Samenvattend verslag 27 juni met voortzetting op 3 juli 2024

Samenvatting van het audioverslag van de openbare vergadering van de gemeenteraad, gehouden op donderdag 27 juni 2024, voortgezet op woensdag 3 juli 2024, in het gemeentehuis Aanwezig: Raadsleden: De heren Maarten van Beek (DorpsVisie, afwezig op 27 juni) Jos de Bruin (DorpsVisie), Peter van Dam (PvdA-GroenLinks), Remco Heeren (DorpsVisie), Willie Horden (DorpsVisie), Martien Merks (VVD), Frans Meulenbroeks (DorpsVisie), Don Pasanea (VVD), Gert-Jan van Steenhoven (CDA), Flip Verhagen (D66) en de dames Aleyna Avci (CDA), Mireille Bonnier (CDA), Sylvia Corsten (PvdA-GroenLinks), José Goossens-Junier (DorpsVisie, afwezig op 27 juni)), Helga Helders (Voor U!, afwezig op 3 juli), Marianne van der Putte-Verhoeven (Voor U!, afwezig op 3 juli) en Monique van Zwieten (D66) Voorzitter: Mevrouw Suzanne Otters-Bruijnen op donderdag 27 juni De heer Frans Meulenbroeks op woensdag 3 juli Raadsgriffier: Mevrouw Moniek Weerts Overige aanwezigen: De heren Jan Boersma, Jelle de Jong, Steven Grevink - wethouders De heer Jeroen Wesselink - gemeentesecretaris Mevrouw Heleen de Vries - notulist (Notuleerservice Nederland)

1. Opening De voorzitter opent om 20.00 uur de vergadering en heet iedereen van harte welkom. De voorzitter concludeert dat de agenda wordt vastgesteld. 2. Jaarstukken 2023 Voor U! heeft de volgende vragen/opmerkingen. Programma 1 Interne en externe dienstverlening De fractie stelt voor niet in te zetten op de digitale dienstverlening, veel ouderen kunnen hier niet mee overweg. De fractie onderschrijft de voorgestelde ondersteuning aan inwoners hierin. De participatie blijft ver onder de maat. Hoewel de capaciteit van de organisatie op orde schijnt te zijn, wordt er nog teveel gebruik gemaakt van externe inhuur. Programma 2 Sociale leefomgeving De voorgestelde bezuinigingen door ombuigingen staan haaks op de ondersteuning van inwoners die dit nodig hebben. De fractie dient een motie in over subsidieverstrekking. De (incidentele) subsidies aan professionele organisaties zijn enorm gestegen. Het is geen goede zaak dat geen facturen worden opgevraagd en hier is veel winst te halen. DorpsVisie verwijst naar de raadsvergadering van 21 december 2023 waar de Algemene Subsidieverordening 2024 is vastgesteld en waarin expliciet is opgenomen dit juist allemaal niet te doen. Voor U! is dat destijds niet opgevallen, maar nu wel. Spreekster verzoekt dit subsidiebeleid te herzien.

Programma 3 Fysieke en veilige leefomgeving Bij veiligheid en vergunningen dient de menselijke maat niet uit het oog verloren te worden. Bij openbare ruimte heeft men steken laten vallen wat biodiversiteit betreft. Wat mobiliteit betreft, moeten de nadelige effecten van klimaatverandering voortvarender worden aangepakt, zoals in het versteende centrum. Fietsers kunnen nog steeds niet veilig aan het verkeer deelnemen. Het streven naar 35 kilo restafval per

-1-

persoon per jaar is mooi, maar de fractie vraagt zich af of de gemeente niet op een andere manier met huisvuil om moet gaan aangezien er bij Blink nog steeds veel mis gaat. Programma 4 Economische en ruimtelijke ontwikkeling De Omgevingswet heeft een flinke aanslag gepleegd op de gemeentelijke financiën. De fractie wacht de ontwikkelingen rond de regelgeving en inspraak van inwoners af. Het gaat de goede kant op wat duurzaamheid betreft. Het verhogen van biodiversiteit in het binnen- en buitengebied blijft een verbeterpunt. Voor de economie is Ekkersrijt zeer belangrijk. Het zorgen voor een aantrekkelijk ondernemersklimaat blijft echter van belang. Er is een motie M10 Subsidieverstrekking ingediend door de fractie Voor U! Deze maakt deel uit van de beraadslagingen. D66 complimenteert de Auditcommissie voor hun advies over de jaarrekening en is blij met het leesbare stuk van de accountant. De fractie vertrouwt erop dat het college de raad meeneemt bij het in kaart brengen van de risico’s aangaande strategische grondaankopen. De vraag over groeipaden is inmiddels beantwoord. Deze komen niet meer voor in de jaarrekening en zijn ondergebracht in de reserves. D66 volgt het advies van de Auditcommissie. De VVD neemt het advies van de Auditcommissie over, inclusief de aandachtspunten die genoemd zijn in het accountantsverslag.

Het CDA dankt voor het duidelijke verslag van de accountant en de reactie van het college hierop. Het is fijn dat de leesbaarheid van het jaarverslag en het overzicht met doorschuivingen van onttrekkingen aan de reserves is verbeterd. De fractie maakt zich wel zorgen over de inhoud, met name over de daling van het eigen vermogen en de solvabiliteitsratio. Het doorschuiven van reserves is niet positief als de werkzaamheden niet zijn uitgevoerd. Dat de opbouw van de jaarrekening fors afwijkt van de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026, duidt op een jaar vol onzekerheid. Het grote verschil tussen structurele uitgaven en inkomsten van 1.6 miljoen euro negatief is deels opgevangen door een aantal positieve incidentele baten. Dat gegeven maakt dat de fractie zich flinke zorgen maakt over de toekomst. Bij de algemene beschouwingen komt het CDA terug op de risico’s. Het is fijn te lezen dat er stappen zijn gezet op het gebied van controle van prestatieleveringen bij jeugd en Wmo. De fractie gaat er vanuit dat de positieve resultaten in de toekomst structureel terugkomen. De fractie vraagt aandacht voor het beheersen van uitgaande subsidies, vooral de vraag of alle subsidies over voorgaande jaren zijn vastgesteld. Met de nieuwe subsidieverordening zal dit deels zijn opgelost, maar deze is pas vastgesteld in 2024.

Dit geldt dus nog niet voor het vaststellen van de subsidies uit 2023. De fractie roept het college op dit proces zodanig in te richten dat deze vertraging bij de volgende jaarrekening niet meer voorkomt. De fractie stemt in met alle beslispunten en spreekt haar complimenten uit richting het college dat het gelukt is het eigen vermogen niet verder te laten dalen. Het is de eerste keer dat het college zelf verantwoording moest afleggen over de rechtmatigheid van de jaarrekening. Het is goed te lezen dat de accountant onderstreept dat dit een vertrouwd beeld geeft van de financiële rechtmatigheid. De fractie wacht de reactie van het college op de motie af. DorpsVisie dankt de ambtenaren voor de beantwoording van de vragen over de jaarstukken, alsmede de Auditcommissie voor het advies. De fractie neemt het advies betreffende het jaarverslag en de jaarrekening over 2023 over en stemt in met het voorstel van burgemeester en wethouders. Wat de motie betreft, heeft de fractie moeite met de woorden ‘dekmantel’ en ‘onterecht’ en het sfeerbeeld dat geschetst wordt. Spreker vraagt zich af waaruit dat blijkt. Tevens verwijst de fractie naar de vergadering van 21 december 2023, waarin gesproken is over verlichting van de administratieve last voor zowel de aanvrager als de gemeente. Controle op factuurniveau vergt veel ambtelijke capaciteit.

