Bijlage Lokaal gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond

(schone lucht, groene omgeving, geur en geluid)

CO2

Kansen voor gezondheid

Gezonde fysieke leefomgeving

binnen de gemeente Someren en andere sectoren

De manier waarop we onze omgeving inrichten, heeft directe invloed op onze gezondheid. Ruimte om te bewegen, elkaar te ontmoeten, te ontspannen en af te koelen wordt steeds belangrijker. Een

Gezondheid is een breed begrip dat

gezonde leefomgeving beschermt tegen risico’s zoals

raakvlakken met andere beleidsterreinen

luchtvervuiling en geluidsoverlast, en stimuleert

heeft. Het gaat over hoe we wonen, ons

gezond gedrag zoals bewegen en sociale ontmoeting.

verplaatsen, werken, leren en ontspannen.

Groen, veiligheid en leefbaarheid dragen bij aan

Dat vraagt om een integrale aanpak:

zowel het fysieke als mentale welzijn van inwoners.

binnen het sociaal domein, maar net

Een ongezonde omgeving vergroot juist de kans op

zo goed daarbuiten. In gesprekken met

klachten zoals overgewicht, hart- en vaatziekten en

beleidsadviseurs, (gebieds)teams en

mentale problemen. Het ontwerpen van een gezonde

inwoners in de kernen zijn waardevolle

leefomgeving is daarom van groot belang.

kansen en zorgen gedeeld. De thema’s fysieke leefomgeving, wonen en veiligheid

Wat zijn de uitdagingen m.b.t. gezondheid? • Van grijs naar groen: Meer groen in de leefomgeving versterkt de mentale gezondheid, nodigt uit tot bewegen en ontspannen en verkleint de kans op fysieke problemen. • Hittestress: Iedereen kan tijdens hittegolven klachten krijgen zoals hoofdpijn en concentratieproblemen. Voor kwetsbare groepen kan dit leiden tot ernstige gezondheidsrisico’s zoals uitdroging of een hitteberoerte. • Slechte luchtkwaliteit: Fijnstof en emissies vanuit intensieve landbouw vergroten het risico op ademhalingsproblemen, hart- en vaatziekten, diabetes en kanker. • Geluidsoverlast: Geluid van o.a. verkeer kan leiden tot stress en slaapproblemen. • Verduurzaming en energiearmoede: Het woud aan regelingen en voorzieningen maakt het voor inwoners lastig om hun weg te vinden. • Klimaatverandering: Extreem weer zoals hitte, droogte en wateroverlast veroorzaken zorgen en gezondheidsrisico’s.

lichten we in dit hoofdstuk kort toe. De verdere uitwerking gebeurt binnen de betrokken beleidsafdelingen. Zo zorgen we er samen voor dat gezondheid altijd wordt meegenomen bij keuzes, projecten en beleid. Ook al ligt de medische en geestelijke gezondheidszorg niet primair bij de gemeente, de raakvlakken zijn groot. Toegankelijke en nabijgelegen medische voorzieningen zijn cruciaal. Alle relevante signalen en informatie koppelen we daarom terug naar de netwerkpartners die hiervoor verantwoordelijk zijn.

26

26

Kansen vanuit beleid In Someren liggen volop kansen om de leefomgeving groener, schoner en beweegvriendelijker te maken. Het gezondheidsbeleid sluit actief aan bij de plannen van de teams Openbare Ruimte, Ruimtelijke Ontwikkeling en Gebouwenbeheer, en bij de inzet van projectontwikkelaars en dorpsverenigingen. Dit betreft onder meer: • Vergroening binnen de bebouwde kom, zodat elke buurt beschikt over toegankelijke plekken voor sport, spel en ontmoeting in de openbare ruimte. • De nieuwe Natuurvisie met nadruk op belang van groen op mentale en fysieke gezondheid. • Een integraal actieplan hitte voor gebied, gebouw en gezondheid gericht op het voorkomen van hittestress, het beschermen van ouderen en kwetsbare inwoners

bij hittegolven en een lokaal hitteplan met duidelijke afspraken. We maken hierbij gebruik van de ondersteuning en subsidie van de provincie Noord-Brabant. • De aanleg van fiets- en wandelroutes afgestemd op verschillende niveaus en met speciale aandacht voor toegankelijke en veilige ommetjes voor ouderen. Dit sluit aan bij de sportnota. • Ondersteuning bij verduurzaming zodat inwoners hun woning en tuin groener, duurzamer en gezonder kunnen maken met praktische informatie, advies en stimulerende initiatieven. • Uitvoering Schone Lucht Akkoord. Samen met het Rijk en de provincie werken we aan projecten voor schone lucht, minder fijnstof en het terugdringen van bestrijdingsmiddelen.

