Document · PDF

Bijlage Lokaal gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond

Gemeenteraad 11 december 2025, gemeente SomerenBij agendapunt: Lokaal gezondheidsbeleid 'Heel Someren Gezond'11.660 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Lokaal gezondheidsbeleid

ALS BASIS VOOR ‘N GOED LEVEN 1

Voorwoord

Beste inwoners, Met trots presenteer ik u het nieuwe integrale gezondheidsbeleid van de gemeente Someren. Deze visie die past bij de tijdgeest waarin we leven hebben we het afgelopen jaar gemaakt. Dit hebben we gedaan door middel van een breed participatietraject. In nauwe samenwerking met inwoners, zorg- & welzijnsorganisatie, scholen, sportverenigingen, de gemeenteraad en andere partners ligt er een visie met breed draagvlak. Dit om een antwoord te kunnen geven op de fysieke, mentale en sociale uitdagingen die iedereen vroeg of laat voor de kiezen krijgt. Voor mijn wethouderschap heb ik jarenlang in verschillende ziekenhuizen gewerkt. Daar komen de inwoners terecht waarbij de fysieke, mentale en sociale uitdagingen hebben geleid tot problemen die niet meer thuis opgelost kunnen worden. Er zijn mij veel voorbeelden bijgebleven die ervoor zorgen dat ik achter de beweging sta die we nu samen ingaan. Zoals een eenzame buurtbewoner die op kerstavond met een watervergiftiging opgenomen werd. Hij/zij had teveel water gedronken, alleen maar om niet alleen thuis te hoeven zijn met de kerst. En dit jaar na jaar opnieuw. Preventie draagt bij aan een gezond en goed leven. Door eerst te kijken wat we zelf nog kunnen, vergroten we onze zelfredzaamheid. Daarna oplossingen zoeken in ons netwerk maakt ons samenredzamer. En ook wat meer loslaten dat we ergens recht op hebben.

Alleen dan kunnen we meer van professionele naar informele zorg. Dan houden we de zorg betaalbaar en bereikbaar voor de kwetsbare inwoners die het echt nodig hebben. Als gemeente willen we u hierin ondersteunen. We bevorderen, beschermen en versterken gezondheid waar dat nodig is. Dit gezondheidsbeleid beschrijft mogelijkheden om hierin de juiste stappen te zetten de komende jaren. Maar dat kunnen we niet zonder u! Ik wil iedereen danken die op wat voor manier dan ook heeft bijgedragen om dit gezondheidsbeleid te ontwikkelen. Zonder deze goede samenwerking waren we nooit tot de visie gekomen die er nu ligt. Door uitwerking te gaan geven aan dit gezondheidsbeleid ben ik ervan overtuigt dat we samen kunnen bouwen aan een gezonder en sterker Someren.

Koert Kusters Wethouder Volksgezondheid en Sport Gemeente Someren

Inhoudsopgave Inleiding

Gezondheid en aanbod in beeld

10 thema’s voor een gezond en goed leven!

Voor en door Someren

Opvoeden en opgroeien

Op eigen benen

Educatie

Gezond en vitaal leven

Psychisch en sociaal welbevinden

Ingrijpende gebeurtenissen

Participatie en ondersteuning

Kansen voor gezondheid

Gezonde fysieke leefomgeving

Wonen

Gevoel van veiligheid

Gezondheid en zorg

Vervolg en financiën

ALS BASIS VOOR ‘N GOED3 LEVEN

Inleiding

Gezondheid is de basis voor een gelukkig en betekenisvol leven. Toch is gezond zijn en je gezond voelen niet voor iedereen vanzelfsprekend. Iedereen krijgt op verschillende momenten te maken met fysieke, mentale of sociale uitdagingen. Sommigen ervaren deze al op jonge leeftijd, anderen later in het leven. De gevolgen voor je gezondheid zijn voor iedereen verschillend. Dit hangt af van de balans tussen draaglast (wat maak je mee?) en draagkracht (hoe ga je hiermee om?).

Wij vinden het belangrijk dat alle inwoners, met en zonder beperking, kunnen deelnemen aan de samenleving en zo veel mogelijk zelfredzaam zijn. Maar ook kunnen terugvallen op een sterke sociale basis. Someren is een hechte gemeente met sterke sociale structuren, actieve dorpskernen en een groot verenigingsleven. Tegelijkertijd zien we dat problemen soms achter de voordeur blijven en dat hulpvragen niet altijd worden gesteld door schaamte. De verschillen tussen wijken, dorpen en doelgroepen vragen om maatwerk en samenwerking.

Elke inwoner is in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor zijn of haar eigen gezondheid. De gemeente Someren ondersteunt daarbij: we bevorderen, beschermen en versterken gezondheid waar dat nodig is. Dat doen wij vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, waarin naast lichamelijke gezondheid ook mentaal welbevinden, meedoen, kwaliteit van leven en zingeving centraal staan.

Waarom nieuw beleid? In 2022 zijn we samen met inwoners en partners gestart met de aanpak Heel Someren Gezond. Het beginpunt was het Lokaal Preventieakkoord, dat zich richt op thema’s als weerbaarheid, welbevinden, gezonde voeding, bewegen en alcohol-, rook- en drugspreventie. Deze aanpak is gevolgd door de lokale uitvoering van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vanaf 2024.

Tijdens de uitvoering van het preventieakkoord en GALA hebben we drie belangrijke inzichten opgedaan. 1. Samenwerking versterken en overzicht creëren: Someren kent een rijk aanbod aan voorzieningen, initiatieven en activiteiten, van sportverenigingen tot vrijwilligersgroepen en welzijnswerk. Veel gebeurt al goed, maar lang niet altijd in samenhang. Weten we van elkaar wie wat doet? Sluiten initiatieven aan op de werkelijke gezondheidsproblemen en behoeften? Bereiken we de juiste inwoners? En hoe kunnen we elkaar beter versterken in plaats van overlappen? 2. Van losse thema’s naar één integrale koers: Gezondheid is geen doel op zich maar een voorwaarde voor een goed leven. Het gaat over meer dan de pijlers van het preventieakkoord, maar raakt vrijwel elk beleidsterrein, van opgroeien tot wonen en van sport tot ruimtelijke ordening. Toenemende problemen, zoals mentale gezondheid, sociale samenhang en leefomgeving, waren onderbelicht. En de koppeling met ander beleid waar gezondheid een rol speelt, bijv. sportbeleid en de inrichting van de openbare ruimte, ontbrak. Met één integrale visie verbinden we bestaande beleidsterreinen en versterken we onze preventieve aanpak, van -9 maanden tot 100+. 3. Investeren in preventie om welzijn te vergroten en onnodige zorg te voorkomen: We zien, net als in de rest van Nederland, dat steeds meer inwoners voor hun gezondheid een beroep doen

op individuele zorgvoorzieningen, zoals de Wmo en de Jeugdwet. Dit is geen duurzame oplossing en leidt tot stijgende zorgkosten. Met passende ondersteuning en voorzieningen in onze kernen voorkomen we duurdere zorg en houden we financiële ruimte voor inwoners die het echt nodig hebben. Lokale pilots in het kader van transformatie jeugdhulp hebben al eerder laten zien dat Preventie loont in Someren! De onzekerheid over rijksbeleid en -financiering vraagt om een toekomstbestendige aanpak. Met dit beleidskader bouwen we ook na 2026 voort op de resultaten van het GALA, spelen we in op nieuwe landelijke ontwikkelingen, zoals de onderhandeling voor een Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), en weten we hoe we extra rijksmiddelen doelgericht kunnen inzetten voor de gezondheid van onze inwoners. Het nieuwe gezondheidsbeleid van de gemeente Someren bepaalt de koers hoe de gezondheid en het welzijn van alle inwoners de komende jaren te bevorderen en beschermen. Met als uitdaging het creëren van voorzieningen en preventieve activiteiten ter vermindering van draaglast en versterking van draagkracht. Met als resultaat een integrale aanpak die aansluit bij de problemen, uitdagingen en de ondersteuningsbehoeften van onze inwoners van -9 maanden tot 100+ jaar.

