concept omgevingsvisie; concept keuzedocument tbv raad 25 maart 2021

Omgevingsvisie Son en Breugel, de brug naar een zonnige toekomst! Keuzedocument

11 maart 2021

1

Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................. 4 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 5 1.1. De Omgevingswet en de omgevingsvisie ..................................................................................... 5 1.2. Rol en sturingsfilosofie ................................................................................................................. 5 1.3. Procesbeschrijving ........................................................................................................................ 6 Fasen................................................................................................................................................ 6 Analyse ............................................................................................................................................ 6 Participatiesessies ........................................................................................................................... 6 Vervolgproces .................................................................................................................................. 6 1.4. Leeswijzer ..................................................................................................................................... 7

2.

De kracht van Son en Breugel ......................................................................................................... 8 2.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 8 2.2 Historische ontwikkeling ............................................................................................................... 8 2.2 Positie in de regio ........................................................................................................................ 10 Inleiding ......................................................................................................................................... 10 Nationale Omgevingsvisie ............................................................................................................. 10 Provinciale Omgevingsvisie ........................................................................................................... 10 Regio .............................................................................................................................................. 11 2.3 Identiteit en kernkwaliteiten .......................................................................................................

12 Dorps wonen in een dynamische regio .......................................................................................... 12 Een sterke sociale cohesie ............................................................................................................. 13 Leven in het groen ......................................................................................................................... 13 Natuur en landbouw in het buitengebied...................................................................................... 14 Een sterke economie...................................................................................................................... 15 Duurzaam Son en Breugel ............................................................................................................. 16 2.4 Maatschappelijk krachtenveld .................................................................................................... 16 Proactief ........................................................................................................................................ 16 Evenwichtige bevolkingsopbouw – kwalitatieve woningbouwopgave ......................................... 17 Buitengebied onder druk ...............................................................................................................

18 Kwaliteit en toegankelijkheid van natuurgebieden en het Dommeldal ........................................ 18 Energietransitie ............................................................................................................................. 20 Mobiliteit ....................................................................................................................................... 20 Economie: profilering Ekkersrijt en aantrekkelijkheid dorpscentrum Son ..................................... 21 2

Milieu, gezondheid en veiligheid onder druk................................................................................. 24 3.

Omgevingsvisie Son en Breugel; de brug naar een zonnige toekomst! ........................................ 27 De brug naar een zonnige toekomst! ............................................................................................ 27 OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven ......................................................................... 27 OOg voor het fraaie landschap – cultuurlandschap aan de Dommel............................................ 27 OOg voor de duurzame economie – etalage van de Brainportregio ............................................. 28

4.

Thematische uitwerking ................................................................................................................ 29 4.1. Inleiding ...................................................................................................................................... 29 4.2. OOg voor alle inwoners - authentiek dorps leven...................................................................... 29 4.2.1. Toekomstbestendige woonomgeving.................................................................................. 29 4.2.2. Vitaal en sociaal .................................................................................................................. 31 4.2.3. Gezond en veilig................................................................................................................... 31 4.3.

OOg voor het fraaie landschap – Cultuurlandschap aan De Dommel ................................... 33

4.3.1. Bodem, water en klimaatadaptatie..................................................................................... 33 4.3.2. Beleving van natuur, landschap en cultuurhistorie ............................................................. 34 4.3.3. Energietransitie ................................................................................................................... 35 4.4. OOg voor een duurzame economie – etalage van de dynamische Brainportregio ................... 36 5.

Koers per deelgebied..................................................................................................................... 40 5.1. Inleiding ...................................................................................................................................... 40 5.2. Dorpskernen / woonwijken ........................................................................................................ 41 5.3. Centrum Son & Breugel (PM toevoegen schetsen) .................................................................... 43 5.4.

Ekkersrijt ................................................................................................................................ 45

5.5.Sonniuswijk.................................................................................................................................. 47 5.6.Natuurgebieden .......................................................................................................................... 51 5.7. Breugel (zuid)oost / Beekdal de Dommel................................................................................... 52 6.

Uitvoeringsparagraaf en monitoring ............................................................................................. 54

3

Voorwoord PM: Wethouder

4

1. Inleiding 1.1. De Omgevingswet en de omgevingsvisie We bereiden ons voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2022 in werking treedt. De Omgevingswet bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De wet regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Ook ‘nieuwe’ thema’s zoals klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheid en veiligheid worden in de Omgevingswet verbonden met brede maatschappelijke opgaven. Met de Omgevingswet wordt het stelsel van ruimtelijke regels volledig herzien. Dit vraagt om een andere werk- en denkwijze van onze gemeente, maar ook van andere overheden, maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven. Er zijn straks minder regels die overzichtelijker zijn te bekijken en er is meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk. De integrale afweging van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’ De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Deze instrumenten worden de ‘kerninstrumenten’ genoemd. Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten, die voortvloeit uit de Omgevingswet, is de omgevingsvisie.

In de omgevingsvisie zetten we -samen met onze inwoners, ondernemers, partners en gebruikers- de integrale koers uit op weg naar de toekomst (denk aan 2050), gericht op een fysieke leefomgeving waarin mensen gelukkiger, gezonder en veiliger zijn. De bestaande kwaliteiten van de gemeente Son en Breugel vormen daarbij het vertrekpunt. Wij willen met een heldere visie aangeven waar we met onze gemeente naartoe willen. Zo kunnen we onze positie bepalen en -waar dat nodig is -stelling nemen over de inrichting van onze fysieke leefomgeving.

1.2. Rol en sturingsfilosofie De omgevingsvisie vormt een ideaalbeeld van wat de gemeente in 2050 wil zijn, maar het is ook een realistisch verhaal, want het gaat in op de benodigde initiatieven en inspanningen voor essentiële hoofdopgaven in de komende tien jaar. De gemeente stelt de omgevingsvisie samen op met de samenleving en voert de omgevingsvisie uit met de samenleving. De omgevingsvisie biedt daarom een ‘flexibel raamwerk’ (met ‘spelregels’) voor nieuwe ontwikkelingen met heldere uitgangspunten voor alle partijen; het is de toetssteen voor het gemeentelijk bestuur waarlangs plannen, projecten en initiatieven zullen worden gelegd, maar ook een enthousiasmerende uitnodiging naar de samenleving. Kortom, het is een ‘integraal inspiratie- en afwegingskader’ en een bruikbare opmaat voor de andere kerninstrumenten zoals het omgevingsplan. Wij zien de omgevingsvisie als vliegwiel om de eerste stappen richting de toekomst te zetten en duidelijk te maken welke vervolgstappen nodig zijn. Het is dan ook belangrijk de omgevingsvisie te plaatsen in het geheel van de beleidscyclus. Zo vormt de omgevingsvisie de beleidsmatige basis voor het omgevingsplan en eventuele (omgevings)programma’s. Ook wordt de omgevingsvisie periodiek gemonitord en geëvalueerd. De omgevingsvisie is dus nooit ‘af. We blijven er samen met de samenleving aan schaven. 5

1.3. Procesbeschrijving Fasen Om te komen tot de omgevingsvisie voor onze gemeente zijn een aantal stappen doorlopen: 1. In de eerste fase hebben we op basis van een inventarisatie en analyse van de huidige situatie in de gemeente Son en Breugel de Nota Bouwstenen gemaakt. In deze verkenning zijn de kernkwaliteiten, identiteiten en aandachtspunten voor de toekomst van Son en Breugel uiteengezet. 2. In de tweede fase hebben we de opgaven opgehaald en een aanzet gedaan voor de koers van de gemeente en per deelgebied. Hierbij zijn ook kansen en zorgen verzameld. 3. De derde fase staat in het teken van verdieping van de genoemde opgaven en de deelgebieden. 4. Fase vier omvat de terinzagelegging van de ontwerp-omgevingsvisie (inspraak) en de vaststelling van de omgevingsvisie.

