Bijlage VAB NAF beleidsdocument

Ofwel een locatie met een bedrijfsfunctie ofwel een plek binnen een bedrijfsverzamelgebouw. Op de locatie zelf omschakelen van Wonen plus naar een bedrijfsfunctie i­s niet mogelijk. • Een stoppende agrariër wil graag een productiebedrijf op zetten als nieuwe economische activiteit op zijn/haar locatie en heeft 600 m2 nodig aan bedrijfs­ bebouwing. De VAB locatie wordt omgezet naar een Bedrijfsfunctie, dit kan ook buiten de aangeduide bebouwingsconcentraties. Het bedrijf groeit en er kan extra bedrijfsbebouwing worden aangevraagd onder het principe voor wat, hoort wat. Echter, grote bedrijfslocaties zijn niet wenselijk in het buitengebied. Dit is enkel voorstelbaar binnen bebouwingsconcentraties of op bedrijventerreinen. Doorgroeien op locatie naar deze grotere functie is dus niet mogelijk.

32

4. MAATWERK Wat is het? • Niet alle nieuwe economische dragers laten zich vooraf vastleggen in vaste kaders of oppervlaktenormen. Er zal daarom altijd ruimte moeten blijven voor maatwerk, met name bij de functies Recreatie en Maatschappelijk. Deze initiatieven verschillen sterk in aard, schaal en ruimtelijke impact op de omgeving. • We willen initiatiefnemers stimuleren om hun plannen af te stemmen op de doelstellingen uit deze beleidsnota en de Omgevingsvisie, zodat gezamenlijke inzet leidt tot positieve toekomstbestendige ontwikkelingen. • Voor maatschappelijke functies ligt het voor de hand om deze met name te realiseren op locaties die goed ontsloten zijn en zich bevinden aan of nabij de randen van de dorpskernen, zodat de leefbaarheid en bereikbaarheid gewaarborgd blijven. • Voor recreatieve functies geldt een vergelijkbare benadering. Ook deze initiatieven kunnen sterk variëren in aard, omvang en ruimtelijke impact. Het is wenselijk dat nieuwe recreatieve ontwikkelingen zoveel mogelijk aansluiten bij de recreatieve zone Heihorsten, waar dergelijke functies ruimtelijk en functioneel het best tot hun recht komen. • Om ongewenste versnippering of een wildgroei aan recreatieve voor-zieningen te voorkomen, blijft een zorgvuldige afweging noodzakelijk. • Ook bij omschakelmogelijkheden op VAB locaties liggen er mogelijkheden voor maatwerk.

Een initiatief zal niet altijd passend zijn binnen de gestelde kaders. In dergelijke gevallen is het van belang om vanuit de achterliggende doelstelling mee te denken en te beoordelen in hoeverre een ontwikkeling bijdraagt aan de ruimtelijke kwaliteitswinst.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Hoe werkt het? • Bij de beoordeling van initiatieven wordt gekeken naar de mate waarin een ontwikkeling past binnen de omgeving en aansluit op de gewenste ontwikkelrichting van het gebied. • De wenselijkheid van een initiatief wordt mede op basis van deze criteria bepaald. • Elke ontwikkeling dient in ieder geval een aantoonbare bijdrage te leveren aan de doelstellingen van ontstening en aan het versterken van de landschappelijke kwaliteit van het buitengebied. • Voor initiatieven die in de basis als minder wenselijke ontwikkeling worden gezien, hanteren we een drietrapsbenadering om te komen tot een passend en verantwoord alternatief: 1. Eerst wordt bekeken of de beoogde functie kan worden ondergebracht op een andere locatie binnen de gemeente, waar deze wél passend is. We gaan daarbij uit van verplaatsing naar bestaand ruimtegebruik, niet van nieuwvestiging. Voorbeeld: een grootschalige ontwikkeling in het beekdallandschap achten we onwenselijk. De initiatiefnemer krijgt daarom de opdracht om te zoeken naar een meer geschikte plek elders in Someren. 2. Als verplaatsing niet mogelijk blijkt, wordt onderzocht of de ontwikkeling met maatwerk toch inpasbaar is. In combinatie met het principe voor wat, hoort wat, kan er gezocht worden naar een juiste mate van investering in de landschappelijke kwaliteit ter compensatie voor de ontwikkeling.

Is de beoogde ontwikkeling echter niet in verhouding te krijgen met de investering in landschappelijke kwaliteit en een Evenwichtige Toedeling van Functies Aan Locaties (ETFAL)? Dan kan de ontwikkeling niet plaats vinden. 3. Wanneer zowel verplaatsing als maatwerk geen oplossing bieden, wordt de initiatiefnemer uitgenodigd om een nieuw initiatief te ontwikkelen dat wél past binnen de gestelde kaders en de ontwikkelrichting van het gebied.

