Printversie Besluitenlijst

Samenvatting van het audioverslag van de openbare vergaderring van de gemeenteraad, gehouden op donderdag 2 november 2023, voortgezet op woensdag 8 november 2023, in het gemeentehuis Aanwezig: Raadsleden: Aleyna Avci (CDA), Mireille Bonnier (CDA), Jos de Bruin (DorpsVisie), Sylvia Corsten (PvdA/GroenLinks, afwezig op 8 november), Jose Goossens-Junier (DorpsVisie), Remco Heeren (DorpsVisie), Helga Helders (Voor U!), Willie Horden (DorpsVisie), Martien Merks (VVD), Frans Meulenbroeks (DorpsVisie), Don Pasanea (VVD), Yoram Peek (PvdA/GroenLinks), Gert-Jan van Steenhoven (CDA), Flip Verhagen (D66), Monique van Zwieten (D66). Voorzitter: Suzanne Otters-Bruijnen, burgemeester Raadsgriffier: Moniek Weerts Afwezig: Maarten van Beek (Dorpsbelang) en Marianne van der Putte-Verhoeven (Voor U!) Overige aanwezigen: Jan Boersma, Jelle de Jong, Steven Grevink - wethouders Jeroen Wesselink - gemeentesecretaris Heleen de Vries - notulist (Notuleerservice Nederland)

Agenda: 1. Opening 2. Tweede Bestuursrapportage 2023 3. Meerjarenbegroting 2024-2027:  Algemene beschouwingen van de fracties (maximaal 10 minuten per fractie)  Schorsing vergadering  Debat in eerste termijn raad  Reactie in eerste termijn college Schorsing 1. Opening De voorzitter opent om 20.00 uur de vergadering en heet iedereen welkom. De voorzitter concludeert dat de agenda wordt vastgesteld. 2. Tweede Bestuursrapportage 2023 De fractie VVD wil een amendement indienen en doet een ordevoorstel om bij dit agendapunt te mogen starten als spreker. De raad gaat hiermee akkoord. De VVD licht amendement A1 Niet repareren bloembak gemeentehuis toe. De fractie vindt het niet passen bij de krappe begroting een bedrag van €55.000 hiervoor uit te trekken en stelt met het amendement voor dit niet te doen. Dit amendement is gekoppeld aan een amendement bij de meerjarenbegroting. Het CDA constateert dat de gemeente de vrije bestedingsreserves flink heeft moeten aanspreken om met deze berap op nul uit te komen. Het is fijn om te lezen dat er geen overschrijdingen boven de tolerantiegrens zijn en er dus geen onrechtmatigheden zijn gebleken voor de

1509385/1913036

rechtmatigheidsverantwoording. Met de kennis van nu kan de jaarrekening 2023 straks dus rechtmatig worden vastgesteld. In Programma 1 staat er bij Personeelskosten een negatief bedrag van €750.000. Dat er een uitbreiding wordt gevraagd voor de versterking van de organisatie is begrijpelijk en de fractie heeft ook vertrouwen in de weg die is ingeslagen. Maar dat in 2023 een extra post van €750.000 is opgenomen is haast niet uit te leggen. Hoe kan het dat het personeelsprobleem moet worden opgelost met €750.000? Kan het college hier meer duiding aan geven? Eenzelfde zorg heeft het CDA over de jeugdzorg kosten in Programma 2. De raad is geïnformeerd over de verhoging van de salariskosten binnen de jeugdzorg, maar het CDA vraagt zich af hoe de totale kosten op deze post op een negatief bedrag van €1,1 miljoen uit kunnen komen. Als uitleg op een technische vraag werd gezegd dat er sprake is geweest van een onverwachte verhoging van het aantal zorgaanvragen. Maar dan nog lijkt zo’n grote overschrijding niet uitlegbaar. Kan het college een uitgebreidere uitleg geven? Hoe kan men dit verbeteren naast het ophogen van de begroting voor volgend jaar? Men heeft begrip voor de incidentele uitgaven voor sporthal de Landing en begrijpt dat om organisatorische redenen niet eerder gestart kan worden dan dat sporthal de Bongerd klaar is.

Men verzoekt het college de plannen voor de Landing zo ver mogelijk voor te bereiden om deze incidentele kosten zo snel mogelijk te kunnen stoppen. DorpsVisie vraagt over de reparatie van de gemetselde bloembak bij het bordes hoe het college tot €55.000 is gekomen. Is het een optie de bloembak te verwijderen en niet meer te plaatsen en wat gaat dat kosten? De fractie gaat ervanuit dat de bloembak geen betrekking heeft op de monumentale status van het pand, omdat deze niet is meegenomen in de renovatie. Zijn er meer zaken die niet bij de renovatie zijn meegenomen waar in de toekomst rekening mee gehouden moet worden? Is het mogelijk een eventuele renovatie van de bloembak lokaal onderhands aan te besteden? PvdA/GroenLinks sluit zich aan bij de reeds eerder gestelde vragen. Voor U! staat achter de inbreng van het CDA. De fractie vraagt het college met klem veel meer op de kleintjes te gaan letten gezien het snel afnemen van de solvabiliteit van de gemeente en het flink afnemen van de rijksbijdragen in het ravijnjaar 2026. De gemeente gaat te gemakkelijk om met gemeenschapsgelden. Daarom stemt de fractie niet in met beslispunt 4, het overzicht van investering en projecten. Het amendement van de VVD gaat voor de fractie Voor U! niet ver genoeg. Er wordt slechts gevraagd om uitstel van de € 55.000.

De fractie verzoekt het college naar creatievere oplossingen te zoeken voor deze bloembak. Dat moet veel goedkoper kunnen, zodat het geld voor noodzakelijkere zaken kan worden gebruikt zoals het aanpakken van de AED’s. DorpsVisie vraagt of Voor U! met het gehele beslispunt 4, zijnde vijf voorstellen, niet instemt. Voor U! reageert dat dit niet helemaal klopt. Het betreft in ieder geval de herstelwerkzaamheden aan de bloembak. Maar ook de kosten voor de renovatie van de ondergrondse containers. Op termijn zullen ook andere ondergrondse containers voor renovatie in aanmerking komen. Voor U! verzoekt het college naar creatievere oplossingen te zoeken, bijvoorbeeld happy hour op de milieustraat weer invoeren zodat mensen hun afval daar naartoe kunnen brengen. Tevens zet de fractie vraagtekens bij de bijna € 6000 voor diverse grondaankopen. Moeten dit niet de aankoopkosten voor grondaankopen zijn en is dit niet verdisconteerd in het totaalbedrag van de grondaankopen? De fractie is wel voor beslispunt 4.b. aangaande de uitbreiding van de Bloktempel. Dorpsbelang sluit zich aan bij de vorige sprekers en complimenteert het CDA voor het zorgvuldig doornemen van de tweede berap. De fractie vraagt, naar aanleiding van beslispunt 4c, naar de status van de toezegging over het plaatsen en legen van textielbakken door de WSD.

-2-

D66 verwijst naar de Septembercirculaire 2023 en is van mening dat voor sommige dingen nadere uitleg nodig is, zoals bijvoorbeeld bij de stelpost loon- en prijsbijstellingen. De fractie verzoekt het college voorzichtiger om te gaan met zinsneden zoals ‘met de kennis van nu kunnen we de jaarrekening 2023 rechtmatig vaststellen’. Het jaar duurt nog twee maanden en zorgaanbieders mogen vijf jaar na dato nog facturen aanbieden. Daarnaast vraagt men nadere uitleg over de post Verbetering werkomstandigheden CMD dat p.m. is opgenomen. Wethouder Boersma is blij met het amendement, want daaruit blijkt dat de raad kritisch naar de kosten kijkt. De bloembak is de enige post die niet is meegenomen in de renovatie. De muren zijn ontzet waardoor deze gaan scheuren en hier water in komt. Daardoor worden de muren instabiel en laten stenen los, wat tot vandalisme kan leiden. Bovendien is er lekkage in de kelder van het gebouw. Daarom moet dit nu worden aangepakt. De bloembak maakt onderdeel uit van het gemeentelijk monument en moet in originele staat worden teruggebracht. Dit brengt meer kosten met zich mee. Ook is ervoor gekozen de stenen te hergebruiken wat handmatig moet gebeuren. De renovatie van de bloembak geeft gedurende 15 jaar een jaarlijkse last van € 4500.