Analyse Hiervoor is het huidige gemeentelijk beleid en relevant regionaal en nationaal beleid, geanalyseerd. Dit is aangevuld met een analyse van de huidige situatie en trends waarop de gemeente wil of moet inspelen. Hiermee is samengevat welke thema’s we in de omgevingsvisie willen integreren. Daarnaast is een gebiedsanalyse uitgevoerd en op basis hiervan zijn een aantal deelgebiedkaarten ontwikkeld. Deze gebiedsanalyse geeft de huidige situatie weer en is een belangrijke onderlegger voor de omgevingsvisie. Op basis van de vier sporen van de eerste fase (participatie, beleids-, data- , trends en gebiedsanalyse) zijn krachten en aandachtspunten beschreven en vervolgens vertaald in drie centrale waarden die de gemeente typeren en het verhaal van Son en Breugel vertellen. Deze waarden vormen het uitgangspunt en zullen als kapstok worden gebruikt voor de omgevingsvisie.

Participatiesessies We zijn in april 2019 begonnen met brede, ambtelijke sessies. Met de verschillende themaexperts binnen de gemeente zijn we aan de slag gegaan met de belangrijkste waarden, kwaliteiten en opgaven van de gemeente Son en Breugel. We hebben dezelfde onderwerpen besproken met college en raad. In de Eerste Week van de Omgevingsvisie (juli 2019) hebben we drie externe participatiesessies georganiseerd; met de ketenpartners en buurgemeenten, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners. Tijdens deze sessies hebben we hen geïnformeerd over de Omgevingswet en de omgevingsvisie maar vooral bij hen de kernkwaliteiten en identiteiten van Son en Breugel opgehaald. In de tweede fase heeft eind 2019 eenzelfde cyclus (ambtelijke sessies, college, raad en externe participatie) plaatsgehad. Aan de hand van themasessies hebben we opgaven en deelgebieden uitgediept. In december 2019 was de Tweede Week van de Omgevingsvisie. In het interactieve deel stond het ophalen van kansen en zorgen centraal. Deze input hebben we gebruikt om de bouwstenen te toetsen en met name op te halen waarover consensus bestaat en over welke dilemma’s we in de omgevingsvisie nog keuzes moeten maken.

Vervolgproces Voor u ligt het Keuzedocument, dat een weerslag is van alles wat tot nu toe is opgehaald en laat zien waarover nog keuzes gemaakt moeten worden. In het eerste kwartaal van 2021 bespreken we dit document, eerst met de ambtelijke organisatie, dan het college en dan de raad. In de Derde Week van de Omgevingsvisie bespreken we het Keuzedocument met onze (regionale) ketenpartners, ondernemers en inwoners. Op basis van de uitkomst van deze sessies zal de (concept)ontwerp6

omgevingsvisie formeel aan het bestuur wordt voorgelegd. Na de terinzagelegging zullen eventuele zienswijzen worden beantwoord en zo mogelijk verwerkt. Tot slot stelt de raad de omgevingsvisie vast en zal deze in het DSO worden geplaatst.

1.4. Leeswijzer In deze paragraaf beschrijven we de verdere opbouw van de visie. In hoofdstuk 2 vindt u een beschrijving van de kracht van Son en Breugel. Wat maakt Son en Breugel tot Son en Breugel en waarom is dat bijzonder? In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal karakteristieke elementen die de belangrijkste kwaliteiten vormen van onze leefomgeving. Deze kwaliteiten willen we behouden en vormen daarom het vertrekpunt op weg naar de toekomst. Vervolgens geven we een beschrijving van het maatschappelijk krachtenveld zoals we dat in Son en Breugel ervaren. Welke veranderingen zien we in onze samenleving, welke aandachtspunten zien we voor onze gemeente en welke krachten kunnen we nu misschien nog onvoldoende inschatten? U kunt deze paragraaf lezen als toelichting op de aanleidingen voor het opstellen van een omgevingsvisie. In hoofdstuk 3 beschrijven we vervolgens de feitelijke visie op de koers voor Son en Breugel voor de lange termijn: de stip op de horizon op weg naar het jaar 2050. In dit hoofdstuk 5 vindt u ook de omgevingsvisiekaart. Op deze kaart ziet u de belangrijkste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente. In hoofdstuk 4 beschrijven we onze belangrijkste ambities per thema voor de hele gemeente. In hoofdstuk 5 werken wij de ambities uit voor de verschillende deelgebieden met een eigen karakter.

Tot slot vindt u in hoofdstuk 6 (PM) een toelichting op de manier waarop we onze visie kunnen realiseren. Welke mogelijkheden geven we als gemeente? Waar vragen we u over na te denken? In dit laatste hoofdstuk vindt u ook een toelichting op aspecten die nog moeten worden uitgewerkt of waar we al mee bezig zijn. Dit kan een concreet project zijn, een onderzoeksagenda of soms alleen maar een thema of onderwerp. Tot slot vindt u hier een eerste aanzet voor de manier waarop we deze visie gaan verwerken in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan).

7

2. De kracht van Son en Breugel 2.1 Inleiding Een belangrijk doel van de omgevingsvisie is om de kracht van Son en Breugel in de toekomst te behouden en waar mogelijk te versterken. In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente. Deze kwaliteiten vormen de fundering voor de koers van Son en Breugel op weg naar 2050. Om die kwaliteiten goed te kunnen plaatsen bekijken we eerst Son en Breugel in historisch (Son en Breugel in de loop van de tijd) en geografisch perspectief (Son en Breugel in de regio).

2.2 Historische ontwikkeling De huidige dorpskernen van Son en Breugel zijn rond de 12e eeuw ontstaan als boeren dorpen. De dorpskernen worden gescheiden door het riviertje de Dommel, maar vormen toch één geheel. In 1810 worden Son en Breugel op gezag van Napoleon Bonaparte samengevoegd tot één gemeente. De eeuwenoude weg van Den Bosch, via Son, richting het zuiden is halverwege de 19e eeuw verhard. Samen met de aanleg van het Wilhelminakanaal (1916 tot 1923) en aansluiting op het lokale spoor, zorgde dit voor de economische bloei van Son. De ontginning van de Sonse Heide zorgde in het begin van de 20e eeuwer voordat in de gemeente een grote bevolkingsgroei op gang kwam. 1927-Sonniuswijk. Met name de dorpskern Son breidde tussen 1900-1960 flink uit. Na WOII vond in Eindhoven een sterke industriële ontwikkeling plaats, met als gevolg hiervan de realisatie van nieuwbouwwijken in Son en Breugel. De gemeente ontwikkelde zich hiermee tot een forensengemeente aan de rand van Eindhoven. 1950-1965–Breeakker, Boslaanen ’t Harde Ven. / vanaf 1970– de Vloed, de Gentiaan, Hoogstraaten ‘t Eigen. Toename van het autoverkeer zorgde rond 1960 ook voor een aanpassing van het centrum van Son, waarmee de structuur en aanzicht van het centrum grondig veranderde. Met komst van de A50 in 2003 werd het centrum van Son ontlast van doorgaand verkeer.