Hoe kijkt Voor U! tegen de in december 2023 vastgestelde subsidieverordening aan? PvdA-GroenLinks geeft een compliment over de kwaliteit van voorliggende stukken en dankt de

-2-

Auditcommissie. De fractie vraagt aandacht voor de negatieve structurele exploitatieruimte. Dat betekent dat alle structurele lasten inclusief kapitaallasten van geraamde investeringen niet opgevangen worden in een structureel sluitende jaarrekening. Dat is zorgelijk. De fractie sluit zich aan bij het advies van de Auditcommissie. Wethouder Boersma dankt voor de complimenten en zal deze overbrengen naar de ambtelijke organisatie. Hij merkt op dat de samenstelling van de begroting inderdaad anders is dan verwacht. Bij de behandeling van de kadernota zal gediscussieerd moeten worden over de besteding van de beschikbare ruimte. Wethouder De Jong zegt over de subsidies dat het college druk doende is met het vaststellen van de subsidies van afgelopen jaar en gekeken wordt hoe dit beter georganiseerd kan worden. Over motie M10 zegt de wethouder dat het college grote moeite heeft met de gebruikte bewoordingen. Het controleren van alle subsidies op factuurniveau is ondoenlijk. Afgesproken was hier makkelijker mee om te gaan en de administratieve last voor aanvragers en gemeente te verlagen. Dit betekent niet dat de gemeente hier achteloos mee omgaat. Zowel bij de interne controle als door de accountant wordt altijd steekproefsgewijs gecontroleerd, met name bij de grotere ontvangers.

Tevens is in de subsidieverordening bepaald dat enkele ontvangers die meer dan 50.000 euro per jaar ontvangen een egalisatiereserve mogen opbouwen. Daarmee wordt een eventueel nadelig effect bij een subsidieontvanger gedekt op de gemeentelijke jaarstukken. Er zijn bewust geen voorwaarden gesteld, zoals het aantal bezoekers van een website, om extra belasting van de organisatie te voorkomen. Het is ook de vraag wat dit oplevert. Ook is in de subsidieverordening opgenomen dat incidentele subsidies na het derde jaar structureel worden. Over het dictum in de motie zegt de wethouder al bezig te zijn met de inhoud van het nieuwe subsidiebeleid. Hij wil dit echter in de juiste volgorde doen. De raad wordt hierin meegenomen. De wethouder ontraadt de motie. Voor U! legt uit wat men met dekmantel bedoelt. Als een organisatie een incidentele subsidie ontvangt onder het mom van een pilot, kan dit worden opgeteld bij de structurele subsidie die een organisatie reeds ontvangt. De fractie is van mening dat grote organisaties naast de jaarstukken ook facturen moeten overleggen gezien de enorme bedragen die hiermee gemoeid zijn. Het verschil tussen de jaarrekening van 2022 en 2023 als het gaat over de incidentele subsidies aan professionele organisaties is een bedrag van €330.000 meer. Het is legitiem om aan grote organisaties te vragen om facturen te overleggen.

D66 vraagt een reactie van het college over de opmerking betreffende het in kaart brengen van de risico’s van strategische grondaankopen. Er is eerder een raadswerkgroep Subsidies geweest die veel werk verzet heeft en ook veel werk heeft opgeleverd voor de ambtelijke organisatie. Vorig jaar is hier een besluit over genomen. D66 gaat niet mee met de motie, maar steunt het raadsvoorstel. De VVD steunt de motie niet. Het is aan het college kritisch te kijken hoe op een goede manier met de subsidies wordt omgegaan. De fractie ziet een raadswerkgroep niet zitten. Het CDA sluit zich aan bij vorige sprekers en steunt de motie niet. Het CDA steunt het raadsvoorstel. DorpsVisie verwijst naar de subsidieverordening. Artikel 17 en 18 van de verordening biedt de raad voldoende handvatten de controlerende taak uit te voeren. De fractie ziet geen meerwaarde in de motie. PvdA-GroenLinks constateert dat de accountant ongetwijfeld had gereageerd als de subsidieverstrekkingen onrechtmatig zouden zijn uitgevoerd. Daarnaast staat het subsidiebeleid voor volgend jaar op de agenda. De fractie steunt de motie niet. Wethouder Boersma bevestigt de raad zo snel mogelijk op de hoogte te brengen van mogelijke risico’s bij strategische grondaankopen.

-3-

Besluit De Jaarstukken 2023 worden in stemming gebracht. De Jaarstukken 2023 worden aangenomen met de stemmen tegen van de fractie Voor U! De motie Subsidieverordening (M10) ingediend door Voor U! wordt in stemming gebracht. De motie is verworpen met de stemmen vóór van de fractie Voor U! 3. Eerste bestuursrapportage 2024 Voor U! dankt voor de beantwoording van de technische vragen. De fractie heeft moeite met beslispunten 2 en 3. Het is te makkelijk tekorten te dekken uit de reserves in plaats van kritisch te kijken naar waar winst te behalen is, zoals door: • minder aanspraak te maken op externe adviesbureaus en te informeren bij vergelijkbare buurgemeenten; • inhuur van tijdelijke werknemers zoveel mogelijk te vermijden; • de kosten van de huidige werkwijze met het BOB-model af te zetten tegen de vorige werkwijze met commissievergaderingen; • de financiële consequenties van bepaalde besluitvorming vooraf heel goed in overweging te nemen, zoals bij het CMD; • het subsidiebeleid veel scherper onder de loep te nemen. D66 is blij dat het laatste groeipad overgeheveld wordt naar de reserves. De fractie gaat akkoord met de eerste bestuursrapportage. De VVD benadrukt de noodzaak kritisch te zijn op de financiën en goed naar de toekomst te kijken. Dat gaat ook gebeuren bij de behandeling van de kadernota. De fractie kan zich vinden in de beslispunten.

Het CDA merkt op dat de bestuursrapportage duidelijk maakt dat de gemeente zich in financieel zwaar weer begeeft. Een negatief begrotingssaldo voor 2024 van 821.000 euro waar de gemeente de reserve vrije bestedingsruimte voor moest aanspreken, en daar bovenop ook nog een negatieve eerste bestuursrapportage van 800.0000 euro die ook onttrokken wordt aan de reserve vrije bestedingsruimte. Het saldo van de reserve vrije bestedingsruimte slinkt veel te hard. Over Programma 1 heeft de fractie eerder haar zorgen geuit over het verhogen van de bijdrage aan Dienst Dommelvallei, zeker zolang het nieuwe organisatie informatieplan en de governance structuur niet helder zijn. Het rapport van de Rekenkamer bevestigt deze zorgen en geeft ook aan dat de raad steviger aan het stuur moet gaan zitten. De komende periode moet hier gezamenlijk over worden gesproken. Wat Programma 2 betreft lijkt het de fractie verstandig extra geld bij te ramen voor jeugdzorg, ook gezien de landelijke tendens. De fractie hoopt echter uit menselijk oogpunt dat dit geld niet nodig is. Over Programma 4 vraagt de fractie waarom de uitrol van noodzakelijk planmatige onderhoudswerkzaamheden aan gemeentelijk vastgoed in 2024 niet was opgenomen in de daarvoor bedoelde voorzieningen. DorpsVisie dankt voor de beantwoorde vragen. De fractie stemt in met de eerste bestuursrapportage.

PvdA-GroenLinks constateert dat gemeenten de afgelopen jaar heel veel geld hebben moeten uitgeven aan jeugdzorg. Daar kun je als gemeente eigenlijk weinig aan doen. Kennelijk is de gemeente in het verleden verplichtingen aan gegaan die nu nog steeds terug te vinden zijn in de financiële positie van de gemeente. Het enorme bedrag van 800.000 euro is een waarschuwing voor nader beraad bij de kadernota. De fractie kan verder instemmen met de bestuursrapportage. Wethouder Boersma merkt op dat overschrijdingen van de begroting worden gemeld en voorgelegd zoals in deze bestuursrapportage. Als de raad dit niet goedkeurt, betekent dit dat de hulpverlening van jeugdzorg

-4-

moet stoppen. Het is niet doenlijk om in het lopende begrotingsjaar bepaalde uitgaven terug te draaien vanwege extra uitgaven voor jeugdzorg. Het tekort is inderdaad fors. Daarom moet men hier in de kadernota met elkaar de discussie voeren. In het verleden zijn geen verkeerde uitgaven gedaan, maar er is een stijging in kosten voor jeugdwerk die in deze mate niet was voorzien. Op dit moment moet worden bekeken wat wel en niet kan, rekening houdend met een aantal zaken waaraan men zich heeft gecommitteerd. Over programma 4 zegt de wethouder dat de gemeente achterliep met het opstellen van een meerjarenplan voor onderhoud gebouwen. Nu is men tegen zaken aangelopen die eerder niet waren meegenomen. Dit is terug te zien in deze bestuursrapportage. Voor U! vindt het lastig in te stemmen met beslispunt 2. De fractie merkt op dat in het verleden is besproken om overschotten in het sociaal domein te labelen. Dat is toen niet gebeurd. Bezuinigingen op het sociaal domein zijn niet wenselijk, maar deze kunnen wel op andere terreinen plaatsvinden waardoor de gemeente minder in de rode cijfers komt. DorpsVisie merkt op dat overschotten naar de algemene middelen worden overgeheveld en nu worden onttrokken. Hoe ziet Voor U! dat? Voor U! antwoordt dat DorpsVisie hier een punt heeft. Aan de andere kant komt het tekort door het sociaal domein, dat had niet gehoeven.