Wonen Wonen is méér dan een dak boven je hoofd. Een passende woning op de juiste plek draagt bij aan welzijn, zelfstandigheid en sociale verbondenheid. In Someren willen veel mensen graag lang zelfstandig in hun eigen dorp blijven wonen, dichtbij familie, vrienden en verenigingen. Veel inwoners lukt dat niet meer vanwege het tekort aan betaalbare woningen. Dit is een landelijk probleem, maar zorgt er in Someren voor dat jonge gezinnen en starters geen eigen toekomst kunnen opbouwen in hun vertrouwde kern. Jongeren blijven langer thuis wonen, met soms mentale problemen tot gevolg. De doorstroming op de woningmarkt stokt door een gebrek aan passende woningen voor senioren dicht bij het eigen sociale netwerk en met de vertrouwde voorzieningen. Daarnaast hebben inwoners die te maken krijgen met een scheiding of zorgvraag moeite om snel een passende plek te vinden. De regionale schaalsprong biedt hiervoor kansen, mits hier voldoende aandacht is voor zorg, gezondheid en passende voorzieningen.

Kansen vanuit beleid De aanpak van deze uitdagingen sluit aan bij het woonbeleid, de woon-welzijn-zorgvisie 2024-2040 en de samenwerking met woningcorporaties en

27

projectontwikkelaars. Zo zorgen we er samen voor dat inwoners in Someren in iedere levensfase gezond, zelfstandig én verbonden kunnen blijven wonen. Belangrijke ontwikkelingen daarin zijn: • Levensloopbestendige en leeftijdsvriendelijke woningen, zodat ouderen kunnen doorstromen en jongeren meer ruimte krijgen. • Meergeneratiewoningen en mantelzorgwoningen, om zorgen voor elkaar makkelijker te maken binnen de vertrouwde woonomgeving. • Meer begeleid wonen en aanleunwoningen in of dichtbij Someren. • Passende voorzieningen bij nieuwbouwprojecten voor jong en oud, zoals basisscholen, ontmoetingsruimten en huisartsenzorg. • Initiatieven van woningcorporaties zoals Wocom, waaronder spreekuren en begeleiding bij passende woonoplossingen. • Bevorderen gezond binnenmilieu in woningen door bestrijding van ongezonde schimmel en vochtproblemen. • Versterken van samenwerking tussen woningcorporaties, zorginstellingen en projectontwikkelaars, zodat gezondheid en welzijn structureel worden meegenomen in nieuwe woonconcepten.

fysieke en sociale veiligheid, hulpdiensten, wonen, verk

Gevoel van veiligheid Gezondheid begint bij je veilig voelen in je eigen buurt. Een veilige omgeving nodigt uit om te bewegen, elkaar te ontmoeten en actief mee te doen. Ontbreekt dat gevoel, dan blijven mensen vaker binnen, bewegen minder en raken sneller sociaal geïsoleerd. Veiligheid draagt zo direct bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid. Onveiligheid veroorzaakt stress, angst en sociale problemen. Het gaat daarbij om de inrichting van de openbare ruimte, sociale veiligheid in de wijk én het innerlijk gevoel van vertrouwen. Pas als gezondheid én veiligheid hand in hand gaan, kunnen inwoners vitaal en verbonden blijven.