Als de bloembak alleen wordt verwijderd, brengt dit toch kosten met zich mee door herstelwerkzaamheden, bijvoorbeeld ten aanzien van het rolstoel pad. Bovendien wordt het monument aangetast. Men moet zich afvragen of de gemeente een monument kan aanpassen, terwijl de gemeente dit weigert bij verzoeken van inwoners. Wat de aanbesteding betreft, is dit een monumentaal pand waar bepaalde expertise voor nodig is. Daarom wordt gekeken of dit lokaal of onderhands wordt aanbesteed, waarbij lokale bedrijven altijd worden meegenomen in de aanbesteding. De effecten van het ravijnjaar in 2026 zijn voor zover bekend verwerkt in de begroting. De post textiel- en afvalbakken betreft de afvalbakken op het 17 septemberplein die veel overlast geven. In het kader van kostenbesparing en in samenspraak met Blink wordt voortaan één soort ondergrondse container gehanteerd. Dorpsbelang vraagt of één standaard ondergrondse container betekent dat alles, inclusief textiel, in één container wordt gegooid. Wethouder Boersma zegt dat één type container wordt gehanteerd met verschillende functies waardoor scheiding gehandhaafd blijft. Voor U! vraagt of andere ondergrondse containers in het dorp ook worden vervangen. Wethouder Boersma antwoordt dat niet versneld wordt vervangen, maar pas als deze zijn versleten.

Over de textielverwerking is inderdaad de toezegging gedaan dat dit naar de WSD gaat, nadat het huidige contract is afgelopen. Dat gebeurt in 2024. Wethouder Grevink zegt dat de groei van de kosten in de jeugdzorg voornamelijk wordt veroorzaakt door de vraaggroei. Er melden zich meer mensen, vaak ook met complexere dossiers. Daarnaast is men in de regio met een pilot bezig voor kleinschalige opvang voor jongeren die nu ergens intern zitten. Hier zitten relatief veel jongeren uit Son en Breugel bij. De p.m.-kosten voor de huisvesting CMD zijn in beeld zijn, maar nog niet besproken in het college. Deze kosten komen in januari 2024 in de raad. D66 constateert dat de begroting er dan slechter uit gaat zien. Wethouder Grevink bevestigt dat de extra kosten worden opgenomen in de eerste Berap 2024. Wethouder De Jong antwoordt op de vraag over de personeelskosten dat het college vlak voor de behandeling van de Kadernota heeft gepresenteerd hoe men naar de organisatieontwikkeling kijkt, waar we staan en wat er nog moet gebeuren. De kosten bestaan uit twee delen. Het laatste deel gaat over de uitbreiding van de organisatie. Het eerste deel van €450.000 gaat over de borging van de continuïteit en de bedrijfsvoering. Het gaat dan om externe inhuur op vacatures die niet snel genoeg konden worden vervuld en het inzetten van extra capaciteit voor het wegwerken van achterstanden.

De VVD vindt het een terugkerend verhaal dat de raad steeds weer iets hoort wat hij nog niet wist. Nu lekt de kelder omdat de bloembak niet is gerenoveerd. De VVD blijft bij het standpunt dat het

-3-

herstel van de bloembak niet nu moet plaatsvinden en is van mening dat de gemeente een voorbeeldfunctie heeft. Men kan niet alles doen in dit huis en vervolgens de inwoners extra laten betalen. De fractie handhaaft het amendement. Verwijzend naar de voorgestelde beslispunten roept de fractie het college op om creatief naar mogelijkheden te kijken, om op die manier geld te besparen. Hoe kan het wél zonder extra geld uit te geven? Het CDA begrijpt het amendement volledig, maar is blij met de uitleg van de wethouder. De fractie steunt het amendement niet. Als we nu wachten, lopen de kosten alleen maar hoger op. De fractie stemt in met alle beslispunten en vindt het een goed plan een reserve voor de post vluchtelingen te vormen. DorpsVisie is het eens met de VVD dat men kritisch moet blijven kijken naar dit soort uitgaven. Het had geholpen als de uitleg van de wethouder in de bestuursrapportage had gestaan. De fractie gaat akkoord met de bestuursrapportage. PvdA/GroenLinks onderschrijft de inbreng van vorige sprekers. De fractie is verbaasd over de geringe uitleg bij bepaalde posten, zoals bij de bloembak. De fractie zou dit graag duidelijker terug zien in de stukken. Zijn er nog andere punten waar die uitleg ook bij ontbreekt? Voor U! kan niet uitleggen aan inwoners dat een bloembak € 55.000 moet kosten, omdat het gerenoveerde gemeentehuis een monument is.

Deze post had opgenomen moeten worden bij de renovatie van het gemeentehuis. De fractie stemt niet in met de berap. Dorpsbelang kan met de uitleg van de wethouder instemmen met het krediet voor de bloembak. De fractie merkt op dat de Rijksinkomsten gaan dalen. In 2010 zat men ook in de positie dat kritisch gekeken moest worden naar wat men nog wilde doen. Er is toen een document aangereikt waarbij met een soort kaasschaafmethode is gekeken waar op bezuinigd kon worden. Dat zou misschien ook passen naar inwoners toe die het met minder moeten doen. Is het een idee om op deze manier als raad nog eens te kijken naar de wensenlijst? Dorpsbelang dankt de wethouder voor het beantwoorden van de vragen en stemt in met de bestuursrapportage. D66 kan niet meer overzien waar men ja op zegt. Er komt een centrumvisie aan, een mobiliteitsvisie, het huis is nog niet op orde etc. Waar gaat de raad nu precies ‘ja’ tegen zeggen? De fractie kan niet instemmen met de tweede bestuursrapportage. Wethouder Boersma meldt dat het college kritisch heeft gekeken naar wat nodig en reëel is. Als het goedkoper gerealiseerd kan worden, zal het college dit niet nalaten. Men moet op verantwoorde wijze omgaan met de middelen. Het huis moet worden onderhouden, maar dit moet sober en doelmatig zijn. Dit is ook de boodschap intern.

Er is eerder een discussie geweest in de raad over het aanpassen van de milieustraat. Daarvoor is een krediet goedgekeurd door de raad. Daar blijft het ook bij, maar men wil hiermee al in 2023 starten in plaats van in 2024. Besluit Het amendement Niet repareren bloembak gemeentehuis (A1), ingediend door de VVD, wordt in stemming gebracht. Het amendement is verworpen met de stemmen vóór van de fracties VVD, PvdA/GroenLinks en D66. De tweede bestuursrapportage 2023 wordt in stemming gebracht. De tweede bestuursrapportage 2023 wordt aangenomen met de stemmen tegen van de fracties PvdA/GroenLinks, Voor U! en VVD. D66 legt een stemverklaring af. De fractie staat eigenlijk niet achter de tweede bestuursrapportage, maar wil bij de begroting met de raad verder kijken naar de toekomst. Ook wil de fractie bij de begroting een amendement indienen. Om die reden vindt de fractie dat zij dan ook voor de

-4-

bestuursrapportage moet stemmen. 3. Meerjarenbegroting 2024-2027 De voorzitter wijst op het nieuwe Reglement van Orde. De beraadslagingen vinden in twee termijnen plaats. Vanavond is de eerste termijn van raad en college aan de orde, waarbij interrupties zijn toegestaan. Op 8 november vindt de tweede termijn plaats. 