De VVD vraagt wat de status is van het zwembad. Het CDA stemt in met de eerste berap. Wethouder De Jong geeft aan dat het college bezig is met een aantal perspectieven aangaande het zwembad. De raad wordt na de zomer via een informerende sessie hierover geïnformeerd. Stemming De eerste bestuursrapportage 2024 wordt in stemming gebracht. De eerste bestuursrapportage 2024 is aangenomen met de stemmen tegen van de fractie Voor U! 4. Kadernota 2025-2028 De voorzitter legt uit de dat de beraadslagingen in twee termijnen plaats vinden. Vanavond is de eerste termijn van raad en college aan de orde, waarbij interrupties zijn toegestaan. Op 3 juli vindt de tweede termijn plaats. •

Algemene beschouwingen van de fracties

ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie Voor U! Inmiddels alweer veertien jaar geleden mocht ik de eervolle functie van raadslid op me nemen. Als autochtoon zag ik verbeterpunten voor het dorp waar ik geboren ben. Verschillende levensfases brachten wonen in verschillende wijken mee. Het gevolg is dat ik zowel inwoners van verschillende generaties heb mogen leren kennen als ook het verenigingsleven en de omgeving van Son en Breugel. Mijn drijfveer destijds was tweeledig: een makkelijk benaderbaar aanspreekpunt te zijn voor de mensen die de weg naar de gemeente via mij ietsje makkelijker zouden kunnen vinden, en het aantrekkelijk maken van het, in mijn ogen, lelijkste centrum van de Brabantse dorpen in onze omgeving. Velen van onze leden waren die mening ook toegedaan en voorgaande werd dan ook het speerpunt van ons partijprogramma.

-5-

Maar zie, inmiddels veertien jaar verder zijn we nu bezig met een centrumvisie voor over zestien jaar! Sinds mijn start als raadslid zijn er dan 30 jaar verstreken. Ik en een aantal van onze wat oudere leden hopen dat we dat dorpse, gezellige centrum, die laagdrempelige, groene ontmoetingsplaats nog mee mogen maken. Maar het illustreert de trage besluitvorming en zeker de trage uitvoering want tijdens mijn afgelopen raadsjaren zijn er al de nodige centrumvisies de revue gepasseerd en op een of andere manier in de vergetelheid geraakt. Inmiddels is het groene idee voor het centrum en de drie voorgaande centrumvisies die ergens onder in een la zijn beland misschien helemaal niet meer waar de jongere inwoners op zitten te wachten. Bovendien is het de vraag of de gemeentelijke financiën het wel toelaten om grote ingrepen in het centrum of ten aanzien van mobiliteit in ons dorp uit te voeren. Onze oproep zou zijn: STOP met oeverloze bijeenkomsten over integrale plannen en kijk wat op korte termijn en met relatief weinig middelen WEL realiseerbaar is. Maak het dorp eindelijk aantrekkelijker met een sterk vergroend Raadhuisplein en zorg middels bloembakken in het winkelgebied voor een gezelligere uitstraling. Waarschijnlijk geeft dat de jongere ondernemers in ons dorp ook weer zicht op een prettiger vestigingsklimaat en jagen we hen ons dorp niet uit.

Het wordt tijd voor de jongere generatie om hun mondje te komen roeren over de toekomst van hun dorp. Waar vinden we deze gemotiveerde jongeren in ons sterk vergrijzende dorp? Waarom zou je je inzetten voor een gemeenschap waar je wel graag onderdeel van uitmaakt maar waar geen betaalbare woning te vinden is? Als we daar als gemeente niet snel een oplossing voor vinden dan vertrekt de jeugd en daarmee de toekomst om elders woonruimte te vinden en een gezin te stichten. Door de trage, jaren voortslepende besluitvorming omtrent de tiny houses aan de Bijenlaan hebben we opnieuw een kans aan onze neus voorbij laten gaan. De kosten voor dit project zijn na al die jaren te hoog geworden om tot realisatie over te kunnen gaan en onze jeugd staat nog steeds met lege handen. Verbazingwekkend met welke vaart er wel opvanglocaties voor asielzoekers geregeld kunnen worden. We begrijpen de urgentie voor huisvesting van deze mensen maar heeft onze jeugd en hebben onze ouderen geen urgentie? Dit constaterende vragen wij ons af hoe het kan dat bijvoorbeeld het project Ekkersrijt 1001 wel realiseerbaar is. Dit moet haast wel in de kwaliteit van de woonunits zitten of in de hoogte van de huur. De initiatiefnemer wil hier een groot aantal arbeidsmigranten en expats huisvesten samen met een handjevol starters. Dit laatste om het voor Son en Breugel iets aantrekkelijker te maken.

Wij zien dit als een zoethoudertje bij een ontwikkeling die door veel omwonenden en bedrijven niet omarmd wordt. Onze jeugd mag zich dan vestigen op een industrieterrein tussen expats en arbeidsmigranten met op 800 meter afstand een asielzoekerscentrum voor 300 voornamelijk jonge mannen. Daarbij kwam onlangs nog de mededeling dat onze gemeente in staat is op zeer korte termijn een Tijdelijke Gemeentelijke Opvang (TGO) voor 200 asielzoekers op Ekkersrijt te realiseren.

-6-

Humanitaire overwegingen en urgentie als motivatie voor deze opvanglocaties maar zijn er geen humanitaire overwegingen en urgentie voor onze eigen mensen? College, hoe gaat u dat in hemelsnaam aan hen uitleggen? Het huisvestingsprobleem geldt ook voor de ouderen in ons dorp, als er betaalbare alternatieven voor kleinschalige woonvormen gerealiseerd worden dan komt er gegarandeerd een verhuisstroom op gang waarbij alleenstaande ouderen graag hun eengezinswoning zullen verlaten om met gelijkgestemden in een buurt te wonen. Hetgeen ook nog eens een gunstige uitwerking kan hebben op het zorgvraagstuk. Wat VOOR U! betreft dus geen oeverloos geklets waarbij de tijd ons inhaalt maar actie! Werk aan de winkel voordat het te laat is. Want de tijd haalt ons al in op financieel gebied. Hier wordt een motie voor ingediend. DorpsVisie wijst erop dat de bouw van de tiny houses op de Bijenlaan door kosten en wetgeving niet door kon gaan. Waarom denkt Voor U! dat dit op een andere locatie wel mogelijk is? Voor U! antwoordt dat blijkbaar voor andere mensen in nood wel huisvesting mogelijk is. Onze eigen jongeren zouden blij zijn met een opvanglocatie van tien jaar, zoals op Ekkersrijt. Het CDA vraagt hoe Voor U! heeft gestemd bij bestemmingsplan Houtens aan de Boslaan. De VVD denkt dat de motie is bedoeld om keuzes te maken om tijdelijk dingen sneller te kunnen doen.

De verwijzing naar de Bijenlaan is niet zo handig. De fractie vraagt wat Voor U! ervan vindt een andere formulering te gebruiken. Voor U! denkt dat elke oplossing welkom is. Er moet snel iets gebeuren. Er zijn meerdere leegstaande panden. Het CDA merkt op dat iedereen de zorgen deelt over het tekort aan woningen en de aandacht voor jongeren, maar dat dit probleem in heel Nederland speelt. Als er initiatieven in gang gezet kunnen worden om het woningprobleem snel op te lossen, wil het CDA hier zeker over meedenken. Maar moeten asielzoekers en arbeidsmigranten hierbij uitgesloten worden of kunnen die ook een plek krijgen? Voor U! wil deze mensen zeker niet uitsluiten, maar de fractie verbaast zich erover dat voor hen wel snel iets geregeld kan worden. DorpsVisie vraagt of het verantwoord is voor onze jongeren iets voor zes maanden te realiseren op Ekkersrijt. Voor U! zegt dat het wellicht mogelijk is een bestemmingsplan te wijzigen en hiermee de jongeren ergens in het dorp voor tien jaar te vestigen. Waar het 14 jaar geleden zeer rooskleurig was, stevenen we nu af op een ravijnjaar. VOOR U! heeft ook in voorgaande kadernota’s al aangegeven dat we dit op ons af zagen komen en we vragen ons af of de grote kosten op het sociaal domein de enige oorzaak is. Dat mooie, dorpse, groene maar zeker ook verkeersveilige centrum lijkt een utopie te worden.