• Onveiligheid in de wijk: Criminaliteit, hangjongeren en burenruzies veroorzaken stress, angst en psychische klachten. Ook pesten of grensoverschrijdend gedrag in de buurt heeft impact op welzijn. Goede sociale cohesie versterkt het gevoel van veiligheid. Kansen binnen beleid Vanuit het gezondheidsbeleid wordt samengewerkt met handhaving, politie, welzijnswerk en buurtpreventie om de leefomgeving veiliger en prettiger te maken. Belangrijke aanknopingspunten zijn: • Gezond en veilig thuis: Samen met woningcorporaties, welzijn en zorgpartners inzetten op valpreventie, aanpassingen in huis en bewustwording rond branden kookveiligheid. Dit versterkt zowel veiligheid als zelfstandigheid. • Sterke buurten: Via buurtpreventie, buurtbemiddeling en laagdrempelig contact met BOA’s en politie versterken we de sociale samenhang en signaleren we spanningen vroegtijdig. Dit voorkomt escalatie én bevordert mentale gezondheid. • Veiligheid in de openbare ruimte: Bij de inrichting van wijken, parken en speelplekken nemen we veiligheid en gezondheid structureel mee. Goed verlichte en uitnodigende plekken stimuleren ontmoeting, beweging en een gevoel van vertrouwen.

Wat zijn de uitdagingen m.b.t. gezondheid? • Inrichting van de leefomgeving: Onveilige verkeersituaties, slecht verlichte straten of rommelige wijken verminderen niet alleen het veiligheidsgevoel, maar ontmoedigen ook bewegen en ontmoeten. Dit vergroot eenzaamheid en vermindert vitaliteit. • Veilig thuis wonen: Lang zelfstandig wonen vraagt om veilige woningen. Denk aan technische aanpassingen voor ouderen, brandveiligheid en valpreventie. Zonder deze bewustwording ontstaan ongelukken met grote gevolgen voor gezondheid en zelfstandigheid.

28

leefstijlcoaching, verloskundige zorg, tandartszorg

Gezondheid en zorg Inwoners moeten laagdrempelig terecht kunnen bij de huisarts, thuiszorg of andere zorgverleners. De eerstelijnshulpverlening vervult daarbij een dubbele rol: het bieden van zorg én het voorkomen dat klachten en problemen verergeren. Toegankelijke informatie over beschikbare voorzieningen en preventieve activiteiten is belangrijk om tijdig de juiste doorverwijzing te maken. Dit vraagt om nauwe samenwerking en afstemming tussen partners.

Tegelijkertijd zien we dat er in Nederland nog altijd een kloof bestaat tussen medische zorg en preventie. Veel gezondheidsproblemen kunnen worden voorkomen of verminderd met tijdige ondersteuning, leefstijlinterventies of welzijnsactiviteiten. Helaas vinden inwoners vaak pas hun weg naar hulp als klachten al groter zijn geworden. Zorgverleners richten zich vooral op behandeling, terwijl het voorkomen van ziekte en het bevorderen van gezondheid minder vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van het systeem. Dit zorgt voor hoge druk op de zorg en gemiste kansen om inwoners langer gezond en zelfstandig te laten leven. Juist op lokaal niveau kunnen we die kloof verkleinen. Door preventie en gezondheid structureel te verbinden met zorg en welzijn, en door inwoners actief te wijzen op laagdrempelige voorzieningen in hun eigen buurt, zorgen we dat de stap naar ondersteuning eerder en gemakkelijker wordt gezet. Samen met zorgverleners, welzijnsorganisaties en maatschappelijke partners bouwen we aan een netwerk waarin gezondheid, preventie en zorg elkaar versterken in plaats van naast elkaar bestaan. Wat zijn de uitdagingen m.b.t. gezondheid? • Wachtlijsten en personeelstekorten: Huisartsen, psychologen, thuiszorg, jeugdzorg, GGZ en kraamzorg staan onder druk. Dit vergroot de werkdruk en maakt het vak minder aantrekkelijk voor nieuwe medewerkers.