Rol van de gemeente Het bevorderen en beschermen van de gezondheid is een wettelijke verantwoordelijkheid voor onze gemeente. Voor onze inwoners hebben we de belangrijke taak om sociale samenhang in de gemeenschap te bevorderen en de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een ondersteuningsbehoefte te optimaliseren. Dit is een grote opgave, waarvan niet alle uitdagingen een directe actie vragen van de gemeente. Samenwerking met inwoners en netwerkpartners is daarom van groot belang. Gezondheid en sociale samenhang ontstaat in gezinnen, op scholen, op het werk, in de sportkantine en op straat. Juist daarom is samenwerken met inwoners, verenigingen, zorg- en onderwijsinstellingen, woningcorporaties en andere maatschappelijke partners onmisbaar om écht het verschil te maken. Regie De gemeente pakt daarin een verbindende, stimulerende en faciliterende rol. We brengen partijen bij elkaar, zorgen voor overzicht en inzicht, leggen verbinding tussen beleidsterreinen en ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving. Soms doen we dat als uitvoerder, maar vaker als aanjager of bondgenoot van maatschappelijke initiatieven. In dit beleidskader bieden we ruimte aan ideeën en inzet van inwoners en netwerkpartners die bijdragen aan een gezonder en veerkrachtiger Someren.

Keuzes maken Als de hulp vanuit het eigen sociale netwerk niet afdoende is, kan een kwalitatief goed en gevarieerd aanbod van algemene en preventieve collectieve voorzieningen en activiteiten, uitkomst bieden. Hiermee kan onnodig gebruik van (duurdere) individuele of maatwerkvoorzieningen worden voorkomen. De gemeente maakt dit mogelijk door het verstrekken van subsidies en andere vormen van ondersteuning. Op dit moment is sprake van een groot aanbod op diverse thema’s en voor specifieke groepen. Een groot deel staat niet ter discussie. Maar

het is de vraag of deze voorzieningen en activiteiten nog voldoende aansluiten bij de huidige uitdagingen en gezondheidsproblemen van onze inwoners. Uitgaande van de beschikbare (financiële) middelen kan dit leiden tot het maken van keuzes binnen het huidige aanbod, in overleg met de betreffende netwerkpartners en inwoners. Opdracht en mogelijkheden: landelijk en regionaal De landelijke brede specifieke uitkering (SPUK-regeling) biedt de gemeente de mogelijkheid om een integraal preventief beleid te maken op basis van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het Integraal Zorgakkoord (IZA) draagt bij aan de zorgtransformatie op lokaal en regionaal niveau. Op regionaal niveau werken we samen met ‘Peel duurzaam gezond’ en het programma van ‘Basis naar beter’ van de Peelgemeenten. De GGD Brabant-Zuidoost speelt met regionaal beleid en onderzoek een grote rol in kennisontwikkeling en regievoering op gezondheid, maar heeft ook lokaal een grote rol via de consultatiebureaus en als gesprekpartner in tal van projecten en overleggen. De groei van onze regio door de schaalsprong gaat impact hebben op de gezondheid, maar biedt ook middelen en nieuwe kansen. We maken gebruik van de mogelijkheden van deze programma’s, maar de uitdagingen en behoeften van onze inwoners staan voorop. We werken van onderaf.

Aandacht voor kwetsbare groepen Onze gemeente kent ook inwoners met een fysieke, mentale of verstandelijke beperking, laaggeletterden en inwoners met financiële problemen. Zij verdienen extra ondersteuning om gezond te kunnen leven en mee te kunnen doen aan de samenleving. Bij elke uitdaging wordt bekeken wat deze inwoners (extra) nodig hebben wat betreft voorliggende voorzieningen, preventieve activiteiten, benadering en communicatie.

Gezondheid en aanbod in beeld De resultaten van de GGD-gezondheidspeilingen bevestigen het beeld dat Someren een gemeente is met een sterke sociale basis. Ook op een aantal andere thema’s scoort Someren beter dan de regio. Dit betekent niet dat er geen reden is tot zorg. Op de meeste thema’s worden op dit moment een groot aantal voorliggende voorzieningen en preventieve activiteiten aangeboden door diverse netwerkorganisaties en inwoners. Voor een groot deel gesubsidieerd door de gemeente. Hoewel de effecten niet eenop-een aantoonbaar zijn durven we de uitspraak aan dat preventie loont! De resultaten van de GGD-gezondheidsmonitors maken ook duidelijk dat er nog een aantal uitdagingen zijn die om andere of extra voorzieningen en activiteiten vragen. Op deze thema’s worden voorzieningen en activiteiten aangeboden, maar de vraag is doen we op dit moment de juiste dingen of ontbreekt er aanbod. Meer gegevens over gezondheid in Someren zijn te vinden op de Brabantscan van de GGD.

Sterke punten t.o.v. de regio of Nederland en in de tijd • Weerbaarheid: In Someren zijn meer jongvolwassenen (16-25 jaar) voldoende weerbaar dan in de regio (92% versus 86%) en Nederland (83%). • Echtscheiding: 6% van de gezinnen heeft te maken gehad met echtscheiding of uit elkaar gaan van de ouder. In de regio is dit 10%, maar het aantal kinderen dat hier (redelijk) veel last van heeft is vergelijkbaar. • Sociale cohesie: Deze is groter dan in de regio. 22% van de volwassenen ervaart veel sociale samenhang in de buurt (regio 12%). Bij ouderen is dit verschil 27% versus 22%.

• Ernstige eenzaamheid: Dit komt minder voor dan in de regio en meer inwoners hebben vaker iemand om op terug te vallen, maar de percentages bij jongeren blijven zorgelijk. Van de jongvolwassenen is maar liefst 17% sterk eenzaam (regio 20%). Bij ouderen is dit 6% (regio 12%). • Mentale gezondheid: Mentale klachten komen met 24% vooral voor bij jongeren (klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) en de jongvolwassenen (45%). De groep volwassenen met angst- en depressiegevoelens is met 38% groot, maar wel kleiner dan in de regio (48%). • Doen van vrijwilligerswerk: De groep volwassenen is met 33% groter dan in de regio (24%). Bij de ouderen is dit 36%. • Drugsgebruik: 79% van de jongvolwassenen heeft het afgelopen jaar geen drugs gebruikt. In de regio is dit 68%. Het gebruik van lachgas is regionaal gedaald. • Dagelijks roken of vapen: Deze groep is bij de jong volwassenen kleiner dan in Nederland (11% - 17%). • Woonomgeving: Bij volwassenen is de tevredenheid groot (76% versus 66% in de regio). Van de ouderen is maar liefst 82% zeer tevreden. • Gevoel van veiligheid: De groep die zich wel eens onveilig voelt is zowel bij volwassenen 15%) en ouderen (16%) kleiner. Er lijkt wel sprake van een toename sinds 2022. Van alle ouders van 0-12 jarigen ervaart 15% onveilige plekken in de buurt voor het kind versus 24% in de regio.