Deze zaken worden bijzaak als je geen dak boven je hoofd hebt of als je je boodschappen niet kunt betalen. Of als je vanwege andere problematiek hulp nodig hebt. Voorliggende kadernota roept vanwege de noodzaak tot bezuinigingen op tot ombuigmaatregelen waaronder zelfredzaamheid en een beroep doen op je dorpsgenoten. Waar blijven we met de toezegging dat we niemand met een hulpvraag in de kou zullen laten staan? Lees het verhaal in de Mooi Son en Breugel Krant van deze week.

-7-

Om de gemeentekas aan te vullen wordt nu voorgesteld om de Onroerendezaakbelasting (OZB) met tien procent te verhogen hetgeen op gemiddeld 45 euro per huishouden zal neerkomen. Men vergeet er in deze nota gemakshalve bij te vermelden dat de WOZ waarde van onze huizen vorig jaar ook al flink opgewaardeerd is dus wij zijn bang dat veel inwoners met deze verhoogde OZB meer dan 45 euro zullen moeten bijbetalen. Daarvoor moeten ze dan wel zelfredzaam zijn en eigen verantwoordelijkheid nemen. Ook mogen ze hun eigen stoepje schoonhouden, een steentje bijdragen door gras te maaien en zwerfafval op te ruimen. PvdA-GroenLinks vraagt wat het bezwaar is als burgers worden aangesproken op hun burgerschap en hoeveel mensen dat niet zouden kunnen. Voor U! zegt dat hier niets op tegen is, maar men moet er niet vanuit gaan dat iedereen in staat is dat te doen. Spreekster weet niet over hoeveel mensen dit gaat, maar ieder persoon die hulp te kort komt om dit te doen is er een te veel. Maar er wordt gekozen voor deze verhoging van de OZB omdat we niet willen bezuinigen op het voorzieningenniveau, aldus wethouder Boersma. Met bovenstaande maatregelen begrijpen wij deze uitspraak niet.

Of verstaan wij iets anders onder voorzieningenniveau? Wij roepen deze wethouder financiën dan ook op om de gemeentekas extra zorgvuldig te bewaken en kredietoverschrijdingen voor projecten op andere manieren zoveel mogelijk te beperken. Enkele voorbeelden waar wij bezuinigingsmogelijkheden zien: •

Het debacle met het CMD had in onze ogen voorkomen kunnen worden. VOOR U! gaf destijds al aan dat het CMD niet thuis hoort in een dorpshuis. Maar blijkbaar was de exploitatie van het Dommelhuis zwaarwegender.

D66 vraagt waarom Voor U! spreekt over keuzes inzake het CMD die betrekking hebben op het verleden, terwijl in de kadernota naar de toekomst wordt gekeken. Voor U! antwoordt dat kennelijk de meerderheid van de raad voor vestiging van het CMD in het dorpshuis was, anders was dat nooit gebeurd. De beloofde ingang aan de achterkant voor privacy borging werd zonder overleg geschrapt. Aan extra isolatie in de spreekkamers werd niet gedacht, of was dat kostendrukkend? Gewoon als oudje met je rollator de goederenlift in… wie heeft dit bedacht? Dus voortschrijdend inzicht maakt dat het CMD een andere locatie gaat betrekken waar voor 365.000 euro aan vertimmerd moet worden. We huren het voorlopig voor tien jaar maar schrijven het af in 25 jaar waardoor het op de begroting verwaarloosbaar lijkt. Hoe groot is dat gat na wegvallen van de huurinkomsten van het CMD voor het Dommelhuis eigenlijk? En hoe wordt dat gat in de exploitatie gevuld? Enkele voorbeelden waar wij bezuinigingsmogelijkheden zien, daar hebben we het straks al over gehad: •

Subsidieverstrekking: We hebben veel vragen gesteld over de subsidieverstrekking aan bepaalde stichtingen en organisaties en hebben opgemerkt dat de subsidies aan professionele organisaties samen met de incidentele subsidies in totaliteit maar liefst met 330.000 euro zijn toegenomen in vergelijking met de jaarrekening van 2022.

-8-

Het verbaast ons dat er niet tussentijds verantwoording afgelegd hoeft te worden middels het overleggen van facturen van de tot dan verrichte activiteiten en de daaraan verbonden uitgaven en inkomsten, alsmede de resultaten van die activiteiten. Het zijn immers serieuze bedragen waar de gemeenschap voor op moet draaien en daar kunt u niet zomaar op globale begrotingen en baten/lasten indicaties varen. DorpsVisie heeft geen vragen van Voor U! gehoord over subsidies aan professionele organisatie, maar enkel over subsidies met een sociaal-culture insteek. Voor U! antwoordt dat in het rijtje van professionele organisaties ook het Dommelhuis en Son en Breugel Verbindt staan. DorpsVisie merkt op dat dit organisaties zijn die door vrijwilligers worden gerund. De kosten van Son en Breugel Verbindt zijn van 94.000 euro in 2022 naar 86.000 in 2023 gegaan. Daar zit het probleem dus niet. De fractie Voor U! stelt hier 40 vragen over, terwijl er geen vragen worden gesteld over bijvoorbeeld de LEV-groep die 850.000 aan subisidie krijgt. Voor U! vraagt de raad te kijken bij de incidentele subsidies aan de twee genoemde organisaties die feitelijk opgeteld zouden moeten worden bij de structurele subsidie.

DorpsVisie verzoekt Voor U! de woorden juist te kiezen en een en ander op abstract niveau op te pakken, zodat alle organisaties worden belicht en niet alleen de organisaties met vrijwilligers. Voor U! merkt op dat het bij de door haar genoemde organisaties niet alleen om vrijwilligers gaat, maar dat er ook hoge personeelskosten mee gemoeid zijn. De LEV-groep vervult een heel groot maatschappelijk doel voor mensen die hulp nodig hebben. Bovendien vinden wij dat er inzicht moet zijn op de spaartegoeden van subsidieaanvragers. •

We zien dat ons bestuur veel gebruik maakt van inhuur van externen en adviesbureaus om telkens opnieuw het wiel uit te vinden. Toen er vijftien jaar geleden miljoenen bezuinigd moest worden bleek het college in staat dat te doen door in de eigen boekhouding te snijden in plaats van het verhogen van belastingen voor de burgers. Ons voorstel zou zijn om hierop drastisch te bezuinigen en veel vaker te onderzoeken hoe buurgemeenten tot oplossingen voor vergelijkbare onderwerpen zijn gekomen.

•

Exorbitante uitgaven aan bijvoorbeeld monumentale bloembakken mag wat ons betreft nooit meer voorkomen. Schakel, indien mogelijk, hiervoor de hulp van handige handwerkmannen uit het Hoi-huis in zodat zij iets terug doen voor de gemeenschap als dank voor de subsidie die zij ontvangen hebben.

Wij denken dat op bovengenoemde onderwerpen winst te behalen is. Dan nog iets wat ons opviel in deze kadernota: de gemeente zet in op het bevorderen van de biodiversiteit in het binnen- en buitengebied. Dit staat in onze ogen haaks op het handhavingsbesluit voor Het Verborgen Paradijs dat recentelijk onderwerp van de beraadslaging is geweest. Zo spijtig dat door het zeer strikt nemen van de wet geen oplossing voor het grotendeels in stand houden van deze biodiverse tuin in het buitengebied gevonden kan worden. Hoe groot het maatschappelijk belang van deze tuin is, blijkt uit het feit dat ruim 7.000 ondertekenaars van de petitie Red het Verborgen Paradijs, hierover hetzelfde denken als wij.