Vanaf 1990 komt in het zuiden van Son, aan het Wilhelminakanaal, de ontwikkeling van het industriepark Ekkersrijt op gang, dat inmiddels is uitgegroeid tot een economische kracht binnen de gemeente, met een bovenregionale functie, binnen de Brainport. In 2009 werden in het Sonniuspark de eerste woningen opgeleverd.

8

9

2.2 Positie in de regio Inleiding Son en Breugel is geen eiland. Het is belangrijk verder te kijken dan de gemeentegrens. Op tal van terreinen is de gemeente verbonden met de regio. Er zijn echter ook ontwikkelingen op landelijk niveau die moeten worden meegenomen. Daarom is hieronder ingegaan op de integrale visies op landelijk, provinciaal en regionaal niveau.

Nationale Omgevingsvisie Het Rijk stelt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) dat Nederland in de toekomst een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving moet bieden en economisch moet kunnen floreren. Met de NOVI wordt toegewerkt naar de verdere ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland. De ontwikkeling vindt plaats in lijn met de ambities van de integrale verstedelijkingsstrategie: zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied, klimaatbestendig en natuurinclusief, waarbij grote open ruimten tussen de steden houden hun groene karakter behouden. Daarbij wordt erkend dat de druk op de ruimte en de leefomgeving voortdurend om een afweging van verschillende belangen vraagt. Hierbij dient ook onder Omgevingswet de Ladder voor Duurzame Verstedelijking als uitgangspunt. Deze wordt beleidsneutraal overgezet, met als toevoeging dat een afweging moet plaatsvinden buiten het stedelijk gebied én stedelijk groen aan de rand van de bebouwing van het stedelijk gebied. De opgaven waar we voor staan komen samen in vier prioriteiten die samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn: 1. Naar een duurzame en concurrerende economie. 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving. 3. Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving. 4. Naar een waardevolle leefomgeving.

Deze vier prioritaire opgaven kunnen alleen in samenhang verder worden gebracht wanneer aandacht is voor thema’s die hier dwars doorheen lopen, zoals omgevingskwaliteit, gezondheid, cultuurhistorie, klimaatadaptatie, water, bodem, (nationale) veiligheid en milieukwaliteit. Hierbij worden drie inrichtingsprincipes gehanteerd die helpen om in een specifieke casus of gebied bij botsende belangen een zorgvuldige weging te maken. Die inrichtingsprincipes zijn: 1. Combineren boven enkelvoudig. 2. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal. 3. Afwentelen voorkomen.

Provinciale Omgevingsvisie De provincie Noord-Brabant is een kennis- en innovatieregio, waarmee ze een belangrijk onderdeel vormt in het grootstedelijk netwerk van Nederland. In 2018 is de provinciale omgevingsvisie vastgesteld waarin als ‘stip op de horizon’ een Vergezicht voor 2050 is opgenomen: Het landschap in Midden-Brabant kent hoge cultuurhistorische waarden, waar bewoners graag recreëren. De natuur is rijker geworden, dankzij kronkelende beken die de ruimte hebben gekregen. De dorpen zijn levendig, met jong en oud die zich er thuis voelen. Aan de randen van de steden zijn goede overstapfaciliteiten, zodat mensen vanuit de dorpen de stad gemakkelijk en snel kunnen bereiken. Daarnaast worden innovatieve, duurzame vervoersmiddelen ingezet om regionale congestie te voorkomen. De Brainportcampussen en grote hightech werklocaties bepalen het aanzien van Eindhoven en omgeving. Mensen in Eindhoven wisselen hun hightech woon- en werksfeer graag af voor een bezoek aan het dorpslandschap met bijbehorende aantrekkelijke natuurgebieden om doorheen te wandelen 10

of fietsen. Verder oostwaarts zien we weer volop zonneparken in Oost-Brabant, maar ook windmolens die worden ontmanteld. De invloed van de veehouderij is veranderd: van monotone velden naar een gevarieerd agrarisch landschap, waar rekening wordt gehouden met de kwaliteit van ondergrond en biodiversiteit. Er wordt volop ingezet op de agro- en foodsector, waarin de balans tussen ecologie en economie weer hersteld is (duurzaam en circulair). Om dit Vergezicht te realiseren heeft de provincie in ieder geval één basisopgave en dat is ‘werken aan veiligheid, gezondheid en omgevingskwaliteit’ en daarnaast zijn er vier hoofdopgaven: 1. werken aan de Brabantse energietransitie 2. werken aan een klimaatbestendig Brabant 3. werken aan de slimme netwerkstad 4. werken aan een concurrerende, duurzame economie. Hiervoor wil de provincie inzetten op meerwaarde-creatie, zodat de omgevingskwaliteit verbeterd, de inclusiviteit van de samenleving wordt bevorderd en een gezonde leefomgeving wordt gecreëerd. Daarnaast inzetten op technische en sociale innovatie, waarbij de provincie als een ‘living lab’ wordt gezien waar duurzame innovaties een economische meerwaarde brengen en oplossingen bieden voor maatschappelijke vraagstukken. Tot slot geeft de provincie aan in te zetten op kwaliteit boven kwantiteit: een duurzame economie en brede welvaart voor alle Brabanders.

Om deze ontwikkelingen goed vorm te geven streeft de provincie naar een ‘diepe, ronde en brede manier van kijken’, waarbij alle schaalniveaus van de leefomgeving worden meegenomen; integraal en vanuit een gebiedsgerichte insteek opgaven worden opgepakt, hierin alle schaalniveaus van de fysieke en sociale leefomgeving worden meegenomen en alle relevante partijen worden betrokken.

Regio Son en Breugel ligt in de Brainportregio Eindhoven, direct ten noorden van de stad Eindhoven, aan het riviertje De Dommel. De gemeente wordt doorsneden door de A50. Aan de noordzijde grenst Son en Breugel aan de gemeente Meierijstad, aan de oostkant aan Nuenen en aan de westzijde aan Best. De gemeente Son en Breugel wordt gekenmerkt door het natuurlijke groene landschap dat als uitloopgebied dient van het stedelijke gebied. Daarnaast huisvest Son en Breugel het bedrijventerrein Ekkersrijt dat een bovenregionale economische functie heeft in de Brainportregio. Hier zijn onder andere een sciencepark en meubelboulevard zijn gevestigd.

11

Als Brainport Eindhoven is de regio in 2016 door het Rijk erkend als een van de drie Mainports, waarmee het economisch belang op nationaal niveau is vastgelegd. Het is de ambitie om, samen met kennisinstituten en het bedrijfsleven, de Brainportregio verder te ontwikkelen tot een (economische) wereldspeler. Hierbij wordt niet alleen naar de kennis- en innovatiecampussen gekeken. Juist het unieke samenspel van stad en platteland met haar cultuurhistorische, groene rijkdom en levendige dorpskernen wordt gezien als een sterke kwaliteit. In de Integrale Strategie Ruimte, die in 2017 is opgesteld, is de visie op de ruimtelijke omgeving van de regio vormgegeven. Hierin is opgenomen dat wordt gewerkt aan:  Een innovatieve economie, met kwalitatieve groei en een sterke concurrentiepositie  Een kwalitatief hoogwaardige, leefbare en beleefbare omgeving, door versterking van de leefbaarheid, beschermen van de waardevolle elementen in het landschap, en ruimte bieden voor ontspanning, recreatie, sport en high touch voedselproductie.  Een maatschappij, die eenieder kansen biedt  Intensieve samenwerking, binnen en buiten de regio Het uitgangspunt van de Metropoolregio Eindhoven is dat wordt ingezet op het vergroten van de internationale allure en tegelijkertijd op onze regionale eigenheid. De kwaliteiten van de afzonderlijke gemeenten zijn aangrijpingspunt voor de ruimtelijke strategieën.

