Concept visie Son en Breugel 26052021

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

Omgevingsvisie Son en Breugel, OOg op een zonnige toekomst! Concept-ontwerp omgevingsvisie

26 mei 2021

1

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

COLOFON

2

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ................................................................................................................................................... 5 1.1. De Omgevingswet en de omgevingsvisie ................................................................................................ 5 1.2. Rol en sturingsfilosofie ........................................................................................................................... 5 1.3. Procesbeschrijving ................................................................................................................................. 6 Fasen ....................................................................................................................................................... 6 Analyse .................................................................................................................................................... 6 Participatiesessies .................................................................................................................................... 6 Vervolgproces........................................................................................................................................... 7 1.4.

Leeswijzer .............................................................................................................................................. 7

2.

De kracht van Son en Breugel ................................................................................................................... 8 2.1. Son en Breugel in historische en geografisch perspectief ........................................................................ 8 2.1.1. Inleiding .......................................................................................................................................... 8 2.1.2. Positie in de regio ............................................................................................................................ 8 2.2. Identiteit en kernkwaliteiten ................................................................................................................ 10 Inleiding ................................................................................................................................................. 10 Dorps wonen in een dynamische regio .................................................................................................... 10 Een sterke sociale cohesie ....................................................................................................................... 10 Leven in het groen ..................................................................................................................................

10 Natuur en landbouw in het buitengebied ................................................................................................ 10 Een sterke economie ............................................................................................................................... 11 Duurzaam Son en Breugel ....................................................................................................................... 11 2.3. Maatschappelijk krachtenveld .............................................................................................................. 11 Inleiding ................................................................................................................................................. 11 Evenwichtige bevolkingsopbouw – kwalitatieve woningbouwopgave ...................................................... 11 Agrarisch gebied onder druk ................................................................................................................... 12 Kwaliteit en toegankelijkheid van natuurgebieden en het Dommeldal ..................................................... 12 Klimaat ..................................................................................................................................................

12 Mobiliteit ............................................................................................................................................... 13 Economie: profilering Ekkersrijt............................................................................................................... 13 Economie: aantrekkelijkheid dorpscentrum Son ...................................................................................... 14 Milieu, gezondheid en veiligheid onder druk............................................................................................ 14

3.

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst! ............................................................. 15 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................... 15 3.2. OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven ................................................................................. 16 3.3. OOg voor het fraaie landschap – cultuurlandschap aan de Dommel ...................................................... 16

3

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

3.4. OOg voor de duurzame economie – etalage van de Brainportregio....................................................... 16 4.

Thematische uitwerking ......................................................................................................................... 17 4.1. Inleiding ............................................................................................................................................... 17 4.2. OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven ................................................................................. 17 4.2.1. Toekomstbestendige woonomgeving............................................................................................. 17 4.2.2. Vitaal en sociaal ............................................................................................................................ 18 4.2.3. Gezond en veilig ............................................................................................................................ 19 4.3. OOg voor het fraaie landschap – Cultuurlandschap aan de Dommel ..................................................... 20 4.3.1. Bodem, water en klimaatadaptatie ............................................................................................... 20 4.3.2. Beleving van natuur, landschap en cultuurhistorie ......................................................................... 20 4.3.3.

Energietransitie............................................................................................................................. 22 4.4. OOg voor een duurzame economie – etalage van de dynamische Brainportregio.................................. 24 4.4.1. Circulaire economie....................................................................................................................... 24 4.4.2. Ontmoetend winkelen ................................................................................................................... 25 4.4.3. Regionale bereikbaarheid.............................................................................................................. 25 Omgevingsvisiekaart Son en Breugel, OOg op een zonnige toekomst! ......................................................... 27

5.

Koers per deelgebied .............................................................................................................................. 29 5.1. Inleiding ............................................................................................................................................... 29 5.2. Woongebieden .................................................................................................................................... 31 5.3. Centrum Son en Breugel ...................................................................................................................... 35 5.4. Ekkersrijt.............................................................................................................................................. 39 5.5. Sonniuswijk.......................................................................................................................................... 44 5.6. Bos- en natuurgebied Oud Meer .......................................................................................................... 50 5.7. Breugel (zuid)oost / Beekdal de Dommel .............................................................................................. 52

6. Uitvoeringsparagraaf en monitoring ............................................................................................................ 57 6.1. Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten ............................................................................... 57 6.2. Monitoring en evaluatie ....................................................................................................................... 60 6.3. Grond en financiën............................................................................................................................... 61 Bijlage I – Historische ontwikkeling ................................................................................................................. 62 Bijlage II – NOVI en POVI ................................................................................................................................. 64 Bijlage III – Identiteit en kernkwaliteiten ......................................................................................................... 66 Bijlage IV – Maatschappelijk krachtenveld ....................................................................................................... 70

4

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

1. Inleiding 1.1. De Omgevingswet en de omgevingsvisie Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze wet bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De wet regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Ook ‘nieuwe’ thema’s zoals klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheid en veiligheid worden in de Omgevingswet verbonden met brede maatschappelijke opgaven. Met de Omgevingswet wordt het stelsel van ruimtelijke regels volledig herzien. Dit vraagt om een andere werk- en denkwijze van overheden, maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven. Er zijn straks minder regels die overzichtelijker zijn te bekijken en er is meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk. De integrale afweging van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’ De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Deze instrumenten worden de ‘kerninstrumenten’ genoemd. Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten, die voortvloeien uit de Omgevingswet, is de omgevingsvisie.

In de omgevingsvisie zetten we ‐samen met onze inwoners, ondernemers, partners en gebruikers- de integrale koers uit op weg naar de toekomst (denk aan 2050), gericht op een fysieke leefomgeving waarin mensen gelukkiger, gezonder en veiliger zijn. De bestaande kwaliteiten van de gemeente Son en Breugel vormen daarbij het vertrekpunt. Wij willen met een heldere visie aangeven waar we met onze gemeente naartoe willen. Zo kunnen we onze positie bepalen en ‐waar dat nodig is ‐stelling nemen over de inrichting van onze fysieke leefomgeving.

1.2. Rol en sturingsfilosofie De omgevingsvisie geeft een toekomstbeeld van de gemeente in 2050. Het is ook een realistisch verhaal, want de omgevingsvisie gaat in op de benodigde initiatieven en inspanningen voor essentiële hoofdopgaven in de komende tien jaar. De gemeente stelt de omgevingsvisie samen op met de samenleving en voert de omgevingsvisie uit met de samenleving. De omgevingsvisie biedt daarom een ‘flexibel raamwerk’ (met ‘spelregels’) voor nieuwe ontwikkelingen met heldere uitgangspunten voor alle partijen. De omgevingsvisie is de toetssteen waarlangs plannen, projecten en initiatieven zullen worden gelegd en beoordeeld, maar vormt ook een enthousiasmerende uitnodiging naar de samenleving. Kortom, het is een ‘integraal inspiratie- en afwegingskader’ en een bruikbare opmaat voor de andere kerninstrumenten zoals het omgevingsplan. De omgevingsvisie is het vliegwiel om de eerste stappen richting de toekomst te zetten en duidelijk te maken welke vervolgstappen nodig zijn. Het is dan ook belangrijk de omgevingsvisie te plaatsen in het geheel van de beleidscyclus. Zo vormt de omgevingsvisie de beleidsmatige basis voor het omgevingsplan en eventuele (omgevings)programma’s. Ook wordt de omgevingsvisie periodiek gemonitord en geëvalueerd. De omgevingsvisie is dus nooit ‘af’. We blijven er samen met de samenleving aan schaven.

