Concept-werkprogramma 2021 Metropoolregio Eindhoven

CONCEPT WERKPROGRAMMA 2021 VERSIE, 9 NOVEMBER 2020

1. Uw werkprogramma 2021 2020 is en was een jaar wat door de coronacrisis een grote impact heeft op ieders dagelijks doen en laten. Het coronavirus en de gevolgen daarvan zullen zijn sporen nalaten in onze samenleving. Desondanks is ook gebleken, dat door de wijze waarop de afgelopen jaren is gebouwd aan onze regio met een sterke focus op het versterken van het Brainportprofiel en de high tech maakindustrie, dat deze ook een stootje kan hebben. In 2020 is er hard doorgewerkt en hebben we met elkaar ook mooie resultaten weten te bereiken. Bijvoorbeeld met de unanieme vaststelling in 21 gemeenteraden van het streefbeeld landelijk gebied en de concept-RES. Ook in 2021 willen we op de 4 inhoudelijke en belangrijke thema’s voor onze regio vast blijven houden aan de ingezette koers. Het is alweer het 3e jaar van ons samenwerkingsakkoord. 2021 staat daarmee in het teken van resultaten behalen, enerzijds via het werkprogramma en de doorontwikkeling van het samenwerkingsakkoord anderzijds via de regionale strategie. De ambitie van onze regio als samenhangend geheel en de thema’s zijn uitdagend en complex. We wisten al dat door ‘schouder aan schouder’ samen te werken, we de uitdagingen van onze regio het beste op konden pakken. De coronacrisis heeft ons dit nog eens duidelijk gemaakt.

Alleen samen kunnen we blijven werken aan het realiseren van de ambitie van onze regio, onder alle omstandigheden.

Dat doen we ook nu weer, zoals we dat in Brabant en binnen onze regio gewend zijn, door de handen uit de mouwen te steken en vooral werkenderwijs. Een goed voorbeeld daarvan is het besluit om middelen beschikbaar te stellen voor een gezamenlijke herstelaanpak tegen de gevolgen van het coronavirus, de herstelaanpak Breed Economisch Vestigingsklimaat. Dit werkprogramma 2021 geeft op hoofdlijnen de acties weer op onze regionale opgaven. In lijn met eerdere werkprogramma’s is ook in dit werkprogramma niets inhoudelijks opgenomen over het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe). De inhoud van het werkprogramma 2021 is ook deze keer weer tot stand gekomen vanuit de vier portefeuillehoudersoverleggen op de 4 thema’s onder leiding van de (vice-)voorzitters. De input is daarnaast besproken bij de Raadstafel21 en op de Metropoolconferentie. Daarmee is het (Concept-)werkprogramma wat nu voorligt een product van uzelf als 21 samenwerkende gemeenten. Met dit werkprogramma geven we aan wat we gaan doen, waarom we dit doen en wie waarvoor aan de lat staat. Op elk thema zijn de acties en beoogde resultaten voor 2021 benoemd. Integraliteit en samenhang is een belangrijk onderdeel van ons werkprogramma. De ambitie is om

elk jaar in het werkprogramma de mate van integraliteit en samenhang verder te ontwikkelen. In dit werkprogramma treft u een overzicht van de verschillende acties op de inhoudelijke thema’s in samenhang brengt. Tot slot Onze gezamenlijke ambities voor de regio als één samenhangend geheel kunnen we alleen realiseren door vanuit de inhoud te blijven samenwerken. Juist nu met de coronacrisis vraagt dit van ons allen om met elkaar in verbinding te blijven staan, zowel als bestuurders maar zeker ook als raadsleden. Op die manier blijven we samenwerken aan onze gezamenlijke ambities voor een duurzame toekomst van onze regio tijdens en ook na het coronatijdperk. Het Dagelijks Bestuur, J. Jorritsma E Blanksma F van der Meijden M. Kuijken A. van Extel - van Katwijk F. Kuppens A. Maas S. Steenbakkers

inhoud 1 | Uw werkprogramma 2021 2 ------------------------------------------------------------------2 | Waar doen we het voor? 4 Missie 5 Succesvolle regio 5 Regio met sterke basis 5 Wat gaan we doen? 7 ------------------------------------------------------------------3 | De regionale opgaven en thema’s 9 ------------------------------------------------------------------4 | THEMA: Economie

17

8 | THEMA: Samenwerking en Strategie 42

Inleiding, waarom doen we dit? 18 Welke gezamenlijke opgaven hebben we? 18 Waar staan we nu? 19 -------------------------------------------------------------------

Inleiding, waarom doen we dit? 43 Welke gezamenlijke opgaven hebben we? 43 Waar staan we nu? 45 Hoe organiseren we dat? 47 -------------------------------------------------------------------

6 | THEMA: Energietransitie

24

9 | Organiseren inzet en middelen Inleiding, waarom doen we dit? 25 Welke gezamenlijke opgaven hebben we? 25 Waar staan we nu? 26 -------------------------------------------------------------------

11

Inleiding, waarom doen we dit? 12 Welke gezamenlijke opgaven hebben we? 12 Waar staan we nu? 13 -------------------------------------------------------------------

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

5 | THEMA: Mobiliteit

7 | THEMA: Transitie landelijk gebied (TLG)

33

Inleiding, waarom doen we dit? 34 Welke gezamenlijke opgaven hebben we? 34 Waar staan we nu? 34 -------------------------------------------------------------------

49

Werkprogramma 2021 ten opzichte van primaire begroting 2021 51 -------------------------------------------------------------------

3

2 | Waar doen we het voor?

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

MISSIE Het doel van onze samenwerking binnen de Metropoolregio Eindhoven is het handhaven en uitbouwen van het kenmerkende economische profiel van de regio, om op die manier het vestigings- en verblijfsklimaat voor onze inwoners en bedrijven te stimuleren. Het verbeteren van de leef-, verblijf- en werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en bedrijven is daarbij de leidraad. Daarbinnen staat duurzaamheid centraal. Hoe succesvoller we in onze opdracht zijn, des te beter het is voor onze gemeenten, onze regio, ons land en de wereld daaromheen.

succesvolle regio De regio heeft met hard werken een uniek economisch profiel opgebouwd; Brainport Eindhoven is niet voor niets een economisch kerngebied van Nederland en hoort op een aantal deelterreinen zelfs bij de absolute wereldtop. De regio is één verweven systeem met een diversiteit aan elementen die elkaar versterken. Stad en landelijk gebied vullen elkaar aan en functioneren als een geheel. We spreken niet voor niets van een metropoolregio.

regio met sterke basis Regio in ontwikkeling Onze regio beschikt over de juiste factoren om de economische groei naar de toekomst verder uit te bouwen. Succesfactoren waarop wij blijven inzetten zijn clusterontwikkeling, human capital, kennisinfrastructuur en een sterke governance structuur. Als we kijken hoe de regio zich ondanks de crisis verhoud tot andere regio’s dan stijgt de werkloosheid minder hard dan andere regio’s. Een goede bereikbaarheid blijft ondanks de effecten van de coronacrisis een cruciale randvoorwaarde voor onze regio. Ontwikkelingen als de verdichting van de woningopgave, toenemend goederen- en reizigersvervoer in en tussen regio’s, groei van werklocaties, maar anderzijds o.a. vergrijzing en een teruglopend voorzieningenniveau in rurale gebieden, zorgen ervoor dat de druk op nieuwe mobiliteitsoplossingen toeneemt.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

We willen de welvaart in onze regio behouden en verder uitbouwen. Wij zijn in 2020 gestart met het zoeken van aansluiting bij het begrip Brede Welvaart, zoals dat nationaal ingang heeft gevonden en ook gekoppeld is aan de Regiodeals. In november 2020 komt vanuit het CBS de “regionale monitor Brede Welvaart” gereed. Deze bevat 40 indicatoren en biedt inzicht op gemeenteniveau, maar kan worden geaggregeerd tot regionaal niveau. Anticiperend hierop is aan de TUe en CBS gevraagd om een eerste analyse voor onze regio als totaal te maken. De uitkomsten zullen we in 2021 ook gebruiken via de regionale strategie als input bij de doorontwikkeling van het samenwerkingsakkoord richting 2022 e.v. Ook in 2021 zoeken we voor de realisatie van ons samenwerkingsakoord nadrukkelijk de samenwerking en verbinding met onze mede-overheden de provincie, beide waterschappen en het Rijk. Het Ontwerp Nationale Omgevingsvisie en het daarbinnen beschreven instrument de omgevingsagenda, geeft ook richting aan een aantal opgaven en afspraken voor onze samenwerking in de Metropoolregio Eindhoven. De rol van onze samenwerking verbindt hier de bovenlokale ambities en opgaven en draagt zorg voor de gezamenlijke afstemming tussen de 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant, de beide waterschappen en de provincie.