Algemene beschouwingen van de fracties

ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie DorpsVisie Vanavond ligt voor ons de meerjarenbegroting 2024-2027, wij willen als eerste het college en zijn ambtenaren danken, danken voor het werk dat is verzet en voor de beantwoording van de vele vragen die afgelopen maandag tijdens het technische vragenuurtje voorlagen. Voorzitter, Op 29 juni en 5 juli jl. bespraken wij hier in dit huis de Kadernota 2024-2027. Tijdens deze behandeling heeft onze fractie een uitgebreide algemene beschouwing gehouden, hierin hebben wij met u onze visie en ambities gedeeld voor de komende jaren voor onze gemeenschap, hetgeen welke het kader was voor het college waarbinnen het deze meerjarenbegroting heeft vormgegeven. Vele van deze ambities hadden zich al via het bestuursakkoord en de raadsagenda vertaald in de begroting. Dus om niet in herhaling te vallen zullen wij ons vanavond beperken tot het benoemen van een 5 tal onderwerpen namelijk: - De aanpassing van de afvalfrequentie - Behoud zwembadfunctie - 80 jaar bevrijding (Bestemmingsreserve: Rijkscompensatie Coronacrisis € 147.000) - Sociaal Domein, uitvoering motie Slagvaardig in het Sociale Domein - Begrotingsbehandeling Aanpassing van de afvalfrequentie: In onze vergadering van 21 september is bij meerderheid van stemmen besloten minder vaak het afval van zowel GFT als PMD te komen ophalen. Dit om de gestegen kosten te verzachten.

DorpsVisie en de fractie van de VVD waren tegen deze aanpassing. In de MooiSonenBreugelKrant van 27 september jl. lezen wij: “Bij de volgende begrotingsbehandeling gaan we (CDA, DB, Voor U!, PvdA/GL, D66) er naar streven ervoor te zorgen dat u bij aanvang van deze nieuwe regeling gratis een extra container voor plastic afval kan aanvragen.” Wij willen hier graag op reageren wanneer deze ter tafel komt. Sociale Domein: De grootste kostenstijging en daarmee de stijging van de lokale lasten, is voor rekening van het Sociale Domein, onder andere de Jeugdzorg en de salariskosten. Wij zien dat steeds meer mensen een beroep doen op deze vorm van ondersteuning en hebben daarom ook bij de kadernota ingestemd met de motie van Dorpsbelang: Slagvaardig in het Sociaal Domein. Hoe ver is het college met de uitvoer van deze motie? Zwembadfunctie: DorpsVisie ziet graag een zwembadfunctie binnen onze gemeentegrens. Wij zien dan ook graag dat het college onderzoekt in hoeverre dit op de lange termijn te realiseren is. Voor de korte termijn roepen wij het college op om binnen de juridische mogelijkheden voor 2024 het huidige zwembad te ondersteunen zodat parallel de langetermijnvisie uitgewerkt kan worden. Wel zien wij dit alles binnen een te definiëren bandbreedte. Dorpsbelang vraagt wat DorpsVisie onder bandbreedte verstaat.

-5-

DorpsVisie antwoordt dat dit een duidelijke opdracht richting de exploitant betreft. Als een private ondernemer geld toebedeeld krijgt, mag men ook een inspanningsverplichting verwachten. Daarnaast is de vraag of de grootte van het zwembad wel past in relatie tot het aantal bezoekers. De onderneming zal met dezelfde uitgangspositie op termijn verlies lijden. Een aantal zaken moet bespreekbaar zijn, zoals verruiming van de toegankelijkheid voor inwoners, verenigingen en scholen, het scheiden van de verschillende B.V.’s en het gebruik van de parkeerplaatsen bij begrafenissen en crematies. Ook is de vraag of het weer verstrekken van subsidie leidt tot een afbouwregeling. Voorzitter, Aankomend jaar in 2024 herdenken, vieren en geven wij 80 jaar vrijheid door! Juist in deze tijd blijkt maar weer dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Vele vrijwilligers uit ons dorp zijn al enige tijd druk doende voorbereidingen te treffen om dit jubileum te vieren. In de begroting van 2023 en in de kadernota 2024 was hier € 150.000 voor geraamd, door taakstellingen is hier voor € 25.000 op gekort. DorpsVisie vindt het ongepast om vrijwilligers ineens te confronteren met deze taakstelling, juist nu wanneer wij begrijpen dat de organisatie komend jaar juist voor alle leeftijdsgroepen een passend programma wil aanbieden.

De bestemmingsreserve Rijkscompensatie Coronacrisis lijkt ons de aangewezen post om dit uit te dekken. Wij zullen hiervoor dan ook een amendement indienen. Begrotingsbehandeling: Als laatste kijken wij terug naar de aanloop van deze begrotingsbehandeling. Wij waren blij te zien dat de opzet van het technische vragenuurtje al wat verbeterd was, echter menen wij dat er nog meer verbeteringen kunnen worden doorgevoerd. Zo heeft het college er in deze begroting voor gekozen op vele posten de zogenaamde kaasschaafmethode toe te passen. Op zich een prima voorstel echter zouden wij het waarderen wanneer er een overzicht met nadere toelichting zou liggen welke posten het hier betreft en eventueel waarom. Juist ook waar het bedragen onder de € 25.000 betreft. Wij zullen onze verdere feedback via de auditcommissie naar u toe laten komen. Voorzitter, Wij moeten constateren dat er geen ruimte is voor nieuw beleid, dit hoeft ook helemaal niet erg te zijn, immers wanneer wij naar de bestuurlijke planning kijken en de ambities in de begroting denken wij dat wij hier voorlopig ook onze handen vol aan hebben. Wat ons betreft zou dan ook de oproep van vanavond moeten zijn: laten we eerst afmaken wat we gepland hebben alvorens we nog meer hooi op onze vork nemen.

Afsluitend Voorzitter, DorpsVisie heeft er voor gekozen om vanavond ‘to the point’ te komen en wij kijken uit naar een constructief debat. De VVD vraagt waarom de ambitie 400 woningen te realiseren niet in de te bespreken onderwerpen van DorpsVisie staat. DorpsVisie geeft aan dat dit al bij de algemene beschouwingen bij de kadernota aan de orde is geweest. Spreker wil niet in herhaling vallen. Dit staat wel genoemd in de reactie van de fractie DorpsVisie op de begrotingspagina. Er is een amendement A2, 80 jaar bevrijding, ingediend door DorpsVisie. Dit amendement maakt deel uit van de beraadslagingen.

-6-

ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie PvdA/GroenLinks De gemeente staat de komende jaren voor grote opgaven. De voorliggende begroting laat zien dat de financiële situatie in 2024 vooral door gestegen loonkosten verslechtert. Toch willen we blijven inzetten op verwezenlijking van onze ambities. Blijven investeren in de toekomst door het aantal woningen uit te breiden, door het centrum van Son aantrekkelijker en leefbaarder te maken en door een stevig vangnet te garanderen voor inwoners die dit hard nodig hebben. We zijn blij dat we deze ambities terugzien in de begroting die het college vandaag aan ons voorlegt. Al had het wat ons betreft soms wel wat concreter gemogen. Daarnaast willen wij graag harde garanties van het college dat voor deze belangrijke zaken de komende jaren voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Desnoods door elders bezuinigingen door te voeren. Bijvoorbeeld door het minder inschakelen van dure externe adviesbureaus. Of door het verwerven van extra inkomsten, bijvoorbeeld door het verhogen van het OZB-tarief. Vorig jaar vroegen wij bij de begrotingsbehandeling aandacht voor de afvalstoffenheffing. Het is een goede zaak dat we inmiddels hebben besloten de noodzakelijke stijging van de afvalstoffenheffing in 2024 te beperken door de ophaalfrequentie te verlagen.

Dat is vooral belangrijk voor inwoners die het financieel toch al zwaar hebben, als gevolg van de forse prijsstijgingen van energie, brandstof en dagelijkse boodschappen. Juist nu is solidariteit met deze inwoners hard nodig. Als concrete ondersteuning voor onze inwoners zijn wij medeindiener van een amendement om het Gemeentelijk Sociaal Fonds te continueren zodat gezinnen hun internetaansluiting kunnen blijven betalen. Ons principe is en blijft dat bij gemeentelijke heffingen de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Vanuit de jeugdgemeenteraad is het aanleggen van een pumptrack voorgesteld. Recent heeft de raad zich uitgesproken voor één van de mogelijke locaties. Het is nu zaak snel een beslissing te nemen en met de aanleg te beginnen. Het betrekken van omwonenden bij deze plannen is noodzaak om vertraging in het traject te voorkomen. De pumptrack kan dan hopelijk volgende jaar geopend worden. Met instemming zien we dat er binnen het beleidsterrein 'sociale leefomgeving' aandacht is voor meerjarige thema's als dementie, mantelzorg en eenzaamheid. Inzet is een toegankelijke en efficiënte zorg en ondersteuning. Het betekent voor het gemeentebestuur continue aandacht voor de toegankelijkheid van voorzieningen. Zorgvuldige kwaliteitsbewaking en een laagdrempelige toegang en goed verlopende bedrijfsprocessen bij het CMD en de LEV-groep.