-9-

Het CDA vraagt of voor Voor U! de wet niet altijd gevolgd hoeft te worden. Voor U! antwoordt dat dit in haar verdere betoog duidelijk wordt. Door een overmatige regelgeving zijn we de menselijke maat echt aan het verliezen. Er werd in de raad gesproken over harde en zachte handhaving. In dit geval zouden wij hier inzetten op de zachte variant in tegenstelling tot de asfaltverwerker Jansen waar volgens ons de harde variant van toepassing zou zijn middels een oproep aan de provincie. Met zachte hand bedoelen we hier om in gesprek te gaan om tot een gezamenlijk gedragen oplossing te komen. Overigens hebben de moties van onze hand over de twee bovenstaande onderwerpen geen meerderheid mogen behalen terwijl in onze ogen beide handhavingskwesties een groter doel beogen, namelijk de algemene volksgezondheid en niet alleen voor de huidige inwoners maar ook voor toekomstige generaties. Je kunt je naar onze mening niet verschuilen achter het feit dat bepaalde zaken nu eenmaal bij de provincie liggen, want als dat wel zo is staat het ons bestuur vrij om met de provincie in gesprek te gaan om bepaalde zaken onder de aandacht te brengen en aan mogelijke oplossingen te werken.

Dat ons college het echt niet serieus neemt met het biodiversiteitsbeleid blijkt ook uit het feit dat de vorig jaar nog benoemde klimaatburgemeester haar taak inmiddels heeft neergelegd omdat zij het gevoel heeft aan een dood paard te trekken. Wij vinden het een zeer trieste ontwikkeling dat er in het grote geheel geen plek meer is voor datgene waar de voedselketen begint. Hier wordt een motie voor ingediend. DorpsVisie is het eens met de motie maar vraagt een betere omschrijving van ‘grotere zorgvuldigheid’. De fractie stelt voor hier samen naar te kijken. Voor U! antwoordt dat de grotere zorgvuldigheid het maai- en kapbeleid betreft en dat niet geluisterd wordt naar de inbreng van de klimaatburgemeester. Gelukkig gaan er ook dingen goed en mogen we trots zijn op de geweldige scholen en sportvoorzieningen in ons dorp, op de feesten en evenementen die met behulp van veel enthousiaste vrijwilligers georganiseerd worden. Bij dit laatste positieve punt wil ik nog wel een kanttekening plaatsen: We mogen niet uit het oog verliezen dat de horecaondernemers vaak hun nek uitsteken maar moeten opboksen tegen oneigenlijke concurrentie vanuit het dorpshuis. Voor U! wil hier de aandacht op vestigen en het gemeentebestuur vragen om hier maatregelen op te nemen.

Eindconclusie: Waar gaat het nu eigenlijk over? Wij denken dat de inwoners in deze tijd meer geïnteresseerd zijn in feiten dan in meningen. En wij roepen onze collega bestuurders op om in het belang van onze burgers minder te praten en meer proactief te zijn. Er is een motie M11 Huisvesting jongeren ingediend door Voor U! Deze maakt deel uit van de beraadslagingen. Er is een motie M12 Biodiversiteit en leefomgeving ingediend door Voor U! Deze maakt deel uit van de beraadslagingen.

-10-

ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie D66 Voor ons ligt een kadernota en wij zien dat de inhoud met het jaar afneemt. Hoe bedoelen wij dat? Wanneer men de inleiding leest en kijkt naar de ombuigingsmogelijkheden zijn deze niet scherp geformuleerd en voor velerlei uitleg vatbaar. Bij goedkeuring van de kadernota kan elk college zeggen: “ja, maar u heeft met de kadernota ingestemd.” Waar zouden we dan mee instemmen? De doelstellingen in de diverse programma’s zijn zo goed als zeker een copy/paste van het vorige jaar. Moeten we de kadernota wellicht afschaffen in de toekomst? Of hij is beleidsarm of hij “bevat tegenstrijdigheden en is niet concreet”. D66 zou graag hebben gezien dat dit college met meer concrete voorstellen was gekomen waarop deze raad had kunnen reflecteren. Efficiëntie en effectiviteit zijn wat ons betreft wel de sleutelwoorden voor de komende jaren. Dienstverlening: • Dienst Dommelvallei: wij zijn blij met het rapport van de rekenkamer. Het geeft ons een meer volledig beeld van de dienst en hoe zij er voor staan. • Belangrijk blijft dat we de aanbevelingen gaan opvolgen en dat wat ons betreft er een meer diepgaand onderzoek nodig gaat zijn. • Ook hier zitten de mogelijkheden voor bezuinigingen. Sociaal domein: • Het CMD gaat verhuizen en daar zijn wij blij mee, alhoewel dat niet het belangrijkste is.

Het moet fijn zijn voor de werknemers en ook voor de inwoners die een te hoge drempel hebben gevoeld om binnen bij het Dommelhuis aan te kloppen voor hulp. • D66 zou in elk geval wel een goede verantwoording willen zien van de partij die verantwoordelijk is voor de preventie. Deze partij heeft aangegeven in eerdere sessies dat men hier voldoende mensen voor in huis heeft. Wat zijn de effectieve resultaten van deze preventie? Hoeveel mensen zijn er daadwerkelijk mee geholpen? Wij hebben het dus niet over het geld. Wij hebben het over: wat het is er daadwerkelijk met dat geld gedaan en wat is daarmee gerealiseerd? • Wij willen de vrijwilligers vooral bedanken wanneer het gaat over zichtbare preventie afgelopen jaar. Zonder hen was er geen punt gekomen waar mensen terecht konden met vragen over digitalisering. Zonder hen hadden vele statushouders onze taal niet kunnen leren. Zonder hen, al deze vrijwilligers lukt het Son en Breugel niet. • De kosten voor de WMO en de jeugd zijn hemeltje hoog daar is geen twijfel over mogelijk, dat moet anders kunnen en we horen dan ook graag van de wethouder hoe hij tegenover de motie “Benutten regresmogelijkheden WMO” staat die wij samen met het CDA en anderen vandaag gaan indienen.

• Er wordt gesproken over meer zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van inwoners, hoe ziet het college dit? Is er geen sprake van overbelasting van mantelzorgers, zijn er niet voldoende buurtcoaches of wat we al niet meer in het leven hebben geroepen in de afgelopen jaren om voor verlichting van deze zelfde mantelzorgers te zorgen? • Waar staat het zwembad? D66 ziet graag dat er alles aan wordt gedaan binnen het financiële kader. • Er is een prachtig integraal huisvestingsplan welke we natuurlijk goedgekeurd hebben, wel bijzonder is dat de investeringen gelijk in 2025 en 2026 vallen. Met andere woorden: Was het extra

-11-

geld wat de raad vrij heeft gemaakt in het afgelopen jaar voor de uitbouw/verbouw van de scholen in de Gentiaan niet voldoende en wordt dit via een integraal huisvestigingsplan alsnog als investering weggezet? Hoeveel krijgen wij als gemeente eigenlijk aan vergoeding voor ver- en herbouw van scholen per jaar? Is dit geld hierin ook verdisconteerd? Cultuur: • Er is veel opgehaald tijdens de samenspraakavond over kunst en cultuur op 15 mei jl. die heel druk bezocht was. Er komt een goed nieuw cultuur/sport/subsidiebeleid met duidelijkheid over accommodaties zodat verenigingen en initiatiefnemers weten waar ze aan toe zijn. Jeugdgemeenteraad: Dat is toch een beetje mijn paradepaardje. Ik heb aan de vooravond gestaan van de oprichting. Ik heb er echt wat mee. We willen het even hebben over de jeugdgemeenteraad, want wat zijn wij trots op deze jongens en meisjes! • Er wordt een visie verkeersveilige schoolomgeving geschreven, laten wij niet vergeten wie daarmee gestart zijn enkele jaren geleden! • De raad heeft destijds de foto’s en de rapportages van de leden van de jeugdgemeenteraad onder ogen gekregen. Ze hebben alles samen met hun school onder de aandacht gebracht. Ze hebben mails aan ouders geschreven of ze met de fiets of lopend wilden komen. Ze hebben er aandacht voor gevraagd middels een autoloze dag, die helaas het eerste jaar niet door kon gaan via Corona.