5

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

1.3. Procesbeschrijving Fasen Om te komen tot de omgevingsvisie voor Son en Breugel is een aantal stappen doorlopen. In de eerste fase is de huidige situatie van de gemeente Son en Breugel in beeld gebracht. Op basis hiervan zijn de kernkwaliteiten, identiteiten en aandachtspunten voor de toekomst van Son en Breugel benoemd. Dit hebben we zowel thematisch als gebiedsgericht aangepakt. In de tweede fase zijn de opgaven opgehaald waar de gemeente voor staat. De mogelijke manieren om deze opgaven het hoofd te bieden zijn verder uitgediept, waarbij mogelijke kansen en dilemma’s zijn verzameld. De derde fase stond in het teken van het uitdenken van de visie op Son en Breugel voor de toekomst. Fase vier omvat tot slot de terinzagelegging van de ontwerp-omgevingsvisie en de vaststelling van de omgevingsvisie.

Analyse In de verkenning van de eerste fase is het huidige gemeentelijk beleid en relevant regionaal en nationaal beleid geanalyseerd. Deze verkenning is aangevuld met een analyse van de maatschappelijke ontwikkelingen en trends waarop de gemeente wil of moet inspelen. Hiermee is samengevat welke thema’s er in de omgevingsvisie meegenomen worden. Daarnaast is een gebiedsanalyse en een dataanalyse uitgevoerd. Deze analyse geeft een beeld van de huidige situatie weer en is een belangrijke onderlegger voor de omgevingsvisie. De bestaande kwaliteiten en aandachtspunten van Son en Breugel dienen namelijk als uitgangspunt voor de omgevingsvisie. Op basis van deze verkenning, aangevuld door de resultaten uit de eerdere participatiesessies, is toegewerkt naar drie centrale waarden die de gemeente typeren en samen zorgen voor OOg op een zonnige toekomst in Son en Breugel. Het OOg wordt dan ook als kapstok gebruikt voor de omgevingsvisie.

Participatiesessies We zijn in april 2019 begonnen met brede, ambtelijke sessies. Met de verschillende themaexperts binnen de gemeente zijn we aan de slag gegaan met de belangrijkste waarden, kwaliteiten en opgaven van de gemeente Son en Breugel. We hebben dezelfde onderwerpen besproken met college en raad. In de Eerste Week van de Omgevingsvisie (juli 2019) hebben we drie externe participatiesessies georganiseerd; met de ketenpartners en buurgemeenten, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners. Tijdens deze sessies hebben we hen geïnformeerd over de Omgevingswet en de omgevingsvisie maar vooral bij hen de kernkwaliteiten en identiteiten van Son en Breugel opgehaald. In de tweede fase heeft eind 2019 eenzelfde cyclus (ambtelijke sessies, college, raad en externe participatie) plaatsgevonden. Aan de hand van themasessies hebben we opgaven en deelgebieden uitgediept. In december 2019 was de Tweede Week van de Omgevingsvisie. In het interactieve deel stond het ophalen van kansen en zorgen, voor de gemeente als geheel en per deelgebied, centraal. Deze input hebben we gebruikt om de bouwstenen te toetsen en met name op te halen waarover consensus bestaat en over welke kansen en dilemma’s we in de omgevingsvisie nog keuzes moeten maken.

In de derde fase, in 2020 en begin 2021, hebben we de ambities die we in ieder geval wilde opnemen in de omgevingsvisie opgeschreven en de openliggende vraagstukken verder uitgediept wat heeft geleid tot een keuzedocument. Tijdens een derde participatieronde, in maart 2021, hebben we de visie 6

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

op hoofdlijnen aan ketenpartners en buurgemeenten en aan de samenleving – inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties – voorgelegd. We hebben dezelfde onderwerpen ook besproken met college en raad.

Vervolgproces Voor u ligt de concept-ontwerp-omgevingsvisie voor Son en Breugel. In de volgende weken bespreken we de visie met de ambtelijke organisatie om ‘de laatste puntjes op de i te zetten’. Na verwerking zal de ontwerp-omgevingsvisie formeel aan het bestuur wordt voorgelegd. Na de terinzagelegging van het ontwerp zullen eventuele zienswijzen worden beantwoord en zo mogelijk worden verwerkt. Tot slot stelt de raad de omgevingsvisie vast en wordt deze in het DSO geplaatst.

1.4. Leeswijzer In deze paragraaf wordt de verdere opbouw van de omgevingsvisie beschreven. De concept-ontwerpomgevingsvisie is het resultaat van een samenwerking tussen de inwoners van Son en Breugel en de gemeente. Daarom spreken we in de ‘wij-vorm’ waarbij we bedoelen de gemeente en de inwoners. Als het alleen om de gemeente gaat, zeggen we dat ook. Hoofdstuk 2 omvat een beschrijving van de kracht van Son en Breugel. Wat maakt Son en Breugel tot Son en Breugel, wat is het DNA, en waarom is dat bijzonder? Daarom is een aantal karakteristieke elementen beschreven die de belangrijkste kwaliteiten vormen van onze leefomgeving. Deze kwaliteiten willen we behouden en vormen daarom het vertrekpunt op weg naar de toekomst. Vervolgens wordt het maatschappelijk krachtenveld beschreven zoals we dat in Son en Breugel ervaren. Welke veranderingen spelen in onze samenleving, welke aandachtspunten zijn er voor onze gemeente en welke krachten kunnen we nu misschien nog onvoldoende inschatten? Deze paragraaf kan worden gelezen als toelichting op de aanleidingen voor het opstellen van een omgevingsvisie. In hoofdstuk 3 is vervolgens de feitelijke visie op de koers voor Son en Breugel voor de lange termijn beschreven: de stip op de horizon op weg naar het jaar 2050. In dit hoofdstuk vindt u ook de omgevingsvisiekaart.

Op deze kaart zijn de voornaamste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente weergegeven. In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste ambities per thema voor de hele gemeente beschreven. In hoofdstuk 5 zijn de ambities uit gewerkt voor de verschillende deelgebieden. Tot slot geeft hoofdstuk 6 een toelichting op de manier waarop we de ambities uit de omgevingsvisie kunnen verwezenlijken. Welke mogelijkheden zijn er? Waar moeten we met u over nadenken? In dit laatste hoofdstuk vindt u ook een toelichting op aspecten die nog moeten worden uitgewerkt of waar de gemeente al mee bezig is. Dit kan een concreet project zijn, een onderzoeksagenda of soms alleen maar een thema of onderwerp. Tot slot staat hier een eerste aanzet voor de manier waarop de gemeente deze visie gaat verwerken in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan).