33

In de praktijk blijkt dat maatwerk ook bij bedrijfsfuncties noodzakelijk kan zijn. In dergelijke situaties geldt dat, conform het principe ‘voor wat, hoort wat’, een passende tegenprestatie wordt gevraagd. Hoe groter de afwijking van de standaardmaat, hoe groter de bijdrage die wordt verlangd aan de versterking van het landelijk gebied. Versterking van het landelijk gebied is een breed begrip. Binnen het VAB NAF beleid worden daarom geen concrete doelen of projecten vastgesteld. Deze vinden hun plek binnen onder meer de Natuurvisie of het toekomstige uitvoeringsprogramma Natuur. Het instrument kent duidelijke grenzen. Voor iedere functie wordt een uiterste maximum vastgesteld, omdat niet elke functie op elke locatie wenselijk is binnen het principe van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Wanneer de basislimiet wordt overschreden, volgt altijd een aanvullende toets op de ruimtelijke impact van de ontwikkeling op de omgeving. Bij ruimtelijke ontwikkelingen met merkbare impact wordt bovendien een passende tegenprestatie verlangd. Hoe het verschil tussen de basislimiet en het uiterste maximum zich precies verhoudt tot elkaar zal verder uitgewerkt moeten worden in de evaluatie van de landschapsinvesteringsregeling. In dat kader kunnen ook normbedragen worden gekoppeld aan de overschrijding van de basisontwikkeling.

Kwaliteitsbijdrage

De compensatietabel De gemeente introduceert een compensatietabel binnen het instrument Maatwerk. Deze tabel volgt het overkoepelende principe van ‘voor wat, hoort wat’. Bij elke omschakeling van een VAB-locatie wordt getoetst aan de bestaande ruimtelijke uitgangspunten voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Voor de basisontwikkeling gelden daarbij duidelijke kaders. Zo is voor een omschakeling naar statische opslag een maximale omvang van 1.000 m² toegestaan.

HUIDIG BELEID

Basiskwaliteit Mate van overschrijding / afwijking Figuur 5: Uitwerking compensatietabel voor beeldvorming

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

34

5. WONEN IN HET BUITENGEBIED • Een eerste voorzichtige conclusie is dat er duidelijk animo is voor het toevoegen van woningen op VAB locaties. Niet in de ‘klassieke’ vorm van Ruimte voor Ruimte kavels, maar in de vorm van erfconcepten en het toevoegen van woningen binnen bestaande bouwmassa’s op het agrarische erf. Deze benadering draagt bij aan een duurzaam gebruik van bestaande bebouwing en ruimte en helpt het karakteristieke beeld van het buitengebied te behouden. • Het uitwerken van volledig nieuwe beleidskaders binnen het VAB NAF beleid is geen haalbare exercitie. Binnen deze beleidsnota wordt het voorstel gedaan om een afzonderlijk traject te doorlopen om de Ruimte voor Ruimte regeling te herzien en te komen tot een zelfstandige beleidsregel waarin de kaders worden vastgesteld voor het toevoegen van woningen in het buitengebied in de gemeente Someren.

Voor het toevoegen van woningen in het buitengebied is tijdens de participatiesessies waardevolle input opgehaald. Daarbij is uitgebreid gesproken over meerdere facetten van het huidige Ruimte voor Ruimte beleid. Met het beëindigen van deze provinciale regeling en het introduceren van de Maatwerkregeling Omgevingskwaliteit zijn er nieuwe mogelijkheden ontstaan voor het toevoegen van woningen in het buitengebied. In de gesprekken is onder meer aandacht besteed aan de vraag waar nieuwe woningen wenselijk zijn (de zogenoemde zoekgebieden), maar ook aan de vorm waarin dit kan plaatsvinden. Daarbij is verkend of er kansen liggen voor erfconcepten of functiecombinaties tussen wonen, natuur en landbouw.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

35

4.6 Beleidskaders per functie Onderstaand wordt per functie een aantal zaken beschreven. We kijken terug naar hoe deze functie werd toegepast in het oude beleid, vooruit naar hoe het wordt in het nieuwe beleid en daarbij maken we de slag om aan te geven in welk landschapstype de functie wel of niet realistisch is. Zo passen we een meer gebiedsgerichte benadering toe en werken we in de geest van de Omgevingswet aan de Evenwichtige Toedeling van Functies Aan Locaties (ETFAL). De ETFAL beoordeling vormt de basis voor elke ruimtelijke ontwikkeling in het buitengebied. Wanneer het aankomt op maatwerk, behoudt de gemeente het recht om een eigen inschatting te maken over de wenselijkheid van een initiatief. De gebiedsgerichte benadering wordt gedaan op basis van de landschapstypes die we hebben in de gemeente Someren. In het buitengebied identificeren we vijf landschapstypes: • Bos- en Heidegebied; • Beekdallandschap; • Kampenlandschap; • Oude heideontginningen; • Jonge heideontginningen. Elk landschapstype heeft eigen kwaliteiten en uitdagingen om die kwaliteiten in ere te houden / te herstellen. Het bos- en heidegebied wordt uitgesloten van bebouwing. De focus binnen dit beleidsstuk wordt gelegd op de vier overige landschapstypes, waar de huidige activiteiten ook plaats vinden. Hiervan is het beekdallandschap het meest kwetsbare landschap.

We streven er dus naar om in dit landschapstype zoveel mogelijk de kwaliteiten van het landschap naar boven te laten komen. Het kampenlandschap is kleinschaliger van aard, waardoor grote ontwikkelingen hier niet altijd passend zullen zijn. De oude en jonge heideontginningen zijn relatief de jongste landschappen in het buitengebied. Deze kenmerken zich door een strakkere en grotere verkaveling, waar we ook nu nog de grootste agrarische activiteiten zien. Nieuwe ontwikkelingen zullen ook hier passend moeten zijn binnen de al bestaande activiteiten. De landschapstypes vormen een breed kader waarbinnen een ontwikkeling moet worden ingepast. Ook binnen de landschapstypes zijn er verschillen. Het jonge heideontginningsgebied ligt bijvoorbeeld volledig rondom de kern Someren-Heide en strekt tot ver in het buitengebied. In de kernrandzone rondom het dorp zijn andere functies wellicht meer wenselijk dan verder op in het buitengebied. Om deze afweging goed te kunnen maken, is een bredere visie op het landelijk gebied noodzakelijk. In voorliggend document worden enkele bouwstenen aangereikt voor denken op gebiedsniveau. In figuur 6 is te zien hoe de landschapstypes verdeeld zijn over de gemeente Someren.