• Bereikbaarheid en beschikbaarheid: Inwoners ervaren problemen bij de huisarts, fysiotherapie en apotheek. Voor sommige zorgverleners is bovendien behoefte aan toegankelijke praktijkruimte. Dit vraagt om maatwerk binnen gemeentelijke regelgeving zoals bestemmingsplannen. • Thuiszorg onder druk: Vergrijzing, personeelstekorten en het wegvallen van verzorgingshuizen leiden ertoe dat inwoners niet altijd de benodigde zorg krijgen. Dit vergroot

29

de kans op crisissituaties en overbelaste mantelzorgers. • Kostenmijding: Steeds meer inwoners stellen een bezoek aan de zorgverlener uit vanwege kosten, waardoor problemen verergeren en zorg uiteindelijk duurder wordt. • Afstemming en samenwerking: Verschillende financieringsstromen maken samenwerking lastig. Korte lijnen en bekendheid met elkaars mogelijkheden kunnen knelpunten beperken. Initiatieven zoals Welzijn op Recept helpen bij het vinden van voorliggende ondersteuning. Kansen voor afstemming en samenwerking De gemeente is niet primair verantwoordelijk voor medische en geestelijke gezondheidszorg, maar speelt wel een belangrijke verbindende rol. Door samen te werken met huisartsen, zorgaanbieders, zorgverzekeraars en omliggende gemeenten zetten we stappen om wachttijden terug te dringen, werkdruk te verlichten en zorg bereikbaar en toegankelijk te houden. Daarbij ligt de focus op: • Toegankelijke praktijkruimtes voor huisartsen en andere zorgpartners in iedere kern. • Korte lijnen met huisartsen, thuiszorg en andere zorgverleners om knelpunten sneller te signaleren en op te lossen. • Regionale samenwerking onder meer via het Integraal Zorgakkoord, de Koersagenda Peelgemeenten en het programma Van Basis naar Beter.

• Deelname aan netwerken zoals het regionaal mentaal gezondheidsnetwerk en Peel Duurzaam Gezond gericht op samenredzaamheid, gezonde leefomgeving en passende medische zorg. • Inzet van expertise van netwerkpartners zoals Senzer en GGD Brabant-Zuidoost op het gebied van onderzoek, monitoring, infectieziektebestrijding, jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering.

Vervolg en financiën

Het beleidskader ‘Heel Someren gezond’ bepaalt de integrale visie en koers voor hoe we de gezondheid van onze inwoners willen beschermen en bevorderen. Per thema is antwoord gegeven op de vraag wat er moet gebeuren en welke uitdagingen en gezondheidsproblemen de komende tijd (extra) aandacht vragen. De komende jaren geven we hier samen met inwoners, netwerkpartners en gemeentelijke teams concreet invulling aan. Het beleidskader kent geen vaste einddatum: het blijft richting geven zolang de koers aansluit bij de uitdagingen die we tegenkomen. Nieuwe ontwikkelingen vragen om flexibiliteit, maar ook om vasthouden aan wat goed werkt.

Tweejaarlijkse uitvoeringsagenda Met het coalitieakkoord 2026–2030 als basis werken we ter voorbereiding op komende jaren een tweejaarlijkse uitvoeringsagenda ‘Heel Someren gezond’ uit. Hierin worden de prioriteiten en keuzes uit het coalitieakkoord concreet vertaald naar acties, investeringen en samenwerkingen. Hoe elke uitdaging concreet invulling krijgt, vraagt verdere verdieping. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het draagvlak bij netwerkpartners en inwoners. Een groot aantal deelnemers heeft aangegeven hiertoe bereid te zijn. Acties voor 2026 per thema We zetten de huidige aanpak voort en gaan daarbij aan de slag met een aantal concrete uitdagingen. Per uitdaging wordt een opdracht geformuleerd met werkzaamheden, taakverdeling tussen gemeente, netwerkpartners, en randvoorwaarden. Deze agenda maakt voortgang zichtbaar en geeft duidelijkheid aan inwoners en partners. Via jaarlijkse raadsinformatiebrieven wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang en resultaten.