Het is noodzaak om intensief samen te werken, aangezien de ruimtelijke thema’s van wonen, voorzieningen, economie en mobiliteit een gemeente overschrijdende ruimtelijke weerslag hebben. In zes brede thema’s is uitgewerkt wat de regio gaat/blijft doen om haar ambities dichterbij te brengen: 1. Economisch vestigingsklimaat 2. Aantrekkelijke woon- en leefomgeving 3. Verweving tussen stad en land – beleefbaarheid mozaïeklandschap 4. Goede infrastructuur en bereikbaarheid 5. Gezonde leefomgeving en klimaatbestendigheid 6. Energieneutraal

2.3 Identiteit en kernkwaliteiten Dorps wonen in een dynamische regio Son en Breugel kan worden gekenmerkt als een dynamisch landelijk gebied. De kleinschalige dorpskernen hebben een dorps-landelijk woonklimaat, waarbij men in rust wordt omringd door een mozaïek van natuur, landbouw- en cultuurlandschappen. Zowel binnen de dorpskernen als in het buitengebied zijn veel cultuurhistorische elementen terug te vinden en ook de beekdalen van rivier de Dommel zijn kenmerkend voor de gemeente. Son en Breugel ligt op korte afstand ten noordoosten van Eindhoven, dat economisch gezien volop in ontwikkeling is. Ook is de nabije ligging van gemeente Meierijstad van waarde. Het groene en dorpse karakter van de dorpskernen, de natuurlijke omgeving en dynamische mogelijkheden aan werkgelegenheid maken Son en Breugel tot een hoogwaardig woonmilieu. In de Leefbarometer scoort de gemeente dan ook goed.

12

Een sterke sociale cohesie Son en Breugel kent een open gemeenschap, waar het dorpse karakter en saamhorigheid de boventoon voert: 65% van de volwassenen en 69% van de ouderen ervaart voldoende sociale samenhang in hun buurt. Relatief veel mensen hebben regelmatig contact met hun buren, in vergelijking met de regio Brabant-Zuidoost (GGDBrabant-Zuidoost). Circa één op de drie mensen verricht vrijwilligerswerk. 86% van de kinderen en 89% van de jongeren, 59% van de volwassenen en 74% van de ouderen is lid van een vereniging of (sport)club (GGD Brabant-zuidoost, 2017). Bovendien heeft de gemeente een gevarieerd verenigingsleven dat actief in de samenleving optreedt. In de dorpskernen worden dan ook zeer regelmatig evenementen georganiseerd, waarmee de eensgezindheid wordt versterkt. Son en Breugel verbindt; Een groep vrijwilligers uit Son en Breugel die met een specifieke, lokale website: www.sonenbreugelverbindt.nl de bewoners, jong en oud, de mogelijkheid biedt om gemakkelijk met elkaar in contact te komen, berichten en informatie met elkaar te delen, en ook om samen activiteiten op te zetten. Ook zijn er ontwikkelingen omtrent ouderenplatforms, whatsappgroepen en buurkracht. Er zijn voldoende sportvoorzieningen bij verenigingen en in de openbare ruimte. Deze zijn voor alle inwoners toegankelijk en verkeren in kwalitatief goede staat.

Vanuit de gemeente is veel aandacht voor het sociale domein, zodat een inclusieve samenleving wordt gewaarborgd.

Leven in het groen Son en Breugel wordt geïdentificeerd als een groene gemeente. De dorpskernen zijn als het ware verweven met het omliggende landschap, waarbij het groen tot diep in de kernen doorloopt. Een van de kernkwaliteiten is de dooradering van het bebouwde gebied met de lijnstructuur van de waterlopen en vele bomen. Het samenspel van bos, heide, landschappelijk groen en agrarisch weidegroen met deze cultuurhistorische lijnelementen bepaalt de groene identiteit in zowel het binnen- als buitengebied. De woonwijken zelf hebben een groen karakter en zijn ruim opgezet (brede straten, grote percelen). Dit levert al met al een relatief natuurlijke woon- en leefomgeving op. Er is in de dorpskernen zelf veel groen te vinden in de openbare ruimte, met name in de uitbreidingswijken en minder in het centrum van Son. De uitstraling en sfeer van het dorp is daardoor erg groen. Het groen op wijkniveau bepaalt het karakter van de wijk en draagt bovendien sterk bij aan de oriëntatie in de wijk. Het gaat dan om wegbeplanting en elementen als parken of speelvelden. 13

Natuur en landbouw in het buitengebied Son en Breugel wordt gekenmerkt door het beekdallandschap met een dekzandrug die door de Dommel wordt doorsneden. Het mozaïek aan landschappen zorgt voor een aantrekkelijke leefomgeving, waar groot- en kleinschalig en agrarisch productielandschap en natuurgebieden elkaar treffen. Er zijn vier kenmerkende landschapstypen: Esakkers (zuidoosten), de beekdalontginningen (waaraan de beide dorpskernen zijn ontstaan), heide-ontginningen (noordwesten) en de heidebebossingen (westen). De cultuurhistorisch waardevolle landschappen hebben beelddragende elementen en lijnstructuren (blauw- en groenlijnen, wegen en bebouwingslijnen- en clusters, in binnen- en buitengebied, samenspel van historische gebouwen en straatjes). Uit Son en Breugel zijn bewoningssporen bekend vanaf het Paleolithicum. Met name rond de Dommel is een relatief hoge trefkans van archeologische waarden. Het boerenlandschap bestaat met uitzondering van Sonniuswijk uit een kleinschalig, ruraal halfopen landschap, met bovendien zowel groene als blauwe structuren. Bijna de helft van de grond binnen de gemeente is bestemd voor agrarisch gebruik: in het buitengebied rond Breugel gaat het vooral om kleinschalige landbouw en in Sonniuswijk om meer grootschalige landbouw. Er is binnen de gemeente een aantal natuurgebieden.

Het beekdal van de Dommel is een natte natuurparel in Natuurnetwerk Nederland. De Sonse Heide (inclusief Oud Meer), het bosgebied daaromheen en de Sonse Bergen zijn onderdeel van Natuurnetwerk Brabant. Deze natuurgebieden worden bezocht door recreanten en zijn, samen met de landbouwgebieden, potentiële trekpleisters voor vrijetijdsbesteding en recreatie. De grote diversiteit aan biotopen zorgt voor het bestaan van vele soorten flora en fauna. Het watersysteem is een belangrijke landschappelijke drager. Tussen de twee dorpskernen van Son en Breugel loopt de rivier de Dommel. Alhoewel het beekdal soms wat verscholen is, draagt het in hoge mate bij aan de aantrekkelijkheid en identiteit van Son en Breugel. Het beekdal is bovendien ook van hydrologisch belang; waterberging kan hier bij (extreme) regenbuien plaatsvinden. Kenmerkende waterlopen zijn verder Ekkersrijt, Groote Beek en Breugelsche Beek. De meeste andere beekdalen zijn inmiddels droog en opgevuld met veen.