• Bevolkingsonderzoeken en vaccinatiegraad: beiden liggen hoger dan het regionale en landelijke gemiddelde. I.t.t. de regio is de vaccinatiegraad zelfs licht gestegen. Aandachtspunten: t.o.v. de regio, toename in de tijd of (landelijke) zorgelijke ontwikkeling • Opvoedstress: In Someren ervaart 15% van de ouders (zeer) veel stress bij de opvoeding. • Risicovol social mediagebruik: 30% van de jongvolwassenen in Someren vindt het (zeer) vaak moeilijk om te stoppen met social media. Bij 21% levert social mediagebruik problemen op. • Alcoholgebruik en de rol van de ouders: Someren scoort al vele jaren beduidend slechter dan de regio. Slechts 40 % van de ouders vindt dat kinderen pas met 18 jaar

jong tot oud, met en zonder beperking, kunnen rekenen op een brede selectie aan mogelijkheden op het gebied van onderwijs, welzijn, gezondheidszorg en sport. Dit aanbod wordt gedragen door een sterke mix van netwerkpartners, organisaties en betrokken inwoners. Soms is het aanbod mede mogelijk dankzij gemeentelijke subsidie, soms ontstaat het vanuit maatschappelijke initiatieven of vrijwilligerswerk.

mogen drinken (regio 55%). Van de jongeren (klas 2 en 4 VO) zegt 35% ooit alcohol te hebben gedronken en 79% geeft aan dat vrienden alcohol drinken (regio 58%). Ook volwassenen drinken significant meer dan in de regio. Bij de ouderen is dat niet het geval en lijkt zelfs sprake van een afname t.o.v. 2022. • Online gokken: van de jong volwassenen heeft 19% het afgelopen jaar online gegokt voor geld. • Beweeggedrag: Slechts 7% van de jongeren (klas 2 en 4 VO) beweegt dagelijks minimaal 1 uur (regio 16%). Van de volwassenen loopt of fietst 37% wekelijks naar school of werk (regio 53%). Ook sporten scoort slechter. Bij beide cijfers is sprake van een afname t.o.v. 2016. • Voeding: Meer kinderen drinken geen water dan in de regio (30% versus 24%). Dit geldt ook voor het dagelijks eten van groente. (39% versus 32%) • Overgewicht: Meer dan de helft van de volwassenen en ouderen heeft overgewicht (51% en 59%). In de regio is sprake van een toename t.o.v. 2016. In Someren lijkt dit ook zo voor de volwassenen. • Woningmarkt: 66% van de jongvolwassenen maakt zich hierover (heel) veel zorgen (66%). Overzicht in beschikbaar aanbod Om goed onderbouwde keuzes te maken hebben we het huidige aanbod aan voorzieningen, initiatieven en activiteiten in kaart gebracht op basis van beleidsnotities, de sociale kaart van Zo Someren, jaarverslagen en werkplannen.

De inventarisatie laat zien dat inwoners van

Toch zien we dat dit brede aanbod nog niet altijd optimaal benut wordt. Inwoners weten de weg niet altijd te vinden of hebben moeite met de toegang, met of zonder verwijzing. Hier ligt voor ons een duidelijke opgave: we maken het bestaande aanbod beter zichtbaar, verlagen de drempels en zorgen voor een toegankelijke ingang zodat iedere inwoner eenvoudig de juiste ondersteuning kan vinden. Tien thema’s voor een gezond en goed leven Om richting te geven aan de brede visie van positieve gezondheid, de verschillende levensfasen en de belangrijkste uitdagingen, hebben we het beleid opgebouwd rond tien thema’s. Elk thema kent zijn eigen subthema’s en samen geven ze een compleet beeld van wat nodig is om in Someren gezond en goed te kunnen leven. Met passende voorzieningen en activiteiten willen we er zo voor zorgen dat elke inwoner, in elke kern, de kans krijgt om mee te doen en zich gezond te voelen. Bij elk thema stellen we dezelfde centrale vragen: welke uitdagingen en gezondheidsproblemen vragen extra aandacht, wat willen we behouden en wat gaan we anders doen? De antwoorden worden per thema samengevat. Zo zorgen we ervoor dat het beleid stevig is verankerd in de praktijk en aansluit bij wat inwoners en partners écht belangrijk vinden.

10 thema’s voor een gezond en goed leven!

Thema 2: Op eigen benen

samen of alleen met een sterke sociale basis

Thema 1: Opvoeden en opgroeien met vertrouwen de wereld in

Op eigen benen samen of alleen met een sterke sociale basis

Opvoeden en opgroeien

• zelfredzaamheid • samenredzaamheid en leefbaarheid • wonen • ontmoeten • dementie • bevolkingsonderzoeken • vaccinaties

met vertrouwen de wereld in

• voorbereiding op bevalling en ouderschap • opvoedvragen en -ondersteuning • gezondheidsvragen (incl. groei en ontwikkeling) • financiële problemen • ziekteverzuim • vaccinaties en screenings • ondersteuning jongeren • ontmoeting • leefbaarheid • sociale weerbaarheid • seksualiteit • veilig opgroeien Thema 5: Gezond en vitaal leven:

het beste recept om te doen wat belangrijk voor je is

Thema 4: Educatie

een leven lang leren en je ontwikkelen

Educatie een leven lang leren en je ontwikkelen

• voorschoolse ontwikkeling • onderwijs • persoonlijke ontwikkeling • taal en digitale vaardigheden • spelontwikkeling • EHBO / reanimatie • verkeerseducatie

Thema 8: leefomgeving Gezonde fysieke leefomgeving: Gezonde fysieke maakt de gezonde keuze de makkelijke keuze! (schone lucht, groene omgeving, geur en geluid)

Gezond en vitaal leven

maakt de gezonde keuze

het beste recept om te doen

de makkelijke keuze!

wat belangrijk voor je is

• groen • schone lucht • geur • geluid

• gezonde leefomgeving • gezonde leefstijl • voeding en overgewicht • sport en bewegen • genotmiddelengebruik • overige verslavingen

CO2

Thema 9: Veilige leefomgeving:

Thema 6: Psychisch en sociaal welbevinden:

fysieke en sociale veiligheid, hulpdiensten, wonen, verkeer

betekenisvol leven zonder schaamte en taboe

Gevoel van veiligheid

Psychisch en sociaal welbevinden

fysiek en sociaal

betekenisvol leven zonder schaamte en taboe

• verkeer • wonen • leefomgeving Thema 3: Life events • hulpdiensten

• algemeen • mentale gezondheid • levensvragen, spiritualiteit en zingeving • eenzaamheid • depressie • ondersteuning • crisis en psychische nood Thema 7: Participatie en ondersteuning:

met veerkracht en ondersteuning uitdagingen te lijf bij ingrijpende gebeurtenissen

meedoen en er toe doen met mensen die naast je staan

Ingrijpende gebeurtenissen

Participatie en ondersteuning

met veerkracht en ondersteuning

meedoen en ertoe doen met

uitdagingen te lijf

mensen die naast je staan

• school- en opleidingskeuze • beroepskeuze en eerste werkervaring • identiteitsontwikkeling en seksualiteit • vriendschappen en relaties • wonen en verhuizen • financiële veranderingen • gezondheidsproblemen • verlies & rouw bij veranderingen • slachtofferschap na geweld, misdrijf of ongeval Thema 10: Gezondheidszorg:

• participatie en verbinding • meedoen • (vrijwilligers-) werk en dagbesteding • vervoer • zelfhulp / lotgenotencontact • mantelzorgondersteuning • cliëntondersteuning • dorpsondersteuning

huisartsenzorg, apotheek, fysiotherapie/oefentherapie, logopedie, diëtisten, maatschappelijk werk, 1ste lijns psychologen, thuiszorg, leefstijlcoaching, verloskundige zorg, tandartszorg

Gezondheid en zorg • huisartsen en apotheek • zwangerschap • thuiszorg • fysio- en oefentherapie • gezonde leefstijl

• mondzorg • mentale zorg • 1ste lijns psycholoog • logopedie

Voor en door Someren

Effectief beleid werkt alleen als dit ook wordt gedragen door inwoners en netwerkpartners. Daarom hebben we bewust gekozen voor een intensief participatieproces, waarin we samen met inwoners, netwerkpartners en gemeentelijke teams binnen de 10 thema’s hebben onderzocht welke uitdagingen

gevoerd met collega’s die betrokken zijn bij beleid rond sport, subsidies, veiligheid, wonen, natuur, onderwijs en ruimtelijke ontwikkeling. De gemeenteraad is meegenomen in dit proces via een presentatie in de commissie Burger en Bestuur op 8 mei 2025 en de Raad vraagt raad bijeenkomst van 18 september 2025.

er liggen, wat we willen behouden en wat we anders moeten doen.