Figuur 6: Weergave van de landschapstypes in de gemeente Someren

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

36

Wonen Hoe was het? Het omschakelen van een agrarisch bedrijf naar een woonbestemming kan overal in ons buitengebied. Daarbij wordt de bestaande bedrijfswoning dus omgezet naar een reguliere woonbestemming. Het toevoegen van extra woningen kan enkel op basis van de maatwerkregeling omgevingskwaliteit. De maximale omvang van een woonbestemming is 2500 m2. De standaard ruimte voor bijgebouwen bij een woonbestemming in het buitengebied is 100m2. Voor VAB locaties is dit 250m2. In beide gevallen kan er worden opgeplust met behulp van de sloopbonusregeling tot maximaal 350m2. Hoe wordt het? Het blijft mogelijk om een agrarisch bedrijf om te schakelen naar een woonbestemming, overal in ons buitengebied. In de jonge heide ontginningslandschappen zijn we hier wel voorzichtiger mee. Een omschakeling naar een woonfunctie mag de bedrijfsruimte van de agrariërs in dit landschapstype niet hinderen. Andersom geldt ook dat dit natuurlijk passend moet zijn binnen de geldende wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld normen rondom geur. Dat betekent ook dat we bewust niet kiezen om voor een deel van ons buitengebied nieuwe woonbestemmingen uit te sluiten. Ook blijven we de ruimte geven om de oppervlakte bijgebouwen op te plussen tot maximaal 350 m2 met behulp van de sloopbank.

We kiezen er bewust voor om de LIR niet in te zetten voor het opplussen van bijgebouwen vanuit de gedachtegang van ontstening.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Het toevoegen van extra woningen in het buitengebied kan enkel op basis van de maatwerkregeling omgevingskwaliteit. Na vaststelling van voorliggend stuk zal gekeken worden om met een voor Someren toepasselijke regeling te komen die aansluit bij de provinciale beleidsregel. Waar kan het? In de basis minder wenselijk in jonge heide ontginningslandschappen, hier gaan we werken vanuit het ‘nee, tenzij’ principe. In de overige landschapstypes wel wenselijk.

Wonen

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maximaal 2.500 m2

Maximaal 2.500 m2

Bijgebouwen

100 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling. Bij VAB locatie 250 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling.

100 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling. Bij VAB locatie 250 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling.

Waar?

Alle gebiedstypes

In de basis minder wenselijk in jonge heideontginningslandschappen, overige landschapstypes wel wenselijk.

Instrument

Sloopbank

Sloopbank

37

Wonen-Plus Hoe was het? De functie Wonen-Plus wordt al geruime tijd binnen onze gemeente gehanteerd en voorziet in een woon­ bestemming met daarbij ondergeschikt een kleinschalig bedrijf aan huis in milieucategorie 1 of 2. Het idee hier­ achter is om het buitengebied een soort ‘kraamkamer’ te laten zijn van bedrijvigheid. Als een bedrijf vervolgens wil doorgroeien naar een volwaardige bedrijfsbestemming dient te worden uitgeweken naar het bedrijventerrein. Het omschakelen van een agrarisch bedrijf naar de functie Wonen-Plus kan overal in ons buitengebied. Daarbij wordt de bestaande bedrijfswoning dus omgezet naar een reguliere woonbestemming. De maximale omvang van een woonbestemming is 2500 m2. Hoe wordt het? Het blijft mogelijk om een agrarisch bedrijf om te schakelen naar de functie Wonen-Plus, overal in ons buitengebied. In de jonge heide ontginningslandschappen zijn we hier wel voorzichtiger mee. Een omschakeling naar een woonfunctie mag de bedrijfsruimte van de agrariërs in dit landschapstype niet hinderen. Andersom geldt ook dat dit natuurlijk passend moet zijn binnen de geldende wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld normen rondom geur. Dat betekent ook dat we bewust niet kiezen om voor een deel van ons buitengebied nieuwe woonbestemmingen uit te sluiten.

We zien de Wonen plus functie als een ideale functie voor het opstarten van een bedrijf, voor nieuwe economische mogelijkheden van de stoppende agrariër. We kiezen er bewust voor om de LIR niet in te zetten voor het opplussen van bijgebouwen vanuit de gedachtegang van ontstening.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Waar kan het? In de basis minder wenselijk in jonge heide ontginnings­landschappen, hier gaan we werken vanuit het ‘nee, tenzij’ principe. In de overige landschapstypes wel wenselijk.

Wonen-plus

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maximaal 2.500 m2

Maximaal 2.500 m2

Bijgebouwen

100 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling. Bij VAB locatie 250 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling.

100 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling. Bij VAB locatie 250 m2 of 350 m2 m.b.v. sloopbonusregeling.

Waar?

Alle gebiedstypes

In de basis minder wenselijk in jonge heideontginningslandschappen, overige landschapstypes wel wenselijk.