De kinderen van Son en Breugel hebben immers recht om veilig naar school te kunnen. • Kijk hoe de jeugdgemeenteraad denkt aan hun toekomst in Son en Breugel en wat er nodig is als activiteiten. De pumptrack waar ze zo hard aan hebben getrokken, een eigen initiatief waar ze zoveel handen voor op elkaar hebben gekregen. • De hangplek, kijk wat het rapport van enkele jaren geleden nu tot stand heeft gebracht! De jeugd heeft de toekomst en voor D66 is de jeugdgemeenteraad dan ook van heel grote betekenis. Mobiliteitsplan: • Waar besteden we ons geld aan? Liever aan maatregelen voor verkeersveiligheid en fietspaden dan aan nieuwe wegen en asfalt erbij bijvoorbeeld langs het kanaal door de natuur heen en voor een extra rijbaan op de Gentiaanlaan. We moeten zorgen voor meer alternatieven voor de auto en niet voor het faciliteren van nog meer auto’s. We willen daarom meer brede fietspaden, beter openbaar vervoer en meer aandacht voor deelmobiliteit. De VVD merkt op dat het niet aanleggen van alternatieve routes juist voor de fietsers onveilige situaties oplevert. De fractie vraagt hoe D66 denkt de infrastructuur zodanig in te richten dat de fietser zich veilig voelt zonder iets aan de ontsluiting van het dorp te doen. D66 is het hiermee eens, maar daar hoeft geen natuur voor aangetast te worden.

De fractie wijst op de regionale mobiliteitsvisie en stelt voor dit goed op elkaar aan te laten sluiten. Het is wellicht goed te kijken naar het bestaande verkeersnet dat niet goed functioneert en dit aan te passen. Groen: Even over het groen. • Hoe zit het nu met de Vloed, daar waar het zo vergroend zou worden, waar de bewoners van de Vloed mee genomen zouden worden. Het college kwam eerder met; “ja maar waar dan”. Wij denken dat er nog voldoende mogelijk moet zijn en vragen ons af wat er van de eerder ingediende unanieme motie terecht is gekomen.

-12-

•

Wat wij verder van het groen en grijs vinden daarover zullen we samen met PvdA-GroenLinks en anderen een amendement en moties indienen namelijk: - Amendement: Ophoging budget voor groenbeheer - Motie: Beheerplannen groen en grijs splitsen - Motie: aanpassing reststroken beleid

Wonen en bouwen: Ieder jaar krijgen we nieuwe prognoses over hoeveel woningen er nodig zijn in de regio en iedere keer wordt de prognose naar boven bijgesteld. De komende decennia zullen er tienduizenden mensen bijkomen en die zullen hier in onze regio komen werken. Daarom moeten ook wij in Son en Breugel nog meer ambitie tonen op het gebied van woningbouw en op voorzieningen. Daarom zeggen wij: • Laten we kijken waar we de plannen voor Sonniuswijk verder kunnen uitbreiden; • Laten we serieus werk maken van een nieuwe wijk ten noorden van Breugel en in gesprek gaan met Meierijstad. Voelt de wethouder ook de urgentie als het gaat om voldoende huisvesting? • •

Centrumvisie: is er straks geen geld voor realisatie? Dan zullen we de verwachtingen moeten aanpassen. Breugel bruist moeten we hoe dan ook afmaken volgens plan.

Gebouwen en onderhoud: Wederom is er aandacht gevraagd voor het MJOP, het meerjarenonderhoudsplan van de gebouwen van de gemeente. Het ligt er nog steeds niet. In de kadernota geeft het college de mogelijkheid aan het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed te versoberen. • Onze vraag is: welke gebouwen zijn concreet een risico wanneer we het hier over hebben? • We nemen aan dat in het overzicht van de investeringen welke bij de kadernota is gevoegd al rekening is gehouden met die bezuinigingen. Zo niet kan de wethouder dan aangeven welke investeringen die nu benoemd worden in de kadernota een jaar opgeschoven kunnen worden. Asielopvang: • Terecht dat we ons steentje bijdragen. D66 is hier heel erg blij mee. Het is een veranderende wereld, zolang wij het hier goed hebben en het daar nog zo slecht gesteld is, zullen er mensen deze kant op blijven komen. Daarom moeten wij en andere rijke landen blijven investeren in ontwikkelingshulp. Vluchtelingen voor oorlog en geweld zullen altijd welkom blijven, ook in Son en Breugel. Inclusie agenda: • We zijn inmiddels lang genoeg aan het lijntje gehouden. Geen excuses meer, we willen graag concrete zichtbare resultaten zien op heel korte termijn, mocht de wethouder daarbij hulp willen en/of kunnen gebruiken dan bieden wij die nogmaals aan. D66 kan deze kadernota op voorhand niet goedkeuren.

Laten we beginnen de inleiding te schrappen uit deze voorliggende kadernota en dan de discussie met elkaar aangaan over de concrete voorstellen die het college aan zal bieden. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie VVD De VVD is blij met de informatie die de ambtenaren hebben geregeld.

-13-

Voorzitter. De Kadernota is anders dan anders geeft het college in de inleiding aan. Geen geld gereserveerd voor nieuwe plannen maar kijken naar ombuigingen. En ombuigingen zijn een manier om dingen anders en goedkoper te maken, dan die we al afgesproken hebben. Met de meicirculaire leren we dat de broekriem nog verder moet worden aangehaald en dat we volgend jaar al moeten rekeninghouden met een rampjaar in plaats van 2026. Voorzitter, het lijkt erop dat we dat accepteren. De vraag is dan ook: Moeten we volgend jaar niet extra zuinig aan doen zodat we het tekort dat we kunnen verwachten kleiner maken? Op zich is dat omvormen niet nieuw en hoe we dingen goedkoper kunnen doen. We moeten dat altijd doen en we doen dat ook heel veel. Het is niet een ander beleid, maar dit hebben we altijd gedaan. Hopelijk kan het college dit bevestigen. Het is niet het eerste jaar dat we eindigen met een negatief saldo. Dikwijls gaan we meer geld uitgeven gedurende het jaar dan dat we hebben begroot. Dus we gaan al heel veel keren in de reserves en in het rood. Als we dan kijken naar de uitgangspunten bij de ombuigingen, dan stellen we een aantal daarvan ter discussie: Als eerste wordt gezegd dat het basisniveau van voorzieningen en ondersteuning van de inwoners op orde is of moet zijn. We denken dat die niet op orde is.

We denken dat daar zeker iets moet gebeuren en maken ons enigszins zorgen als we daar niets meer aan gaan doen. Wat net ook door een van de moties naar voren wordt gebracht en anders verder achteruit gaan lopen en meer kosten gaan genereren dan dat we met onderhoud kunnen voorkomen. We zullen dus moeten praten over wat dat basisniveau is. En wat nodig is om daar te komen. Helaas zijn we daar niet. Vele straten in het dorp hebben gaten en andere oneffenheden en zijn gevaarlijk voor fietsers. Australiëlaan, Europalaan om er maar een paar te noemen. Een ander deel van de infrastructuur op orde is natuurlijk de waterhuishouding. In de regenbui van een maand geleden, kwamen veel huizen met name in de Gentiaan en ‘t Harde Ven onder water, omdat het water nergens heen kon. Niet op orde dus. Hoe gaan we dit dan doen? Hebben we daar nieuw beleid voor nodig? Kunnen we dat doen met de huidige maatregelen. Hoe gaan we dat met elkaar regelen? Het volgende uitgangspunt bevat ook een stelling. Geen kapitaalsvernietiging door genomen besluiten ter discussie te stellen. Daar zijn we het zeker niet mee eens. Onze financiële vooruitzichten zijn duidelijk slechter dan verwacht, en we hebben steeds weer een lijst van onderwerpen die doorgeschoven wordt van het ene jaar naar het andere jaar.

Waar we juist wel naar kijken, moeten we die wel gaan doen? Is dat dan wel echt nodig? Dat is geen kapitaalsvernietiging, dat is terugkomen op een besluit en dat is verstandig in tijden dat het krap is. Een voorbeeld… Wat gebeurt er met de reparatie van de bloembak bij het gemeentehuis? Uitstellen tot betere tijden? Dat lijkt ons een heel goed plan en daar zouden we de wethouder bij supporteren. Graag roepen we op om de genomen besluiten wel te heroverwegen. Recent hebben we dat nog gedaan met het besluit om het CMD tegen alle adviezen in toch in het Dommelhuis te vestigen nu toch weer een eigen onderkomen te geven. Het slaat wel een gat in de begroting door de kosten die daarmee te maken hebben en de extra financiering die waarschijnlijk het Dommelhuis heeft moeten doen. Wel een genomen besluit teruggedraaid, met helaas flinke extra kosten (kapitaalvernietiging). Hier zou je zou kunnen zeggen: moeten we dat nou wel doen? Laten we ze gewoon zitten, dan besparen we dat geld op een al genomen besluit. Voorzitter. Meer Zelfredzaamheid en verantwoording bij de inwoners juicht de VVD altijd toe.