14

Een sterke economie De gemeente Son en Breugel is onderdeel van Brainportregio Eindhoven, waarmee er voldoende (hoogwaardige) werkgelegenheid is in de omgeving. Son en Breugel heeft echter zeker niet alleen een forensenfunctie. Met name het bedrijventerrein Ekkersrijt speelt een belangrijke rol voor de Brainport met een bovenregionale economische functie. De bedrijvigheid en bijbehorende werkgelegenheid, van met name de Meubelboulevard, het Sciencepark, maar ook de overige industriële bedrijvigheid, zorgt ervoor dat Son en Breugel een woon- én werkgemeente is. Door de aanwezigheid van bedrijventerrein Ekkersrijt is er relatief veel werkgelegenheid in de industriële- en handelssector en zakelijke dienstverlening. De werkgelegenheid in landbouw en collectieve dienstverlening is in vergelijking met de provincie Noord-Brabant juist laag. De strategische ligging van Ekkersrijt aan de Brainport Avenue, in combinatie met de bereikbaarheid, mist zijn uitwerking niet op de ontwikkeling van het grote gemengde bedrijventerrein. Er wordt volop geïnvesteerd door grote en kleinere ondernemingen die hier gevestigd zijn of zich willen vestigen. De gemeente Son en Breugel biedt ondernemers de ruimte om te ondernemen. Het vestigings- en ondernemingsklimaat in de gemeente is zeer gunstig. Ook in de dorpskernen zelf gaat het economisch gezien relatief goed.

Het voorzieningenniveau is op peil en er is relatief weinig leegstand. Er is echter wel een trend gaande dat waar winkels verdwijnen, de leegstand wordt ingevuld met horeca, met name geconcentreerd op en rond het Raadhuisplein. Door de soepele functiewisseling van de gemeente in bestemmingsplannen wordt dit ook mogelijk gemaakt. In de dorpskernen zijn circa 90 winkels en horecavoorzieningen gevestigd en in Ekkersrijt circa 55 (grootschalige) winkels. 68% van de verkooppunten bevindt zich in een winkelgebied. Son en Breugel kent een klein verzorgingsgebied met een bovengemiddelde omvang waarbij de nadruk met name ligt op de dagelijkse en in mindere mate modische artikelensector. Voorzieningen voor dagelijkse boodschappen zijn bovendien ook geconcentreerd in woonwijken, waarmee de gemeenschapszin extra wordt versterkt. Meubelboulevard Ekkersrijt heeft een bovenregionale functie op het gebied van home & living en behoort, als grootste in Zuid-Nederland, ook tot de tien best presterende perifere detailhandelsconcentraties in Nederland. De meubelboulevard trekt een groot winkelend publiek die 15

zowel voor hun plezier als voor doelgerichte aankopen het gebied bezoeken. Door demografische en economische ontwikkelingen blijft het winkelgebied zeer interessant voor nieuwvestiging, beleggingen en investeringen. Er wordt voortdurend geïnvesteerd in modernisering en uitbreiding en ook naar de toekomst toe zijn er ruimtelijke groeimogelijkheden. In het beleid van SGE wordt ingezet op verbreding van de branchering, met name een toename in speciaalzaken op het gebied van home & living + ‘in en om huis’ winkels. Regionaal is de Meubelboulevard Ekkersrijt aangewezen als enige locatie in de regio waar perifere detailhandel, op het gebied van home & living, kan uitbreiden. De gemeente kent een aantal bijzondere locaties om te verkennen zoals het Oud Meer, Sonse Bergen en het Dommeldal. Qua recreatieve voorzieningen zijn hotel La Sonnerie, Thermae Son en ’t Haventje de grootste “trekkers”. Verder is de gemeente aangesloten op het provinciale recreatieve netwerk voor fietsers, wandelaars en mountainbikers en wordt er geïnvesteerd in voornamelijk promotie en behoud van de kwaliteit van dit netwerk.

Duurzaam Son en Breugel In het kader van duurzaamheidsdoelstellingen zijn er volop initiatieven van de samenleving van Son en Breugel, met name op het gebied van afvalstromen en energie. Deze initiatieven helpen de duurzaamheidsdoelstellingen te bereiken. Ook zijn door de gemeente diverse maatregelen genomen, zoals ecologisch beheer van de openbare ruimte, rioolwaterscheiding in enkele wijken, regenwaterafkoppeling en instrumenten voor een duurzaam grondbeleid.

2.4 Maatschappelijk krachtenveld Proactief De vorige paragraaf toont dat onze gemeente veel belangrijke kwaliteiten heeft die zorgen voor een goede leefomgeving. Het is belangrijk om deze kwaliteiten te waarborgen, en waar mogelijk te versterken en uit te breiden. Bestaande aandachtspunten, autonome ontwikkelingen en maatschappelijke trends vormen het speelveld waarbinnen er gewerkt wordt aan de kwaliteit en leefbaarheid van Son en Breugel. Deze kunnen namelijk bedreigingen vormen, maar ook kansen bieden. Om deze reden willen we binnen de omgevingsvisie vroegtijdig hierop inspelen en ervoor zorgen dat we voorbereid de toekomst ingaan. Daarbij nemen we ook de onderscheidende kwaliteiten van Son en Breugel binnen de regio expliciet mee en reageren we proactief op mogelijke uitdagingen. 16

De landelijke trends en ontwikkelingen werken in meer of mindere mate door op lokaal niveau. In Son en Breugel zijn met name de volgende trends en ontwikkelingen relevant (de inleiding is telkens de landelijke trend, dan volgt de uitwerking in Son en Breugel).

Evenwichtige bevolkingsopbouw – kwalitatieve woningbouwopgave De Nederlandse bevolking groeit door. Voornamelijk in stedelijke gebieden en in belangrijke mate door immigratie. Vergrijzing is daarbij ook een belangrijke trend die de toekomstige ontwikkelingen in de leefomgeving gaat beïnvloeden. Mede hierdoor krimpt de gemiddelde grootte van de huishoudens en neemt het aantal huishoudens in de toekomst toe. Deze trends vragen om extra ruimte voor wonen, werken en mobiliteit. Dit leidt tot meer druk op de woningmarkt en stijgende prijzen. Ook zijn er meer woningen nodig voor ouderenhuisvesting en eenpersoonshuishoudens in het algemeen. In Son en Breugel groeit de bevolking nog door tot 2037, waarbij uitgegaan wordt van de natuurlijke aanwas (migratiesaldo nul). Ook hier is sprake van een groter aandeel eenpersoonshuishoudens (verdunning). Dit betekent dat er nog 700 woningen gebouwd moeten worden om aan de vraag tegemoet te komen. Een deel van die vraag kan binnen de bebouwde kom worden opgevangen door inbreidingslocaties, herstructurering en splitsing van woningen. De inschatting is nu dat er nog ruimte is voor circa 400 woningen. Een deel, 300 woningen, zal buiten de bebouwde kom een plek moeten krijgen. Nieuwbouw tast dan al gauw het landelijke groen aan. Aan de andere kant kan (meer) inbreiding groenstructuren en klimaatbestendigheid in de kernen aantasten.

Demografische ontwikkeling (vergrijzing en gezinsverdunning) leidt tot een toenemende vraag naar andere (specifieke) woonvormen door (specifieke) doelgroepen. Er is met name toename van vraag naar zorgwoningen. De gemiddelde woningwaarde in Son en Breugel ligt vrij hoog en er is een relatief hoog aandeel koopwoningen. Er is een blijvende vraag naar betaalbare woningen (sociaal/middelduur). Starters vormen een grote groep op de markt, maar in Son en Breugel zijn onvoldoende woningen voor hun segment. Een dynamisch woningaanbod is echter noodzakelijk om het dorp en de samenleving levendig te houden – verjonging vs. veroudering en draagvlak verenigingen. Binnen het SGE wordt samengewerkt via een portaal (Wooniezie) in het transparant toewijzen van sociale huurwoningen (SGE Visie op Wonen 2019). De omvang van de sociale woningvoorraad blijft een punt van aandacht, zeker gezien de aantrekkende woningmarkt.