Op één punt is daarbij dringend verbetering nodig. Te weten de beschikbaarheid van voldoende werkende AED's binnen onze gemeente. Daaraan schort het momenteel, met alle risico's van dien. Daarom zijn wij mede-indiener van een amendement dat oproept hiervoor middelen beschikbaar te stellen en snelle actie te bevorderen. Daarnaast zijn wij nu er een tekort op de begroting is voor komend jaar kritisch op de hoogte van een aantal uitgaven. Bijvoorbeeld de € 125.000 voor 80 jaar bevrijding. Wij zijn voor het herdenken en vieren van de bevrijding maar denken dat een deel van het geld meer waarde heeft bij andere ambities. In mijn inleiding zei ik al dat sommige ambities voor het komend jaar wat concreter hadden gemogen. We willen niet alleen mooie plannen, maar vooral tastbare resultaten zien. Zo willen we niet dat het blijft bij een uitwerkingsprogramma wonen, maar dat direct maatregelen worden getroffen om de bouw van betaalbare woningen te versnellen. Woningbouw Woningbouw heeft wat ons betreft de hoogste prioriteit. Landelijk zakt de realisatie van woningen door allerlei omstandigheden eerder in dan dat deze toeneemt. Ook in onze gemeente is sprake van een onaanvaardbaar grote woningnood. We moeten er dan ook alles aan doen om de wooncrisis op te lossen. Een dak boven je hoofd is een fundamenteel grondrecht voor iedereen!

-7-

Veel jongeren zijn in de huidige overspannen woningmarkt niet in staat om zelfstandig te wonen. We hebben als Son en Breugel de ambitie uitgesproken om vóór 2040 minimaal 700 wooneenheden erbij te bouwen. PvdA/GroenLinks ziet deze woningen liever vandaag dan morgen gerealiseerd. Wij houden het college dan ook aan de belofte om in deze raadsperiode minimaal 250 wooneenheden te realiseren. Dat vraagt om een proactieve aanpak vanuit de gemeente. We lezen in de begroting een aantal maatregelen die gaan bijdragen aan deze benodigde versnelling op de woningmarkt. In april dit jaar is terecht de Wet Voorkeursrecht Gemeenten ingezet om grondspeculatie in Son en Breugel te voorkomen. Ook is er dit jaar een actieprogramma woningbouwlocaties gemaakt, dat komend jaar uitgevoerd gaat worden. Wij zijn blij dat het college hiermee de regie in handen neemt. Ook zijn we tevreden dat in de begroting initiatieven worden genoemd als doorstroombevordering, een anti-speculatiebeding en zelfbewoningsplicht en allemaal in relatie met duurzaamheid. Wij willen wel graag weten wat het college op deze punten concreet gaat doen, zodat het niet alleen bij goede voornemens blijft. Centrumvisie Wat het aantrekkelijker maken van het centrum van Son betreft mag het van ons echt sneller en concreter.

Om tempo te kunnen maken, hebben we als PvdA/GroenLinks dit jaar een heldere notitie in de raad ingebracht met onze uitgangspunten voor de op te stellen centrumvisie. De andere fracties volgden ons voorbeeld. Op basis daarvan kunnen we nu snel vaststellen wat het raadsbrede kader is voor de centrumvisie en op welke punten de meningen uiteenlopen. Tot onze spijt lezen we in de begroting niets over deze kaderstellende rol van de raad. We lezen wel dat het opstellen van deze visie gefaseerd plaats gaat vinden en dat er regelmatig teruggekoppeld zal worden naar de gemeenteraad. Voor ons is dat absoluut niet voldoende! Wij hebben daar met het college al debat over gevoerd. De raad moet gedurende het gehele proces in staat worden gesteld zijn sturende rol te vervullen. Verschillen van inzicht binnen de raad vormen de basis voor verschillende scenario's. Na raadpleging van inwoners en andere stakeholders kan samen met de raad een afweging van voors en tegens van die scenario’s plaatsvinden. Vervolgens kan aan de hand van een collegevoorstel door de raad knopen worden doorgehakt en een centrumvisie worden vastgesteld. Van ons als PvdA/GroenLinks mag u verwachten dat wij ons er krachtig voor in blijven zetten dat het centrum een meer aantrekkelijk, veilig, schoon, groen, duurzaam en meer klimaatadaptief woon- en verblijfsgebied wordt. Fietsers en wandelaars zullen er ruim baan krijgen.

Zo worden inwoners gestimuleerd meer op de fiets of lopend en minder met de auto naar het centrum te komen. Met het oog daarop vragen we het college meer haast te maken met de ontwikkeling van de beoogde mobiliteitsvisie. Wij roepen het college op om ook voor het mobiliteitsbeleid snel met enkele toekomstscenario's te komen en inwoners en andere stakeholders in de gelegenheid te stellen voors en tegens van de diverse scenario's aan te dragen. Die kunnen dan samen met de raad worden afgewogen. Daarna is het zaak snel knopen door te hakken en een visie ter vaststelling aan de raad voor te leggen. Duurzaamheid en klimaat PvdA/GroenLinks vindt het een goede zaak dat de komende jaren ingezet blijft worden op verduurzaming en aanpassing van de leefomgeving aan de klimaatverandering. Het is goed dat we in publieke plantsoenen zo veel mogelijk overschakelen van cultuurgroen (zoals gazon en hagen) naar natuurlijk groen (zoals bloemenweides en vogelbosjes). Dat bevordert de biodiversiteit. Daarnaast is het goed dat we ernaar blijven streven de bossen in Son en Breugel veerkrachtig te maken en bestand tegen weersextremen, nu en in de toekomst. Ook het verhogen van de biodiversiteit in het buitengebied en het bebouwd gebied ondersteunen wij van harte. We weten allemaal dat er sprake is van een klimaatcrisis.

Er ligt dan ook een opdracht aan ons allemaal om bij te dragen aan de energietransitie om uiteindelijk alleen duurzame energie te gebruiken. Door de extreem hoge energieprijzen zijn veel mensen nu bezig met het

-8-

verminderen van hun verbruik, het isoleren van hun huis en het installeren van zonnepanelen. Het is goed dat het college dit wil faciliteren door gezamenlijke inkoop mogelijk te maken en betrouwbare partners voor de uitvoering te zoeken. Het college wil zich er ook voor inspannen dat het openbaar vervoer een volwaardig alternatief kan worden voor het particuliere vervoer. Wij vragen ons wel af hoe het college dit voor elkaar denkt te krijgen? De OV-sector heeft het momenteel immers moeilijk door gestegen brandstofprijzen en een tekort aan chauffeurs. Daardoor staan zelfs diverse buslijnen in de regio op de tocht. Tot slot Ik sluit af. Het is goed te zien dat duurzaamheid en kostenbesparing, zoals bij de afvalinzameling, hand in hand kunnen gaan. Ook verduurzaming van onze leefomgeving kan hand in hand gaan met de bouw en verbouw van woningen en andere gebouwen. Investeringen in goede sociale voorzieningen, betaalbare huisvesting en ondersteuning van hulpbehoevenden zijn geen luxe, maar pure noodzaak om de inwoners van Son en Breugel een goede toekomst te bieden. Onze wensen en ambities zijn groot. De gemeente kan deze niet alleen verwezenlijken. Daarom is het belangrijk dat zij burgers en bedrijven stimuleert en helpt om ook hún rol te pakken. Samen staan we sterk. Samen ruimte en aandacht geven aan de ander.