7

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

2. De kracht van Son en Breugel 2.1. Son en Breugel in historische en geografisch perspectief 2.1.1. Inleiding Een belangrijk doel van de omgevingsvisie is om het karakter, het eigene, van Son en Breugel in de toekomst te behouden en waar mogelijk te versterken. Om die kwaliteiten goed te kunnen plaatsen bekijken we eerst Son en Breugel in historisch perspectief (zie bijlage I) en geografisch perspectief, namelijk Son en Breugel in de regio.

2.1.2. Positie in de regio Son en Breugel is geen eiland. Het is belangrijk verder te kijken dan de gemeentegrens. Son en Breugel zelf ligt direct ten noorden van de stad Eindhoven, aan het beekdal van de Dommel. De gemeente wordt doorsneden door de snelweg A50. Aan de noordzijde wordt Son en Breugel begrensd door de gemeente Meierijstad, aan de oostkant door Nuenen en aan de westzijde door Best. Binnen de regio wordt de gemeente Son en Breugel gekenmerkt door het natuurlijke groene landschap dat als uitloopgebied dient van het stedelijke gebied.

Daarnaast huisvest Son en Breugel het bedrijventerrein Ekkersrijt dat een bovenregionale economische functie heeft in de Brainportregio. Hier zijn onder andere Sciencepark en de Meubelboulevard gevestigd. De Brainportregio is een innovatieve hightech kennisregio met een bijzondere betekenis voor de Nederlandse economie. De Brainport Eindhoven is in 2016 door het Rijk erkend als één van de drie zogenaamde ‘Mainports’, waarmee het economisch belang op nationaal niveau is vastgelegd. Het is de ambitie om, samen met kennisinstituten en het bedrijfsleven, de 8

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

Brainportregio verder te ontwikkelen tot een (economische) wereldspeler. Hierbij wordt niet alleen naar de kennis- en innovatiecampussen gekeken. Juist het unieke samenspel van stad en platteland met haar cultuurhistorische, groene rijkdom en levendige dorpskernen wordt gezien als een sterke kwaliteit. Het uitgangspunt van de Metropoolregio Eindhoven is dat wordt ingezet op het vergroten van de internationale allure en tegelijkertijd op de regionale eigenheid. De kwaliteiten van de afzonderlijke gemeenten zijn aangrijpingspunt voor de ruimtelijke strategieën. Het is noodzaak om intensief samen te werken, aangezien de ruimtelijke thema’s van wonen, voorzieningen, economie en mobiliteit een gemeente overschrijdende ruimtelijke weerslag hebben. In zes brede thema’s is uitgewerkt wat de regio gaat/blijft doen om haar ambities dichterbij te brengen: 1. economisch vestigingsklimaat; 2. aantrekkelijke woon- en leefomgeving; 3. verweving tussen stad en land – beleefbaarheid mozaïeklandschap; 4. goede infrastructuur en bereikbaarheid; 5. gezonde leefomgeving en klimaatbestendigheid en; 6. energieneutraal. Door de regio worden veel van deze thema’s ook in de praktijk gezamenlijk opgepakt.

Denk aan de Regionale Energie Strategie (RES) om zoekgebieden voor duurzame energieopwekking aan te wijzen, het MIRT-traject om de bereikbaarheid te verbeteren, de Woondeal/Versnellingsopgave om de regionale woningbouwopgave (versneld) aan te pakken, de ontwikkeling van het natuurlijk landschap in het Van Gogh Nationaal Park en de ontwikkeling en profilering van bedrijventerreinen, campussen, etc. binnen de Brainportregio. Tot slot moeten we de ontwikkelingen op landelijk en provinciaal niveau, vastgelegd onder andere in de NOVI en de POVI (zie bijlage II), meenemen. Het Rijk stelt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) dat Nederland in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving moet bieden en economisch moet kunnen floreren. Met de NOVI wordt toegewerkt naar de verdere ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland. Hierbij worden drie inrichtingsprincipes gehanteerd: 1. combineren boven enkelvoudig; 2. kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en; 3. afwentelen voorkomen. De provincie Noord-Brabant stelt in haar Provinciale Omgevingsvisie (POVI) één basisopgave en dat is ‘werken aan veiligheid, gezondheid en omgevingskwaliteit’ en daarnaast zijn er vier hoofdopgaven: 1. werken aan de Brabantse energietransitie 2. werken aan een klimaatbestendig Brabant 3. werken aan de slimme netwerkstad 4. werken aan een concurrerende, duurzame economie.

Om deze ontwikkelingen goed vorm te geven streeft de provincie naar een ‘diepe, ronde en brede manier van kijken’, waarbij integraal en vanuit een gebiedsgerichte insteek opgaven worden opgepakt, hierin alle schaalniveaus van de fysieke en sociale leefomgeving worden meegenomen en alle relevante partijen worden betrokken.

9

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

2.2. Identiteit en kernkwaliteiten Inleiding In deze paragraaf beschrijven we kort en bondig de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente, die we in de eerste fase van het omgevingsvisietraject hebben opgehaald. Een nadere toelichting vindt u in bijlage III. Deze kwaliteiten vormen de fundering voor de koers van Son en Breugel op weg naar 2050.

Dorps wonen in een dynamische regio Son en Breugel ligt op korte afstand ten noorden van Eindhoven, in een regio die economisch gezien volop in ontwikkeling is. Dit biedt volop werkgelegenheid, onder andere op het innovatieve bedrijventerrein Ekkersrijt. Son en Breugel zelf kenmerkt zich echter ook als een dynamisch landelijke gemeente met een hoogwaardig woon- werk- en leefmilieu in een prachtig, groen cultuurhistorisch landschap. Die combinatie maakt Son en Breugel bijzonder.

Een sterke sociale cohesie Son en Breugel kent een open gemeenschap, waar het dorpse karakter en saamhorigheid de boventoon voert: inwoners hebben regelmatig contact met hun buren, er wordt relatief veel vrijwilligerswerk verricht en er is een gevarieerd (sport)verenigingsleven dat actief in de samenleving aanwezig is. Er worden zeer regelmatig activiteiten en evenementen georganiseerd, waarmee de eensgezindheid wordt versterkt en de bewoners, jong en oud, de mogelijkheid biedt om met elkaar in contact te komen.

Leven in het groen Son en Breugel staat bekend als een groene gemeente. Het betreft een samenspel van bos, heide, landschappelijk groen en agrarisch weidegroen met vele cultuurhistorische elementen. De dorpskern zelf is als het ware verweven met het omliggende landschap, waarbij het groen tot diep in de woonwijken doorloopt. De uitstraling en sfeer van Son en Breugel is daardoor erg rustiek.

Natuur en landbouw in het buitengebied Het mozaïek aan landschappen zorgt voor een aantrekkelijke leefomgeving, waar groot- en kleinschalig en agrarisch productielandschap en natuurgebieden elkaar treffen. Het boerenlandschap in Breugelzuidoost bestaat uit een kleinschalig, ruraal halfopen landschap, met natuurelementen en waterlopen. Sonniuswijk wordt juist gekenmerkt door een open landschap met een aantal meer grootschalige agrarische bedrijven. Binnen de gemeente ligt een aantal natuurgebieden. Het Oud Meer en het bosgebied daaromheen en de Sonse Bergen zijn onderdeel van Natuurnetwerk Brabant. Deze natuurgebieden zijn trekpleisters voor vrijetijdsbesteding en recreatie. Het watersysteem is een belangrijke landschappelijke drager. Son en Breugel wordt doorsneden door de Dommel. Het beekdal van de Dommel is een natte natuurparel in Natuurnetwerk Brabant. Alhoewel het beekdal soms wat verscholen is, draagt het in hoge mate bij 10

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

aan de aantrekkelijkheid en identiteit van Son en Breugel. Andere waterlopen zijn Ekkersrijt, Groote Beek en Breugelsche Beek.