17

Buitengebied onder druk De wereldbevolking blijft toenemen, tot 9 miljard mensen in 2050, met een steeds hogere gemiddelde levensstandaard. Landbouwbedrijven in Nederland produceren deels voor de wereldmarkt. We hebben in Nederland een van de meest efficiënte landbouwsectoren ter wereld. Sommige productiemethodes zorgen echter wel voor een milieubelasting op bodem, lucht en water. Daarnaast is de ecologische waarde van landbouwgebieden afgelopen decennia afgenomen. Om voldoende voedsel te produceren en tóch een kleinere impact te maken op het milieu, innoveert de agrarische sector continu. Het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouw Beleid van de EU is hierbij ook van belang. Tot slot verandert ook de consument: mensen hechten steeds meer waarde aan duurzaam geproduceerd voedsel, dierenwelzijn en de voedselkwaliteit. Aandachtspunt bij deze ontwikkelingen is ook dat het verdienmodel van sommige landbouwsectoren onder druk staat. Naast de ruimte voor verbreding van functies in het buitengebied met bijvoorbeeld energie, toerisme en klimaatadaptatie is ook de mate van intensivering en extensivering van landbouwactiviteiten een aandachtspunt. Een transitie naar kringlooplandbouw heeft ook gevolgen voor de bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door toekomstige regelgeving in mestafzet en voerinkoop. Sonniuswijk is een gebied waar deze vraagstukken samenkomen.

Sommige varkensboeren willen stoppen. Dit biedt kansen.

Kwaliteit en toegankelijkheid van natuurgebieden en het Dommeldal De gemiddelde kwaliteit van de Nederlandse natuur is jarenlang achteruitgegaan, met verlies van biodiversiteit tot gevolg. Ook al vinden er verbeteringen plaats, er is nog geen sprake van herstel. In het agrarisch gebied is de trend bijvoorbeeld nog negatief. De ruimtelijke, water- en milieucondities zijn nog niet op orde voor duurzaam voortbestaan van soorten en habitattypen van ons ecosysteem. Een derde van de Nederlandse dier- en plantensoorten is momenteel bedreigd. De Rijksoverheid benoemd de volgende algemene ambities: • Het beschermen en verbeteren van de biodiversiteit; • Het duurzaam benutten en beleven van natuur door natuurlijk kapitaal te houden en versterken; • Natuur, en beleid dat erop is gericht, in de samenleving te verankeren door de betrokkenheid van mensen bij de natuur te versterken. • Terugbrengen van verloren biodiversiteit op verschillende locaties. 18

Het Rijk van Dommel en Aa is een gebied met waardevolle groen- en waterstructuren die voor het woonklimaat in de regio van groot belang zijn. Dit gebied komt door de verstedelijking echter in de knel. Met name de biodiversiteit staat door verruiging van natuurelementen aan de oevers van de Dommel en eventuele schaalvergroting van de landbouw wel onder druk (naar aandachtspunten). Het Dommeldal behoort tot het type laaglandbeek die een onregelmatige stroomsnelheid kent. Het loopt door een breed dal en wordt gevoed via een stelsel van sloten en greppels door regenwater en kwel. De Dommel kent een zeer grillig afvoerpatroon, wat door het aantakken van oude meanders kan worden verbeterd. De Dommel is aangemerkt als groenblauwe mantel. Hierbij is het beleid gericht op beleving. De Dommel is momenteel echter moeilijk toegankelijk voor recreanten, zoals fietsers en wandelaars. Er is bovendien geen recreatieve verbinding tussen het centrum van Son en Breugel en de Dommel. Een mogelijke toename van recreatie betekent echter ook toename van druk op het gebied – in botsing met focus op natuurwaarden en biodiversiteit. Regiobreed liggen een aantal grote opgaven vanuit wateroverlast (met name rondom beekdalen), waterkwaliteit en droogtebestrijding. Voornamelijk het Dommeldal en de bomenstructuur zorgen voor de ecologische verbindingen tussen dorpskern en het buitengebied.

Hierbij zijn de volgende aandachtspunten van belang: • Deel van de natuurnetwerken moet nog gerealiseerd worden • Continuïteit in ecologische zone Breugel-zuidoost ontbreekt • Toenemende druk op biodiversiteit, in buiten- en binnengebied • Weinig aandacht biodiversiteit in de dorpskernen/gebouwde omgeving • De wens is het Dommeldal als natuurgebied door te trekken naar aangrenzend gebied: o Verbinding Ekkersrijt /Groote Beek o Het Wilhelminakanaal o Bosgebied Oud Meer – deze wordt echter doorsneden door de snelweg A50 Een ander aandachtspunt is dat het Sonse bos weinig variatie kent, doordat dit vaksgewijs is gerealiseerd.

19

Energietransitie Energietransitie/RES-opgave: PM In de Klimaatstresstesten die zijn uitgevoerd in opdracht van gemeente Son en Breugel komen de volgende aandachtspunten- en gebieden naar voren:  Hitte: op bedrijventerrein Ekkersrijt en in het centrumgebied van Son is sprake van een hitteeilandeffect vanwege de grote mate van verharding op deze locaties. Op de plekken waar veel groen en blauw is, is juist sprake van een verkoelend effect.  Droogte: er is sprake van droogtegevoeligheid in met name het buitengebied; in en rondom de Dommel en in het buitengebied ten zuidoosten van Breugel (beekdalen) en daarnaast ondervinden de landbouwgebieden ook overlast van de droogte (Sonniuswijk).  Wateroverlast: op veel plaatsen in Son en Breugel zal in de toekomst sprake zijn van wateroverlast, als gevolg van de toenemende intensiteit van regenbuien. Hierbij loopt men het risico dat water in woningen en gebouwen stroomt.

Mobiliteit De mobiliteit zal met de groei van de bevolking en de economie in Nederland meegroeien. Automobiliteit blijft toenemen voor de middellange afstand, terwijl autobezit minder hard groeit dan voorheen. Er is sprake van groei in auto- en treingebruik. Fietsen in de stad wordt steeds populairder, terwijl het fietsgebruik in dorpen afneemt omdat er minder voorzieningen in de dorpen zijn en men dus verder moet reizen. De e-bike komt wel als alternatief naar voren. Het aandeel van de elektrische fiets blijft groeien en deze wordt ook gebruikt voor woon-werkverkeer. De toenemende elektrificering van alle mobiliteitsvormen zal ook de nodige infrastructurele opgaven met zich meebrengen, zoals laadpalen. Er gaat daarnaast steeds meer gebruik worden gemaakt van deelconcepten en digitale platforms waarbij laagdrempelig uit een variatie aan mogelijke vervoersmiddelen kan worden gekozen. Dit biedt ook kansen voor nieuwe parkeeroplossingen. Daarnaast zien we dat woongebieden steeds beter en 20

middels diverse mobilitieitsvormen (oftewel multi-modaal) ontsloten zijn, maar dat het aantal arbeidsplaatsen rondom bestaande stations de afgelopen decennia is afgenomen. Bereikbaarheid is een belangrijk ordeningsprincipe. Dat wil zeggen, bij de locatiekeuze voor nieuw te ontwikkelen woonen werkgebieden, hebben gebieden die reeds goed ontsloten zijn over het algemeen de voorkeur. Verdere digitalisering van onze mobiliteit en technologische ontwikkelingen en kansen die daarbij komen kijken hebben daarnaast ook onze aandacht. Denk daarbij aan kansen en uitdagingen met betrekking tot asset-management en mogelijke 'smart-city' toepassingen. Het wordt steeds drukker op de weg, zeker nu de economie zich in ‘goed vaarwater´ bevindt. Dit is ook merkbaar op de wegen in de Brainportregio – een congestie van de randweg Eindhoven en snelweg A50 dreigt. Het afgelopen jaar laat door Corona natuurlijk een ander beeld zien. Daarnaast wordt het in Son en Breugel steeds drukker op de fietspaden, waarop met veel verschillende (fiets)voertuigen, met verschillende snelheden, wordt gereden. Met name de elektrische fiets zorgt voor een gewijzigde concurrentie tussen fiets en auto in het woon-werkverkeer. Bovendien neemt door toename van vrijetijdsbesteding de drukte op recreatieve fietsroutes toe.