Samen op blijven komen voor de buurman of buurvrouw die aan de kant dreigt te staan. Voor de oudere, die hulpbehoevend is. Voor de jongere met een beperking die al jaren op een aangepaste woning wacht. Voor de statushouder uit Syrië, de vluchteling uit Oekraïne. Voor de jongeren die gebukt gaan onder zorgen over hun toekomst. En heel concreet voor al die twintigers die niet aan zelfstandige woonruimte kunnen komen. Zo bouwen we samen aan een nog mooier Son en Breugel! Een dorp waarin ongelijkheid kleiner wordt. Waar iedereen zeker kan zijn van goede voorzieningen, van een gezonde en duurzame omgeving en een betaalbare woning! ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie Voor U! Regelmatig word ik benaderd door inwoners die constateren dat het zo stil is vanuit het gemeentehuis. Blijkbaar moet men wennen aan het feit dat we elkaar niet meer in de haren vliegen. We hebben een nieuwe burgemeester die er geen geheim van maakt dat ze geniet van de contacten die ze heeft met de inwoners. Ze is een mensenmens. Dit straalt ze ook af op de raad en goed voorbeeld doet goed volgen. Er wordt niet meer op de man gespeeld en we gaan op een respectvolle manier met elkaar en elkaars mening om. Ook de nieuwe secretaris en griffie verdienen lof vanwege hun werkwijze en ondersteuning evenals het ambtenarenapparaat. Wij zijn heel blij met deze positieve ontwikkelingen.

Wel moeten we wennen aan de frequentie van de vergaderingen en bijeenkomsten maar als besluitvorming daardoor efficiënter verloopt, is dat een hobbel die we voor lief moeten nemen. Projecten waarmee in de vorige periode van start is gegaan naderen nu hun voltooiing en voor Breugel Bruist zijn eindelijk ook de eerste stappen tot realisatie gezet. So far so good

-9-

Maar heel jammer is het dat we al tijdens het eerste jaar van al deze vernieuwingen in de rode cijfers geschoten zijn. Het is aannemelijk dat dit vooral veroorzaakt is doordat het Rijk de taakstellingen op het sociaal domein overgeheveld heeft naar de gemeenten en niet 100% zorg draagt voor de financiële consequenties hiervan. Juist de zorg voor mensen die dit hard nodig hebben loopt in een sterk vergrijzend dorp snel op en ook jeugdzorg, vluchtelingenhulp et cetera zijn enorme kostenposten. Wij willen hier zeker niet op bezuinigen want geen enkele inwoner mag wat ons betreft tussen wal en schip vallen. Sterker nog, wij wilden het project om een voedselbank in eigen gemeente te realiseren, heel graag ondersteunen. Hiervoor bleek te weinig draagvlak. Om de cliënten van de voedselbank die in ons dorp wonen toch enigszins tegemoet te komen, zouden wij graag de verbinding leggen tussen automaatje en cliënten met een vervoersprobleem. We vragen wethouder Grevink dan ook of hij dit wil opnemen met het CMD en of het college bereid is de kosten die dit meebrengt voor automaatje te dekken uit de algemene reserves. Wat we zuur vinden is dat we er voorgaande jaren, telkens wanneer we overschotten hadden op het sociaal domein, op aangedrongen hebben deze overschotten te labelen in plaats van ze over te boeken naar de algemene reserves, helaas waren daar geen oren naar.

Verder kampen we helaas met een tekort aan ambtenaren waardoor sommige projecten op de lange baan komen en door stijgende kosten steeds duurder uitvallen. Het inhuren van capaciteit is dan ook onvermijdelijk maar veroorzaakt ook een behoorlijke druk op de begroting. Toch zou het ons niet verbazen als er ook andere zaken spelen die het tekort mede veroorzaakt hebben. We hebben de afgelopen jaren bijvoorbeeld fors geïnvesteerd in een nieuw gemeentehuis en in het Dommelhuis. Als raadslid heb ik moeite mijn controlerende taak uit te oefenen omdat er niet overal openheid van zaken over gegeven wordt. Sterker nog, bij herhaaldelijk aandringen over het inzichtelijk maken van de totale kosten inclusief aankoop grond, verbeter- en herstelwerkzaamheden worden we van het kastje naar de muur gestuurd. De accountant kan het niet, de rekenkamercommissie wil het niet en de wethouder blijft vaag want een half A4’tje volstaat volgens hem in de beantwoording. Gedane zaken nemen geen keer en ik weet dat de begroting niet over het verleden gaat maar we kunnen wel onze lering trekken uit fouten uit het verleden. Misschien denken wij soms te simpel maar het zou mooi zijn als de gemeente ook laat zien dat er zorgvuldig omgegaan wordt met gemeenschapsgelden en net als haar inwoners op de kleintjes gaat letten.

DorpsVisie vraagt spreekster zorgvuldig haar woorden te kiezen en geen suggestieve opmerkingen te maken, zoals ‘openheid van zaken geven’. Voor U! heeft hier een andere mening over.

-10-

Moet een opgemetselde bloembak bij het gemeentehuis werkelijk € 55.000 kosten? Is het nou echt nodig om alle toiletgroepen in gemeente- en dorpshuis te voorzien van kranen van bijna € 1.800 per stuk? Daarbij schrikt menig inwoner zich rot als de schuimvlokken hem of haar om de oren vliegen. Nagekomen kosten voor het verleden van de openbare verlichting bedragen € 300.000. Een flinke misrekening lijkt mij. De fikse energierekening van de Landing omdat de installatie niet naar behoren functioneert. Dit zijn zomaar een paar grepen uit de bestuursrapportage maar ze baren ons grote zorgen. Hopelijk gaat de projectbegeleider van de Bongerd straks heel zorgvuldig om met het bestek en andere zaken om de kosten op niet noodzakelijke investeringen te drukken. Vorig jaar hebben we onze ongerustheid over de afgenomen solvabiliteit van onze gemeente al uitgesproken. Nu zien we tot onze schrik dat die solvabiliteit afgelopen jaar nog verder gedaald is. Bovendien blijken de prognoses in de tabellen op bladzijdes 62/63 in vergelijking met vorig jaar bij lange na niet gehaald. Wat hebben de tabellen voor toegevoegde waarde? Wij maken ons zorgen of er nog voldoende financiële middelen beschikbaar zijn voor de nog op te stellen centrum- en mobiliteitsvisie en met name de uitvoering daarvan.

Heeft het nog zin om hier veel tijd en energie in te steken? Want het geld dat we hiervoor gereserveerd hebben zal met alle sterk toegenomen kosten niet voldoen en ik neem aan dat we niet onbeperkt kunnen lenen om aan de vele wensen tegemoet te komen. Anderzijds moet ik toegeven dat ik voor de eerste keer tijdens het doorspitten van de begroting een aantal smileys in de kantlijn heb gezet. De tekst is grotendeels gelijk met de begroting van vorig jaar maar toch vielen me nu andere zaken op zoals: speelgelegenheid in onze bossen, bouwen voor eigen inwoners, veel ruimte voor biodiversiteit, een levendig maar ook gezellig centrum en meer van onze stokpaardjes. Over dat punt van biodiversiteit [hetgeen wij heel erg toejuichen] wil ik nog wel graag kwijt dat dat geen vrijbrief moet zijn voor het laten verloederen van bermen. Kijk eens naar de bermen in sommige wijken die een vergaarbak van rotzooi zijn geworden omdat er niet meer naar omgekeken wordt. Wij pleiten voor een discussie in de raad om vast te stellen wat aanvaardbaar is en wat niet. Ik ga nog even kort door de verschillende programma’s. Programma 1, interne en externe dienstverlening. - Het blijkt dat de telefonistes van dienst Dommelvallei vaak niet weten naar wie ze moeten doorschakelen in onze gemeente. Dit komt erg amateuristisch over. Misschien zijn ze geholpen met een namenlijst van ambtenaren en wethouders.

- We hebben moeite met de jaarlijkse verhoging van lasten voor de burgers alsof dat de normaalste zaak is en bepleiten zoals eerder gezegd gezond beheer en beleid, zuinigheid en een kritische blik op kosten en opbrengsten.

-11-

-

De bereikbaarheidsopgave in het kader van Brainport blijft een enorme kostenpost. Onze regio lijkt ons fysiek te klein om de Brainportopgaves te realiseren en een schaalsprong onvermijdelijk.