Een sterke economie De omgeving van de gemeente Son en Breugel biedt weliswaar voldoende (hoogwaardige) werkgelegenheid, maar Son en Breugel heeft zeker niet alleen een forensenfunctie. Met name het bedrijventerrein Ekkersrijt heeft een bovenregionale economische functie en speelt een belangrijke rol in de Brainport. De bedrijvigheid en bijbehorende werkgelegenheid, van met name de Meubelboulevard, het Sciencepark, de logistieke maar ook de overige industriële bedrijvigheid, zorgt ervoor dat Son en Breugel een woon- én werkgemeente is. De strategische ligging in de Brainportregio, in combinatie met de goede bereikbaarheid op het rijkswegennet, mist zijn uitwerking niet op de ontwikkeling van Ekkersrijt als groot gemengd bedrijventerrein met veelal innovatieve bedrijvigheid. Ook in het centrumgebied van Son en Breugel gaat het economisch gezien goed. Het voorzieningenniveau is op peil en er is relatief weinig leegstand. Voorzieningen voor dagelijkse boodschappen zijn bovendien ook aanwezig in woonwijken. De Meubelboulevard Ekkersrijt heeft een bovenregionale winkelfunctie op het gebied van ‘home & living’.

Duurzaam Son en Breugel Uitgangspunt van het Sonse duurzaamheidsbeleid is dat we een duurzame gemeente willen zijn en dat we daarin voorop willen lopen. De bewoners, ondernemers en de gemeente nemen al veel initiatieven op dit gebied. Het feit dat duurzaam zijn niet alleen een ambitie is, maar al volop in de praktijk gebracht wordt, maakt het een onderscheidende kwaliteit van Son en Breugel.

2.3. Maatschappelijk krachtenveld Inleiding De vorige paragraaf toont dat Son en Breugel veel belangrijke kwaliteiten heeft die zorgen voor een goede woon-, werk- en leefomgeving. Het is belangrijk om deze kwaliteiten te koesteren, en waar mogelijk te versterken en uit te breiden. Het blijft echter niet vanzelf zo. Bestaande aandachtspunten, autonome ontwikkelingen en maatschappelijke trends kunnen namelijk bedreigingen vormen. Ze bieden even zo vaak kansen. Met de omgevingsvisie willen we hierop vroegtijdig inspelen en ervoor zorgen dat we goed voorbereid de toekomst ingaan. Een verdere toelichting vindt u in bijlage IV.

Evenwichtige bevolkingsopbouw – kwalitatieve woningbouwopgave Bevolkingsgroei en een veranderende omvang van de huishoudensgrootte betekent voor Son en Breugel dat er tot het jaar 2040 nog circa 700 woningen gebouwd moeten worden om aan de vraag tegemoet te komen. De demografische ontwikkeling – vergrijzing en gezinsverdunning – leidt daarnaast tot een vraag naar andere woonvormen. Hierdoor is er richting het jaar 2040 voornamelijk behoefte aan kleinere 11

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

woningen en appartementen, voor alle leeftijden, en aan woonzorgvoorzieningen voor ouderen. Ook de geringe omvang van de sociale woningvoorraad blijft een punt van aandacht. Het is erg belangrijk om de juiste keuzes in de woningbouwopgave te maken. Een dynamisch woningaanbod draagt namelijk bij aan een evenwichtige bevolkingsopbouw en dat is noodzakelijk om het dorp en de samenleving levendig te houden.

Agrarisch gebied onder druk We hebben in Nederland een van de meest efficiënte agrarische sectoren ter wereld. Sommige productiemethodes zorgen echter voor een belasting van bodem, lucht en water. Daarom zet het Rijk een transitie naar kringlooplandbouw in gang, waarbij meer oog komt voor biodiversiteit, milieuhinder, landschapsbeheer en dierenwelzijn. Dit heeft gevolgen voor de bedrijfsvoering. Het verdienmodel van sommige agrarische sectoren staat nu al onder druk. Daarom zullen er veel boeren stoppen met hun bedrijf. In de afgelopen jaren is het aandeel grond dat in agrarisch gebruik is al flink afgenomen. Verder is er sprake van een verbreding van functies in het buitengebied met bijvoorbeeld energie, toerisme en klimaatadaptatie. Hierin is de mate van intensivering en extensivering van agrarische activiteiten een aandachtspunt. Sonniuswijk is bijvoorbeeld een gebied waar deze vraagstukken samenkomen.

Kwaliteit en toegankelijkheid van natuurgebieden en het Dommeldal De gemiddelde kwaliteit van de Nederlandse natuur is jarenlang achteruitgegaan, met verlies van biodiversiteit tot gevolg. Ook al vinden er verbeteringen plaats, er is nog geen sprake van herstel. Met name in Breugel-zuidoost staat de biodiversiteit door verruiging van natuurelementen en eventuele schaalvergroting van de landbouw onder druk. Verder is de Dommel niet goed beleefbaar voor inwoners en recreanten. Een sterke toename van recreatie zou echter ook een toename van druk op het gebied betekenen. Regiobreed is het de ambitie om het NatuurNetwerk Brabant verder uit te rollen. Met name in de agrarische gebieden van Breugel-zuidoost ligt nog een opgave om natuur te ontwikkelen, zodat er meer continuïteit in de ecologische zone komt. Bovendien is het een grote opgave om de klimaatbestendigheid van de natuurgebieden te verbeteren. Denk aan het tegengaan van wateroverlast en droogte (het creëren van waterbergingsgebieden) en de verbetering van de (bodem)waterkwaliteit. Met name in het Oud Meer zakt momenteel het oppervlaktewater snel weg en daarnaast is het van belang om de eentonigheid van het omliggende bosgebied aan te pakken.