Instrument

Sloopbank

Sloopbank, passend ondernemen

38

Statische opslag Hoe was het? Statische opslag is toegestaan als ondergeschikte nevenactiviteit bij een agrarisch bedrijf of als zelfstandige bedrijfsfunctie. In beide gevallen is gekozen om de omvang van de bedrijfsgebouwen te begrenzen op 1.000 m2 waarbij het uitgangspunt is dat dit in bestaande (voormalige) bedrijfsbebouwing plaatsvindt. Het bestemmingsvlak mag maximaal 5.000 m2 bedragen. Hoe wordt het? Er is nog steeds veel behoefte aan ruimte voor statische opslag voor bijvoorbeeld het stallen van caravans en campers. Deze functie vinden we ook nog ruimtelijk aanvaardbaar in ons buitengebied. Wel houden we in de basis vast aan de maximale omvang van 1.000 m2 bedrijfsgebouwen en 5.000 m2 bestemmingsvlak, hierbij blijft het uitgangspunt dat dit in bestaande (voormalige) bedrijfsbebouwing plaatsvindt. Hierin gaan we echter een stuk maatwerk bieden, om tegemoet te komen aan de rijzende vraag naar statische opslag. Dit doen we onder het voor wat, hoort wat principe. Wanneer er meer gevraagd wordt dan de 1000 m2, bestaat er de mogelijkheid om deze m2 bedrijfsbebouwing op te plussen via de Landschapsinvesteringsregeling (LIR). Om de ruimtelijke kwaliteit in ons buitengebied te borgen en te voorkomen dat er nieuwe grootschalige bedrijfsgebouwen worden opgetrokken, wordt er een harde limiet gegeven van 1.500m2.

Ons doel blijft namelijk ook het ontstenen van het buitengebied waar mogelijk. Bovendien bestaat er het risico dat met het toestaan van veel nieuwe loodsen de leegstand (en ondermijning) van de toekomst wordt gefaciliteerd.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Waar kan het? Overal in het buitengebied behalve in de beekdallandschappen. De beekdallandschappen dienen zo veel mogelijk te worden “ontsteend” en geëxtensiveerd. We zijn in elk landschapstype voorzichtig met het toestaan van bedrijfsgebouwen voor statische opslag groter dan 1.000 m2. Echter kan er met maatwerk wel gericht gekeken worden per situatie, met een harde limiet van 1.500 m2. Statische opslag

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

5.000 m2

5.000 m2

Bedrijfsgebouwen

1.000 m2

1.000 m2, maatwerk mogelijk tot 1.500 m2 via compensatietabel

Milieucategorie

1 of 2

1 of 2

Waar?

Overal in het buitengebied

Wenselijke ontwikkeling in het kampenlandschap, de jonge en oude heideontginningslandschappen. In de basis niet wenselijk in het beekdallandschap, maatwerk mogelijk.

Instrument

N.v.t.

LIR, maatwerk

39

Niet-agrarisch bedrijf of Agrarisch verwant bedrijf Hoe was het? Het omschakelen naar een niet-agrarisch bedrijf is enkel toegestaan in de bebouwingsconcentraties. Van oudsher liggen deze bebouwingsconcentraties vaak nabij de kern en vindt hier al de nodige functiemenging plaats. Het bestemmingsvlak mag maximaal 5.000 m2 bedragen en de milieucategorie mag maximaal 1 of 2 zijn. Voor agrarisch verwante bedrijven bestaat er de mogelijkheid om 600 m2 aan bedrijfsbebouwing van de VAB locatie te behouden. Omschakelen kan in principe overal in het buitengebied. Hoe wordt het? We houden vast aan het beleid om niet-agrarische bedrijven enkel toe te staan in bebouwingsconcentraties vanwege de functiemening die hier plaatsvindt en vanwege het feit dat deze vaak relatief goed ontsloten zijn. Ook blijven we de omvang van het bestemmingsvlak begrenzen op 5.000 m2. Daarnaast wordt het mogelijk om ook buiten de bebouwingsconcentraties om te schakelen naar een niet-agrarisch bedrijf. Dit om de nieuwe economische dragers en start-ups te faciliteren en binnen Someren hen de ruimte te geven zich te ontwikkelen. We gaan hier werken met een basis ontwikkelruimte van 600 m2. Hiervoor geldt wel een maximum aan bedrijfsbebouwing van 800 m2 waarbij opplussen mogelijk is via de compensatietabel. Het functievlak is maatwerk maar moet aansluiten bij de ETFAL.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

De mogelijkheden voor agrarisch verwante bedrijven worden gelijkgetrokken met de niet-agrarische bedrijven, buiten de bebouwingsconcentraties. De mogelijkheden voor positief bestemde bedrijven stellen we gelijk aan de verordening ruimte van de provincie Noord-Brabant. Waar kan het? In de bebouwingsconcentraties met uitzondering van de bebouwing­ concentraties in het beekdallandschap. Het beekdallandschap is een kwetsbaar landschap en dient zoveel mogelijk te worden “ontsteend” en geëxtensiveerd. Buiten bebouwingsconcentraties zijn er ook mogelijkheden tot het opzetten van een kleinschalig bedrijf.

Bedrijf in bebouwingsconcentraties

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maximaal 5.000 m2

Maximaal 5.000 m2

Bedrijfsgebouwen

Gelijk aan provinciale verordening, opplussen mogelijk via sloopbank en LIR

Basislimiet van 1.000 m2, maatwerk mogelijk via compensatietabel.

Milieucategorie

Maximaal 1 of 2

Maatwerk

Waar?