In mei en juni 2025 zijn bijeenkomsten georganiseerd in alle kernen – Someren, Someren-Eind, SomerenHeide en Lierop – samen met inwoners, dorpsraden en organisaties zoals Lierop Leeft, Samen voor Someren en de werkgroep inclusie. Tijdens deze bijeenkomsten hebben ruim 180 inwoners en partners actief meegedacht. Veel van hen gaven aan ook in het vervolg betrokken te willen blijven. Ook binnen het gemeentehuis zijn gesprekken

Alle gesprekken zijn zorgvuldig vastgelegd en teruggekoppeld aan de deelnemers. De belangrijkste opbrengsten per thema zijn samengevat en met inwoners, netwerkpartners en collega’s opnieuw besproken om de juiste keuzes en prioriteiten te bepalen. Daarbij is steeds aangesloten bij bestaande netwerken en samenwerkingen. Ideeën tijdens de bijeenkomsten en gesprekken leverden niet alleen richting op voor dit beleidsplan, maar ook concrete acties en signalen die direct konden worden

opgepakt. De signalen zijn inmiddels onder de aandacht gebracht van de betreffende gemeentelijke afdelingen of netwerkpartners. Een aantal direct kansen zijn inmiddels al opgepakt, zoals de organisatie van een woonbeurs door partners. Samenwerking, afstemming en opvolging De gesprekken bevestigden dat Someren een groot en divers aanbod heeft van voorzieningen en preventieve activiteiten, gedragen door veel betrokken inwoners en organisaties. Tegelijkertijd werd duidelijk dat het overzicht ontbreekt. Veel deelnemers gaven aan behoefte te hebben aan een toegankelijk en actueel overzicht, zodat samenwerking, afstemming en doorverwijzing makkelijker worden. De huidige inventarisatie is hiervoor een eerste stap, maar nog onvoldoende gebruiksvriendelijk. Voor een duurzaam overzicht is een digitaal systeem nodig dat actief wordt onderhouden. Een duidelijke uitkomst van het participatieproces is de roep om meer verbinding, afstemming en coördinatie. Dit geldt zowel binnen het gemeentehuis – tussen verschillende beleidsterreinen – als in de samenwerking met betrokken organisaties in Someren. Bij vorige beleidsprocessen zijn ook bijeenkomsten georganiseerd waar de opvolging en zichtbare resultaten onvoldoende opgepakt zijn. Dit vraagt om meer regie vanuit de gemeente i.s.m. netwerkpartners, zowel op strategisch als uitvoerend niveau.

Het participatieproces om te komen tot dit beleidskader heeft laten zien dat er veel energie, betrokkenheid en ideeën aanwezig zijn in Someren. Het is nu aan ons om dit te verzilveren: door overzicht te bieden, de regie te pakken en te zorgen voor een duidelijke en betrouwbare uitvoering. Zo versterken we het vertrouwen en bouwen we samen met inwoners en partners aan een duurzaam en integraal gezondheidsbeleid.

Opvoeden en opgroeien met vertrouwen de wereld in

Thema 1: Opvoeden en opgroeien met vertrouwen de wereld in

Ieder kind in Someren verdient een goede start om gezond op te groeien en zich te ontwikkelen. Helaas is dat niet voor elk kind vanzelfsprekend. Vroege en laagdrempelige hulp bij opvoeding, soms al vanaf de zwangerschap, maakt een groot verschil in het voorkomen van problemen later in het leven. Jongeren groeien op in een snel veranderende wereld met veel prikkels en verwachtingen. De samenleving moet hen een veilige basis bieden om zichzelf te ontdekken, fouten te kunnen maken en weer op te staan. Daarin spelen ouders, scholen, hulpverleners en de gemeente samen een belangrijke rol.

Wat zijn de uitdagingen? • Voorbereiding op bevalling en ouderschap: De overgang van partner naar ouder is groot. Het krijgen en zorgen voor een kind kan stress en onzekerheid meebrengen, zeker bij een klein sociaal netwerk of een (te) druk leven. Het woonprobleem zorgt ervoor dat het krijgen van kinderen soms (te) lang wordt uitgesteld. • Opvoed - en gezondheidsvragen: Steeds meer ouders hebben opvoedvragen, maar vaak te weinig tijd en ruimte om hiermee bezig te zijn. Grenzen stellen en nee zeggen is lastig, wat stress veroorzaakt en kan leiden tot (ontwikkel)problemen bij kinderen en extra druk op het onderwijs. Informatie over thema’s als vaccinaties, bewegen, gezond eten, goed slapen en omgaan met digitale media is soms beperkt of onjuist (fake news). Daarnaast rust er nog een taboe op het vragen van hulp, en ouders nemen niet altijd advies aan van professionals. • Digitale druk op jongeren: Jongeren ervaren voortdurend prikkels en sociale druk door sociale media. Dit veroorzaakt onzekerheid en een vertekend zelfbeeld. Het opgroeien in een veilige, stabiele omgeving wordt daardoor moeilijker. De gezondheidsrisico’s zijn groot en krijgen extra aandacht binnen de thema’s educatie, gezond en vitaal leven en psychisch en sociaal welbevinden.

• Ontmoeting voor jongeren: Bepaalde groepen jongeren hangen op straat of zoeken afgelegen plekken op, vaak zonder begeleiding en met een groter risico op middelengebruik, overlast of negatieve invloeden. • Ziekteverzuim: Het ziekteverzuim op school neemt toe, vooral in het voortgezet onderwijs, maar ook basisscholen merken dit. De begeleiding vanuit leerplicht, GGD en Zo Someren staat hierdoor onder druk, waardoor problemen soms onnodig verergeren. • Financiële verleidingen: Jongeren worden snel verleid tot schulden, bijvoorbeeld door kopen op afbetaling. Dit leidt sneller tot financiële problemen en maakt hen kwetsbaar voor beïnvloeding en criminele verleidingen. • Sociale weerbaarheid: Door overbezorgdheid van ouders leren kinderen minder goed omgaan met fouten en lastige situaties. Dit beperkt hun weerbaarheid, ook in latere levensfasen. Tegenslagen en leren van je fouten horen bij het leven. • Versnipperde ondersteuning: Veel organisaties zijn betrokken bij de ondersteuning van kinderen en gezinnen. Dit maakt samenwerking complex en bemoeilijkt overdracht tussen onderwijs en hulpverlening. Goede afstemming is nodig om effectief en efficiënt te werken, wachtlijsten te verkleinen en dubbel werk te voorkomen.

Wat willen we behouden? • Ondersteuning vanaf de zwangerschap: Door gezinnen al in de eerste drie levensjaren van het kind goed te ondersteunen, voorkomen we zwaardere zorg later. We intensiveren de samenwerking binnen de lokale coalitie Kansrijke Start Asten-Someren, versterken de samenhang tussen de bestaande voorzieningen en activiteiten en ondersteunen het groepsgerichte programma van de verloskundigen. • Toegankelijke hulp: We versterken de inzet van praktijkondersteuners GGZ Jeugd bij huisartsen. Zo kunnen jongeren en ouders snel en laagdrempelig terecht met hun vragen en voorkomen we zwaardere, duurdere zorg. • Ontmoeting en ondersteuning van jongeren: Someren heeft een sterk verenigingsleven. Dit willen we inzetten en ondersteunen, zodat jongeren hier graag gebruik van maken en verenigingen de jeugd blijven binden. Het jongerenwerk waarderen we, juist omdat het bepaalde groepen jongeren goed weet te bereiken. • Weerbaar en gezond op school: De weerbaarheidslessen op basisscholen (vanaf groep 7) en in het voortgezet onderwijs, zoals Corepower, zetten we

door. Dat geldt ook voor de aanpak gezonde school en mentaal welbevinden. Deze programma’s dragen bij aan het zelfvertrouwen en de sociale ontwikkeling van jongeren. • Geldzorgen voorkomen en financiële geletterdheid versterken: We pakken geldzorgen actief aan door te investeren in financiële vaardigheden en bewustwording van jongeren en hun ouders. Daarbij werken we samen met organisaties zoals Onis Welzijn, Stichting Leergeld, het onderwijs en banken. Zo voorkomen we problemen en vergroten we de financiële zelfredzaamheid van de jeugd. Wat gaan we anders doen? • Ondersteuning (a.s.) ouders en andere opvoeders: We stimuleren ouders en opvoeders om opvoedvragen bespreekbaar te maken en gebruik te maken van ontmoetingsmogelijkheden met andere (a.s.) ouders. Zo creëren we herkenning en erkenning, komen we samen tot oplossingen en versterken we het sociale vangnet. • Betere afstemming tussen onderwijs en hulp: We pakken een actievere rol in de samenwerking tussen scholen en hulpverleners, zodat signalen sneller opgepakt worden en kinderen de juiste ondersteuning krijgen. • Dorpsondersteuner Jeugd & Gezin: We onderzoeken de inzet van een specifieke dorpsondersteuner voor jeugd en gezin. Deze professional werkt vanuit de succesvolle filosofie van de dorpsondersteuner, maar richt zich volledig op opvoed- en jeugdzorg.