Klimaat Energietransitie/RES-opgave We hebben in Nederland nog een grote inhaalslag te maken als het gaat om de opwekking van duurzame energie. De 21 gemeenten in de Metropool Regio Eindhoven werken samen aan de Regionale Energiestrategie (hierna RES MRE). Ook werken gemeenten aan Transitievisies Warmte (TVW). Dit betekent dat elke gemeente zal moeten nadenken over de vraag hoe de transitie naar duurzame opwekking van elektriciteit en warmte gemaakt kan worden. In de RES MRE is een gezamenlijk bod richting de Rijksoverheid gedaan van 2 TWh opwekking via zon en wind in 2030. Sonniuswijk is een van de zoekgebieden voor de grootschalige opwekking van elektriciteit. Daarnaast 12

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

ligt er een opgave om aanzienlijke hoeveelheden energie te besparen, zodat er uiteindelijk minder ruimte nodig is voor de duurzame opwekking van energie. Aandachtspunt is dat steeds meer regio’s te maken hebben met transport schaarste (tekort aan transportmogelijkheden). Het netwerk van Enexis kan de teruglevering van elektriciteit tijdelijk niet meer aan. Investeringen zijn nodig om het netwerk uit te breiden. Dit kost tijd en bepaalt de fasering van initiatieven. Met de ontwikkeling van een mogelijk zoekgebied in Sonniuswijk houden we rekening met een regionale programmering. Zo zorgen de gemeenten er gezamenlijk voor dat zon op dak op bijvoorbeeld Ekkersrijt niet verdrongen wordt. Klimaatadaptatie Uit de Klimaatstresstesten die zijn uitgevoerd in opdracht van de gemeente Son en Breugel, komt het bedrijventerrein Ekkersrijt en het centrumgebied van Son naar voren als aandachtsgebieden voor hittestress. Daarnaast zal in de dorpskern vanwege toenemende intensiteit van regenbuien regelmatiger sprake zijn van wateroverlast. Verder zijn er een aantal gebieden in het buitengebied die (in toenemende mate) overlast ondervinden van droogte, zoals in en rondom de natuurgebieden en beekdalen en in agrarische gebieden zoals Sonniuswijk.

Mobiliteit De mobiliteit zal met de groei van de bevolking en de economie in Nederland meegroeien. Ook in de Brainportregio wordt het steeds drukker op de wegen. Door congestie van de snelweg A50 dreigt een minder goede regionale bereikbaarheid. Lokaal is bovendien sprake van overlast van sluipverkeer. Daarnaast wordt het in Son en Breugel steeds drukker op de fietspaden en missen er nog enkele belangrijke links in de (regionale) fietsverbinding. Tot slot neemt door een toename van vrijetijdsbesteding de drukte op recreatieve fietsroutes toe. In landelijk beleid wordt toegewerkt naar ‘mobility as a service’ (slimme koppeling tussen verschillende vervoersmiddelen) en de inzet van Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV). Vanwege de opmars van elektrische auto’s moet er ruimte worden gemaakt voor elektrische laadpalen. Vanwege de afname van autobezit en nieuwe mobiliteitsconcepten, zoals deelauto’s, kunnen we anders omgaan met parkeernormen. Om meer ruimte te kunnen bieden aan langzaam verkeer, moeten straten autoluw of als fietsstraten worden ingericht. Met de komst van elektrische (bak)fiets en andere vervoersmiddelen van verschillende snelheden, moeten de fietspaden worden verbreed. Aan de andere kant leidt elektrificering van vervoer en toename van hoogwaardig OV-gebruik tot een daling van het CO2uitstoot en een schonere lucht.

Economie: profilering Ekkersrijt Het algehele beeld van de economie in Son en Breugel is zoals gezegd positief. Dit wil echter niet zeggen dat er geen aandachtspunten zijn. Voor Ekkersrijt ligt er de ambitie om de economische structuur te verbreden, de bereikbaarheid te verbeteren en de creativiteit, innovatiekracht en de werkgelegenheid te vergroten. Daar komt de verbetering van de ruimtelijke uitstraling/inrichting en de verduurzaming, het klimaatneutraal/circulair maken van de bedrijven en het bedrijventerrein bij. De verschillende deelgebieden van Ekkersrijt vragen allemaal een iets andere benadering. Daarom moet beleid per deelgebied worden ontwikkeld.

13

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

Economie: aantrekkelijkheid dorpscentrum Son In het centrum van Son is, in lijn met de algemene trend, sprake van een verschuiving van het winkelen naar het elkaar ontmoeten. Dit uit zich in de opvulling van leegstaande winkels met horeca en andere functies. De vraag is hoe we hiermee moeten omgaan. Belangrijk is dat het centrum compact en aantrekkelijk blijft voor overzichtelijk en effectief bezoek. Daarnaast moet een goede balans worden gevonden tussen ‘levendigheid’ en ‘leefbaarheid’. Dit is niet alleen gericht op horecagelegenheden, maar voornamelijk ook op de ruimte voor evenementen. Verder is er de behoefte om de inrichting van de openbare ruimte in het centrum te verbeteren zodat, met het oog op de ontmoetingsfunctie, een aantrekkelijk verblijfsplaats ontstaat. Genoemd in dit verband zijn de doorsnijding en barrièrewerking van de Nieuwstraat en de stenige inrichting van het centrumgebied.

Milieu, gezondheid en veiligheid onder druk Gezondheidsbescherming Uit het totale beeld van het milieugezondheidsrisico blijkt dat de belasting door luchtvervuiling én omgevingsgeluid in Son en Breugel substantieel is. Wettelijke normen worden in principe niet of slechts in beperkte mate overschreden, maar aan de gezondheidskundige advieswaarden (van de GGD en de WHO) wordt meestal niet voldaan. Hier kan dus nog winst worden geboekt. In de prognose voor de langere termijn wordt wel een verbetering van de luchtkwaliteit verwacht door onder andere de elektrificatie van het verkeer, de sanering van veehouderijen en aanvullende milieumaatregelen bij bedrijven en veehouderijen. In Son en Breugel is tot slot een aantal bedrijven aanwezig met risicocontouren op het gebied van externe veiligheid. Dit is voornamelijk het geval op Ekkersrijt. Gezondheidsbevordering In de omgevingsvisie richten we ons in lijn met de Omgevingswet op de fysieke leefomgeving. Deze is van grote invloed op de gezondheid. Mensen die wonen in een gezonde leefomgeving hebben bijvoorbeeld minder vaak last van onder andere eenzaamheid, psychische klachten en een onveilig gevoel. Door te zorgen voor een aantrekkelijke, groene leefomgeving waarin ruimte is ontmoeten, spelen en bewegen wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan een gezonde leefstijl en het welbevinden van mensen.

Hierin is het belangrijk aandacht te hebben voor de demografische ontwikkelingen binnen de gemeente en trends in leefstijl en voorzieningenbehoefte van verschillende doelgroepen.

14

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

3. Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst! 3.1. Inleiding Son en Breugel staat er in 2021 op tal van terreinen goed voor, maar uit paragraaf 2.3. blijkt ook dat er diverse trends en ontwikkelingen zijn die die situatie bedreigen. Dit maakt dat niets doen geen optie is. College, raad, ketenpartners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners moeten nu de handen ineenslaan en oplossingen in gang zetten. Door oog te hebben voor alle inwoners, het fraaie landschap en de economie vinden we de juiste balans. Daarbij markeert deze omgevingsvisie de verbinding tussen verleden, heden en toekomst. De identiteiten en kwaliteiten van Son en Breugel, die in de eerste fase van het traject zijn opgehaald en staan beschreven in paragraaf 2.2., worden gebruikt om invulling te geven aan nieuwe uitdagingen. Deze gaan we vol vertrouwen samen met de samenleving aan.. op weg naar een zonnige toekomst! Die ziet er zo uit….