Maar wat stelt het college zich daarbij voor? Gaan we diensten vanuit de gemeente niet meer doen? Of laten we zaken die gemeld worden in het zaaksysteem nu standaard onbeantwoord? Graag uitleg wat hier bedoeld wordt, want zoals eerder aangegeven vinden wij dat ook hier het basisniveau niet bereikt is. Het moet op veel fronten juist beter.

-14-

En dan zien we bij de ontwikkelingen dat we ten opzichte van de begroting 2024 1.700.000 euro te kort komen. Dat is heel zorgwekkend. Alles wordt duurder, dus we hebben begrip dat ook belastingen als OZB omhoog zullen moeten gaan. Maar acht procent plus inflatie is een hele grote stap. We horen graag van het college waarom voor deze stap zo groot is en waarom we niet op een andere plaats bezuinigen, bijvoorbeeld het CMD niet verplaatsen en die vier procent aanhouden in plaats van de acht procent. Ook horen we graag van de wethouder hoe de (sociale) huurders, die gaan ook omhoog met deze OZB en die al vaak vast zitten met de huidige kosten door de huurstijging, gaan compenseren en duidelijk maken dat dit nodig is. Voorzitter. Zover onze beschouwingen op de uitgangspunten van deze kadernota. En u snapt dat als je het niet eens bent met de uitgangspunten de programma's die nu volgen wat ons betreft echt anders zouden moeten en kunnen. We hebben gekozen om niet overal een motie over in te brengen, want we horen graag de antwoorden van de wethouder om te zien wat we echt willen gaan aanpakken. Programma 1: Als we kijken naar Programma 1, dan staat daar de dienstverlening, voorzitter. Meer toegang tot de digitale systemen.

Dit is een kostenpost die je nog eens zou kunnen bekijken, want we hebben net al gehoord dat de LEV-groep heel veel activiteiten doet om juist die mensen die daar geen weg in kunnen te begeleiden in het Dommelhuis. Dit is de zelfredzaamheid waar we het straks over hadden die we dan bij de ombuigingen mee zouden kunnen nemen en misschien die investering niet doen om de digitale toegang wat te versoberen en juist deze menselijke factor mee te nemen. Waarom moeten we dan toch hierin investeren. In onze optiek moet juist op het resultaat van de interactie met de gemeente gewerkt worden. Vorig jaar is voor 500.000 euro structureel geïnvesteerd in uitbreiding van de management laag. Dat is veel geld. Is er al duidelijk wat de effecten zijn en wat de inwoners zien van deze investering? Kan het college dat aangeven met een aantal concrete voorbeelden? We zouden ook graag zien dat we hier eindelijk met een dashboard gaan werken. Hoeveel vragen/aanvragen krijgen we binnen in het vraagsysteem? Hoeveel worden er beantwoord? Hoelang duren de antwoorden. Hoelang staan ze al open? Waarom staan ze open? Dit is een post die door heel veel inwoners worden gezien als storend, traag en soms helemaal onbeantwoord wordt gelaten. Ik denk dat hier het imago van de gemeente en de dienstverlening die we hier neerzetten veel belangrijker is dan het toegankelijk maken van de systemen.

We horen graag van het college hoe we dit zouden kunnen doen. Programma 2: Hier verandert ons punt niets ten opzichte van andere jaren. De wethouder heeft zijn woord gehouden door de raad regelmatig te informeren over de voortgang in het sociale domein. En dat helpt om in control te zijn, zoals mijn collega Pasanea regelmatig naar voren brengt. De wethouder lijkt ook steeds meer te kunnen ingrijpen als zaken niet goed lopen en het verplaatsen van het CMD is een goede maatregel die daarbij hoort. Helaas kost die dan wel die 350.000 euro en hadden we dit niet kunnen voorkomen. De bereikbaarheid van de diensten die we hebben is van zeer groot belang, dus laten we die goed etaleren, zodat de juiste maatregelen bij de juiste mensen aankomen. Dat blijft belangrijker dan het digitaal toegankelijk maken. Programma 3: In programma 3 zien we dat met name het basisonderhoud van de infrastructuur niet op orde is. We hebben dat net al even aangehaald. Als je daarnaar refereert tegenover de inwoners dan kun je horen dat veiligheid en vandalisme daar een belangrijke zorg is. Veiligheid bijvoorbeeld op de straat door de onderhoudsniveaus, maar ook vandalisme. Vele van onze verenigingen klagen over het vandalisme dat in de gebouwen gebeurt. Openbare gebouwen hebben daar ook veel last van.

Dit kan door minder te handhaven op gebieden als het Paradijsje en meer op veiligheid en vandalisme en daar de handhaving

-15-

op in te zetten. Het helpt ook om de gemeente groen te laten zijn als je het Paradijsje laat staan. Voorkomen is nog altijd beter en dus preventie bij de juiste doelgroepen is gewenst, zeker met plannen voor het opvangen van nieuwe Nederlanders in en nabij onze gemeente. Over mobiliteit willen we twee zaken kwijt. Op dit moment is het op veel plaatsen niet veilig op de fiets of in combinatie met verschillende verkeersvormen. In het debat op de visie en de unaniem aangenomen fietsmotie, werd aangegeven door de wethouder dat we dit in de visie zouden meenemen. Dat lijkt niet genoeg. Want de visie, zoals al door mijn collega aangegeven, gaat over een zicht op het dorp in 2040. Maar we hebben nu heel veel problemen. Als we niet kunnen investeren, wat deze kadernota aangeeft, kunnen we hier niet veel doen. Dat is niet wat onze inwoners van ons verwachten. Ik denk dat we hiernaar moeten kijken en kijken waar we andere dingen niet doen om juist hier wel die veiligheid en zekerheid te brengen naar aan onze mensen. Dit is voor hen een van onze grootste punten van zorg. Programma 4: Ekkersrijt. Ekkersrijt is heel belangrijk voor Son en Breugel. Het straalt mooi af op ons dorp, geeft ons veel economische voorspoed en we staan ook bekend in dit mooie land. Om dat in stand te houden, heeft de gemeente afspraken gemaakt. Met name over het groen en grijs op Ekkersrijt.

We hebben daar een plan voor gezien, ik geloof ook dat we dat hier goedgekeurd hebben, maar waar niet veel mee gebeurt. We horen graag van de wethouder waarom dit niet gebeurt en wat we gaan doen om dit wel te gaan doen. In de kadernota vinden we helemaal niets terug over de tweede afslag die we met elkaar willen gaan realiseren. Als dat door mocht gaan, ik snap ook dat dat niet alleen van ons afhangt, dan is het wel belangrijk dat we daar op een of andere manier voorzieningen voor treffen en dat we daar minimaal aan kunnen meewerken. Is dat voorzien? We hebben dat niet kunnen vinden. We horen dat graag van de wethouder. De deadline van 2030 voor klimaatneutraal. Door de nieuwe financiële werkelijkheid is het wat ons betreft de deadline van 2030 best verplaatsbaar naar 2040. Het lijk ook realistischer en dan kunnen we innovatie gebruiken. Kan de wethouder aangeven wat dit aan kosten zou sparen? Wonen. We zouden graag zien dat er meer effort gestopt wordt in creativiteit verhogen om alternatieven te ontwikkelen om het woonprogramma juist aan te vullen. Het woonprogramma van nu lijkt niet te voldoen aan de noodzaak die we hebben. Dit gaat niet helpen in de komende twee jaren, maar we hebben begrepen dat een traject voor woningbouw ongeveer tien jaar duurt van begin tot einde. Dus is het nodig daarover na te denken.