Door samenwerking met het Rijk, provincie en waterschappen vergroten we de kans op het realiseren van onze ambities. In het Ontwerp Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is onze regio prominent aanwezig. Het Rijk formuleert opgaven met onze regio op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie, duurzaam economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s, optimale verbindingen, een prettige leefomgeving en een toekomstbestendige ontwikkeling van ons landelijk gebied. Deze opgaven zijn zichtbaar in ons stedelijk en landelijk gebied. We gebruiken het bestuurlijk netwerk om de betrokkenheid van het Rijk te bestendigen. Ook willen we in de regio het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden beter met elkaar verbinden en met het omringende agrarisch gebied. Er zijn in het kader van het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland afspraken gemaakt tussen het ministerie van LNV, IPO, VNG en Unie van Waterschappen.

Regionale uitdagingen vragen om focus De Metropoolregio Eindhoven sluit aan bij de Brainport Meerjarenagenda. Door economische groei kunnen we onze huidige welvaartsontwikkeling op een duurzame wijze consolideren en uitbouwen. De Metropoolregio

5

Eindhoven heeft een reeks urgente opgaven om de economische en maatschappelijke doelen en ambities expliciet te ondersteunen. Binnen onze samenwerking focussen we ons daarom op de onderstaande thema’s/opgaven. Economie Slagen we er niet in gezamenlijk te investeren in kennis, infrastructuur en aantrekkelijkheid, dan zal de internationale concurrentie ons overvleugelen en zullen onze talenten wegtrekken. Om dat te voorkomen wil de Metropoolregio Eindhoven de middelen blijven bieden, zowel via de bijdrage van de 21 gemeenten aan het regionaal Brainport programma, als rechtstreeks met de investering in economische ontwikkeling via ons regionaal Stimuleringsfonds. Daarnaast werken de gemeenten samen aan de versteviging van de basiseconomie in onze regio. Mobiliteit Verbeteren van een regionale, landelijke en internationale bereikbaarheid van de regio. Een onbereikbare regio heeft zijn weerslag op alle ontwikkelingen binnen de Brainportagenda. En omgekeerd: een optimale bereikbaarheid kan ook weer het vliegwiel zijn voor nieuwe ontwikkelingen. Daarom kiest de Metropoolregio Eindhoven in haar bereikbaarheidsagenda voor projecten die bijdragen aan het unieke economische profiel van het geheel; de mobiliteitsopgave heeft juist daarom hoge prioriteit. Energietransitie We gaan onze innovatiekracht als regio inzetten voor een structurele beschikbaarheid van duurzame energie.

De energietransitie biedt veel kansen voor bedrijven en werkgelegenheid in de regio. We hebben een brede opgave voor de energietransitie: in 2050 moet de CO2-uitstoot met 95% gereduceerd zijn. Als tussenstap zullen we uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Hierbij sluiten we aan bij het nationale Klimaatakkoord. Transitie landelijk gebied De transitie van ons landelijk gebied, en de opgaven die daarbij horen laten ook zien dat meer dan ergens anders in Nederland de kwaliteiten van stad en land elkaar in onze regio ontmoeten. Sterker nog, onze huidige economische successen komen voort uit de wijze waarop we vroeger vanuit de jaren ’50 op arme zandgronden met hard werken vanuit een coöperatieve gedachte ons hebben opgewerkt tot de economische

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

motor van Nederland van vandaag, zelfs in tijden van crisis. De kwaliteit van ons landelijk gebied is van groot belang voor het vestigingsklimaat in onze totale regio. Een essentiële ontwikkeling hierin is de transitie van de agrarische sector. Door een veranderend ondernemerschap en omgevingseisenpakket zal gezocht moeten worden naar nieuwe mogelijkheden voor economische dragers en voor het versterken van de ruimtelijke en ecologische kwaliteit van onze regio. De verwevenheid tussen stad en land is meer dan alleen onderlinge uitwisseling van opgaven zoals de energietransitie of stikstofreductie. Er wordt gekozen voor een benadering niet vanuit tegenstellingen maar vanuit complementariteit. Dit kan niet los staan van de high tech kracht van de regio. Een slimme transitie draagt niet alleen bij aan de leefbaarheid, maar ook aan het bijzondere economische profiel van de gehele regio. Samenwerking en regionale strategie Onze krachtige regio vraagt om een scherpe en duurzame regionale strategie. Met het samenwerkingsakkoord, wat begin 2019 is bekrachtigd door 21 gemeenten, is teruggegaan naar een basis waar gemeenten zich gezamenlijk aan hebben verbonden. Het akkoord biedt ook de basis voor een duurzame regionale samenwerking en afstemming op opgaven voor de lange termijn. Dat doen we door bovenlokale opgaven met elkaar te verkennen (via o.a.

de brede welvaartsmonitor), te verbinden (via o.a. de poho’s) en te agenderen (via o.a. de ontwikkeldagen). Vanuit de kracht van de autonome gemeenten en door bovenlokaal met elkaar af te stemmen kan er krachtig gehandeld worden op bovenregionale agenda’s richting provincie en rijk. Dit alles om de ambitie van de regio, een economische topregio waar het goed werken, wonen en leven is voor iedereen, te kunnen blijven realiseren. Deze thema’s kennen onderlinge verbanden. Het is de uitdaging om deze verbanden ook daadwerkelijk goed voor ogen te houden. Daarvoor is een integraal overzicht op de volgende pagina weergegeven welke de verbanden in dit werkprogramma op hoofdlijnen visueel meer in samenhang brengt. Het laatste thema in dit werkprogramma betreft “samenwerking”. Dit thema omvat de wijze waarop we als samenwerkende gemeenten, vanuit ieders verantwoordelijkheid en met inbreng van ieders specifieke kwaliteiten naar vermogen, gezamenlijk de inhoudelijke opgaven oppakken. We investeren in de samenwerking op meerdere niveaus, van raadsleden via

6

de Raadstafel21 en bestuurders via de 4 portefeuillehoudersoverleggen tot de ambtelijke collega’s in de organisaties van de 21 gemeenten die voor de inhoudelijke inbreng zorgen. Door inzet van ieders rol en elkaar daar op aan te spreken versterken we het eigenaarschap van de samenwerking.

7

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

wat gaan we doen? We werken samen op 4 thema’s die een onderlinge samenhang hebben met elkaar. In onderstaand overzicht is, op hoofdlijnen, aangegeven hoe de opgaven zich tot elkaar verhouden.