• Ontmoeting en ondersteuning jongeren: We zorgen dat meer jongeren in beeld komen door naast jongerenwerk, onderwijs en het gebiedsteam Zo Someren ook gebruik te maken van andere vind- en ontmoetingsplekken, zoals (sport)verenigingen, jongerencentra, werkgevers en hulpverleners. Samen met netwerkpartners, buurtbewoners en jongeren zelf doorbreken we sociaal isolement, verveling en overlast. Sport- en beweegmogelijkheden in de directe leefomgeving spelen hierin een belangrijke rol.

Op eigen benen samen of alleen met een sterke sociale basis

In Someren willen we dat iedereen veilig, gezond en met plezier hier kan blijven wonen en leven. Dat vraagt om een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt: van jong tot oud, met en zonder beperking. Jongeren hebben de ruimte nodig om op eigen benen te gaan staan, en ouderen en mensen met een beperkingmoeten mee kunnen doen, contacten onderhouden en zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen in een omgeving die daarop is ingericht, ook als hun zelfredzaamheid afneemt. Een sterke sociale basis zorgt daarbij dat inwoners omzien naar elkaar, maar met eigen regie hun leven kunnen leiden. Een aantal uitdagingen worden uitgewerkt bij andere thema’s zoals: wonen, meedoen, eenzaamheid en zorg en ondersteuning.

Wat zijn de uitdagingen? • Goed voorbereid volwassen worden: De stap naar volwassenheid hoort bij het leven en brengt veel veranderingen met zich mee op het gebied van leren, werken, wonen en financiën. Niet alle jongeren zijn hier goed op voorbereid, wat kan leiden tot stress en problemen. • Langer thuis wonen met beperkingen: Steeds meer inwoners wonen langer thuis, ook met lichamelijke

beperkingen. Als mobiliteit afneemt wordt het moeilijker om sociaal actief te blijven, zeker in kleine kernen waar basisvoorzieningen verdwijnen. Het risico op vallen en breuken neemt toe. • Samenredzaamheid wordt steeds belangrijker: Someren kent een hechte gemeenschap, maar individualisering en polarisatie nemen toe. Voor nieuwkomers met taal- of cultuurverschillen is het extra moeilijk om aansluiting te vinden. Terwijl de formele zorg afneemt, is omzien naar elkaar belangrijker dan ooit om eenzaamheid en gezondheidsproblemen te voorkomen. • Woonprobleem raakt alle generaties: Door het woningtekort wonen jongeren langer thuis en stellen ze het krijgen van kinderen uit. Ouderen kunnen niet kleiner wonen in hun vertrouwde omgeving en er is een gebrek aan passende woonvormen. Dit remt de doorstroming en veroorzaakt onrust, stress en gezondheidsproblemen zoals depressie, relatieproblemen of opvoedstress. • Dagbesteding op maat: Inwoners met een lichte ondersteuningsbehoefte komen snel terecht in geïndiceerde dagbesteding. Laagdrempelige voorzieningen in de wijk kunnen deze stap vaak voorkomen. Toegankelijke plekken voor ontmoeting, activering en lichte ondersteuning verkleinen het risico op eenzaamheid en afhankelijkheid van professionele zorg.

• Mogelijkheden tot ontmoeting onvoldoende benut: Someren kent veel plekken om elkaar te ontmoeten, zoals verenigingen, gemeenschapshuizen en kerken. Toch maken vooral jongvolwassenen hier weinig gebruik van, onder meer door individualisering en digitalisering. De drempel tot meedoen wordt zo steeds hoger. • Digitalisering en technische ontwikkelingen: Niet iedereen kan meekomen met de snelle digitalisering. Direct menselijk contact neemt af, waardoor inwoners het lastig vinden om hulp te krijgen of mee te blijven doen, ook bij gemeentelijke dienstverlening.

• Toename van mensen met dementie: Het aantal inwoners met dementie groeit en zij wonen langer thuis. Dat vraagt veel van henzelf, hun naasten, zorgprofessionals, vrijwilligers, ondernemers en de samenleving als geheel. Wat willen we behouden? • Zelfredzaamheid van ouderen stimuleren: We zetten het valpreventieprogramma onverminderd voort. Trainingen organiseren we op logische en afwisselende locaties in de kernen, zodat zoveel mogelijk ouderen kunnen deelnemen. • Samenredzaamheid verder uitbouwen: We versterken initiatieven die bijdragen aan een sterk sociaal netwerk. Bijeenkomsten zoals sociale buurtinitiatieven en Buurtcirkels laten zien hoe inwoners zelf het verschil maken. Dorpsraden, vrouwen- en ouderenorganisaties en de dorpscoöperatie Lierop Leeft bewijzen hoe krachtig samenredzaamheid is. Deze initiatieven blijven we actief stimuleren en ondersteunen. • Ontmoeting en vermaak voor alle doelgroepen: We koesteren alle laagdrempelige ontmoetingsplekken, zoals eetpunten, koffie-ochtenden en de Buurtsupers in Someren-Eind en Someren-Heide. Vrijwilligers, dorpsraden en verenigingen maken veel van deze activiteiten mogelijk. We waarderen hun inzet en dragen bij om de bekendheid van deze voorzieningen te vergroten.

• Een dementievriendelijke samenleving: We bouwen verder aan een samenleving waarin mensen met dementie volwaardig kunnen meedoen, met extra aandacht voor jong dementerenden. Samen met zorginstellingen, vrijwilligers en ondernemers versterken we het netwerk dementie en ondersteunen we initiatieven zoals het Alzheimercafé, de dementheek en logeermogelijkheden.

Wat gaan we anders doen? • Jongeren beter voorbereiden op volwassenheid: We vergroten de bekendheid van websites zoals 18ennu.nl. Samen met het onderwijs, welzijnswerk en de hulpverlening zetten actief in om jongeren en hun ouders hierbij te ondersteunen. • Extra aandacht voor het woonprobleem: We pakken het woonprobleem samen met zorgaanbieders en woningcorporaties voortvarend aan. De beleidsafdeling RO neemt hierin de primaire verantwoordelijkheid. Samen benutten we kansen en zoeken we oplossingen. Meer informatie hierover staat bij het thema ‘kansen voor gezondheid’. • Voorliggende voorzieningen in de wijk versterken: We realiseren voorliggende voorzieningen zoals dagbestedings- of huiskamerprojecten in bestaande wijk- en buurtvoorzieningen, passend bij iedere kern. Inwoners kunnen hier sociale contacten opdoen, structuur ervaren en waar nodig lichte ondersteuning krijgen. Zo bouwen we samen met vrijwilligers, welzijnsorganisaties en seniorengroepen aan sterke kernen waar inwoners elkaar ontmoeten, samenredzaam zijn en minder snel afhankelijk worden van zwaardere zorg. • Bewustwording over veilig en zelfstandig ouder worden: We richten gemeentelijke communicatiecampagnes sterker op onderwerpen die inwoners helpen langer zelfstandig te wonen, zoals woningaanpassing, mobiliteit, mantelzorg en valpreventie.