Programma 2, sociale leefomgeving - blz13 > We voeren al 13 jaar gesprekken over beschermd wonen. Wat is de huidige stand van zaken? - blz14 > Welke criteria gaat u hanteren bij het vaststellen van geldmiddelen ter bestrijding van eenzaamheid? Wordt dit onderwerp nog geagendeerd in de raad? - Kan de wethouder aangeven waaraan de € 30.000 subsidie voor Grozzerdam [de stap naar gezonder] is besteed? Programma 3, fysieke en veilige leefomgeving - Zoals eerder aangegeven lijkt het ons een goed plan om samen kaders te scheppen voor het onderhoud van het openbare groen. - blz 31 > Mobiliteit. Er zijn al verschillende keren moties aangenomen voor goed toegankelijke en veilige fietspaden. Ook de motie voor de realisatie van sanitaire faciliteiten in het buitengebied ligt nog op de plank. Graag een overzicht over de status van de moties die in 2022 en 2023 aangenomen zijn. Programma 4, Economische en ruimtelijke ontwikkeling. Veel tekst maar weinig concrete zaken. Wat is het resultaat van het verzoek van de raad aan het college om op zoek te gaan naar nieuwe ontwikkellocaties? De schreeuw om betaalbare, kleinschalige woningen voor zowel ouderen als jongeren als alleenstaanden neemt alleen maar toe. Inmiddels lopen er initiatieven van de krant om locaties in beeld te krijgen en van de seniorenraad om zicht te krijgen op de woningvraag en woningdoorstroming van ouderen.

Prachtige initiatieven maar van de kant van de gemeente blijft het wel heel erg stil, hetgeen geen wenselijke situatie is. Kortom onze fractie zweeft tussen hoop en vrees na het bestuderen van deze goed leesbare [waarvoor dank] begroting en hoopt op een enorme financiële meevaller om de wensen van onze inwoners, waaronder het behoud van een zwembadvoorziening, te kunnen realiseren en ons dorp nog veel mooier te maken. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie Dorpsbelang Allereerst bedanken wij het College en de ambtelijke staf voor het prepareren van de stukken en de beantwoording van de schriftelijke vragen. Daarnaast willen wij nog opmerken dat het prettig is om te horen dat de organisatie op orde is. Wij zien veel nieuwe gezichten tijdens de politieke avonden, jonge mensen met veel elan maar ook veel beleidsmedewerkers die al jaren binnen onze gemeente werken, waarbij veel kennis en ervaring aanwezig is en blijft. We zijn nu geruime tijd aan de slag met het nieuwe vergadermodel en ons viel op dat veel onderwerpen Beeld-Oordeel-Besluit doorlopen zonder extra sessies maar soms ook van Beeld naar Besluit, dat zegt zeker iets van de kwaliteit van de stukken! En laten we daarbij de inzet van de voorzitters niet te niet doen. Voorzitter, bij de Kadernota behandeling hebben we aandacht gevraagd voor het Sociaal Domein.

Komende vanuit een corona tijdperk zagen we dat de wereld om ons heen veranderd is, nog steeds kampen er veel mensen met gezondheidsproblemen en financiële zorgen omdat zij hun werk niet meer kunnen doen. Bedrijven zijn naarstig op zoek naar personeel en zijn daardoor genoodzaakt hun openingstijden aan te passen of hun deuren te sluiten. We kregen te maken met de uitbraak van een oorlog en hebben we vluchtelingen uit Oekraïne opgevangen, waardoor de bouwplannen op de Vijverberg locatie niet van start konden gaan.

-12-

Door de oorlog kregen we te maken met een energiecrisis, waardoor de prijzen voor energie de pan uit rezen, dientengevolge een hoge inflatie waardoor veel inwoners financiële ondersteuning nodig hadden en ook gekregen hebben, het gaf veel extra werk voor onze ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering. De nieuwe oorlog in Israël is verschrikkelijk en ook hier zullen we te maken gaan krijgen met gevolgen ervan, we zien al dat de energieprijzen weer gaan stijgen. Meer dan ooit vragen wij u om kwetsbare inwoners niet uit het oog te verliezen. Bij de behandeling van de Kadernota had Dorpsbelang de motie “Slagvaardig in het Sociaal Domein” ingediend. Deze motie is aangenomen en graag horen wij van u wat daar de status van is? Verder hadden wij aandacht gevraagd bij het onderwerp Wmo dat het abonnementstarief verdwijnt en de inkomensafhankelijke bijdrage weer wordt ingevoerd, we ons daardoor zorgen maken of inwoners dan zorg gaan mijden … u zou daar nog op terug komen …. Kunt u ons daar al iets meer over zeggen? Voorzitter, ook hadden we aandacht gevraagd voor het zwembad, we hebben al aangegeven dat er met geen woord over gerept was in de Kadernota, terwijl het hier wel om een mooie voorziening in ons dorp gaat. We begrijpen dat de periode waarover we subsidie hadden verstrekt voorbij was, maar een gesprek over hoe nu verder was toch op zijn plaats geweest.

De zwemvoorziening past binnen het concept “Positieve Gezondheid” en het programma “De stap naar gezonder” en uiteraard het aspect veiligheid (zwemvaardigheid)! Het is spijtig te horen dat huidige en toekomstige gebruikers van deze voorziening zich zorgen maken. Ouderen uit ons dorp die nu te voet of op de fiets hierheen kunnen komen, maar ook jonge ouders die zich afvragen of en hoe lang ze nog terecht kunnen voor de zwemlessen, nog wel of niet een nieuwe lessenkaart zullen kopen of al informatie halen bij een andere zwemlocatie en horen dat er wachtlijsten zijn bij de zwembaden in de regio. En dan WONEN, hoe krijgen wij uitgelegd aan onze inwoners dat we niet kunnen starten met bouwen …. de stikstofcrisis heeft ons stevig in de greep en de prijzen voor koopwoningen schieten door het plafond door meer vraag dan aanbod op de woningmarkt. We weten dat het College hier volop aandacht voor heeft, maar de frustratie dringt bij ons ook op dat wanneer we een project kunnen gaan starten omwonenden “not amused” zijn wanneer dit in hun nabije omgeving plaatsvindt, omdat het hun uitzicht aantast of de waarde van de woning ….. de weg naar de Raad van State wordt ingeslagen en dan ben je zo anderhalf tot 2 jaar verder ….. hoe krijgen we dit uitgelegd aan de wanhopige woningzoekende ….

wellicht ontstaan er nu na de installatie van het nieuwe provinciebestuur in samenspraak met andere regiogemeenten nieuwe inzichten om mogelijkheden om projecten in de pijplijn vlot te trekken. We zijn nu ruim anderhalf jaar onderweg na de laatste gemeenteraadsverkiezingen en gaan we volop verder met de plannen, nieuwbouw en uitbreiding scholen, nieuwe sporthal in Breugel en aan de slag met herinrichting Centrum Son en de Mobiliteitsvisie. Verduurzaming, buurtinitiatieven, jeugd- en jongerenbeleid, burgerparticipatie, nieuwbouw Braecklant et cetera…. Veel plannen die geld vragen! Er ligt een (nog) degelijke begroting voor ons, maar de Rijksbijdragen worden minder dus beschikken we niet over een “carte blanche” en zullen we moeten prioriteren of plannen versoberen maar vooral samen werken aan ambitieuze plannen. Wij willen daarom ook onze collega raadsleden bedanken voor de prettige en constructieve samenwerking want tenslotte zitten we hier niet voor ons zelf maar voor ONZE INWONERS. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie D66 We bespreken vanavond de begroting voor 2024. Alle goede voornemens voor volgend jaar, mooi opgesomd. Het prijskaartje zit er ook bij. En die valt niet mee. Alles wat we als gemeente-zijnde wensen voor onze inwoners en hopelijk zullen gaan realiseren, is duurder

-13-

geworden. Dat ziet u ook terug, als u boodschappen doet. Voor ons is het belangrijk dat we goed letten op waar we ons geld aan uitgeven en dat iedereen evenveel meeprofiteert. De gemeente moet daarvoor haar organisatie op orde hebben. We investeren nu met dit college al een jaar in onze gemeentelijke organisatie. Kunnen we stellen dat die nu op orde is? Zijn ook de werkprocessen op orde? Wij zien namelijk dat er veel geld bestemd is voor het ambtelijk apparaat. Wordt er hier ook kritisch gekeken naar de kostenkant? Wij kunnen onze vinger er niet op leggen maar vragen ons af of dit toekomstbestendig is. 