8

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

3 | De regionale opgaven en thema’s

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

De regionale opgaven en thema's ECONOMIE

MOBILITEIT

ENERGIETRANSITIE

TRANSITIE LANDELIJK GEBIED

SAMENWERKING EN STRATEGIE

Verbinden van gemeentelijke en subregionale economische agenda’s met de Brainportagenda

Verbinding Brainport met economische hoofdcentra (nationaal en internationaal)

Doorontwikkelen en opleveren RES

Streefbeeld landelijk gebied nader uitwerken en de activiteiten

Doorontwikkeling regionale samenwerking (actualiseren GR, coördinatie)

---------------------------------------------Bevorderen van kennis & innovatie via het stimuleringsfonds

---------------------------------------------Verbeteren bereikbaarheid en leefbaarheid in de regio, samen, slim en co-modaal

---------------------------------------------Versnellen van de energietransitie door het verbinden van partijen

---------------------------------------------Versterken van de verbinding tussen stad en landelijk gebied

---------------------------------------------Impactanalyse regionale brede welvaartsmonitor (bovenlokale effecten)

---------------------------------------------Versterken van de basiseconomie; het signaleren en verkennen van mogelijke opkomende kansen en opgaven en het doen van voorstellen hoe deze op te pakken

---------------------------------------------Doorontwikkelen van het regionaal mobiliteitssysteem

---------------------------------------------Versterken Economische structuur, met name een nieuwe economische structuur in het buitengebied

---------------------------------------------Versterken bovenregionale positionering (o.a. via afstemming omgevingsagenda)

10 ---------------------------------------------Versterken Ruimtelijke en Ecologische kwaliteit, met aandacht voor bodemkwaliteit, circulaire landbouw en Natuurnetwerk

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

---------------------------------------------Proces doorontwikkeling samenwerkingsakkoord 2022 e.v. (incl. nieuwe thema’s met bovenlokale effecten)

4 | thema economie

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

Inleiding, waarom doen we dit? De regionale triple-helix heeft met de Brainport Meerjarenagenda een stevige koers neergelegd voor de (middel)lange termijn met focus op het innovatieve Brainport-ecosysteem. Deze koers blijkt vooralsnog ook voldoende duurzaam gelet op de economische gevolgen van het COVID-19 virus voor onze regio. Het is immers de innovatieve maakindustrie die in onze regio zorgt voor een multiplier in de brede economie. Dat onderscheidt ons van andere regio’s. Met de in 2020 vastgestelde Brainport meerjarenagenda heeft de regio haar ambitie neergezet om de excellente high tech regio verder te versterken. Binnen het thema economie wordt hier in het werkprogramma 2021 aansluiting bij gezocht. In navolging hierop zien we ook een rol voor de regio in de ontwikkeling van een meer excellent vestigingsklimaat dat in tred loopt met de Brainport ambitie. Dit vraagt ook om een blijvend goede verbinding met de andere thema’s in MRE verband (mobiliteit, transitie landelijk gebied, energietransitie). Door een integrale aanpak over de thema’s heen ontstaat een multiplier voor het vestigingsklimaat. Onze economische samenwerking is erop gericht om een structurele bijdrage binnen Brainport te leveren. Dit doen we zowel financieel als inhoudelijk in Brainport.

Financieel door het organiseren van de jaarlijkse bijdrage in de uitvoering van het jaarprogramma Brainport Development. Inhoudelijk door onze samenwerkingsthema’s in MRE nadrukkelijk te verbinden aan de thema’s in de Brainport agenda en gezamenlijk via het portefeuillehoudersoverleg met alle 21 gemeenten afstemming te organiseren met de bovenlokale economische agenda’s van onze 21

gemeentes/subregio’s. Door inzicht in ieders belangen en het gezamenlijk regionaal belang ontstaan ook nieuwe ontwikkelkansen. Met het Stimuleringsfonds hebben we een strategisch en uitvoerend instrument om het innovatievermogen in het brede MKB aan te jagen en hiermee de ruggengraad van onze regionale economie blijvend te versterken. Hiervoor blijven we het fonds doorontwikkelen. Specifiek willen we de verbindende en stimulerende rol van gemeentes meer zichtbaar laten zijn. Ook willen we beter inzichtelijk maken wat de opbrengsten van het fonds zijn, niet alleen project specifiek, maar ook op macroniveau: wat is de regio er beter van geworden!. Ook hebben we nadrukkelijk oog voor de brede basiseconomie die een stevige bijdrage levert aan een solide en duurzame economische structuur in onze regio. Hiertoe worden o.a. een aantal lopende trajecten in samenhang met de programmalijnen in de in 2020 vastgestelde regionale corona-Herstelaanpak verder verdiept. Specifiek hebben we hier binnen het thema basiseconomie aandacht voor de leefbaarheid, het voorzieningenniveau en aantrekkelijkheid van onze centrumgebieden. Dit vraagt een continue en stevige regie vanuit onze gemeentes op de ontwikkeling van en afstemming tussen centrumgebieden.

Daarnaast signaleren en verkennen we ook in 2021 mogelijk opkomende economische kansen en opgaven en komen met voorstellen hoe deze in ons regionaal samenwerkingslandschap op te pakken. We doen dat – waar relevant – nadrukkelijk in verbinding met de overige MRE-portefeuillehoudersoverleggen, om zo werk met werk te maken.

Welke gezamenlijke opgaven hebben we? We hebben de volgende concrete hoofdopgaven: n  Verbinden van gemeentelijke en subregionale economische agenda’s

met de Brainportagenda. Bevorderen van kennis & innovatie. n  Versterken van de basiseconomie; het signaleren en verkennen van mogelijke opkomende kansen en opgaven en het doen van voorstellen hoe deze op te pakken. n

Figuur 1, Uitkomst stellingen Metropoolconferentie 7 oktober 2020

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

12

Waar staan we nu? Wat is er tot op heden al gerealiseerd en wat staat nog in de planning voor 2021 en 2022. Hiermee wordt een volledige doorkijk op het samenwerkingsakkoord gegeven. 2019

2020

2021

2022

Aanpak om economische agenda’s subregio’s te verbinden met de Brainport Actieagenda

Instemming met Meerjarenplanning en Financiering Brainport Development 20212024

Nieuwe Brainport meerjarenagenda verbinden op vastgestelde prioriteiten met bovenlokale agenda’s

Brainport meerjarenagenda verbinden op vastgestelde prioriteiten met agenda’s subregio’s/gemeentes

---------------------------------------------Aanpak vergroten ambassadeurschap stimuleringsfonds (o.a. uitreiken cheques)

---------------------------------------------Ondersteunen van innovatieve samenwerkingsprojecten via Stimuleringsfonds, realisatie twee tenders

---------------------------------------------Uitvoering geven aan tenders Stimuleringfonds. Blijvende inzet op versterking ambassadeurschap

---------------------------------------------Uitvoering geven aan tenders Stimuleringfonds. Blijvende inzet op versterking ambassadeurschap

---------------------------------------------Werksessies en advies aan DB over focus en reikwijdte van het Stimuleringsfonds

---------------------------------------------Inhoudelijke bijdrage aan Regionaal fonds Start-Ups t.b.v. regionale corona steunmaatregelen

---------------------------------------------Uitvoering Herstelaanpak, bezien welke thema’s langer termijn geborgd moeten worden in thema economische agenda/thema basiseconomie

---------------------------------------------Doorontwikkeling thema Basiseconomie, o.a. op basis van leerervaringen Herstelaanpak

---------------------------------------------Verkenningen aanpak basiseconomie

---------------------------------------------Instemming met uitvoering onderzoek monitor Brede Welvaart

---------------------------------------------Doorontwikkeling “Versterking Centrumgebieden”

---------------------------------------------Instemming aanpak en middelen Herstelaanpak Breed Economisch Vestigingsklimaat

---------------------------------------------Gezamenlijke aanpak economische dragers Landelijk Gebied vanuit thema TLG en Economie