Educatie een leven lang leren en je ontwikkelen

Een leven lang leren stopt nooit. Wie de ruimte krijgt om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, voelt zich gezonder, zelfverzekerder en doet makkelijker mee in de samenleving. Maar meedoen is niet voor

en cyberpesten. De digitale wereld vervangt deels het fysieke contact, wat kan leiden tot eenzaamheid en mentale problemen.

iedereen vanzelfsprekend. Taalachterstanden en een gebrek aan (digitale) basisvaardigheden kunnen deelname aan werk, onderwijs, zorg en sociale activiteiten flink belemmeren. Kennis en kunde om de gezonde keuzes te maken en een gezonde leefstijl te ontwikkelen begint met educatie. Het versterkt veerkracht en helpt om de regie te nemen voor je gezondheid.

Wat zijn de uitdagingen? • Druk op kinderopvang en onderwijs: De leefwereld van kinderen verandert snel. Ouders hebben steeds minder tijd voor de opvoeding, zoals voorlezen, spel- en motoriekontwikkeling en zindelijkheid. Dit leidt tot leeren ontwikkelingsachterstanden en vergroot de druk op leerkrachten. • Taal- spraak- en communicatieproblemen bij kinderen: Goed kunnen communiceren is essentieel voor leren en sociale contacten. Vroegtijdige signalering voorkomt achterstanden. In Someren is hier de afgelopen jaren extra op ingezet bij kinderopvang en basisonderwijs. • Taalachterstand en laaggeletterdheid bij volwassenen: Beperkte taal- en rekenvaardigheden bemoeilijken het meedoen in de samenleving. Inwoners lopen vast in werk, administratie en opvoeding en hebben moeite met het begrijpen van informatie, het onderscheiden van nepnieuws en het opvolgen van gezondheidsadviezen. Het probleem komt voor in alle leeftijdsgroepen en is vaak onzichtbaar. • Digitale vaardigheden niet vanzelfsprekend: De digitalisering gaat snel, maar niet iedereen kan meekomen. Voor ouderen en inwoners met een beperking zijn online communicatie, zorg of bankzaken vaak een drempel, met risico’s op stress en gezondheidsproblemen. Jongeren zijn digitaal vaardig, maar kwetsbaar voor risico’s als desinformatie, verslaving

Wat willen we behouden? • Voorschoolse educatie en onderwijs: Vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) en passend onderwijs blijven van groot belang voor de ontwikkeling van onze jeugd. De Rijke Verlengde Schooldag van de Diamant biedt kinderen met een achterstand extra ondersteuning, en ook andere scholen tonen hiervoor belangstelling. • Laagdrempelige speel-, taal- en leesbevordering: Initiatieven zoals de Speel-o-theek, taalmaatjes en de (school)bibliotheek zijn van grote waarde, liefst in alle kernen. Ze helpen inwoners in een veilige omgeving hun basisvaardigheden te versterken en dragen bij aan zelfredzaamheid en zelfvertrouwen. • Mediawijsheid voor alle doelgroepen: Er zijn diverse mogelijkheden en initiatieven om inwoners te ondersteunen, zoals het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het digitaal kompas in de bibliotheek. Afstemming en samenwerking verdienen extra aandacht, net als het stimuleren van ondersteuning door jongeren aan ouderen. Wat gaan we anders doen? • Samenwerken aan een digivaardig Someren: Het toenemende gebruik van sociale media en smartphones op steeds jongere leeftijd vraagt om een nieuwe aanpak. We sluiten aan bij landelijke ontwikkelingen, zoals een mogelijk leeftijdsverbod, afspraken tussen ouders en regelgeving op scholen en verenigingen. We zorgen voor betere afstemming, organiseren gezamenlijke activiteiten en bieden meer voorlichting.

Hiervoor intensiveren we de samenwerking tussen bibliotheek, onderwijs, welzijnswerk en de diverse verenigingen en belangengroepen.

Gezond en vitaal leven Thema 5: Gezond en vitaal leven:

het beste recept om te doen wat belangrijk voor

het beste recept om te doen wat belangrijk voor je is

Een gezonde leefstijl is essentieel voor een goed leven. Het voorkomt ziekten, bevordert fysieke én mentale gezondheid en maakt dat mensen minder snel zorg nodig hebben. Gezonde voeding, voldoende beweging en slaap, omgaan met stress en het vermijden van schadelijke gewoonten zoals alcohol, roken, drugs en gokken, spelen daarbij een belangrijke rol. De afgelopen jaren is hier al veel aandacht aan besteed, maar op een aantal punten blijft Someren achter. Gedragsverandering blijkt lastig en vraagt om een lange adem. Daarom zetten we extra in op preventie, met speciale aandacht voor de jeugd. Kansen voor sport en bewegen worden ook binnen het sportbeleid verder uitgewerkt.

Wat zijn de uitdagingen? • Gezonde keuzes maken blijft lastig: Een gezonde leefstijl bestaat uit meerdere factoren, maar mensen zijn lastig te motiveren tot gedragsverandering, hebben beperkte financiële middelen of weten niet welke mogelijkheden er zijn. De inrichting van de leefomgeving kan helpen: wandel- en fietsroutes maken de gezonde keuze de makkelijke keuze. • Digitale wereld verdringt de fysieke en sociale omgeving: Kinderen ontwikkelen motoriek, sociale vaardigheden en zelfvertrouwen door buitenspelen en bewegen. Door social media en meer schermtijd spelen kinderen minder buiten. Dit heeft gevolgen voor hun gezondheid op latere leeftijd. • Sportverenigingen behouden en ondersteunen: Someren kent een rijk verenigingsleven, maar sportclubs hebben moeite om jongeren van 15+ vast te houden. Ook sociale veiligheid, respectvol gedrag en een gezonde sportomgeving vragen blijvende aandacht. • Jongeren maken ongezonde keuzes: Vanaf 15 jaar groeit de verleiding van ongezonde voeding, weinig beweging en het gebruik van genotmiddelen. Nieuwe trends en eigentijdse vormen van contact zijn nodig om jongeren te bereiken en te motiveren. • In beweging blijven: Weinig bewegen en langdurig zitten

is slecht voor de gezondheid. Vooral kwetsbare inwoners hebben behoefte aan eenvoudige en betaalbare manieren om actief en mobiel te blijven. • Gebruik van alcohol blijft onverminderd hoog en drugsgebruik normaliseert: Het gebruik van alcohol blijft onverminderd hoog en drugsgebruik wordt steeds normaler. Dit kan leiden tot verslavings- en gezondheidsproblemen. De rol van ouders en de druk van de groep vragen blijvende aandacht met behulp van preventie en weerbaarheid. • Nieuwe uitdagingen rondom roken en vapen: Hoewel er stappen zijn gezet richting een rookvrije generatie, neemt het gebruik van e-sigaretten (vapes) onder jongeren toe. Dit vormt een nieuwe uitdaging in de strijd voor een gezonde leefstijl. Wat willen we behouden? • Beweging stimuleren in de buurt: We zetten in op beweegvriendelijke wijken, veilige speelplekken en toegankelijke sport- en beweegmogelijkheden in alle kernen. Met dorpsraden, belangengroepen, verenigingen, LEEF! en inwoners zelf zorgen we dat bestaande voorzieningen, zoals de beweegtuin in het Slievenpark, de Allemansroute, de Kwiekbeweegroute en de duofietsen, goed worden gebruikt en meer bekendheid krijgen.

• Bewegen en gezondheid op school: Het beweegaanbod binnen kinderopvang en onderwijs verdient blijvende aandacht. Programma’s als Het Bewegend Kind, de Gezonde School-aanpak en LEEF sportief en creatief zorgen voor een sterke verbinding tussen school en vereniging en worden breed gewaardeerd. • Sterke verenigingen met een breed aanbod: Onze vele sportverenigingen, het zwembad en georganiseerde beweegactiviteiten zijn van grote waarde. Ze bieden een breed en toegankelijk aanbod voor jong en oud. Met Uniek Sporten maken we sporten ook mogelijk voor inwoners met een beperking. • Bewustwording over middelengebruik: Voorlichting, regelgeving en handhaving rondom middelengebruik blijven cruciaal. Initiatieven als Skip en de Rookvrije generatie dragen hieraan bij. We zetten integraal in op bewustwording bij nieuwe vormen van verslaving, zoals vapen en online gokken.