Bebouwingsconcentraties

Bebouwingsconcentraties

Instrument

Sloopbank, LIR

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

40

Bedrijf buiten bebouwingsconcentraties

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Niet mogelijk

Maximaal 5.000 m2

Bedrijfsgebouwen

Niet mogelijk

Basis 600 m2, maatwerk mogelijk via compensatietabel tot maximaal 800m2

Milieucategorie

N.v.t.

1 of 2

Waar?

N.v.t.

Wenselijke ontwikkeling in het kampenlandschap, de jonge en oude heideontginningslandschappen. In de basis niet wenselijk in het beekdallandschap, maatwerk mogelijk.

Instrument

N.v.t.

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

Agrarisch verwante bedrijven

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

1.5 hectare

Maximaal 5.000 m2

Bedrijfsgebouwen

600 m2

Basis 600 m2, maatwerk mogelijk via compensatietabel tot maximaal 800 m2

Milieucategorie

N.v.t.

1 of 2

Waar?

Overal in het buitengebied

Wenselijke ontwikkeling in het kampenlandschap, de jonge en oude heideontginningslandschappen. In de basis niet wenselijk in het beekdallandschap, maatwerk mogelijk.

Instrument

N.v.t.

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

41

Kleinschalig zonnepark Hoe was het? In het beleid ‘evaluatie zonneparken in het buitengebied’ uit 2020 is opgenomen dat kleinschalige zonneparken tot 5.000 m2 zijn toegestaan op VAB-locaties. Die locaties moeten wel in het zoekgebied voor zonneparken liggen en ze kunnen enkel mogelijk worden gemaakt doormiddel van een omgevingsvergunning voor de maximale termijn van 25 jaar (conform het provinciaal beleid). Het idee hierachter was om stoppende agrariërs een alternatieve invulling te geven van hun voormalig bouwvlak en zo bij te dragen aan de energietransitie. Hoe wordt het? We zetten dit beleid voort, onder dezelfde voorwaarden. Daarbij verruimen we de maximale oppervlakte van 5.000 m2 in het geval dat een stoppende agrariër reeds meer dan 5.000 m2 zonnepanelen op het staldak heeft liggen en is aangesloten op het elektriciteitsnet. Voor die gevallen verruimen we het oppervlakte tot maximaal de oppervlakte van de bestaande zonnepanelen op dak. Deze locaties hebben ten slotte al een aansluiting terwijl nieuwe aansluitingen niet mogelijk zijn vanwege de netcongestie in onze regio. Er wordt ook geen aanvullend ruimtebeslag gedaan omdat het oppervlakte zonnepark nooit het voormalig bouwperceel kan overschrijden. Wel willen we dat initiatiefnemers zich inspannen om zo’n zonnepark coöperatief vorm te geven met de (directe) omgeving.

Zo dragen we bij aan de doelstellingen van de energietransitie en bieden we stoppende agrariërs een alternatief verdienmodel, binnen de grenzen van wat ruimtelijk aanvaardbaar is.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Waar kan het? In het zoekgebied voor zonneparken op basis van het gemeentelijke beleid voor zonneparken.

Kleinschaligheid zonnepark

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maatwerk

Maatwerk

Milieu

Passend maken, deze initiatieven zijn altijd maatwerk.

Passend maken, deze initiatieven zijn altijd maatwerk.

Waar?

Gelijk met geldende gemeentelijke beleid voor zonneparken, ook afhankelijk van provinciale kaders.

Gelijk met geldende gemeentelijke beleid voor zonneparken, ook afhankelijk van provinciale kaders.

Instrument

Sloopbank, LIR

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

42

Maatschappelijke functie (zorg) Hoe was het? Het vorige beleid maakte het omschakelen naar maat­ schappelijke functies of zorgfuncties mogelijk. Echter werden daar geen duidelijke voorwaarden of kaders aan verbonden. Dit maakt het moeilijk om te beoordelen in welke schaal en omvang zo’n maatschappelijke functie gewenst is. Hoe wordt het? Het omschakelen naar maatschappelijke functies is nog steeds wenselijk maar wordt begrensd naar schaal en omvang van het gebied. Dit soort functies willen we enkel laten landen in bebouwingsconcentraties omdat hier doorgaans al functiemenging plaatsvindt en ze relatief goed ontsloten zijn. De maximale oppervlakte van het bouwperceel stellen we gelijk aan die van niet-agrarische functies en dus 5.000 m2. We stellen geen grenzen aan de oppervlaktes van bedrijfsgebouwen. We zien dat het toepassen van maatwerk bij deze functie veel gevraagd is doordat de activiteiten die hier onder passen ook breed zijn, met elk een eigen ruimtelijke impact. De ontwikkeling moet onder meer passend zijn binnen de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving, uitgaan van proportionele bebouwing/ verharding en bijdragen via een goede landschappelijke inpassing. Let wel, deze voorwaarden zijn niet uitputtend.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Waar kan het? Dit soort functies willen we enkel laten landen in bebouwings­ concentraties omdat hier doorgaans al functiemenging plaatsvindt en ze relatief goed ontsloten zijn. Bovendien is er voldoende toezicht door de concentratie van bebouwing en liggen ze in veel gevallen nabij de kernen en dus andere voorzieningen. Bebouwingsconcentraties in beekdallandschappen zijn hiervan uitgezonderd omdat dit een kwetsbaar landschap is en dient zoveel mogelijk te worden “ontsteend” en geëxtensiveerd.