---------------------------------------------Bijstelling verordening stimuleringsfonds

13

-----------------------------------------------------------Namens het portefeuillehoudersoverleg,

Stijn Steenbakkers Daan de Kort Voorzitter Vice-voorzitter ------------------------------------------------------------

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

THEMA ECONOMIE

Verbinden van gemeentelijke en subregionale economische agenda’s met de Brainportagenda WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

DIT DOEN WE MET:

n  Stevige verbinding tussen Brainport agenda, stichting Brainport en 21 gemeenten. Specifiek

n  doorlopend proces

- Brainport Development - Contactambtenaren Economie - Poho economie - Procesmanagers MRE

inhoudelijk betreft dit de prioriteiten in de Brainport meerjarenagenda: technologie voor maatschappelijke vraagstukken, MKB-start en scale-up ondersteuning, investeren in voorzieningen en bereikbaarheid. n  Coördinatie subsidieverstrekking aan Brainport Development op basis van afspraken meerjaren-

financiering Brainport Development 2021-2024. n  Gecoördineerde en afgestemde inbreng vanuit de 21 gemeenten in het jaarplan van Brainport.

het hele jaar

n

Q1-2

n  Q 3-4

WAT DOEN WE HIERVOOR?

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING

Gemeenten n  Inhoudelijke input voor het jaarplan Brainport 2022. n Pakken de afgesproken acties vanuit de Brainport Agenda op en koppelen terug over de voortgang in poho economie.

Samenwerkingsakkoord 2019-2022, Brainport Agenda, Herstelaanpak Breed Economisch Vestigingsklimaat, (Meer)jarenplan Brainport Development 2021-2024, subregionale economische agenda’s.

- Afstemming over de Brainport Agenda vindt plaats in het projectteam Brainport Actieagenda. Afstemming over te nemen acties vanuit de Brainport Agenda in de subregio ’s vindt plaats via ambtelijk coördinatoren en via het ambtelijk overleg economie. Afstemming over de andere Brainport gerelateerde activiteiten vindt plaats via het ambtelijk overleg economie en het portefeuillehoudersoverleg economie. - De ingestelde taskforce Herstelaanpak bestaande uit vertegenwoordigers van portefeuillehouder economie in de 4 subregio’s, centrumsteden en Brainport Development heeft vanuit haar coördinerende rol in de uitvoering van herstelaanpak ook een verbindende rol met de deze deelopdracht.

Metropoolregio Eindhoven n Verbinden, afstemmen en ophalen input bij gemeenten en vertalen van de Brainport Agenda naar kansen en acties voor de gemeenten. n Verbinden van de Brainport Agenda met het alle thema’s in het samenwerkingsakkoord. n  Ophalen van input bij de 21 gemeenten voor het Jaarplan Brainport 2022 en verwerken tot gecoördineerde en regionaal afgestemde inbreng vanuit de gemeenten. n Organiseren van de jaarlijkse subsidiebeschikking aan Brainport Development i.r.t. de afspraken meerjarenfinanciering Brainport Development 2021-2024.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

14

THEMA ECONOMIE

Bevorderen Kennis en Innovatie WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

n  Versterking van brede economische ontwikkeling in de regio door het financieren van relevante,

n

innovatieve samenwerkingsprojecten (Stimuleringsfonds) gericht op het regionaal MKB.

twee tender periodes per jaar

DIT DOEN WE MET: - Intemediaire partners - Poho en contactambtenaren economie - Triple Helix

WAT DOEN WE HIERVOOR?

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING

Gemeenten n  Verbinden en inzet subregio/gemeenten op het fonds. n  Gemeenten stimuleren actief hun netwerk om relevante projecten in te dienen.

Samenwerkingsakkoord 2019-2022, Verordening Stimuleringsfonds.

Een tripartiet samengestelde Adviesgroep beoordeelt de subsidieaanvragen op basis van de subsidieverordening en beleidsregel Stimuleringsfonds. Deze brengt advies uit aan het Dagelijks Bestuur, dat formeel een besluit neemt. Het portefeuillehoudersoverleg wordt periodiek geïnformeerd over de resultaten van het Stimuleringsfonds en adviseert het Dagelijks Bestuur over de strategische koers van het fonds.

Metropoolregio Eindhoven n  Uitvoeren van de timuleringsregeling en organiseren twee tenders per jaar. n  Verbinden projecten met andere netwerken (Brainport, BOM, KOP/IPK, Innovatiehuis De Peel, Huis van de Brabantse Kempen) om slagingskans te vergroten. n  Blijvend monitoren en doorontwikkelen van het Stimuleringsfonds: afstemming en advisering hierover in het Poho. n  Voeren van de projectadministratie en financiële administratie.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

15

THEMA ECONOMIE

Versterken basiseconomie WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

Brede welvaart voor de Brainportregio, vertaald in een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor inwoners, bedrijven en kenniswerkers:  erbreding van de economische basis van onze regio, versterkend aan de regionale Brainport V Agenda. In het belang van het versterken hiervan inzetten op projecten die versnelling aanbrengen in de basiseconomie. n  Op basis van de regionale corona-herstelaanpak (Breed Economisch Vestigingsklimaat) in overleg met poho economie bezien welke thema’s langer termijn verbonden worden met de economische agenda van de regio. n Doorontwikkeling in het versterken van onze centrumgebieden, door inzet op een stevige en continue regierol vanuit onze gemeentes op de ontwikkeling van en afstemming tussen centrumgebieden. Verdere kennisontwikkeling door inzet van de Leergang Centrumgebieden. n  Gezamenlijke aanpak Economische dragers Landelijk Gebied ontwikkelen vanuit poho TLG/ Economie. Verbindingen leggen op wederzijdse thema’s zoals verblijfseconomie/leisure. n

n

doorlopend

n

Q2-Q3

n

Q1

n

Q1-Q3

DIT DOEN WE MET: Gemeenten (bestuurders en ambtenaren Economie), provincie, Huis van de Brabantse Kempen, Innovatiehuis de Peel, Brainport Development, arbeidsmarktregio’s

WAT DOEN WE HIERVOOR?

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING

Gemeenten n  Samenwerken, kennis delen en elkaar inspireren, waaronder de Leergang Centrumgebieden. n  Signaleren van ontwikkelingen, agenderen voor regionale afstemming.

Samenwerkingsakkoord 2019-2022.

- Via de ambtelijke overleggen, portefeuillehouders Economie en het triple helix netwerk wordt informatie opgehaald en gedeeld en worden afspraken gemaakt over te ondernemen acties. In de bestuurlijke taskforce vindt voorbespreking plaats.

Metropoolregio Eindhoven n  Vertegenwoordiging en belangenbehartiging van de regio richting provincie en Rijk. n  Organiseren en faciliteren voor realisatie brede economische herstelplan. n  Organiseren cofinanciering. n  Samenbrengen van partners om initiatieven van de grond te laten komen en deze in gezamenlijkheid met de gemeenten te begeleiden. n  De triple helixpartners verbinden en informatie delen.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

- Op actielijnen wordt via ambtelijke werkgroepen samengewerkt op realisatie. - De ingestelde taskforce Herstelaanpak heeft vanuit haar coördinerende rol in de uitvoering van de herstelaanpak ook een verbindende rol met deze deelopdracht.

16

5 | thema mobiliteit

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

Inleiding, waarom doen we dit? Mobiliteit is de motor van de Brainportregio én van het dagelijkse leven in de regio. Mobiliteit maakt dat Brainport Eindhoven verbonden is met andere regio’s, dat de delen verbonden zijn met elkaar en draagt bij aan de inspanningen van de regio voor verbetering van het economisch vestigingsklimaat, het realiseren van een aantrekkelijke, gezonde en klimaatbestendige woon- en leefomgeving, omgevingskwaliteit en energietransitie. Er is een schaalsprong ten aanzien van verstedelijking en bereikbaarheid nodig om ook in de toekomst de potentie van de regio te benutten. Duizenden nieuwe woningen worden gebouwd en bedrijventerreinen uitgebreid. Tegelijkertijd vraagt de regio om versterking van de identiteit en aantrekkelijkheid. Onderdeel hiervan is de verbinding van het landelijk gebied met een fijnmazig stedelijk netwerk.