Wat gaan we anders doen? • Doorontwikkeling LEEF!: We verbreden de inzet van LEEF! naar een brede aanpak gezonde leefstijl, met naast sport- en bewegen ook aandacht voor voeding, genotmiddelen en ontspanning. We versterken de samenwerking tussen de drie LEEF!-organisaties door gezamenlijke doelen te formuleren en duidelijke afspraken te maken over verantwoordelijkheden. Daarnaast verbeteren we de communicatie over het aanbod en de resultaten. • Overzicht en advies op maat: Het huidige aanbod is nog onvoldoende zichtbaar en toegankelijk. We zorgen voor meer overzicht en betere doorverwijzing, onder andere via huisartsen en andere hulpverleners. Daarbij maken we subsidies en regelingen, zoals het sportakkoord, beter bekend bij inwoners en netwerkpartners. • Gezonde en veilige verenigingen: We ondersteunen verenigingen in het creëren van een gezonde en sociaal veilige omgeving, samen met vertrouwenspersonen, leefstijlaanbieders en zorgorganisaties. We zorgen dat verenigingen een vast aanspreekpunt hebben voor vragen en ondersteuning. • Versterken initiatieven vanuit inwoners: We stimuleren en ondersteunen initiatieven vanuit inwoners die bijdragen aan een gezonde leefstijl. Daarbij benutten we de mogelijkheden van LEEF! voor ondersteuning, coördinatie en het geven van een duwtje in de rug. Zo helpen we inwoners keuzes te maken en zorgen we dat goede ideeën kunnen doorgroeien.

Psychisch en sociaal welbevinden Thema 6: Psychisch en sociaal welbev

betekenisvol leven zonder schaamte en taboe betekenisvol leven zonder schaamte en tab

Mentaal en sociaal welbevinden zijn essentieel voor onze gezondheid. Wie veerkrachtig in het leven staat, voelt zich verbonden met anderen en zorgt beter voor zichzelf én voor de omgeving. Goed mentaal en sociaal welzijn bevordert niet alleen persoonlijke welvaart, maar draagt ook bij aan een lagere ziektelast, hogere arbeidsproductiviteit en uiteindelijk een langer en gezonder leven. In Someren willen we mentale en sociale gezondheid bespreekbaar maken, zonder schaamte of taboe. We zetten in op vroegsignalering, ondersteuning dichtbij huis en een samenleving waarin iedereen kan meedoen en zich gezien voelt. Daarbij hanteren we een integrale benadering, omdat eenzaamheid, zingeving en psychische problemen nauw met elkaar verbonden zijn: de ene factor kan de andere versterken, en omgekeerd.

Wat zijn de uitdagingen? • Toenemende psychische problemen: Jongeren ervaren steeds meer overprikkeling door sociale media, prestatiedruk en overvolle agenda’s. Dit leidt tot sociale onzekerheid, eenzaamheid en klachten zoals angst en depressie, en in sommige gevallen zelfs tot suïcidale gedachten. Deze signalen blijven vaak te lang onder de radar. • Schaamte en taboe: In een hechte gemeenschap als Someren vinden inwoners het soms moeilijk om persoonlijke problemen te delen. Vooroordelen over psychische problemen als “zwakte” zorgen ervoor dat klachten worden verborgen en het zoeken van hulp wordt uitgesteld, waardoor de problemen kunnen verergeren. • Ondersteuning en wachtlijsten: Inwoners met psychische klachten moeten vaak lang wachten op (specialistische) hulp. Gedurende deze periode kunnen klachten toenemen, wat extra druk legt op huisartsen, naasten en andere ondersteuners. • Gebrek aan zingeving: Het gevoel iets te betekenen voor anderen en er toe te doen is essentieel voor een goede kwaliteit van leven. Helaas is dit niet altijd vanzelfsprekend, zeker bij fysieke of mentale

beperkingen. Gebrek aan zingeving kan mentale problemen verergeren. • Eenzaamheid in alle leeftijdsgroepen: Tot voor kort lag de nadruk vooral op ouderen, maar GGD-cijfers laten zien dat eenzaamheid nu het grootst is bij jongeren van 16 tot 25 jaar. Zelfs bij inwoners met veel sociale contacten kan het gevoel van niet gehoord worden leiden tot eenzaamheid en mentale belasting. Wat willen we behouden? • Publieke aandacht voor mentale gezondheid: We blijven initiatieven zoals de Week van de Mentale Gezondheid ondersteunen, omdat ze herkenning en erkenning bieden. We stimuleren ook activiteiten die welzijn bevorderen, zoals bewegen in de natuur, muziek- en cultuurevenementen, en sluiten daarbij aan bij landelijke campagnes zoals 113 Zelfmoordpreventie. • Signalering en bespreekbaar maken: We zetten in om mentale gezondheid vroegtijdig te signaleren en bespreekbaar te maken. Daarvoor maken we gebruik van bestaande voorbeelden, zoals dorpsondersteuning, jongerenwerk en praktijkondersteuners GGZ Jeugd.

• Eenzaamheid voorkomen en beperken: We versterken voorzieningen en activiteiten die ontmoeting en individuele ondersteuning mogelijk maken, zoals maatjesprojecten, en stimuleren samenwerking tussen organisaties om eenzaamheid effectief tegen te gaan. Wat gaan we anders doen? • Meer aandacht voor vooroordelen en taboes: We maken mentale gezondheid en sociale problemen integraal bespreekbaar via diverse communicatiekanalen. We richten ons extra op jongeren en hun directe omgeving, omdat zij vaak later in beeld komen en het taboe groot is. • Aanbod onder de loep: We onderzoeken of het bestaande aanbod voor het voorkomen van sociale en

mentale problemen voldoende aansluit bij de behoeften van jongeren en zorgen voor meer bekendheid met het aanbod. Hierbij betrekken we de jongeren zelf actief. • Toerusten van netwerkpartners: We ondersteunen onderwijs, welzijnswerk en hulpverlening bij het herkennen, bespreekbaar maken, ondersteunen en doorverwijzen van inwoners. Scholing en gezamenlijke training wordt aangeboden, met speciale aandacht voor actief luisteren naar de behoeften van de zorgvrager. • Lokaal aanbod bij psychische hulpvragen: We verkennen samen met het regionale Mentaal Gezondheidsnetwerk de mogelijkheden voor een laagdrempelig, lokaal aanbod dat wachtlijsten kan overbruggen en sneller ondersteuning biedt waar mogelijk. Het Tejohuis in Deurne is een inspirerend voorbeeld.

Ingrijpende gebeurtenissen

Thema 3: Life events met veerkracht en ondersteuning met veerkracht en ondersteuning uitdagingen te uitdagingen te lijf bij ingrijpende gebeurtenissen

Het leven zit vol veranderingen. Sommige verwacht, andere plotseling. Momenten zoals een scheiding, verhuizing, het verlies van een dierbare of het krijgen van kinderen kunnen veel impact hebben. Deze life events brengen onzekerheid, vragen of stress met zich mee, ongeacht leeftijd of situatie. Maar de gevolgen voor de gezondheid zijn voor iedereen verschillend. Weerbaarheid is van belang om met een ingrijpende gebeurtenis om te kunnen gaan. Veerkracht helpt om te herstellen en je aan te passen als zich toch (gezondheids)problemen voordoen. In Someren willen we inwoners helpen om voldoende weerbaar en veerkrachtig te zijn. Preventieve activiteiten (op school, werk en vrije tijd) en passende ondersteuning op het juiste moment, helpt inwoners met ingrijpende gebeurtenissen om te gaan en te

de situatie verergert. Kinderen ervaren verlies en rouw, en ontwikkelen vaker psychische of gedragsproblemen. Vroege en gerichte ondersteuning – zowel voor als na de scheiding – is daarom cruciaal.

voorkomen dat kleine zorgen uitgroeien tot grotere problemen.