Maatschappelijke functie (zorg)

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maatwerk

5.000 m2, maatwerk mogelijk.

Bedrijfsgebouwen

Maatwerk

Maatwerk

Waar?

Bebouwingsconcentraties

Bebouwingsconcentraties, waarbij het beekdallandschap in de basis minder wenselijk is, maatwerk mogelijk.

Instrument

Sloopbank, LIR

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

43

Recreatie Hoe was het? Het vorige beleid maakte het omschakelen naar zelfstandige recreatieve functies mogelijk. Echter werden daar geen duidelijke voorwaarden of kaders aan verbonden. Dit maakt het moeilijk om te beoordelen in welke schaal en omvang zo’n recreatieve functie gewenst is. Ook in het beleid voor toerisme en recreatie wordt gesteld dat recreatieve ontwikkelingen wenselijk zijn in de hele gemeente. Heihorsten blijft echter het focusgebied, waarbij terughoudend wordt gekeken naar ontwikkelingen binnen het jonge heideontginningslandschap.

Waar kan het? Overal in het buitengebied behalve in de beekdallandschappen. De beekdallandschappen dienen zo veel mogelijk te worden “ontsteend” en geëxtensiveerd.

Hoe wordt het? Dit beleid bouwt voort op het vorige beleid en gaat niet tornen aan de uitgangspunten van het beleid voor recreatie en toerisme. Wel worden er ruimtelijke kaders opgesteld voor VAB-locaties die omschakelen. De maximale oppervlakte van het bouwperceel stellen we gelijk aan die van niet-agrarische functies en maatschappelijke functies en dus 5.000 m2. We stellen geen grenzen aan de oppervlaktes van bedrijfsgebouwen. We zien dat het toepassen van maatwerk bij deze functie veel gevraagd is doordat de activiteiten die hier onder passen ook breed zijn, met elk een eigen ruimtelijke impact. De ontwikkeling moet onder meer passend zijn binnen de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving, uitgaan van proportionele bebouwing/verharding en bijdragen via een goede landschappelijke inpassing. Let wel, deze voorwaarden zijn niet uitputtend.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Recreatie

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

Maatwerk

5.000 m2, maatwerk mogelijk.

Bedrijfsgebouwen

Maatwerk

Maatwerk

Waar?

Onwenselijk in jonge heideontginningslandschap, wenselijk in het kampenlandschap, het beekdallandschap en de oude heideontginningen.

Onwenselijk in jonge heideontginningslandschap, wenselijk in het kampenlandschap, het beekdallandschap en de oude heideontginningen. Maatwerk mogelijk.

Instrument

Sloopbank, LIR

Sloopbank, LIR, passend ondernemen

44

Niet volwaardig agrarisch bedrijf Hoe was het? In het vorige beleid bestond deze functie niet en dus is dit een nieuwe functie. Hoe wordt het? In de bestaande omgevingsplannen kennen we enkel de functie agrarisch bedrijf. Op basis van de definitie dienen dit agrarische bedrijven te zijn met een volwaardige economische functie. Er zijn echter ook gevallen waar de eigenaar ervoor kiest om slechts een kleine hoeveelheid vee te houden, of een nieuwe vorm van landbouw toe te passen zoals een voedselbos. Ook zijn er gevallen waarbij een agrariër wenst te stoppen maar waarbij dit niet mogelijk is vanwege de milieucirkel van een nabijgelegen bedrijf. In al die gevallen voldoet de situatie niet meer aan de definitie van een volwaardig economisch bedrijf en dus zijn deze locaties in de basis in strijd met de geldende bestemming. Om dit soort gevallen te faciliteren willen we de functie niet volwaardig agrarisch bedrijf gaan hanteren. Dit soort locaties zijn nog steeds bestemd voor agrarische activiteiten maar hier hoeft geen volwaardig inkomen uit te worden gegenereerd. Omdat dit ook gepaard gaat met een kleinere ruimtelijke schaal begrenzen we deze functies met een bouwperceel van maximaal 2.500 m2 en maximaal 350 m2 bedrijfsgebouwen. Dit komt overeen met de omvang van een woonbestemming (en WonenPlus).

Het exploiteren van nevenfuncties bij een dergelijke functie is niet mogelijk omdat de ondergeschiktheid niet kan worden aangetoond.

Niet volwaardig agrarisch bedrijf

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

N.v.t.

Maximaal 2500 m2

Bijgebouwen

N.v.t.

Maximaal 350 m2, vergelijk-baar met Wonen Plus

Waar?

N.v.t.

Overal in het buitengebied

Instrument

N.v.t.

Sloopbank

Waar kan het? Overal in het buitengebied.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

45

Bedrijfsverzamelgebouw Hoe was het? In het vorige beleid bestond deze functie niet. Omdat het beleid niet voorzag in deze functie zijn bedrijfs­ verzamelgebouwen nu niet toegestaan. Toch zijn er in het verleden uitzonderingen gemaakt zoals aan de Kerkendijk. Hoe wordt het? De afgelopen jaren ging het veel over bedrijfsverzamel­ gebouwen. Er blijkt een behoefte te zijn aan dit soort functies voor kleinschalige bedrijven en zelfstandig ondernemers. We willen voorzien in deze behoefte maar wel op de juiste plekken én binnen de juiste schaal en omvang. Dit sluit ook aan bij het instrument van passend ondernemen. We stellen de oppervlaktes gelijk aan die van statische opslag. Qua ruimtelijke uitstraling zijn beide functies gelijk. De hoeveelheid verkeersbewegingen is vele malen hoger bij een bedrijfsverzamelgebouw dan bij statische opslag. Daarom kiezen we ervoor de bedrijfsverzamelgebouwen te beperken tot locaties aan of nabij goed ontsloten wegen, waarbij we aansluiten bij de verbeelding op de volgende pagina. Locaties in het beekdal zijn uitgesloten van een bedrijfsverzamelgebouw, omdat de impact van de ontwikkeling niet overeenkomt met de draagkracht van het gebied. Met deze locatiegebonden kaders verzekeren we dat er geen wildgroei ontstaat van bedrijfsverzamelgebouwen op willekeurige plekken.