Figuur 2, Uitkomst stellingen Metropoolconferentie 7 oktober 2020

We verwachten een toenemende mobiliteitsvraag die past bij onze ambitie en we willen zorgen voor een adequate bereikbaarheid, met daarbij de zorg voor een duurzame en gezonde leefomgeving voor alle inwoners, ondernemers en bezoekers van de regio. Bereikbaarheid kan daarbij het best worden gegarandeerd door de infrastructuur anders te gebruiken en door de ontwikkeling van nieuwe vervoerswijzen. Deze conclusie wordt breed onderschreven door wetenschap en politiek (Rli, 2018). Daarbij stellen in toenemende mate duurzaamheidsdoelen als broeikasgasemissies, leefomgevingskwaliteit en ruimtebeslag eisen aan mobiliteitsoplossingen.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

In de meer verstedelijkte omgeving is de noodzaak van een mobiliteitstransitie vooral gelegen in het voorkomen van verstopping van het mobiliteitssysteem, leefbaarheid en duurzaamheid. Dit alleen al vraagt om veranderingen in de hele regio, omdat veel verplaatsingen, ook vanuit het landelijk gebied, in het stedelijk gebied een bestemming of herkomst hebben. Het meer rurale deel van de regio heeft daarnaast ook typische eigen opgaven, niet zozeer gericht op congestie in het gebied zelf, maar meer op inclusie en toegankelijkheid. De mobiliteitsopgaven vragen om krachtenbundeling van de regio en provincie. In samenwerking en in samenhang zorgen we voor de regionale mobiliteit van nu en dragen we bij aan de ontwikkeling van het mobiliteitssysteem van de toekomst. Corona heeft een flinke impact gehad op ons verplaatsingsgedrag. We zijn meer thuis gaan werken, wat voor minder drukte op de weg zorgt. Opvallend is dat we meer kiezen voor individueel vervoer in plaats van het OV. Vooral het fietsgebruik en de afgelegde kilometers op de fiets zijn flink toegenomen. Het autogebruik ligt nog lager dan voor de corona-crisis, maar de verkoop van tweedehandsauto’s is flink toegenomen. Ondanks de corona-crisis is afgesproken om voor mobiliteit wel door te gaan op de ingeslagen weg.

De ervaring van de vorige crisissen leert ons namelijk dat het verkeer na een dip altijd weer aantrekt en vervolgens doorgroeit. Deze crisis moet dus gebruikt worden om het veranderde gedrag vast te houden en te blijven ondersteunen.

Welke gezamenlijke opgaven hebben we? Zoals ook in het werkprogramma 2020 is opgenomen, werken we in de Metropoolregio aan de volgende concrete hoofdopgaven: n Verbinding Brainport met economische hoofdcentra

(nationaal en internationaal). n Verbeteren bereikbaarheid en leefbaarheid in de regio,

samen, slim en co-modaal. n Doorontwikkelen van het regionaal mobiliteitssysteem.

18

In 2020 hebben we samen met de provincie afgesproken om dit vorm te geven door in te zetten op de volgende vier strategielijnen: n Een robuust, betrouwbaar en voor iedereen beschikbaar mobiliteits-

systeem bouwen dat in staat is om de huidige en toekomstige mobiliteit te verwerken. Het netwerk bestaat uit verschillende netwerken die verknoopt worden om uitwisseling tussen de netwerken mogelijk te maken. Maatregelen die nu worden uitgevoerd betreffen méér dan het optimaliseren van het huidige mobiliteitssysteem, ze zijn gericht op de realisatie van het netwerk dat we voor het mobiliteitssysteem van de toekomst nodig hebben. Het mobiliteitssysteem geeft iedereen de mogelijkheden om zich te verplaatsen. n Het stapsgewijs realiseren van een slim en innovatief mobiliteitssysteem. We gaan de bestaande infrastructuur, mede door het gebruik van data, slim en efficiënt gebruiken en investeren in pilots en opschaling van nieuwe mobiliteitsconcepten en structurele gedragsverandering. n Het duurzaam maken van mobiliteit. We zorgen voor een mobiliteitssysteem dat schoon en stil is en mogelijkheden biedt voor een gezonde manier van verplaatsen. We stimuleren het gebruik van ‘schone’ vervoerswijzen en duurzame energie. In de leefomgeving werken we toe naar een situatie waarin geen overlast van het verkeer wordt ervaren. n Het zo veilig mogelijk maken van mobiliteit voor de verkeersdeelnemers én de inwoners en bezoekers van de regio. In de Metropoolregio sluiten wij aan bij het streven van het Rijk en van de provincie NoordBrabant naar 0 verkeersdoden.

Deze strategielijnen sluiten goed aan bij de Bereikbaarheidsagenda, met daarin de belangrijke kenmerkende elementen: Samen, Slim en Co-modaal en de opgaven zoals benoemd in het samenwerkingsakkoord Metropoolregio Eindhoven.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

19

Waar staan we nu? Wat is er tot op heden al gerealiseerd en wat staat nog in de planning voor 2021 en 2022. Hiermee wordt een volledige doorkijk op het samenwerkingsakkoord gegeven. 2019 GEREALISEERD

2020 GEREALISEERD

2021 TE REALISEREN

2022 TE REALISEREN

Probleemanalyse Randweg A2 afgerond

MIRT onderzoek verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport Eindhoven ---------------------------------------------Structuurvisie A67 Leenderheide-Geldrop vastgesteld ---------------------------------------------Rapport “A2 Weert-Eindhoven, Anders reizen” opgeleverd

Streefbeeld Mobiliteit

Actualisatie regionaal mobiliteitsprogramma

---------------------------------------------Actualisatie regionale mobiliteitsagenda

---------------------------------------------Jaarverslag Bereikbaarheidsagenda 2021

---------------------------------------------Actualisatie regionaal mobiliteitsprogramma

-----------------------------------------Mogelijke vervolg acties naar aanleiding van resultaten MIRT-onderzoek

---------------------------------------------Jaarverslag Bereikbaarheidsagenda 2019

---------------------------------------------Regionaal plan “duurzame energie ten behoeve van mobiliteit” in het kader van het klimaatakkoord ---------------------------------------------Regionaal fietsbeleid

---------------------------------------------RUP 2020 vastgesteld

---------------------------------------------Regionale Mobiliteitsagenda met bijbehorende programma 2021 (ter vervanging van de RUP) ---------------------------------------------Risicoanalyses verkeersveiligheid opgeleverd

---------------------------------------------Regionaal verkeersveiligheidsplan

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

---------------------------------------------Regionale organisatie opzetten en implementeren in het kader van de krachtenbundeling en uitvoering financiering Regionale Mobiliteitsagenda ---------------------------------------------Jaarverslag Bereikbaarheidsagenda 2020 ---------------------------------------------Mogelijke vervolg acties naar aanleiding van resultaten MIRT onderzoek

20

-----------------------------------------------------------Namens het portefeuillehoudersoverleg,

Antoinette Maas Voorzitter

Mathijs Kuijken Vice-voorzitter ------------------------------------------------------------

THEMA MOBILITEIT

Verbinding Brainport met economische hoofdcentra (nationaal en internationaal) WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

n

 elangen van de hele regio worden op het gebied van Mobiliteit door de wethouders zo goed B mogelijk ingebracht bij projecten en programma’s die een bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van onze ambitie.

n

continu proces

n

 amen met bedrijven, onderwijs-en kennisinstellingen en andere organisaties onze regionale ambitie S op het gebied van Mobiliteit realiseren.

n

continu proces

n

Sterke regionale betrokkenheid van de 21 deelnemende gemeenten.

n

continu proces

DIT DOEN WE MET: - BrabantStad - Provincie - Brainport Development - Onderwijsinstellingen

WAT DOEN WE HIERVOOR?