15

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

3.2. OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven In 2050 leven we in Son en Breugel authentiek dorps aan de Dommel. De sociale cohesie is hoger dan ooit tevoren. Dit uit zich in een rijk verenigingsleven en het naar elkaar omzien. Dat is best bijzonder in een tijd waarin individualisering in Nederland verder is voortgeschreden. Mensen ontmoeten elkaar dan ook makkelijk omdat de inrichting van de openbare ruimte ze daartoe uitnodigt. Dit geldt zeker ook voor het compacte centrum van Son, dat sinds het gebied klimaatadaptief en groen is heringericht met aandacht voor cultuurhistorie, een geweldig, autoluw verblijfsklimaat heeft waar men ‘ontmoetend winkelt’. De levendigheid en saamhorigheid is ook goed zichtbaar in de vele activiteiten en evenementen die plaatsvinden. Initiatieven uit de samenleving worden door de gemeente ondersteund, mits ze bijdragen aan de maatschappelijke doelen zoals die in deze omgevingsvisie staan. Vanuit de overtuiging dat iedereen welkom is (dat noemen we inclusiviteit) heeft iedereen toegang tot voorzieningen. De groene aders die vanuit de woongebieden direct op het buitengebied aansluiten, stimuleren beweging. De inzet op (positieve) gezondheid heeft zijn vruchten afgeworpen; Son en Breugel maakt volop deel uit van de Brainportregio, maar is toch een plek waar het dorpse karakter en de groene omgeving kenmerkend zijn.

3.3. OOg voor het fraaie landschap – cultuurlandschap aan de Dommel Het mooie landschap met zijn natuurlijke en cultuurrijke kwaliteiten is in 2050 nog steeds het goud van Son en Breugel. Dat begint bij een goed functionerend bodem en watersysteem, dat helemaal is ingericht op het veranderde klimaat. In 2050 is het vaker droger èn natter, maar het landschap kan het allemaal aan. Dat geldt niet alleen voor het agrarische landschap maar ook voor de bossen. De beekdalen dragen actief bij door ruimte te bieden voor waterberging. Het landschap, dat onderdeel is van het Van Gogh Nationaal Park, is ook voor bewoner en recreant optimaal beleefbaar en herkenbaar. Daarbij laten we ook zien wat er aan cultuurschatten onder de grond ligt. Het gerealiseerde NatuurNetwerk biedt mede dankzij de kringlooplandbouw de ruimte aan een grote bloeiende biodiversiteit. De verschillende natuurgebieden zijn met elkaar verbonden en reiken tot in de dorpskern zelf. Met de versterkte groenstructuur in het dorp is ook hier de biodiversiteit verbeterd. De groene omgeving draagt bovendien bij aan de gezondheid van onze inwoners.

Breugel-Zuidoost is nog heel herkenbaar als kleinschalig boerenlandschap, terwijl Sonniuswijk is omgevormd tot een veelkleurig landschap met een goede verdeling tussen een open, half-open en dichte landschapsstructuur, en met ruimte voor andere functies zoals kleinschalige zelfvoorzienende woningbouw, recreatiemogelijkheden en duurzame energieopwekking.

3.4. OOg voor de duurzame economie – etalage van de Brainportregio In 2050 is de Brainportregio dankzij een aantrekkelijk woon- en werkklimaat concurrerender dan ooit. Ekkersrijt, en dan met name het Sciencepark en de Meubelboulevard, speelt hierin een belangrijke rol. Het is een weerbaar, circulair en innovatief bedrijventerrein met - mede dankzij de samenwerking met bedrijven - veel water en groen, zon op daken en een schone mobiliteit. De werkgelegenheid is fors toegenomen, wat draagvlak geeft voor nieuwe voorzieningen. Son en Breugel kan economisch floreren omdat het zo ontzettend goed bereikbaar is. De gemeente is onderdeel van een wijdvertakt HOV systeem met ‘smart hubs’ met overstapmogelijkheden van auto, bus en fiets. Son en Breugel is ook aangesloten op een netwerk van snelfietspaden – de slowlane – zodat een groot deel van het woonwerkverkeer met de (elektrische) fiets gaat. De kringlooplandbouw is in Son en Breugel breed gedragen door de boeren. Zij dragen bij aan natuur en landschap en krijgen hiervoor betaald omdat ze niet alleen meer produceren voor de wereldmarkt maar ook voor de lokale en regionale markt. 16

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

4. Thematische uitwerking 4.1. Inleiding Het is nog geen 2050. Om het ideaalbeeld te bereiken moeten we met de verschillende thema’s uit het inspiratie- en afwegingskader uit hoofdstuk 3 hard aan de slag. Dit is sturend voor nieuw beleid en kan worden gebruikt om initiatieven vanuit de samenleving te wegen. In dit hoofdstuk is aangegeven wat de koers is per thema. In het volgende hoofdstuk werken we de ambities per deelgebied uit.

4.2. OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven 4.2.1. Toekomstbestendige woonomgeving Woningbouwopgave Binnen de intensieve samenwerking in het Stedelijk Gebied Eindhoven dragen we bij aan de vraag naar woningen. De groei van de bevolking willen we opvangen in een passend woonaanbod. We zetten hierbij in op een divers woonmilieu en de bouw van levensloopbestendige woningen (geschikt voor jong en oud), waardoor er een evenwichtige bevolkingsopbouw ontstaat en Son en Breugel leefbaar blijft. Tot het jaar 2040 zijn er in ieder geval nog 700 extra woningen nodig. Hierbij wordt het bestaande beleid van de Structuurvisie, de Woonvisie en Kaders als Koers voortgezet. Dit betekent dat we ons in eerste instantie richten op bekende en te verwachten binnenstedelijke (her)ontwikkelingslocaties in het bestaande gebied – inbreidingslocaties, herstructurering/transformatie en splitsing van woningen. Als we kijken naar de bekende en te verwachten herontwikkelingslocaties, dan is er binnenstedelijk ruimte voor circa 400-450 woningen. Dat betekent dat ongeveer 300 woningen elders moeten landen.

Binnenstedelijk zijn er mogelijkheden door: - gebruik te maken van woningsplitsing; - eventuele transformatie van aanloopstraten centrum; - meer wonen op verdieping in het centrum; - eventuele transformatie en herstructurering van bepaalde wijken en gebieden; - inbreiding op locaties die momenteel geen functionele/ruimtelijke waarde hebben. Ook de kernrandzones bieden beperkt ruimte voor het toevoegen van woningen. Het beleid van de 'integrale gebiedsvisies kernrandzones' blijft hier gelden. Aanvullende ruimte voor woningen kan daarnaast worden gevonden in transformatiegebieden als Sonniuswijk en het oostelijk deel van Ekkersrijt Oost. Hier kunnen nieuwe woningen bijdragen aan de ruimtelijke en functionele kwaliteitsverbetering. Woningbouwontwikkelingen moeten passen bij de identiteit van het gebied en aansluiten op bestaande structuren en netwerken. Woningbouw in Breugel zuidoost, in het bosgebied 't Harde Ven en op de huidige locatie van de sportvelden vinden we niet wenselijk, omdat dit onder meer ten koste gaat van natuur- en cultuurhistorische waarden en de sociale cohesie. Met het oog op de bovengenoemde ontwikkelingsmogelijkheden zijn de zes ambities uit de Woonvisie 2012-2020 in dit verband nog actueel voor wat betreft ruimtelijke randvoorwaarden en gewenste woningtypen: 17