In de Dijsselbloem sessie van vorig jaar zijn alternatieven genoemd als woningen in de wal van de A50 en vervangen van een deel van centrum door vier woonlagen. Hier kunnen we heel veel bereiken en op de lange termijn zorgen dat we wel een plan hebben waarin we dit verder kunnen oppakken. We zouden graag zien dat de wethouder daarmee aan de slag gaat. We hebben hier voorzieningen voor getroffen en we kunnen daarmee aan de slag. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie CDA Voorzitter. Allereerst willen we het college en de betrokken ambtenaren bedanken voor de voorliggende stukken die goed leesbaar en wederom duidelijk opgesteld zijn. We hebben ze op tijd ontvangen en de beantwoording van de technische vragen heeft geholpen om onduidelijkheden weg te nemen. Ook de leden van de raad willen we bedanken, want het afgelopen jaar heeft opnieuw laten zien dat we de positieve lijn van onze omgang met elkaar door hebben gezet. En dat we ondanks onze verschillen, op inhoud met elkaar blijven debatteren en besluiten nemen. Om in CDA termen te blijven: dat is fatsoenlijk en zoals het hoort. En wij kunnen dit allemaal niet doen zonder de hulp van de griffie én (ik ga ze nu bewust even bij naam noemen) Peter, Rob en Stefan. Hartelijk dank voor jullie altijd fijne ondersteuning.

-16-

Deze beschouwingen gaan over de kadernota, onze politieke plannen voor de toekomst. Hoe krijgen en houden we die betaalbaar? Hoe krijgen en houden we de basis op orde? Hoe sturen we op wat écht nodig is? Want net als vele andere gemeenten staan we er financieel niet goed voor. De meicirculaire laat zien dat met name 2025 al een zwaar financieel jaar gaat worden. Wat het CDA betreft, moet het geld op de eerste plaats naar onze basisvoorzieningen. En daar hebben we de afgelopen jaren al flink in geïnvesteerd zoals de bibliotheek, scholen, stoepen en wegen, het Dommelhuis, maar ook naar de mensen die écht zorg nodig hebben of écht financiële ondersteuning. De Milieustraat wordt verhoogd en opgeknapt. Ook de mooie maar erg dure sporthal in Breugel begint steeds meer vorm te krijgen, net als de plannen voor de woningen daar en de buitenomgeving. Breugel begint binnenkort steeds meer te bruisen. Maar er is ook nog veel te doen; we verwachten uiterlijk dit jaar inwoners meer te kunnen vertellen over hoe wij onze visie op het centrum, maar ook meteen daaraan gekoppeld onze mobiliteitsvisie vast gaan leggen voor de toekomst. Twee hele grote en belangrijke dossiers. We zijn volop bezig met het onderwerp duurzaamheid en blij met de plannen van Enexis om snel aan de gang te gaan met onze infrastructuur.

Het samenwerkingsproject ‘De Grote Oogst’ om Ekkersrijt zo spoedig mogelijk te verduurzamen en het elektriciteitsnet te vergroten biedt ook mooie kansen. Wat we wel verontrustend vinden, is het feit dat er maar vijf inwoners gebruik hebben gemaakt van de regeling om hun woning af te koppelen van het rioolstelsel. Temeer omdat we de laatste maanden wel hebben gezien wat er op straat gebeurt als het zo enorm hard en lang regent. We horen graag van het college of men nog van plan is hier meer energie in te gaan steken. En dan hebben we nog het afval, oftewel Blink dossier. We zullen in deze periode ons ook nog moeten gaan buigen over de vraag tegen welke kosten we welke diensten aan willen gaan bieden betreffende het ophalen van afval. De VVD vraagt of het CDA met een voorstel komt om afval minder vaak te gaan ophalen. Het CDA antwoordt dit ontkennend. De fractie geeft aan dat in deze periode daar een besluit over genomen moet worden. Vorig jaar hebben we bij de kadernota een amendement en bij de begroting een motie ingediend over een zwemvoorziening. Wij zijn ons ervan bewust dat in de voorliggende negatieve cijfers nog niet eens een bedrag is opgenomen hiervoor. Maar we vinden nog steeds dat we voor zo’n belangrijke voorziening in ons dorp een gegrond besluit moeten kunnen nemen en wachten dus vol spanning op meer informatie.

Zodat we weten óf, wélke en hoeveel ombuigingen er nog nodig zijn om deze voorziening in stand te houden. Over ombuigingen gesproken: in de kadernota worden acht ombuigingsvoorstellen gedaan. We begrijpen de intentie hiervan. Toch vinden wij dat het college hier duidelijkere kaders mee moet krijgen. Zonder ze helemaal voor te gaan lezen, maar nummer 3 en 4 lijken tegengesteld en geven in deze bewoordingen wel erg veel ruimte om én eerdere besluitvorming niet ter discussie te stellen, maar tegelijkertijd weer wél te heroverwegen mocht het nodig zijn. Als we deze ruimte bieden dan verwachten wij bij de begrotingsbesprekingen erg veel moties en amendementen. Om die reden willen we nú een amendement indienen en het kader meegeven dat wanneer eerdere besluiten voor een bedrag hoger dan 100.000 euro heroverwogen moeten worden er vóórdat dit in de conceptbegroting wordt opgenomen eerst bij de raad getoetst gaat worden of deze kans van slagen heeft. We horen graag hoe andere partijen hierover denken of hoe we het amendement aan kunnen passen om deze kaders scherper mee te geven. Hier wordt een amendement voor ingediend. DorpsVisie vraagt of het CDA voorstelt aan de voorkant een begrotingsbehandeling te doen vóór de begrotingsbehandeling. Het CDA vindt dit een terechte vraag. Daarom roept de fractie de andere raadsfracties op hierin mee te denken om dit scherper te krijgen.

Een integrale begroting is van belang. Tegelijkertijd gaat het om besluiten die de raad eerder heeft genomen. Als de raad bij serieuze besluiten vanaf 100.000 euro aan

-17-

de voorkant aan het college meegeeft hier niet in mee te gaan, moet het college op zoek naar andere mogelijkheden. Volgens D66 heeft het college een mandaat tot 50.000 euro en daarboven naar de raad moet komen. Dat maakt deze motie dus overbodig. Het CDA kan geen antwoord geven op deze technische vraag. En bij ombuigingsvoorstellen 5 en 6 over zelfredzaamheid en meebetalen, vinden wij het erg belangrijk dat hier een nuance gesteld wordt dat deze alleen gelden voor inwoners die hiertoe in staat zijn. Om die reden willen we daar ook graag een amendement voor indienen. Deze kadernota is niet sluitend. Dat heeft te maken met kostenverhogingen met onder andere de jeugdzorg en WMO. Helaas wil het Rijk dit niet zien en ontvangen we te weinig geld om dit op te kunnen vangen. Dat dwingt ons misschien wel tot lastige keuzes. Zijn wij in de toekomst nog wel in staat om alle zorg te bieden die wij op dit moment bieden? Omdat de meeste jeugdzorg regionaal ingekocht wordt, willen we de wethouder dan ook vragen om het gesprek in de regio hierover aan te gaan. Laten we moeilijke keuzes niet uit de weg gaan en onderzoeken wat er nog verplicht en haalbaar is. En wat betreft de WMO denkt het CDA dat hier mogelijkheden liggen om de kosten te beperken. Steeds meer gemeenten maken gebruik van het regresrecht met betrekking tot de gemaakte WMO kosten.

Het regresrecht stelt ons in staat om kosten te verhalen op een derde bij wettelijke aansprakelijkheid, in het geval van een ongeval dat tot de beperkingen heeft geleid. Omdat zeker nu elke cent telt, vragen we het college middels een motie om te onderzoeken of onze gemeente dit zonder hoge kosten kan opnemen in haar werkproces. Deze motie wordt ingediend samen met D66. Wanneer we op zoek moeten gaan naar ombuigingsmogelijkheden en de kosten in het sociaal domein zo oplopen zullen we dus vooral ook moeten gaan inzetten op preventie. We weten al dat een zwembad zo’n voorziening is die kan bijdragen aan preventie. Maar wij hebben in ons dorp ook heel erg veel mooie stichtingen en verenigingen die zorgen voor sociale verbinding. En die een rol kunnen spelen in het op tijd signaleren van inwoners met problemen waardoor zorgkosten meer beheersbaar worden. Wat het CDA betreft gaan we daar vol op inzetten en hén niet korten op hun subsidie. Juist nú niet. Het voorstel om 100.000 euro te korten op onze subsidies vraagt dus om een duidelijk kader; deze dient heel zorgvuldig gedaan te worden! Wij stellen voor dat het college eerst gaat kijken of dit bedrag te verhalen is bij een professionele organisatie en erg veel subsidie ontvangt zoals de LEV groep.