Lokaal heeft Son en Breugel te maken met overlast van doorgaand sluipverkeer (verbinding Helmond en Lieshout – Eindhoven) en missen er enkele belangrijke links in de (regionale) fietsverbinding. Verder is een aandachtspunt dat landbouwvoertuigen door het dorp rijden. Bewoners klagen hierover. Nieuwe mobiliteitsconcepten en elektrificatie van vervoersmodaliteiten brengen consequenties met zich mee. Er moet ruimte worden gemaakt voor elektrische laadpalen, parkeernormen moeten worden aangepast (vanwege deelauto’s bijvoorbeeld) en fietspaden moeten worden verbreed. Beleidsmatig wordt landelijk steeds meer de nadruk gelegd op Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) en ‘mobility as a service’. Hierbij wordt met name gefocust op woon-werkverkeer en ligt de sociale functie van het openbaar vervoer onder druk.

Economie: profilering Ekkersrijt en aantrekkelijkheid dorpscentrum Son Een belangrijke trend is de transitie naar een circulaire economie. Een circulaire economie betekent drie ontwikkelingen:  Bestaande productieprocessen maken efficiënter gebruik van grondstoffen, zodat er minder grondstoffen nodig zijn.  Wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn, wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen beschikbare grondstoffen. 21

 De ontwikkeling van nieuwe productiemethodes en nieuwe circulaire producten is nodig. Een groot deel van de circulaire transitie zal plaatsvinden op zowel bedrijfsniveau als bedrijventerreinen. Deze gebieden zijn nu goed voor ongeveer 30 procent van de werkgelegenheid in Nederland. Tegelijkertijd zien we door onze mainports, verdere digitalisering en internetwinkelen een toename van de vraag naar grootschalige bedrijventerreinen. Deels voor de groeiende lokale maakindustrie, maar met name voor de logistieke sector. Voor een competitieve economie wordt een leven lang leren een cruciale factor. Verdere digitalisering van onze economie en technologische ontwikkelingen en kansen die daarbij komen kijken hebben tevens onze aandacht. Denk daarbij aan kansen en uitdagingen met betrekking tot 5G en mogelijke 'smart-city' toepassingen. Het algehele beeld van de economie in Son en Breugel is zoals gezegd positief. Dit wil echter net zeggen dat er geen aandachtspunten zijn. Op Ekkersrijt speelt het volgende:  In het Masterplan Ekkersrijt en de Visie sciencepark staat het huidige beleid voor dit gebied. De gemeente wil de economische structuur verbreden, de bereikbaarheid verbeteren en de creativiteit, innovatiekracht en de werkgelegenheid vergroten. Daar komt de verduurzaming c.q. klimaatneutraliteit van de bedrijven en het bedrijventerrein bij.

 De bereikbaarheid (MIRT) - de tweede ontsluiting - het parkeren en de (her)inrichting van de openbare ruimte (schoon, heel, veilig) vragen aandacht. Ook moet worden nagedacht over nieuwe initiatieven zoals hubs, deelmobiliteit, oplaadpalen en -stations voor elektrische voertuigen.  Functiemenging is een belangrijk onderwerp. Daarbij gaat het om de vraag of en hoe wonen en werken samengaan en hoe omgegaan moet worden met de huisvesting van arbeidsmigranten. Regelmatig komen er vragen binnen om arbeidsmigranten op Ekkersrijt te huisvesten. De vraag is of dit wenselijk is of dat integratie in bestaand stedelijk gebied niet beter is. Verder zijn de afsplitsing van kantoren en de vraag naar leisure/hotel aandachtspunten.  Ondermijning moet worden voorkomen door leegstand te voorkomen, goed parkmanagement en voldoende toezicht.  De deelgebieden van Ekkersrijt vragen allemaal een iets andere benadering. Beleid moet per deelgebied worden ontwikkeld. o Het Sciencepark en omgeving moeten verder worden ontwikkeld. In de westhoek is een aantal zwaardere bedrijven gevestigd. Hiervoor moet een oplossing gevonden worden. Het is enerzijds mogelijk om een andere locatie voor deze bedrijven te vinden, zodat er voor het sciencepark ook meer ruimte is voor uitbreiding. Alternatieve locaties zijn echter lastig aan te wijzen.

Anderzijds kunnen we ervoor kiezen om randvoorwaarden aan ontwikkelingen van de bedrijvigheid te stellen, zonder deze direct uit te plaatsen. Nieuwe ontwikkelruimte op sciencepark zullen we dan voornamelijk moeten vinden door inbreiding en verdichting. o Voor de meubelboulevard is de (uitvoering van) de Regionale Retailvisie van belang en focussen we ons op de ontwikkeling als ‘leisure gebied’. Ten noorden van de meubelboulevard ligt een diffuus gebied waar ook kleinere ambtelijke partijen zich (willen) vestigen. De vraag is hoe we met dit gebied omgaan. o Ekkersrijt Oost is een verrommeld gebied, dat herstructurering noodzakelijk maakt. o In het zuidelijk deel, grenzend aan Esp/Bokt (gemeente Eindhoven), heeft de gemeente nog acht hectare grond uit te geven. Hiervoor moet nog een visie worden ontwikkeld, bij voorkeur afgestemd op de visie van Eindhoven.

22

In het centrum van Son uit de verschuiving van winkelen naar elkaar ontmoeten (wat een Nederlandse trends is) zich in de opvulling van leegstaande winkels met horeca. Er ligt een vraagstuk hoe we hiermee moeten omgaan. Enerzijds is het mogelijk om te kiezen voor concentratie van horecagelegenheden, bijvoorbeeld op het Raadhuisplein. Anderzijds is het mogelijk om te kiezen voor spreiding van de horecagelegenheden. Daarnaast ligt er een aandachtspunt om de inrichting van het openbaar gebied te verbeteren, met het oog op de ontmoetingsfunctie van het centrum. Genoemd in dit verband zijn de doorsnijding en barrièrewerking van de Nieuwstraat en de stenige inrichting van het Raadhuisplein. Een groenere inrichting dient meerdere doelen (hittestress, gezondheid, welzijn). De groenstructuur voor het centrum van Son voldoet sowieso niet aan niveau van de gemeente. Ook de bomenstructuur langs de hoofdontsluitingswegen van Son verdient aandacht. Verder is de verbinding met en de beleefbaarheid van het Dommeldal zwak. In samenhang daarmee is van belang dat Son en Breugel een beperkt aanbod van toeristisch of recreatieve voorzieningen kent, terwijl er gezien de aantrekkelijke natuurlijke omgeving wel mogelijkheden toe zijn. Hierbij moet ook aandacht zijn voor de samenwerking met buurgemeenten om het landschap te versterken en (de ontwikkeling van) erfgoedtoerisme.