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

1. focus op een evenwichtige leeftijdsopbouw en leefbaarheid op peil houden en versterken; 2. bieden van een geschikt woonklimaat voor de middengroep; 3. realiseren van kwalitatief hoogwaardige (groene/natuurinclusieve) woonmilieus; 4. behouden en versterken van het dorps karakter en maat/schaal; 5. klimaatadaptief ingericht en duurzaam karakter van de gemeente vergroten en; 6. inspelen op de vergrijzingstrend. Hierbij moet aandacht zijn voor betaalbare en qua omvang kleinere wooneenheden, die geschikt zijn voor diverse doelgroepen. Daarnaast moet er aandacht zijn voor bijzondere woonvormen. Verder moeten we inspelen op de blijvende vraag naar sociale huur, waarvoor we regionaal samenwerken in het SGE. In de gemeentelijke visie Wonen met Zorg sturen we op een situatie waarbij inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen in hun eigen omgeving of levensloopbestendig leefgebied. Daarbij hebben we de volgende ambities en wensbeelden: - bij voorkeur vervoersbewegingen terugdringen door woningen nabij voorzieningen te realiseren; - naarmate de zorgintensiteit toeneemt, woonvoorzieningen bij voorkeur clusteren; - met de vergrijzing groeit ook de behoefte aan passende woonvormen voor ouderen en mogelijkheden tot woningaanpassing (denk aan extra handgrepen en beugels of een alarmknop).

Prettige ingerichte woon- en leefomgeving Het groene karakter is een belangrijke kernwaarde van Son en Breugel. We willen de bestaande groenblauwe dooradering in de kern behouden en versterken. Hierbij zorgen we voor een herkenbare en samenhangende opbouw in zijn geheel, maar ook per wijk. Het groen moet het karakter van de wijk of buurt benadrukken. Waar groen toch moet wijken voor andere functies, wordt dit gecompenseerd. In het versterken van het groen liggen ook koppelkansen om de straten en pleinen klimaatadaptief in te richten. Denk daarbij aan een slimme inzet van (ecologische beheerd) groen in het woongebied voor koelteplekken in warme tijden, het tegengaan van wateroverlast bij extreme buien en versterking van de biodiversiteit. Bovendien draagt het bij aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. We proberen inwoners hiervan bewust te maken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zoeken we naar de meest klimaatneutrale maatregelen. Zo hebben we in de afgelopen jaren voor een groot deel van de riolering het hemelwater afgekoppeld. In de komende jaren gaan we stappen zetten om natuurinclusief te gaan bouwen. Door te kiezen voor een integrale aanpak, zoveel mogelijk samen met de gemeenschap, proberen we koppelkansen voor een prettige leefomgeving zoveel mogelijk te benutten.

4.2.2. Vitaal en sociaal We zetten de behoeften van mensen centraal. Van alle mensen. Wij willen dat iedereen gezond en gelukkig kan wonen, werken en leven. Wij bieden kansen aan hen die dat nodig hebben en zorgen dat de directe omgeving mensen inspireert, verzorgt en voedt. In een wijkgerichte aanpak zetten we in op een versterkte koppeling tussen het sociale en fysieke domein. Concreet betekent dit het volgende: - maatschappelijke voorzieningen, zoals zorgvoorzieningen, scholen en sportclubs, zijn goed afgestemd op de demografische ontwikkelingen en maatschappelijke behoefte. Ruimte voor ontmoeting is een belangrijk uitgangspunt. Multifunctionaliteit van de voorzieningen is een pré; - we zorgen voor een goede fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte, van maatschappelijke en commerciële voorzieningen en van het openbaar vervoer voor al onze inwoners. Ook voor de inwoners die minder goed ter been zijn; 18

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

-

-

-

we sturen op een aantrekkelijke, groene leefomgeving, waarbij er mogelijkheid is tot ontmoeten en sporten, bewegen en spelen in de openbare ruimte. Dit draagt zoals gezegd bij aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Hiermee krijgt positieve gezondheid een plek in onze visie op de fysieke leefomgeving, met een belangrijke bijdrage op de zes dimensies uit de afbeelding hiernaast; (sociaal)culturele en welzijnsactiviteiten die bijdragen aan de sociale cohesie in het dorp, worden van harte ondersteund. Hierin hebben met name de verenigingen en (sport)clubs een belangrijk rol. We bieden ruimte aan burgerinitiatieven die bijdragen aan de sociale samenhang in de buurt en/of het aantrekkelijker maken van de buurt; leefbaarheid gaat over een fijne woon- en leefomgeving en levendigheid over reuring, plezier en activiteiten. Soms kunnen leefbaarheid en levendigheid schuren. Beide zijn van belang, maar de balans daartussen kan per deelgebied verschillen. Zo is in de woonwijken alleen ruimte voor kleinschalige buurtactiviteiten. Grootschaligere evenementen kunnen alleen plaatsvinden in het centrum. We maken heldere afspraken over de ruimte (en bijbehorende regelgeving) voor eventuele activiteiten.

PM: tekstvoorstel over decentralisering sociaal domein en regionaal samenwerkingsverband.

4.2.3. Gezond en veilig Waar in paragraaf 4.2.2. de ‘zachte kant’ van gezondheidsbescherming werd benadrukt, focussen we ons in deze paragraaf op de ‘harde kant’. Met name geluidhinder en de luchtkwaliteit in Son en Breugel leveren immers een mindere bijdrage aan de prettige en gezonde leefomgeving. Voor de aanpak hiervan worden de lijnen uit het gemeentelijk Duurzaamheidsbeleid 2016 grotendeels overgenomen: - het voorkomen van bodemverontreinigingen en het optimaliseren van grondstromen (grondverplaatsing); - het voorkomen van verdroging en waterverontreinigingen; - het voorkomen van luchtverontreinigingen en geuroverlast; - het voorkomen van geluidshinder; - het voorkomen van onacceptabele situaties met betrekking tot externe veiligheid en volksgezondheid. Met het oog op gezondheidswinst streven we onder meer naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Daarbij beschouwen we de WHO-advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof, de GGD-advieswaarden voor geur en de norm van de gezondheidsraad voor endotoxinen als richtsnoer. Een groot deel van de lucht- en geluidhinder komt echter van de luchtvaart van Eindhoven Airport en de snelweg A50. Dit zijn moeilijk te beïnvloeden factoren, maar we blijven ons daar wel voor inzetten.

Het betekent dat we zoveel mogelijk moeten bekijken wat we wél kunnen doen, zoals het terugdringen van het sluipverkeer en lokale verkeer in de dorpskern. Ook de overlast van de (zware) industrie op Ekkersrijt en intensieve veehouderij in Sonniuswijk willen we in de toekomst terugdringen. Door deze activiteiten is namelijk sprake van geuroverlast en luchtverontreiniging en in mindere mate van geluidsoverlast (van de bedrijvigheid op Ekkersrijt). Alle nieuwe ontwikkelingen moeten minimaal de 19

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

milieusituatie verbeteren. Op basis van monitoring bekijken we waar we moet ingrijpen (eventueel door te saneren). In de monitoring nemen we ook het belevingsaspect mee (GGD). Evenementen, terrassen en andere publieksfuncties zorgen voor levendigheid, maar het geluid en eventueel geur kunnen ook een bron zijn van hinder en overlast. Daarom willen we de geluidnormen voor activiteiten laten aansluiten bij het gebiedstype. Daarnaast werken we met een evenementenkalender om het aantal evenementen op een en dezelfde plek te beperken. Tot slot pakken we ondermijnende activiteiten aan, onder andere door de veerkracht van ondernemers in het buitengebied en op Ekkersrijt te verhogen en de meldingsbereidheid te stimuleren.