Hoe staat het met het ontwikkeltraject van de ambtelijke organisatie? Wat is er nog nodig aan capaciteit en wat mag dat nog gaan kosten?

In het programma Interne en externe dienstverlening zien wij ook dit jaar weer dezelfde thema’s terugkomen. Het lijkt er op dat wanneer de gemeente denkt de dienstverlening efficiënter te maken, het voor de inwoners alleen maar onduidelijker en ingewikkelder wordt. We gaan nu weer een nieuwe manier gebruiken om de processen te verbeteren. Want we verbeteren de processen doorlopend namelijk. We gaan dit doen met de PDCA-cyclus; Plan Do Check Act. Voorzitter, dit is alles behalve een nieuwe vondst in organisatieland. Wat zegt het dat onze gemeente er nu pas mee gaat werken? Voor Participatie trekken we een medewerker inwonerbetrokkenheid aan, deze was reeds in de kadernota opgenomen voor 1 fte namelijk voor € 86.000. Ons voorstel is in elk geval deze vacature vooruit te schuiven en deze medewerker later wellicht wel of niet aan te nemen. Vooralsnog laten wij de onderzoeken uitvoeren door externe bureaus en het enige wat het ons tot nu toe heeft gebracht is de inbreng van participanten die voornamelijk tegen zijn. Hebben we daar een ambtenaar voor nodig? Ik voel hier een mondelinge motie aan komen! Er lijkt een betere toegang naar zorg en ondersteuning te komen na het vernietigende rapport van de rekenkamercommissie eind december 2022. De wethouder is voortvarend aan de slag gegaan en wij zijn hem daar dankbaar voor.

Wij willen hier ons vertrouwen en dank uitspreken richting de wethouder, de ambtenaren en medewerkers die keihard hebben gewerkt om de achterstanden weg te werken en er een prettige werkplek van te maken. Dank daarvoor. De vrij toegankelijke dagbesteding in het Dommelhuis is een succes, hier kunnen inwoners zonder indicatie naar toe. Dat wij gecharmeerd zijn van het Dommelhuis en zijn activiteiten behoeft geen uitleg en hopen dan ook dat na de evaluatie besloten wordt de vrij toegankelijke dagbesteding zal worden uitgebreid. Dan onderwijshuisvesting. D66 is DE onderwijspartij, echter de kosten voor huisvesting rijzen de pan uit. Wordt er wel kritisch naar deze kosten gekeken? De jeugd is voor ons verschrikkelijk belangrijk, daarin willen we graag investeren. En laten we een goed voorbeeld zijn hoe je met geld omgaat. Wij zien dat er opnieuw een kleine € 350.000 extra uitgetrokken moet worden voor de uitbreidingen van de Bloktempel en de Ruimte. We willen daarbij aantekenen dat daarbij nog steeds geen extra ruimte gerealiseerd is voor passend onderwijs. Dit gaan we pas tegenkomen in het integraal huisvestingsplan. Ergo, het ene is nog niet af of we beginnen aan het volgende. Kunst en cultuur is voor D66 ook een speerpunt en daarom kijken we uit naar de samenspraakavond op 11 april die hierover zal gaan. Samen met de inwoners gaan we een nieuw cultuurbeleid vormgeven.

De post Samenkracht en Participatie is er één die flink in het oog valt. 

Graag zouden wij hiervan een onderverdeling zien van posten welke hieronder samenkomen.

-14-

Voor het sociaal domein hebben wij een amendement opgesteld, een post die we liever niet hadden gevonden omdat deze wat ons betreft met geen mogelijkheid uit te leggen is. 1. Gemeentelijk Sociaal Fonds Voorzitter, hierover treft u van ons samen met anderen een amendement aan. Het is voor ons onbestaanbaar dat je gaat bezuinigen daar waar men doorgaans het hardst getroffen wordt. Namelijk de mensen die in armoede leven. Daarnaast vragen wij ons af waarom het college daar de raad niet van op de hoogte heeft gesteld. Onverteerbaar dat je mensen die het al moeilijk hebben dusdanig gaat benadelen omdat je wil bezuinigen. Wij zullen onze boosheid hierover niet de boventoon laten voeren maar het moge duidelijk zijn dat wij de bijdrage internetvergoeding met onmiddellijke ingang herstellen. Daarover is de raad het grotendeels eens. Dit doe je gewoon niet en is dan ook met geen mogelijkheid uit te leggen of te vergoelijken. Wij willen als D66 dan ook liever geen vraag stellen omdat wij het college niet in de verlegenheid willen brengen. Wanneer we programma 3 binnen wandelen starten wij graag met het volgende amendement wat wij graag in willen dienen samen met anderen: 2. Wat is voor ons een fysieke en veilige leefomgeving? Dat is een omgeving waarbinnen je binnen 6 minuten de toegang hebt tot een AED.

Afgelopen zomer brandde er een rood lampje van de AED bij ons in de buurt en het duurde werkelijk bijna 2 weken voordat we uiteindelijk wisten wie het onderhoud deed van deze AED. Dat moet en kan anders dachten wij. AED’s zijn van levensbelang en samen met PvdA-GL zijn we inzichtelijk gaan maken hoe het met de AED’s in Son en Breugel was gesteld. Waar hingen ze buiten, waar binnen. Welke werden onderhouden door stichting Hartsafe, die dit jaren met volle overgave en voor niets voor 8 AED’s in ons dorp hebben gedaan. We zijn uiteindelijk terecht gekomen bij een echt Son’s bedrijf en presenteren vanavond de berekeningen die nodig zijn om Son en Breugel AED safe te maken. D66 vindt samen met PvdA-GL dat onze gemeente een zorgplicht heeft naar haar inwoners en daar horen absoluut AED’s bij. Programma 3 is een programma waar wij ons vooralsnog minder zorgen over maken, we weten dat er veel aandacht is voor ondermijnende criminaliteit en dat er goed naar ons wordt omgekeken. Dat geeft een veilig gevoel. Daarnaast mogen wij leven in een prachtig mooi, groen en aantrekkelijk dorp en dat komt er niet zomaar vanzelf. Dank daarvoor! Het streven naar verminderen van ons restafval hoort daar natuurlijk bij, evenals denken aan ons klimaat, biodiversiteit en samen kijken naar een nieuw mobiliteitsplan. We kijken er naar uit dit samen met het college en de inwoners op te gaan pakken.

In programma Economische en ruimtelijke ontwikkeling komt eindelijk een van de grote thema’s van deze tijd Wonen aan bod. De plannen zijn er wel. Veelal lopen we vast op buren of aanwonenden die bezwaren maken omdat ze hun hele leven een vrij uitzicht voor of achter hebben gehad. Vaak betekent dit dat we dan eerst naar de Raad van State moeten en die heeft een wachttijd tussen het jaar en twee jaar. Weer langer wachten op een woning. Op dit punt moeten we als inwoners naar onszelf kijken. Dit doen WIJ, niet de gemeente! Komend jaar maken we samen een centrumvisie voor Son! Wie heeft er geen zin in een mooi opgeknapt centrum, groen met een gezellig horecagebied waar je terrasjes vindt, maar ook gezellig aan kunt schuiven aan de picknicktafel die in het parkachtige gedeelte staat. Gelukkig is de Nieuwstraat autoluw, wat een rust geeft dat. Wij weten het wel, heeft u al een idee? Wij zijn er benieuwd naar!

-15-

3. Motie Zwembad welke ingediend gaat worden door het CDA en medeondertekend wordt door D66 en anderen, geeft aan dat wij luisteren naar wat onze inwoners belangrijk vinden. Onze ouderen zwemmen graag een baantje en onze kinderen halen graag allemaal hun zwemdiploma in een Sons zwembad. Wij willen het college graag een jaartje extra geven om uit te zoeken om het mogelijk te laten blijven in Son en Breugel. Dan het laatste maar voor ons één van de meest belangrijkste items, de inclusiviteitsagenda. Deze is weer verschoven. Een motie in juni dit jaar vond iedereen overbodig, maar we hebben helaas gelijk gekregen. Dit blijft voor ons een prioriteit en dit is echt de laatste kans voor de wethouder wat ons betreft. Wat niet kan, kan niet, maar wij zijn niet de partij die zich graag een stuk worst voorgehouden wil worden die vervolgens steeds een kwartaal verder wordt weggetrokken. We zijn als D66 Son en Breugel niet heel positief over de begroting 2024-2027 en dat is de eerste keer in alle jaren dat we nu deelnemen aan deze raad. Kunnen we een goed functionerende gemeente zijn zonder dat dit de hoofdprijs kost? Hierover maken wij ons zorgen voorzitter. Wat wij nodig hebben en wat wij ons betreft gaan laten zien, is: nieuwe energie voor Son en Breugel! Daar zal echter het nodige voor moeten gebeuren.