30

Uitdagingen die in 2026 aandacht krijgen zijn: • Dorpsondersteuner jeugd en gezin: Onderzoek naar de mogelijkheden om de succesvolle werkwijze van de huidige dorpsondersteuners toe te passen op jongeren en gezinnen. Hierbij maken we gebruik van bestaande activiteiten en beschikbare expertise van de professionele hulpverlening op het gebied van opgroeien en opvoeden. Initiatiefnemer: Onis Welzijn i.s.m. relevante netwerkpartners zoals GGD en onderwijs. • Samenredzaamheid en leefbaarheid: Versterken en ondersteunen van (inwoners-)initiatieven, zoals buurtcirkels die bijdragen aan een sterk sociaal netwerk binnen de vier kernen. Initiatiefnemer: Onis Welzijn i.s.m. Lierop leeft, Dorpsoverleg S-Eind, Dorpsraad S-Heide en de seniorenverenigingen. • Mediawijsheid voor alle doelgroepen: Gezamenlijk aandacht geven aan alle uitdagingen op het gebied van de snelle digitalisering en de druk van social media. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de huidige lokale ondersteuningsmogelijkheden en aangesloten op de landelijke ontwikkelingen op het gebied van regelgeving. Initiatiefnemer: de bibliotheek i.s.m. het onderwijs, ouderraden, welzijnswerk en verenigingen. • Taal- spraak- en communicatieproblemen: Het onderwijs en de VVE verkennen de noodzaak en mogelijkheden om de diverse problemen bij jonge kinderen en anderstaligen beter te kunnen signaleren en aan te pakken.

Ze werken daarbij samen met netwerkpartners zoals GGD en Kentalis. • Doorontwikkeling LEEF!: Verbreden van een aanpak voor sport en bewegen naar gezonde leefstijl met aandacht voor voeding, genotmiddelen en ontspanning. Versterken van de samenwerking tussen de drie organisaties en verbeteren van de communicatie over aanbod en (financiële) ondersteuningsmogelijkheden. Initiatiefnemer: GGD i.s.m. de LEEF! -organisaties Onis Welzijn, het Bewegend kind en SCI (Sport- en Cultuur Impuls).

• Alcohol- en drugsgebruik, rookvrije generatie en vapen: Integrale aanpak van voorlichting, regelgeving en handhaving blijven cruciaal en krijgt uitvoering in het preventie- en handhavingsplan alcohol en de Rookvrije generatie. Nieuwe vormen van gebruik en verslaving zoals vapen en online gokken krijgen hierin een plek. Initiatiefnemer: Novadic-Kentron i.s.m. alle netwerkpartners binnen Breed overleg jeugd. • Mentale gezondheid en eenzaamheid bij jongeren: Het verkennen van het bestaande aanbod om sociale en mentale problemen te voorkomen en waar nodig aan te passen aan de vraag en behoeften van de (kwetsbare) jongeren die nog onvoldoende in beeld zijn. We sluiten daarbij aan bij het regionaal mentaal gezondheidsnetwerk. Initiatiefnemer: Onis Welzijn i.s.m. gebiedsteam Jeugd Zo Someren en netwerkpartners binnen het Breed overleg jeugd. • Problematiek uit (v)echtscheidingen: Het versterken van laagdrempelig advies en ondersteuning bij echtscheidingen via mediation en het echtscheidingsspreekuur om duurdere vormen van (jeugd-)hulp te voorkomen. Initiatiefnemer: Onis Welzijn maatschappelijke werk i.s.m. netwerkpartners en gebiedsteam Jeugd Zo Someren. • Mantelzorgers versterken en wegwijs maken: Oppakken van de aanbevelingen uit het onderzoek naar mantelzorgondersteuning in Someren. Dit betreft o.a.

het beter afstemmen van het huidig aanbod op vraag en behoefte, extra ondersteuning bij het gebruik maken van regelingen en voorzieningen en vervangende mantelzorg (respijtzorg). Initiatiefnemer: Onis Welzijn i.s.m. netwerkpartners zoals thuiszorg, huisartsen en gebiedsteam WMO Zo Someren.

