage ter hoogte van de Nederlandse bijstandsuitkering (uitgekeerd door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA)). Voor de berekening van de toelagen wordt uitgegaan van de in de Wet werk en bijstand vermelde normbedragen. Met uitzondering van de categorie Minderjarige Vreemdelingen voorziet de Rvb, naast een maandelijkse financiële toelage, in een verzekering tegen medische kosten. Slachtoffers van mensenhandel zonder verblijfsvergunning die aangifte doen, kunnen op basis van de verblijfsregeling mensenhandel een tijdelijke verblijfsvergunning voor de duur van het opsporings- en vervolgingsonderzoek krijgen. Mocht een slachtoffer in verband met medische beperkingen, minderjarig of ernstige bedreiging geen medewerking kunnen verlenen aan het opsporingsonderzoek, dan kan hij/zij ook voor deze verblijfsvergunning in aanmerking komen, mits

24

dit ondersteund wordt door een verklaring van de politie, Koninklijke Marechaussee of een medische verklaring. (bron: wegwijzermensenhandel.nl)

B1.1.3 Slachtoffers in de asielprocedure Slachtoffers die een asielprocedure hebben lopen, hebben recht op opvang in een asielzoekerscentrum. Het recht op opvang bestaat vanaf het moment dat de asielzoeker asiel aanvraagt, tot hij een verblijfsvergunning krijgt of Nederland moet verlaten. Vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel kunnen naast hun lopende asielaanvraag, ook een aanvraag voor de B8-procedure indienen

B1.2 Jeugdbeleid Op grond van de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor minderjarige slachtoffers van mensenhandel. Op grond van de Wmo (art. 4.2) zijn gemeenten verantwoordelijk voor de Veilig Thuis-organisaties, (www.veiligthuis.nl) gericht op ondersteuning van slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling, waaronder ook slachtoffers van mensenhandel kunnen vallen. De centrumgemeenten hebben afspraken gemaakt over centrale (landelijke) inkoop van specialistische functies in de vrouwenopvang, waaronder de opvang van slachtoffers van mensenhandel. Daarnaast bieden jeugdhulpinstellingen opvangplekken voor minderjarige slachtoffers van loverboys.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=ee8ad034-9c88-4b3d-93ef-e65c39bffe9f