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING

Gemeenten n Brengen regionaal standpunt in bij overleggen/ programma’s/projecten die bijdragen aan de regionale ambitie.

Samenwerkingsakkoord 2019-2022 Bereikbaarheidsagenda Brainport Duurzaam Slim Verbonden

- In de programmaraad van SmartWayZ.Nl zit Antoinette Maas namens de Metropoolregio Eindhoven en Monique List namens de gemeente Eindhoven. - In het bestuurlijk overleg van BrabantStad zitten Antoinette Maas (Helmond) en Monique List (Eindhoven).

Metropoolregio Eindhoven n Organiseren van afgestemde inbreng van betrokken partijen. n Zorgdragen voor 1 gezamenlijk beeld waardoor, gemeenten en regionale partners in Brainport regio worden gestimuleerd om actieve lobby te organiseren bij provincie en Rijk voor de regio. Programmateam Bereikbaarheids-agenda Zuidoost Brabant n Vertegenwoordigen van de regio bij het programma SmartwayZ.NL. n Ondersteunen van de bestuurders die zitting hebben in de programmaraad van SmartwayZ.NL

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

21

THEMA MOBILITEIT

Verbeteren bereikbaarheid en leefbaarheid in de regio, samen, slim en co-modaal WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

DIT DOEN WE MET:

Betere bereikbaarheid in de regio - Actualiseren regionaal fietsbeleid. -  Regionaal beleid vrachtwagenvervoer. n De Bereikbaarheidsagenda Zuidoost-Brabant 2017-2030 blijft inspelen op ontwikkelingen. n  Optimale benutting van de financieringsstromen vanuit Rijk en provincie voor het regionale mobiliteitssysteem, door: - Actualiseren regionale mobiliteitsagenda. - Actualiseren regionaal mobiliteitsprogramma. n Optimale inzet van de OV-concessie Zuidoost Brabant voor de bereikbaarheid van de regio. n Meer aandacht en inzet op verkeersveiligheid.

n

continu proces Q3 n Q3 n continu proces

- BrabantStad - Provincie - Brainport Development - Onderwijsinstellingen

n

WAT DOEN WE HIERVOOR? Gemeenten n Zetten de OV-concessie optimaal in voor de bereikbaarheid van de regio, door business cases aan te leveren. n Leveren inhoudelijke inbreng in het regionaal verkeerskundig team (RVT). n Uitvoeren verkeersveiligheidsprojecten. Metropoolregio Eindhoven n Organiseren proces om bijdrage te kunnen ontvangen van de provincie (regionale mobiliteitsagenda en -programma). n  Organiseren proces voor gezamenlijke inzet verkeersveiligheid. (Regionaal verkeersveiligheidsplan) n Signaleren van kansen voor benutten van financieringsstromen vanuit het Rijk. n  Stimuleren van actieve lobby door BrabantStad (gemeenten en regionale partners) bij provincie en Rijk. n  Deelnemen aan Tactisch ontwikkelteam van de OV-concessie en organiseren van de input vanuit de 21 gemeenten (vanuit de GGA-coördinator).

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

n

Q4 Q4 n continu proces n continu proces n n

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN Programmateam Bereikbaarheidsagenda Zuidoost Brabant n Inbrengen resultaten programmateam bereikbaarheidsagenda in de bestuurlijke overleggen. n Voeden van de landingsplaats Brainport Smart Mobility door het portefeuillehoudersoverleg met problemen en opgaven waarvoor een innovatieve oplossing mogelijk is (probleem zoekt innovatieve oplossing). Omgekeerd zoekt de landingsplaats Brainport Smart Mobility bij het portefeuillehoudersoverleg naar problemen die passen bij nieuwe oplossingen (innovatieve oplossing zoekt probleem voor implementatie of development). n Monitoren, rapporteren en actualiseren uitvoering van het Projectenboek. n Bewaken van de voortgang en de adaptiviteit van de bereikbaarheidsagenda. n  Zorgen voor een inventief en betrouwbaar mobiliteitssysteem met bijbehorende opgaven en projecten. n Voeren van actieve lobby voor de financiering.

Samenwerkingsakkoord 2019-2022, Bereikbaarheidsagenda Brainport Duurzaam Slim Verbonden

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING - Stuurgroep Bereikbaar-heidsagenda bestaat uit Antoinette Maas (Helmond, voorzitter), Tonny Meulensteen (Laarbeek), Monique List (Eindhoven), Kees Marchal (Valkens-waard) en Wim van der Linden (Bladel), Ad van Beek (Oirschot). - Ambassadeur verkeersveiligheid: Helm Verhees (gemeente Deurne). Hij vertegenwoordigt de regio bij provinciale overleggen op het gebied van verkeersveiligheid. Voorgedragen vanuit het portefeuillehouders-overleg. - Tactisch ontwikkelteam zorgt voor optimale inzet van het busvervoer in de regio. - Het RVT zorgt voor een optimale inzet van ons mobiliteitssysteem bij evenementen en calami-teiten, waardoor de weggebruiker zo min mogelijk overlast ervaart.

22

THEMA MOBILITEIT

Doorontwikkelen van het regionaal mobiliteitssysteem WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

DIT DOEN WE MET:

n

Q2

- BrabantStad - Provincie - Brainport Development - Onderwijsinstellingen

n

Q4 Q4

n  Het gezamenlijk beeld op het regionaal mobiliteitssysteem doorontwikkelen (2030 en richting 2040).

-

Dit in aansluiting op ruimtelijke visies vanuit de subregio’s en de drie regionale thema’s van de Metropoolregio Eindhoven. Streefbeeld mobiliteit.

n  Het realiseren van een toekomstgericht en duurzaam mobiliteitssysteem.

- Regionaal plan “Duurzame energie ten behoeve van mobiliteit” in het kader van het klimaatakkoord. - Regionale organisatie o.a. krachtenbundeling en uitvoering financiering Regionale Mobiliteitsagenda.

WAT DOEN WE HIERVOOR? Gemeenten n Brengen regionaal standpunt in bij overleggen/programma’s/projecten die bijdragen aan de regionale ambitie. n Leveren een inhoudelijke bijdrage aan de ontwikkeling van het toekomstgericht en duurzaam mobiliteitssysteem. n  Zorgen voor verbindingen met thema’s die invloed hebben op het mobiliteitssysteem binnen de eigen gemeenten en subregio Metropoolregio Eindhoven n  Inventariseren en delen trends en ontwikkelingen. n Ontwerpen en organiseren proces om te komen tot een Streefbeeld mobiliteit. n Coördineren van de mobiliteits-opgaven uit het klimaatakkoord en afstemmen met de RES van de Metropoolregio Eindhoven. n  Zorgen voor kennisdeling over het regionaal mobiliteitssysteem.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

n

RICHTINGGEVENDE DOCUMENTEN Programmateam Bereikbaarheidsagenda Zuidoost Brabant  orgen ervoor dat projecten uit de Z Bereikbaarheidsagenda bijdragen aan het realiseren van het toekomstgericht en duurzaam mobiliteitssysteem. n Signaleren ontwikkelingen die van invloed zijn op het mobiliteitssysteem en brengen deze in bij het proces. n Leveren input van relevante strategische agenda’s in de regio en de subregio’s. n

Samenwerkingsakkoord 2019-2022, Bereikbaarheidsagenda Brainport Duurzaam Slim Verbonden

ORGANISATIE VAN DE SAMENWERKING - Portefeuillehoudersoverleg Mobiliteit en de Stuurgroep Bereikbaarheidsagenda. - Koploper mobiliteit en energietransitie: Vacant. Trekker van dit onderwerp en vertegenwoordiger bij regionale overleggen.