Er is een amendement A3 Herstel sociaal fonds ingediend door D66, mede-ingediend door CDA, Voor U! en PvdA/GroenLinks. Dit amendement maakt deel uit van de beraadslagingen. Er is een amendement A4 Installeren van voldoende AED’s in Son en Breugel ingediend door D66, mede-ingediend door CDA, Voor U! en PvdA/GroenLinks. Deze maakt deel uit van de beraadslagingen. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie VVD We kunnen relatief kort zijn in deze Algemene Beschouwingen, zeker na onze inbreng in juni bij de kadernota. Als enige partij hebben we daar niet mee ingestemd. Nog even samengevat: 1. De ambities van het college in het bestuursakkoord herkennen we niet: - 400 woningen worden beloofd in deze raadsperiode. Gaan we de 50 halen? Dat is ons belangrijkste kritiekpunt. 2. De lange lijst van voorgenomen activiteiten wordt niet gehaald, waardoor we als raad steeds moeilijker kunnen functioneren. We zullen meer in en met de Dommelvallei en SGE/MRE moeten doen, om realistisch te zijn in onze ambities. En nog duidelijker dan in de kadernota, zien we dat de meerjarenbegroting niet sluitend te krijgen is en dit jaar zelfs flink negatief gaat. Er komen zwaardere tijden aan. Inflatie, renteverhogingen op uitstaande leningen, economisch gaat het ook minder en de in de afgelopen jaren door de regering uitgegeven miljarden zullen we als gemeente ook gaan voelen. En misschien nog wel eerder dan 2026.

We hebben het al eerder gezegd. We zullen als raad en college onze ambities moeten bijstellen. Op 2 aspecten: 1. Financieel. - Wat is echt noodzakelijk en wat is nice to have. Om daar direct mee te beginnen hebben we een amendement ingediend om het vervangen van de bloembak bij het gemeentehuis niet te doen.

-16-

-

Als we iets willen doen wat niet voorzien is, zullen we moeten aangeven wat we niet meer doen op andere portefeuilles. 2. Het gewenste activiteitenniveau. Deze moeten we beter afstemmen op de mogelijkheden van onze organisatie en niet om een mooie sier te schetsen naar onze inwoners. We zeggen met nadruk schetsen, omdat we dit niet meer kunnen maken. Transparantie is geboden. Ook verliezen we veel tijd en geven te veel geld uit om steeds externen te vinden en in de organisatie te passen voor (deel) opdrachten. Een voorbeeld is Wet voorkeursrecht Gemeenten voor onze gemeente, Inmiddels € 50.000 verder en niet nakomen van de afspraken aan de zeer verontruste inwoners in die wijk. De 3-maandelijkse update aan de bewoners heeft nog steeds niet plaatsgevonden, en in plaats daarvan geen reactie op vragen daarover. Benieuwd naar de reactie van de wethouder over dit voorbeeld. We roepen nogmaals op meer te doen met visies op de verschillende dossiers, zodat uitvoering en keuzes eenvoudiger worden. De omgevingswet en de daarbij behorende visie moeten snel naar een 2.0 versie, zodat dat een belangrijke leidraad kan worden. En hopelijk volgen er nog veel visies daarna, bijvoorbeeld op het sociaal domein, zodat we dit dorp echt kunnen vormgeven binnen de beschikbare middelen en capaciteit.

DorpsVisie vraagt de VVD met een concreet voorstel te komen om anders te werk te gaan bij het realiseren van het aantal woningen. VVD zegt dat men creatief moet zijn en moet bouwen waar dat kan en niet waar dat moet. Spreker verwijst naar een aantal sessies waar inwoners met alternatieve oplossingen kwamen. De fractie komt niet met een concreet voorstel, maar gaat graag in gesprek over de mogelijkheden. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie CDA Om vooral niet te vergeten en dus mee te beginnen: dank aan het college en de betrokken ambtenaren voor de voorliggende stukken en de beantwoording van de technische vragen. Dank ook aan de griffie, de bodes en alle andere ambtenaren die het ons elk jaar mogelijk maken om ons werk zo goed mogelijk te doen. En zeker dank aan onze collega raadsleden voor de fijne samenwerking het afgelopen begrotingsjaar. We hebben zojuist de 2e Bestuursrapportage besproken. Als je naar de totale ontwikkeling kijkt van de reserve vrije bestedingsruimte in 2023 dan hebben we 2,7 miljoen minder vrije reserves beschikbaar voor het komende jaar dan we hadden aan het begin van dit jaar. En in de 1e BERAP van 2024 wordt wederom gevraagd om nog eens € 811.617 uit deze reserve te halen. Alhoewel we daar uiteraard ook veel voor terugkrijgen is het wat ons betreft wel een tendens waar we ons erg bewust van moeten zijn.

Dit kunnen we niet onbeperkt blijven doen!! Voor ons ligt een begroting waar voor €16.000.000 aan investeringsvoorstellen is opgenomen. Laten we dat niet vergeten. We zijn een dorp met een hoog voorzieningenniveau en dat willen we graag zo houden. Maar we staan voor grote lokale uitdagingen en we weten dat de toekomst financieel onzeker is zolang niet bekend is hoe de algemene uitkering van het Rijk zich in de toekomst gaat ontwikkelen. De speerpunten die voor het CDA belangrijk zijn, zullen we niet uitgebreid benoemen, daarvoor verwijzen we naar onze inbreng bij de Kadernota. In algemene zin vinden we het belangrijk dat de basisvoorzieningen op peil blijven en dicht bij onze inwoners. We hebben al veel goeds gerealiseerd, zoals bijvoorbeeld de bibliotheek, het Dommelhuis met een mooi theater en een verbeterd CMD. Er komt een nieuwe school, pumptrack en sporthal in Breugel. De uitbreiding van 2 scholen in Son wordt gestart. Ook wordt de toegang tot de Milieustraat verbeterd en vindt er continue onderhoud plaats aan stoepen en wegen. Een nieuw complex voor Braecklant zit er eindelijk aan te komen en over de locatie van een gezondheidscentrum in het centrum van Son gaan we praten bij het opstellen van de centrumvisie.

-17-

In het centrum hebben we al een ruim en gevarieerd aanbod van winkels en horeca. Fietsers en voetgangers moeten ruim baan krijgen. In de centrumvisie willen we ondernemers de ruimte geven, maar zeker ook, met inzichten vanuit het mobiliteitsplan, aandacht besteden aan het doorgaande verkeer om hen een alternatieve route te laten rijden. Ondernemers, inwoners en de gemeente hebben hier een gezamenlijke inspanningsverplichting. Maar zoals eerder gezegd staan we ook voor grote uitdagingen; het woningnoodprobleem is complex. Hoewel er hard gewerkt wordt, zien onze inwoners vooralsnog nauwelijks huizen gebouwd worden. Dit is aan de gemiddelde inwoner gewoon niet meer uit te leggen. Laten we het tóch proberen en samen met onze inwoners ook praten over welke creatieve woonvormen er mogelijk zijn vanuit particuliere initiatieven. Met Ekkersrijt heeft Son en Breugel een toonaangevend bedrijventerrein wat ook als zodanig erkend wordt in de regio. Momenteel zijn er 13.000 mensen werkzaam op heel Ekkersrijt. De verwachting is dat dit aantal nog verder zal stijgen. Dat heeft ook gevolgen voor de bereikbaarheid en mobiliteit. Een tweede aansluiting is dus niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk. Dat zal nadrukkelijk de gezamenlijke inzet moeten zijn van het Stedelijk Gebied Eindhoven richting provincie en Rijkswaterstaat. CDA vindt de dienstverlening naar onze inwoners enorm belangrijk.