Daarbij wordt men juist uitgenodigd om ontwikkelingen van deze grootte op goed ontsloten locaties te laten landen, waarbij aangesloten wordt bij bestaand ruimtegebruik.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Bedrijvigheid binnen bedrijfsverzamelgebouwen heeft maximaal milieucategorie 1 of 2. Een kantoor/baliefunctie is uitgesloten op deze locaties. Per locatie wordt een maximum aantal bedrijven vastgesteld. Dit wordt bepaald aan de hand van maatwerk. Er zal altijd een evenwichtige toedeling van functies aan locaties moeten zijn. Waar kan het? Bedrijfsverzamelgebouwen brengen de nodige verkeers­ bewegingen met zich mee. Daarom staan we deze functies alleen toe op locaties gelegen aan of nabij een beperkt aantal gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen type 1. Locaties in beekdallandschappen zijn hiervan uitgesloten. In figuur 7 op de volgende pagina zijn deze wegen weergegeven.

Bedrijfsverzamelgebouw

Hoe was het?

Hoe wordt het?

Bouwperceel

N.v.t.

Maximaal 5.000 m2

Bedrijfsgebouwen

N.v.t.

1.000 m2, maatwerk mogelijk tot maximaal 1.500 m2 via compensatietabel

Milieucategorie

N.v.t.

1 of 2

Waar?

N.v.t.

Altijd maatwerk, in ieder geval niet wenselijk buiten goed ontsloten wegen. Minimaal vereiste is gebiedsontsluitingsweg en erftoegangsweg type 1.

Instrument

N.v.t.

Passend ondernemen, LIR, maatwerk

46

Figuur 7: Bedrijfsverzamelgebouwen worden beperkt tot locaties aan of nabij goed ontsloten wegen. Het gaat hier om de rode en bruine wegen.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

47

Alternatieve (of collectieve) woonvormen Hoe was het? In het vorige beleid bestond deze functie niet en dus is dit een nieuwe functie. Meerdere geclusterde woningen op een VAB-locatie waren enkel mogelijk door het toepassen van ruimte voor ruimte titels of met het gebruik van de landgoedereregeling. Denk daarbij aan de locaties Boomen, Hollestraat/De Hoof of landgoed De Horst. Hoe wordt het? Vanwege de grote woonbehoefte wordt de laatste jaren echter steeds vaker gesproken over tiny houses, flex­ woningen, erfdelen, zorgwoningen/complexen etc. Met enige regelmaat zijn hiervoor ook plannen ingediend maar deze werden afgewezen omdat hier geen concreet beleid voor was. In de woonzorgvisie (vastgesteld 28 mei 2024) is echter al opgenomen dat we als gemeente mee willen denken in dit soort collectieve woonvormen die voorzien in de kwalitatieve woonbehoefte. Ook de provincie heeft in haar Omgevingsverordening ruimte geboden voor dit soort initiatieven onder artikel 5.58. We willen voorzien in deze behoefte maar wel op de juiste plekken en binnen de juiste schaal en omvang. Daarom stellen we de maximale omvang van het bouwperceel gelijk aan die van niet-agrarische bedrijven, recreatieve en maatschappelijke functies en dus op 5.000 m2.

Hierbinnen mogen maximaal 11 wooneenheden worden gerealiseerd om te voorkomen dat het om een stedelijke ontwikkeling gaat conform de Omgevingsverordening.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

Waar kan het? In de bebouwingsconcentraties en de kampenlandschappen. We achten dit soort woonvormen niet voorstelbaar in de ontginningslandschappen vanwege de vaak grotere afstand tot de kern en de hoofdzakelijk agrarische functies in dit soort gebieden. Bovendien zijn de landbouwwegen in deze gebieden niet geschikt voor een grote toename in verkeersbewegingen. De beekdallandschappen zijn ­uitgesloten vanwege het feit dat dit kwetsbare landschappen zijn. In de beekdallandschappen zouden alleen de t­ ijdelijke woonfuncties kunnen landen, die als doel hebben uiteindelijke natuurontwikkeling te kunnen realiseren. Alle ontwikkelingen moeten ook aansluiten bij de provinciale verordening en hun plek kunnen vinden binnen de Maatwerkregeling Omgevingskwaliteit. Een verdere uitwerking voor het toevoegen van woningen in het buitengebied zal los van deze beleidsnota worden ­opgesteld. Er worden hier nog geen beleidskeuzes ­gemaakt die kunnen worden vastgelegd. Bestaande NAF’s Bestaande NAF’s kunnen aansluiten bij de nieuwe ­mogelijkheden binnen het beleid of bij de maximaal vergunde mogelijkheden die nu al gelden binnen de ­ estaande situatie. b