23

Milieu, gezondheid en veiligheid onder druk Veiligheid en milieu zijn twee andere thema's die in het kader van de bredere blik op de fysieke leefomgeving, die in de Omgevingswet centraal staat, een prominentere plaats krijgen in ons omgevingsbeleid. Door normen te stellen is de kwaliteit van onze leefomgeving in de afgelopen decennia verbeterd. Dit heeft een gunstig effect gehad op onze gezondheid en veiligheid. Echter, de effecten op de gezondheid als gevolg van bijvoorbeeld de luchtkwaliteit of geluidbelasting zijn nog steeds aanzienlijk. Een veilige samenleving wordt bepaald door een aantal factoren: de fysieke veiligheid, digitale veiligheid en de sociale veiligheid. Bij de fysieke veiligheid gaat het bijvoorbeeld over veiligheid in het verkeer, overstromingen, maar ook om de veiligheid nabij snelwegen (bijvoorbeeld vanwege transport gevaarlijke stoffen) en in de buurt van bedrijvigheid. Op het gebied van sociale veiligheid is er een kloof tussen de feitelijke veiligheid en de veiligheid die mensen ervaren. Steeds meer mensen voelen zich onveiliger terwijl cijfers vaak laten zien dat het niet onveiliger is geworden. Deze aspecten van een veilige samenleving vragen allemaal om een andere aanpak.

Lokale, regionale, landelijke en zelfs Europese emissies vanuit verkeer, industrie, veehouderij, bouwactiviteiten, vliegverkeer et cetera hebben allemaal invloed op de leefomgeving van mens en dier. Denk hierbij aan de aantasting van luchtkwaliteit en vermindering van biodiversiteit bijvoorbeeld. Daarnaast heeft ook geluidsoverlast vanuit deze bronnen effect op de kwaliteit van de leefomgeving. Uit onderzoek van de GGD is gebleken dat de geluidshinder bij inwoners in Son en Breugel is toegenomen (groei geluid en afname tolerantie). Met name Sonniuswijk en Sonniuspark vormen in dit kader een aandachtsgebied. Als gevolg van geluidshinder hebben mensen vaker last van psychische klachten en ervaren vaker stress. Er is sprake van geluidsoverlast door het wegverkeer, met name aan de dorpsrand langs de snelweg A50 – geluidswallen voldoen niet meer. Ook de industrie op Ekkersrijt veroorzaakt geluidsoverlast, maar doordat de theoretische zones vol zitten, wordt geen verdere toename van geluidsoverlast verwacht. Daarnaast is het vliegverkeer vanuit Airport Eindhoven de laatste jaren fors toegenomen tot ruim 38.500 vliegbewegingen in het jaar 2018. De geluidsoverlast wordt hierbij aangekaart als voornaamste hinder door omwonenden.

In zone1, waar het westelijk deel van Son en Breugel onder valt (met name Sonniuswijk- en park), wordt 46% van de inwoners ernstig gehinderd door het geluid van vliegverkeer en is 51% van de inwoners bezorgd over de invloed op de gezondheid (GGDBrabantZuidoost, 2018). Verschillende groeimodellen zijn in de Quickscan Eindhoven Airport 2020+ opgenomen. Son en Breugel ligt momenteel al binnen 48 dB contour, maar komt mogelijk als gevolg van groei binnen hogere dB contour te liggen. De concentraties fijnstof (PM10) in de buitenlucht overschrijden de wettelijke norm niet, met uitzondering van een enkele locatie in Sonniuswijk. Wanneer echter wordt gekeken naar de adviesnorm van het WHO(20µg/m2), dan blijkt dat deze grenswaarde wel wordt overschreden en ook de ervaren overlast is toegenomen. De fijnstof waarden (PM10) liggen tussen de 20-30µg/m2, maar in de prognose wordt wel een verbetering in de luchtkwaliteit verwacht – duurzame mobiliteitsvormen, sanering veehouderijen (Omgevingsdienst Brabant-Zuidoost, 2018/?). In Son en Breugel is een aantal instanties aanwezig met risicocontouren en risico’s met betrekking tot externe veiligheid. Deze zijn in kaart gebracht door gebruik te maken van de nationale Signalerings kaart Externe Veiligheid. In de gemeente zijn in het buitengebied een aantal veehouderijen gevestigd, met name in Sonniuswijk.

Deze locaties zijn aandachtsgebied met betrekking tot luchtkwaliteit (endotoxine) en geuroverlast. Aangezien het de verwachting is dat een aantal veehouderijen in dit gebied zullen stoppen, wordt uitgegaan van een verbetering van de luchtkwaliteit en geuroverlast. Dit heeft ook een positief effect 24

om de leefomgeving van nabijgelegen woonwijken, zoals Sonniuspark. Tot slot is Ekkersrijt een aandachtsgebied met betrekking tot geuroverlast, met name het westelijk deel van het terrein. Het totale milieugezondheidsrisico geeft een duidelijk negatief beeld. De omgevingsdienst Brabantzuidoost concludeerde in 2018, naar aanleiding van het ‘regionale rapport luchtkwaliteit en volksgezondheid’ dat wettelijke normen niet of in beperkte mate worden overschreden, maar dat aan gezondheidskundige advieswaarden (GGD / WHO) meestal niet wordt voldaan. Wanneer naar het milieugezondheidsrisico wordt gekeken, dan blijkt dat de belasting door luchtvervuiling én omgevingsgeluid zeker substantieel is. Gezondheid, en dan met name het begrip positieve gezondheid, gaat echter niet alleen over milieu maar ook over welbevinden. Met de vergrijzing groeit bijvoorbeeld de behoefte aan goed toegankelijke openbare ruimte (ouderen vallen sneller), passende woonvormen voor ouderen en mogelijkheden tot woningaanpassing. De hulpmiddelen waarover het algemeen het meest behoefte aan is, zijn sensoren die noodsituaties aangeven, extra handgrepen en beugels of een alarmknop. Daarnaast zorgt vergrijzing in de prognose ook voor een forse toename van het aantal inwoners met dementie; 560 inwoners met dementie in 2030 en zelfs 850 in 2050 (GGD-Brabant-zuidoost).

Eenzaamheid is een algemeen groter wordend probleem dat ook in Son en Breugel speelt. Eenzaamheid komt het meeste voor onder (alleenstaande) ouderen en mensen die moeite hebben om eigen regie te nemen over hun leven. Sowieso is er steeds meer aandacht voor de psychische gesteldheid: 14% van zowel de volwassenen als ouderen voelt zich psychisch ongezond. Met name bij (jong) volwassenen is stress een belangrijk aandachtspunt, werk is hierbij de belangrijkste oorzaak. Daarnaast is eenzaamheid een algemeen groter wordend probleem. Lichaamsbeweging laat sinds 2009 een stijgende lijn zien met momenteel circa 62% van de volwassenen en 76% van de ouderen in Son en Breugel die voldoende bewegen. Het aandeel inwoners met overgewicht is 46% bij de volwassenen en 54% bij de ouderen. Ernstig overgewicht is bij beide groepen 10%. Onder kinderen (2 t/m 11-jarigen) heeft 18% geen gezond gewicht. De eigen verantwoordelijkheid van de sociale leefomgeving en de burger komt steeds meer centraal te staan. Risicogroepen blijven echter wel extra aandacht nodig hebben; mensen met een laag (sociaal)economische status, kwetsbare ouderen et cetera. In dit kader is onder andere ook het aantal mensen dat mantelzorg verleent in de afgelopen jaren toegenomen. Circa 25% van de volwassenen en 28% van de ouderen in Son en Breugel heeft in het afgelopen jaar mantelzorg gegeven.