23

6 | thema energietransitie

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

Inleiding, waarom doen we dit? De komende decennia moet een overstap plaats vinden naar een duurzame energievoorziening. Het belang in de energietransitie is meerledig: we hebben een betrouwbare energietoevoer nodig en moeten gelijktijdig onze energieconsumptie sterk verminderen om de maatschappij draaiende te houden. Daarnaast biedt de transitie zelf kansen voor bedrijven en nieuwe werkgelegenheid in de regio. Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95% gereduceerd zijn en is het streven om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49% te verminderen. De afspraken die we gemaakt hebben in het Samenwerkingsakkoord sluiten hierbij aan: "De regio wil koploper zijn in de energietransitie, met als einddoel om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap zullen we uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990." In het Klimaatakkoord wordt invulling gegeven aan de nationale doelen en afspraken. Afgesproken is om in 2030 in Nederland 49 terawattuur (TWh) op zee en 35 TWh duurzame elektriciteit op land op te wekken en de warmtevoorziening in de gebouwde omgeving te verduurzamen. Alle 30 regio’s dragen hieraan bij en stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie (RES) op. Elke twee jaar wordt de RES bijgesteld op basis van nieuwe inzichten, innovaties en ervaringen. Zo ontwikkelt de RES zich stapsgewijs.

Samenhang met andere thema’s We zien duidelijke koppelingen met de andere thema’s die in dit werkprogramma worden opgepakt. De koppeling met transitie landelijk gebied ligt voor de hand, enkele voorbeelden daarvan zijn dat de RES input geeft voor bestuurlijke keuzes in onder meer omgevingsvisies en omgevingsplannen . Het thema heeft een plek in het regionaal Streefbeeld voor het landelijk gebied. Ook is er een logisch verband tussen energietransitie en het thema economie. Zoals aangegeven werken we samen met Brainport Development om gemeenten te informeren over innovatieve producten en technologielijnen. Ook zijn we in gesprek met de arbeidsmarktregio’s en Brainport Development om het thema arbeidsmarkt en energietransitie te agenderen. Mobiliteit tot slot is niet als apart onderwerp in de RES benoemd. Extra aandacht vragen de maatregelen die buiten de klassieke scope van ‘mobiliteit’ vallen. Denk aan de aanpak van laadinfrastructuur, afspraken over alternatieve laad- en tankinfra (o.a. waterstof), het stimuleren van ‘zero-emissie’ binnen de invloedssfeer van de gemeente (bijvoorbeeld het eigen wagenpark) en het inzetten op de werkgeversaanpak. Hierbij worden met werkgevers afspraken gemaakt over het verplaatsingsgedrag van hun medewerkers.

Deze punten worden meegenomen in de Regionale Mobiliteitsagenda en het bijbehorende Regionale Mobiliteitsprogramma, inclusief het opstellen van een regionaal plan ‘Duurzame energie ten behoeve van mobiliteit’.

Welke gezamenlijke opgaven hebben we?

Figuur 3, Uitkomst stellingen Metropoolconferentie 7 oktober 2020

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

Binnen het thema energietransitie ligt de focus op het opleveren en vervolgens actualiseren van de RES. De gemeenten verankeren de RES in hun ruimtelijk beleid. Uiteindelijk doel van de regionale samenwerking binnen dit thema is te komen tot versnelling in de uitvoering van de energietransitie. Deze opgave gaan we aan met onze 21 gemeenten, 2 waterschappen, provincie, netbeheerder Enexis, samen met onze inwoners, bedrijven en kennisinstellingen.

25

1. Opleveren en doorontwikkelen van de RES

2. Versnellen van de energietransitie door het verbinden van partijen

De RES geeft aan welke doelen we als samenwerkende overheden voor 2030 gaan realiseren op het gebied van grootschalige opwek van zon- en windenergie, de warmtetransitie en energiebesparing. Ook geeft de RES een eerste doorkijk naar 2050. We spreken tevens leidende principes af, zoals het lokaal terug laten vloeien van opbrengsten uit duurzame vormen van (grootschalige) energie opwekking.

Door het versterken van de samenwerking tussen gemeenten en andere stakeholders willen we komen tot versnelling in de uitvoering van initiatieven. De samenwerking met de verschillende georganiseerde stakeholders, zoals de BMF, ZLTO, VNO/NCW, de BOM, TU/e, Fontys, Jong RES, de energiecoöperaties en de woningcorporaties in de regio, wordt verder geïntensiveerd. We werken samen met Brainport Development om gemeenten beter te informeren over innovatieve producten en technologielijnen. Doel is te komen tot versnelling van innovaties zoals opgenomen in de Brainport Actie Agenda en daarmee de doelen uit de RES dichterbij te brengen. Om te komen tot daadwerkelijke realisatie van initiatieven is het ook van belang dat gemaakte afspraken worden verankerd in het gemeentelijk (omgevings-)beleid.

De RES 1.0 moet op 1 juli 2021 zijn vastgesteld door de raden, provincie en waterschappen. Dit is een vervolgstap op de concept-RES. n Voor het onderdeel grootschalige opwek van duurzame energie

hebben we in de concept-RES een verkenning uitgevoerd om te komen tot zoek-gebieden. Vervolgonderzoek en goed overleg met betrokkenen moet uitwijzen welke locaties het meest geschikt zijn. Hiervoor doorlopen we een PlanMER-traject. Dit traject zal naar verwachting pas in april 2021 zijn afgerond. Hiermee ontstaat spanning met de deadlines van het Rijk voor inleveren van de RES 1.0. We spannen ons maximaal in om de planning te halen. n

Bij duurzame energieprojecten is lokaal eigendom en financiële participatie een belangrijk thema. Vanuit het RES-proces worden gemeenten ondersteund om (afgestemde) beleidskaders te ontwikkelen. Ook komt de vraag aan de orde hoe we omgaan met verdeling van lusten en lasten en hoe we participatie van burgers organiseren.

n Voor het onderdeel besparing stellen we in het kader van de RES

energiebesparingsplannen op. Hierbij werken we samen met de verschillende stakeholders, zoals woningcorporaties, energiecoöperaties, VNO/NCW en Brainport Development. n Ook de warmtetransitie is nog volop in beweging. In de RES 1.0

geven wij inzicht in de mogelijke wisselwerking tussen lokale warmtebronnen en de regionale bronnen en infrastructuren en welke scenario’s voor warmtevoorziening er daarbij zijn. De uitwerking vindt plaats op lokaal niveau, in de gemeentelijke Transitievisies Warmte die uiterlijk eind 2021 gereed moeten zijn. Gemeenten maken op basis van deze Transitie-visies Warmte samen met hun partners uitvoeringsplannen, waarin de acties op buurt- en wijkniveau worden uitgewerkt.