31

Samenwerking en randvoorwaarden: • Overzicht brengen in aanbod: We zoeken nieuwe manieren om het brede aanbod van hulp, ondersteuning en ontmoeting zichtbaar en toegankelijk te maken. Met als doel: - optimaal gebruik van beschikbaar aanbod met of zonder verwijzing - afstemming en samenwerking tussen voorzieningen en activiteiten die elkaar aanvullen - vaststellen van leemten in huidig aanbod De huidige inventarisatie biedt mogelijkheden maar is onvoldoende toegankelijk en klantvriendelijk • Afstemming en samenwerking: Het contact met verschillende overleggen en samenwerkingspartners houden we vast. In 2026 versterken we de samenwerking met Lokaal beraad, IB-overleg, VVE, LEEF!, Breed overleg Jeugd, werkgroep Inclusie, gebiedsteam Zo Someren en lokale coalitie Kansrijke Start. • Integraal werken en regie nemen: De uitdagingen binnen de 10 thema’s staan niet los van elkaar maar kunnen elkaar juist versterken. Verbindingen leggen, afstemming en coördinatie is van groot belang. Zowel op strategisch als uitvoerend niveau binnen en buiten het gemeentehuis lokaal en (sub)regionaal. • Draagvlak behouden en versterken: Alleen samen kunnen we het verschil maken. De intensieve betrokkenheid van inwoners en netwerkpartners houden we vast. Daarvoor is het van belang om te blijven investeren in het draagvlak binnen en buiten het gemeentehuis.

We organiseren daarvoor netwerkbijeenkomsten per thema, zoveel mogelijk binnen de bestaande netwerken. Waar deze ontbreken neemt de gemeente de regie met een vertrouwd gezicht als aanspreekpunt. Inwoners worden betrokken via Lierop leeft, dorpsraden en werkgroep inclusie. • Monitoring en evaluatie: Jaarlijkse wordt het overzicht van voorzieningen en activiteiten geactualiseerd, verbindingen gelegd tussen de diverse (sub)thema’s en nieuwe ontwikkelingen en resultaten van gezondheidsmonitors en andere onderzoeken gedeeld.

• Aandacht voor kwetsbare groepen: Inwoners met een fysieke, mentale of verstandelijke beperking, financiële problemen en laaggeletterden verdienen extra ondersteuning om gezond te kunnen leven en mee te kunnen doen aan de samenleving. Bij elke uitdaging wordt bekeken wat deze inwoners (extra) nodig hebben wat betreft voorliggende voorzieningen, preventieve activiteiten, benadering en communicatie. • Communicatie: Beelden zeggen meer dan woorden. We zetten daarom de herkenbare illustraties en vormgeving van Heel Someren Gezond consequent door in de uitvoeringsagenda, communicatie en samenwerking met netwerkpartners. Gemeentelijke communicatie op gezondheid worden ingericht aan de hand van de doelen in dit beleidskader.

Denk hierbij aan programma’s als het toekomstige AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord), maar ook andere regelingen die nog volgen. Daarmee borgen we dat gezondheid altijd centraal staat en dat middelen doelgericht worden besteed.

Financiële basis 2026 is het laatste jaar van de brede specifieke uitkering (SPUK) van het GALA. We zetten deze rijksmiddelen zo in dat ze optimaal bijdragen aan onze gezondheidsdoelen. Vanaf de programmabegroting 2027 gebruiken we de thema’s uit dit beleidskader als kapstok voor gezondheid, preventie en sociale basis in de gemeentelijke begroting en stellen we financiële ruimte beschikbaar voor gerichte investeringen. We benutten de herziening van het subsidiebeleid om de doelen van dit gezondheidsbeleid stevig te verankeren in de subsidies voor gezondheid en de sociale basis. Om nieuwe initiatieven en samenwerkingen die bijdragen aan een gezonder Someren mogelijk te maken, kijken we daarbij naar een flexibel innovatiebudget. Belangrijk is dat het gezondheidsbeleid leidend wordt bij de manier waarop Someren nieuwe programma’s van de rijksoverheid uitvoert en specifieke middelen inzet.

Heel Someren gezond, als basis voor een goed leven!

32

Garantie voor succes! Met deze aanpak moet het lukken om te komen tot een langjarig effectief gezondheidsbeleid, dat aansluit bij de problemen, uitdagingen en de ondersteuningsbehoeften van alle inwoners in Someren. Met een aanbod van collectieve voorzieningen en preventieve activiteiten die draaglast vermindert en draagkracht versterkt. Waarbij preventie loont en ons motto wordt waargemaakt:

ALS BASIS VOOR ‘N GOED LEVEN

33