4.3. OOg voor het fraaie landschap – Cultuurlandschap aan de Dommel 4.3.1. Bodem, water en klimaatadaptatie Het is onze ambitie om te komen tot goed functionerende ecosystemen met goede bodem- en watercondities. Dit draagt bij aan de natuurwaarden (biodiversiteit) en waterveiligheid (kwaliteit en kwantiteit). Hiervoor nemen we de volgende maatregelen: - volgens wettelijke verplichting stellen we randvoorwaarden aan het hergebruik van bouwstoffen, grond en baggerspecie, in en op de bodem en in oppervlaktewateren, om vervuiling ervan te voorkomen; - we zetten in op een robuust watersysteem. Behoud en herstel van het watersysteem van het Dommeldal is een belangrijk speerpunt. De ‘attentiezone waterhuishouding’ rondom de Dommel is een beschermingszone van gemiddeld 500 meter rondom natte natuurparels buiten het NatuurNetwerk Brabant (NNB). Hier gelden restricties voor grondwateronttrekkingen. Daarnaast zijn in het beekdal van de Dommel waterbergingsgebieden aangewezen; - in het bebouwde gebied werken we toe naar een gescheiden rioolsysteem (afkoppelen hemelwater, ontvlechten van waterstromen) en zorgen we voor lokale opvangvoorzieningen voor hemelwater. Hierbij geldt het principe van vasthouden, infiltreren en vertraagd afvoeren naar oppervlaktewater/riolering. Deze maatregelen zijn in Son en Breugel deels al gerealiseerd.

4.3.2. Beleving van natuur, landschap en cultuurhistorie Landschap en cultuurhistorie Eén van de kernkwaliteiten van Son en Breugel is de verweving van het bebouwde gebied en het landschap. Dit is met name te danken aan de waterlopen en de vele groene laanstructuren die beide gebieden dooraderen. In het buitengebied is het samenspel van bos, heide, landschappelijk groen en agrarisch weidegroen een belangrijke identiteitsdrager. De cultuurhistorische elementen spelen hierin een belangrijke rol. Denk aan de laanbeplanting, het gegraven Wilhelminakanaal, het Walkampsdijkje, Bolle en Hooijdonkse Akkers, maar ook aan de historische wegenstructuren en de historische bebouwing. We nemen het vigerende erfgoedbeleid over voor de cultuurhistorische elementen, die bestaan uit het samenstel van rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en groenelementen, archeologische waarden, cultuurhistorische objecten, (lijn)structuren en -vlakken. De archeologische waarden zijn vastgelegd in de 'archeologische verwachtingenkaart' en zijn juridisch verankerd in onze bestemmingsplannen en in het 'erfgoedplan'. Wij blijven deze archeologische waarden juridisch beschermen door deze ook op te nemen in het omgevingsplan. Bij nieuwe 20

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

ruimtelijke ontwikkelingen worden deze waarden eventueel zichtbaar gemaakt in het ruimtelijk ontwerp of de landschappelijke inrichting. Dit vereist maatwerk. Nieuwe ontwikkelingen moeten een kwaliteitsimpuls geven aan het landschap. Dit betekent dat een initiatiefnemer niet alleen de activiteiten goed landschappelijk moet inpassen, maar ook iets moet toevoegen aan of terugbrengen in het landschap. Dit komt ook de recreatie en het toerisme ten goede. We werken hiervoor samen met de buurgemeenten in het kader van het Van Gogh-landschap. Natuurnetwerk Het buitengebied van Son en Breugel is onderdeel van de groene long/buffer in de metropoolregio Eindhoven en zorgt met haar parels van natuurgebieden voor de verbinding tussen Groene Woud en de Dommel van Rijk en Aa. Dit willen we richting de toekomst zo houden en bij voorkeur het parelsnoer versterken. De gebieden zijn onderling namelijk nog niet altijd goed verbonden waardoor dieren en planten zich nog niet makkelijk kunnen bewegen. Dit komt de biodiversiteit niet ten goede. We kiezen er dan ook voor om het in provinciaal beleid vastgestelde NatuurNetwerk Brabant (NNB) verder invulling te geven. Ook de overige ecologische verbindingszones die zowel door het buitengebied, als bebouwd gebied lopen hebben hierin een belangrijke rol (onder andere beekjes Ekkersrijt en Groote Beek, het Wilhelminakanaal).

Verder werken we aan het klimaatrobuust maken van de natuurgebieden in Son en Breugel. Beleving Het prachtige landschap van Son en Breugel functioneert als recreatief uitloopgebied van de Brainport. Zo zijn het Oud Meer, de Sonse Bergen en het Dommeldal aantrekkelijke natuurgebieden om te bezoeken. Het Dommeldal is momenteel echter nog niet echt beleefbaar voor inwoners en recreanten. Dit gaan we verbeteren door de functies natte ecologische zone, waterberging en extensieve recreatie te combineren. We onderzoeken de mogelijkheden voor meer recreatieve routes, waarbij de meest kwetsbare natuurwaarden worden ontzien. Met name het gebied waar de Groote Beek uitmondt in de Dommel is kansrijk voor het versterken van de beleving. Daarnaast maakt de Dommel al deel uit van een grotere, doorgaande kanoroute. Recreatieve dag- en verblijfsvoorzieningen moeten passen bij de identiteit van het landschap en kleinschalig, duurzaam en natuurinclusief zijn. We geven boeren de ruimte om recreatieve verbredingsmogelijkheden te ontplooien. Het gaat niet alleen om recreanten van elders. Ook voor onze eigen inwoners moeten er volop mogelijkheden zijn om eropuit te trekken. Daarom moeten de recreatieve verbindingen doorlopen tot in de dorpskern.

Gewenste locaties voor recreatieve ontwikkelingen zijn: - kano-opstapplaats ter hoogte van de Planetenlaan (verleggen naar noordzijde Wilhelminakanaal); - park Vroonhoven; - omgeving passantenhaven aan het Wilhelminakanaal; - omgeving van de visplas Ekkersweijer. Son en Breugel is onderdeel van het Van Gogh Nationaal Park (VGNP). Het VNGP omvat niet alleen natuurgebieden, maar ook de authentieke Brabantse dorpen. Het is belangrijk om bij alle grote opgaven aandacht te hebben voor de kwaliteit van de natuurlijke landschappen, de profilering van cultuurhistorie en de mogelijkheid het landschap te gebruiken als economisch vliegwiel. Het Van Gogh Nationaal Park krijgt waarschijnlijk een belangrijke rol in creëren van intergemeentelijke samenwerking en communicatie/promotie. Vier ontwikkellijnen van het VGNP zijn: 1. natuur, landschap en erfgoed als kans; 2. perspectief voor boeren en duurzame (voedsel)productie; 21