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

waar staan we nu? In het Samenwerkingsakkoord 2019-2022 zijn voor het thema Energietransitie de volgende acties/afspraken opgenomen: Als regio stellen we een Regionale Energie Strategie (RES) op. In de RES staat de energieopgave van een regio centraal. De RES bevat het energieverbruik en de CO2-uitstoot van de regio, het potentieel aan duurzame opwekking en de concrete plannen om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. n Ook spreken we randvoorwaarden af, zoals het lokaal herinvesteren van opbrengsten uit duurzame vormen van (grootschalige) energieopwekking (sociale innovatie). n Er komt versnelling in de initiatieven rond drie gedefinieerde projecten voor productie van (grootschalige) duurzame energie, door: - partijen met elkaar te verbinden, - initiatieven te ondersteunen die a) uitrolbaar zijn en massa creëren en b) significant sterker worden dankzij een bijdrage van de regio. n We wisselen kennis en kunde uit op vraagstukken als het omgaan met windenergie en grootschalige zonneparken, aardgasvrij krijgen van (nieuwbouw)wijken, maken van afspraken met woningcorporaties en het stimuleren van particulier/lokaal initiatief. n

26

2019 GEREALISEERD

2021 GEREALISEERD

2022 TE REALISEREN

2022 TE REALISEREN

- Opzetten organisatie RES (Stuurgroep, Programmateam, werkgroepen), inclusief aanhaking stakeholders - Analyses op de thema’s Besparing, Grootschalige opwek en Warmte. - Inrichten regionale GIS-tool - Communicatie en participatie, m.n. gericht op colleges van B&W, gemeenteraden en stakeholder. ----------------------------------------------

- Analyses gereed - Concept-RES vastgesteld door de 21 gemeenten, provincie en 2 waterschappen - Concept-RES ingediend bij het Rijk. - Start planMER-traject

- Afronden planMER - Opleveren document RES 1.0 - Vaststelling RES 1.0 - RES 1.0 aanbieden aan het Rijk - Bestuurlijke keuzes voor zoekgebieden grootschalige duurzame energie - Doorontwikkeling RES

- Concretisering afspraken zoekgebieden - Doorontwikkeling naar RES 2.0

---------------------------------------------- Verkenning modellen lokaal eigendom en participatie

---------------------------------------------Afspraken over werkwijze voor uitvoering van grootschalige energieprojecten, inclusief randvoorwaarden zoals: - Maximaal draagvlak creëren (inwoners breed betrekken en voorzien van alle relevante informatie) - Maximaal benutten van de revenuen (iedereen in de regio moet mee kunnen doen en meeprofiteren) - Maximaal lokaal eigendom realiseren

------------------------------------------

----------------------------------------------

27

----------------------------------------------

>>>

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

2019 GEREALISEERD

2020 GEREALISEERD

2021 TE REALISEREN

2022 TE REALISEREN

- Vanuit regionale Taskforce energietransitie (met kennisinstellingen, bedrijfsleven en Brainport Development) initiatieven voorbereid zoals traject ledverlichting voor openbare verlichting

- Presentatie bij portefeuillehouders over productinnovaties en technologielijnen i.s.m. Brainport Development, met als doel versnelling te brengen, bijvoorbeeld doordat gemeenten als launching customer optreden - De taskforce energietransitie is overgegaan in regionaal stake-holdersoverleg, met maatschappelijke partners betrokken bij het RES-proces ----------------------------------------------

- In het traject naar RES 1.0 gaan we sterker inzetten op de verbinding met alle stakeholders, ook op het gebied van innovatie. Hierin trekken we samen op met Brainport Development

- Vervolg afspraken met stakeholders

---------------------------------------------

---------------------------------------------(Financiële) ondersteuning onderzoek en procesbegeleiding proces grootschalige zon en wind in de Kempen. Dit dient als voorbeeld voor het RES-proces

---------------------------------------------- Betrokken bij traject ‘Energiecorridor A58’ als voorbeeld voor duurzaamheidsmaatregelen bij andere snelwegen - Financiële bijdrage aan onderzoek/verkenning VNO/NCW naar verduurzaming bedrijventerreinen en kennisuitwisseling - Financiering juridisch onderzoek naar het vestigen van een voorkeursrecht gemeenten voor twee zoeklocaties - Verkenning alternatieven digitaal Energieloket

Namens het portefeuillehoudersoverleg, ---------------------------------------------- Verkenning varianten over samenwerking tussen gemeenten en stakeholders op de verschillende taken voortvloeiend uit de RES. -O  rganiseren bestuurlijke gesprek ---------------------------------------------- Zorgen voor verbinding en lobby bij concrete initiatieven. De trekkersrol van projecten ligt bij de gemeenten

---------------------------------------------- Faciliteren besluitvormingsproces over samenwerking op de verschillende taken voortvloeiend uit de RES

---------------------------------------------- Zorgen voor verbinding en lobby bij concrete initiatieven. De trekkersrol van projecten ligt bij de gemeenten

Doorlopend: kennisuitwisseling, in afstemming met de RES-werkgroepen Besparing, Grootschalige opwek, Warmte en Participatie & eigendom. Denk aan de organisatie van masterclasses, het (laten) opstellen van voorbeeld beleidsteksten en het delen van succesvolle aanpakken

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

------------------------------------------------------------

28

Frans Kuppens Voorzitter

Rik Thijs Vice-voorzitter

Stef Luijten Vice-voorzitter ------------------------------------------------------------

THEMA ENERGIETRANSITIE

Opleveren en doorontwikkelen Regionale Energiestrategie (RES) - 1 WAT WILLEN WE BEREIKEN? (RESULTATEN)

PERIODE

Een door alle 21 gemeenten, 2 waterschappen en provincie gedragen RES 1.0. Deze bestaat uit de volgende onderdelen: n  Energiebesparingsplannen voor de doelgroepen wonen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed. n  Een verdere concretisering van de zoekgebieden, op basis van:

- inhoudelijke onderbouwing van de zoekgebieden op basis van milieu-effecten (PlanMER) en meekoppelkansen (zoals nieuwe economische dragers, natuurontwikkeling en klimaatadaptatie); - doorrekening van de netinfrastructuur voor een overzicht van de verwachtte tijd, kosten en ruimtebeslag; - participatieproces (formeel en informeel). n  Regionale Structuur Warmte, met een overzicht van regionale/inter-gemeentelijke warmtebronnen en

infrastructuur. Met daarnaast inzicht in hoe vraag, aanbod en infrastructuur (bron en afnemer) gematched kunnen worden en welke scenario’s voor warmtevoorziening er daarbij zijn. De Regionale Structuur Warmte geeft input voor de Transitievisies Warmte die de individuele gemeenten opstellen. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Basisinformatie en handvaten voor gemeenten om tot (afgestemde) beleidskaders te komen voor financiële participatie/lokaal eigendom van grootschalige duurzame energieprojecten. Hier komt ook de vraag aan de orde hoe we omgaan met verdeling van lasten en lusten en hoe we participatie van burgers organiseren. Ook wordt onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen en de wenselijkheid van een energiefonds en/of een (sub)regionale ontwikkelmaatschappij. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Raadsleden, inwoners, belangenorganisaties, bedrijven en kennisinstellingen zijn betrokken via werkateliers, inloopbijeenkomsten, raadsbijeenkomsten en webinars. Via de MER-procedure is inspraak ook formeel geregeld.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Een eenduidig, actueel en toegankelijk overzicht van alle relevante data m.b.t. de energietransitie (GIS-tool). ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Monitoring over de voortgang van de RES. Hierbij wordt aangesloten bij de monitoringstools die vanuit het Nationaal Programma RES en de provincie worden ontwikkeld en de data ondersteuning vanuit de ODZOB. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Start doorontwikkeling RES naar RES 2.0 (wordt vervolgd in 2022).

Werkprogramma 2021 // Metropoolregio Eindhoven

Q1: Teksten RES 1.0 gereed Q2: Besluitvorming over RES 1.0

Q3: RES 1.0 naar Rijk

-----------------------------Q1/Q2.

DIT DOEN WE MET: - Provincie - 2 Waterschappen - Enexis - Alle betrokken stakeholders, zoals woningcorporaties, lokale energiecoöperaties, bedrijven, kennisinstellingen, terreinbeheerders/ eigenaren en maatschappelijke organisaties