48

05 Conclusie en vervolg Het beleid dat in deze nota is opgenomen bevat hernieuwde ruimte voor nieuwe ­economische dragers in het buitengebied. Daarbij is uitgegaan van het principe ‘voor wat, hoort wat’ en nodigt de inwoner en ondernemer in Someren uit om in te springen op de uitgebreide mogelijkheden. Daarbij houden we vast aan het doel om de ruimte­ lijke kwaliteit in het buitengebied te verbeteren. Dit gebeurt onder andere door het blijven stimuleren van sloop en het investeren in de landschappelijke waarden. Alles stapelt op om een aantrekkelijk, groen en landelijk buitengebied te behalen. Dat was en blijft de doelstelling van het VAB NAF beleid. Ook hebben we stil gestaan bij de uitkomsten van de vorige beleidscyclus en hebben we gekeken waar we nog punten zien voor verbetering. Ook hier is op ingesprongen met bijvoorbeeld passend ondernemen. Maatwerk wordt een belangrijk instrument in het geheel. Het biedt de ruimte om niet alleen op kavelniveau naar locaties te kijken, maar om uit te zoomen naar het gebied. Daarbij kunnen de afwegingen worden gemaakt om ergens net dat beetje extra ruimte te bieden wanneer ontwikkelingen passend zijn binnen de ontwikkelrichting van een gebied. Daar willen we graag op voort borduren door de blik te verleggen naar een ­programma of visie voor het landelijk gebied.

Daarin kunnen we gedegen gebieds­ keuzes maken, iets wat nu nog te veel ontbreekt. Voorgesteld wordt om een regelmatige evaluatiecyclus in te bouwen voor het VAB NAF beleid, waardoor beleid actueel blijft en er sneller ook de kleine aanpassingen doorgevoerd kunnen worden.

VAB NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

49

Bijlage 1: Terugblik participatiemomenten In mei 2025 is gestart met een plan van aanpak voor het evalueren van het VAB NAF beleid. Daarbij is aangegeven dit mét de input vanuit de inwoners en ondernemers te willen gaan doen. In de Raad vraagt Raad bijeenkomst van 19 juni 2025 is het plan van aanpak besproken. Ook hebben de raadsleden daar input kunnen geven op welke externe partijen/personen betrokken zouden moeten worden in de totstandkoming van het uiteindelijke beleid. In samenspraak zijn de volgende partijen uitgenodigd om mee te denken over het nieuwe beleid, in willekeurige volgorde: • ICAS • Dorpsoverleg Someren-Heide • Dorpsraad Someren-Eind • Dorpsoverleg Lierop • Lierop Leeft • Parkmanagement • OVS • OVS werkgroep recreatie • ZLTO • Summers Landschap • IVN • Zummere Power • BIZ

Het participatieproces is opgedeeld in drie momenten van gesprek. Elk moment in een andere fase van het schrijven van het beleid, waarin steeds verder op detailniveau het gesprek is gevoerd. Tijdens het eerste moment, dat op 10 september 2025 is georganiseerd, is er bij de evaluatie begonnen. Wat vindt men eigenlijk van het bestaande VAB NAF beleid? Hoe heeft dit voor hen gewerkt? Welke positieve effecten worden er van gemerkt en waar lopen we tegenaan? Vervolgens is diezelfde dag nog de slag gemaakt om te spreken over de kansen en uitdagingen binnen de thema’s ­Wonen en Ondernemen in het buitengebied. Met de opgehaalde eerste input is op 7 oktober 2025 een tweede sessie georganiseerd, waarbij dezelfde deelnemers zijn uitgenodigd. Hier is terug geblikt op dat wat de eerste sessie is besproken en is het onderdeel evaluatie afgerond. Daarna is er dieper ingegaan op de voorgestelde nieuwe instrumenten en de werking daarvan. Ook hier is weer het ­goede gesprek gevoerd en is er veel input gegeven op de voorgestelde instrumenten. Deze input is wederom verwerkt in het beleidsstuk en in week 45 op individuele basis besproken met enkele leden van de klankbordgroep. De aanpassingen zijn daar besproken en extra input op detailniveau is hier gegeven.

Tijdens het derde moment, bijeenkomst van de klankbordgroep buitengebied op 19 november 2025, zijn de ­resultaten en daarmee het eindproduct van het VAB NAF beleid gepresenteerd. Wederom is er een goed gesprek gevoerd, waarin laatste aandachtspunten en zorgen zijn meegegeven. Dit heeft aanleiding gegeven om een laatste gesprek te ­organiseren in een kleiner gezelschap om de laatste details goed af te stemmen en te verduidelijken. De algemene feedback over het participatieproces is zeer positief geweest. Iedereen is te spreken over de gang van zaken, de vele momenten van gesprek en de herkenning dat er met de input ook daadwerkelijk iets gedaan wordt. “De klankbordgroep heeft weer kunnen klankborden” is wat we van meerdere personen hebben terug gekregen. Met de goede gesprekken over de inhoud zijn het telkens zeer waardevolle bijeenkomsten geweest. Bijlage 1.1: Verslag Participatiebijeenkomst 10 september 2025 Bijlage 1.2: Verslag bijeenkomst 7 oktober 2025 Bijlage 1.3: Klankbordgroep Buitengebied – Verslag Vragen en Opmerkingen 19 november 2025

Daarnaast zijn ook enkele individuele ondernemers / (voormalig) agrariërs uitgenodigd, die we in verband met privacy richtlijnen niet nader kunnen benoemen.

VAP NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

50

VAP NAF beleid 2025 - Gemeente Someren

51