Wat zijn de uitdagingen? • Weerbaarheid en veerkracht versterken van jong tot oud: Ingrijpende gebeurtenissen zoals school- en beroepskeuze, ouderschap, wonen en verhuizen horen bij het leven. Ze vragen om veerkracht en een goede balans tussen draaglast en draagkracht. De aanpak die we in dit hoofdstuk voorstellen, geldt ook voor deze situaties en helpt inwoners om problemen te voorkomen. • Verlies en rouw bij veranderingen: Het overlijden van een dierbare, maar ook het verlies van werk of gezondheid, brengt inwoners vaak uit balans. Verdriet en onzekerheid raken niet alleen de persoon zelf, maar ook partner en kinderen. Veel inwoners missen de veerkracht om hiermee om te gaan, waardoor gezondheidsproblemen kunnen ontstaan. • Echtscheiding raakt het hele gezin: Het aantal (v) echtscheidingen neemt toe en raakt het hele gezin. Geldzorgen, stress, schuldgevoel en isolement komen vaak voor, terwijl een tekort aan geschikte woonruimte

Wat willen we behouden? • Aanbod om weerbaarheid te vergroten en veerkracht te versterken: gemeente investeert al jaren in programma’s die jongeren helpen sterker in het leven te staan. De invloed van sociale media op het zelfbeeld vraagt daarbij extra aandacht. Ook volwassenen en ouderen kunnen deelnemen aan initiatieven, zoals de cursus weerbaarheid voor ouderen. Belangrijk is dat we blijven normaliseren dat verlies en rouw bij het leven horen. • Verlies- en rouwverwerking kinderen: Kinderen die te maken krijgen met het overlijden van een naaste of een scheiding, krijgen steun via onder meer de verdrietkoffers en lotgenotencontact van Prodas. Ook de jeugdgezondheidszorg van de GGD biedt hierbij passende ondersteuning. • Relatieproblemen en echtsscheiding: Scheidingen zijn vaak de aanleiding voor langdurige jeugdhulptrajecten. Hiervoor biedt Onis Welzijn laagdrempelig advies en

ondersteuning. Met de inzet op mediation hebben de lokale gezins- en jongerencoaches oog voor vroege signalen, om zo de inzet van zwaardere jeugdhulp te voorkomen. Daarnaast onderzoeken we hoe we nazorg na een scheiding beter vorm kunnen geven. Wat gaan we anders doen? • Laagdrempelig signaleren en informeren: Bij ingrijpende gebeurtenissen staan inwoners vaak meer open voor hulp. Bekenden die op die momenten dichtbij staan zoals schooldecanen, pastoraal werkers, jongerenwerkers, schuldhulpverleners en werkgevers, kunnen hierin een sleutelrol spelen. Zij gaan het gesprek aan en verwijzen door naar passende ondersteuning, zoals het gebiedsteam Zo Someren, AMW en huisartsen. De dorpsondersteuner blijft hierbij de spil die verbinding legt.

• Veerkracht ouderen versterken: Ouderen ervaren vaak meerdere ingrijpende gebeurtenissen tegelijk, zoals verlies van dierbaren, afnemende gezondheid, het wegvallen van de vertrouwde woonomgeving, een gevoel van zinloosheid of het verliezen van de eigen regie. Hun veerkracht wordt daarmee zwaar op de proef gesteld. We onderzoeken hoe we hen beter kunnen ondersteunen, met inzet van bestaand en waar nodig nieuw aanbod.

Participatie en ondersteuning

Thema 7: Participatie en ondersteuning:

meedoen en ertoe doen meedoen en er toe doen met mensen die naast je staa met mensen die naast je staan

Inwoners zijn op de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid. Veel inwoners maken gebruik van het brede aanbod aan voorzieningen en preventieve activiteiten die in de vorige thema’s zijn beschreven. Toch zijn er ook groepen die daarbij extra ondersteuning nodig hebben, zoals mensen met een beperking, statushouders of inwoners met een laag inkomen.

Het vraagt extra inzet en creativiteit om hen actief te betrekken bij onze inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen en er toe doet. Dat doen we door voorzieningen toegankelijk te maken, informatie duidelijk te communiceren en ondersteuning laagdrempelig te organiseren. We zorgen voor een sterk netwerk waarin welzijn en zorg elkaar aanvullen en versterken. Zo voorkomen we dat kleine problemen groter worden en later leiden tot zwaardere zorg. Wat zijn de uitdagingen? • Participatie vraagt om maatwerk en verdraagzaamheid: Kwetsbare doelgroepen hebben extra aandacht nodig, maar hun behoeften en mogelijkheden verschillen sterk. Respect, begrip en verdraagzaamheid van inwoners voor statushouders, mensen met een beperking, LHBTI+ en andere groepen is hierbij onmisbaar. • Armoede versterkt gezondheidsverschillen: Armoede veroorzaakt stress en gezondheidsklachten. Extra zorgkosten maken dit nog zwaarder. Zonder passende ondersteuning nemen de gezondheidsverschillen verder toe. • Gebruik van zelfhulp en lotgenotencontact: Herkenning, het delen van ervaringen en taboedoorbreking helpen inwoners om met problemen om te gaan. Dit versterkt ook hun omgeving, maar de mogelijkheden worden nog te weinig benut.

• (Vrijwilligers)werk voor en door iedereen: Vrijwilligers zijn de motor achter verenigingen, activiteiten en maatjesprojecten, maar het tekort aan met name (zorg) vrijwilligers en maatjes neemt toe. Terwijl iets betekenen

voor een ander inwoners ook zingeving en eigenwaarde geeft. • Toenemende druk op mantelzorgers: Door vergrijzing en tekorten in de zorg neemt het beroep op mantelzorgers steeds verder toe. Zij combineren dit vaak met werk en gezin, waardoor overbelasting dreigt en ook hun eigen gezondheid onder druk komt te staan. • Toegankelijkheid van hulp en cliëntondersteuning: Voor veel inwoners is het lastig om hulp te vragen of de weg naar voorzieningen te vinden. Zeker bij beperkte (digitale) vaardigheden is laagdrempelige, herkenbare en begrijpelijke ondersteuning nodig. Onafhankelijke cliëntondersteuning kan hierbij helpen, maar wordt nog te weinig benut. Wat willen we behouden? • Lokale initiatieven die zich hebben bewezen: Someren kent een breed aanbod van succesvolle initiatieven zoals AutoMaatje, koffie-uurtjes en buurtactiviteiten. Ze dragen zichtbaar bij aan meedoen en verbondenheid. Daarnaast zijn er diverse mogelijkheden voor cliëntondersteuning, mantelzorg, maatschappelijk werk. We blijven deze vormen van ontmoeting en ondersteuning faciliteren. Wel is meer overzicht en afstemming nodig, ook met het aanbod uit andere thema’s.

• Ondersteuning voor inwoners met financiële uitdagingen: Via de gemeente en stichtingen zoals Leergeld zijn extra middelen beschikbaar. Ook hulp bij financiële administratie en schulden is belangrijk om gezondheidsproblemen te voorkomen. • Zelfhulp en lotgenotencontact: Inwoners kunnen gebruikmaken van diverse mogelijkheden, bijvoorbeeld via het Zelfhulp Netwerk Zuidoost-Brabant. Dit helpt bij thema’s als verslaving, psychische en sociale problemen en chronische ziekten en beperkingen. We investeren in meer bekendheid bij inwoners én doorverwijzers. • Vrijwilligers(werk) koesteren en waarderen: Vrijwilligers spelen een cruciale rol in sport, cultuur, zorg, welzijn en bij de lokale EHBO. Zij versterken de sociale samenhang en ondersteunen inwoners met gezondheidsproblemen. Via hen bereiken we ook jongeren en andere groepen die nog niet goed in beeld zijn. We blijven vrijwilligers waarderen en bieden waar nodig ondersteuning op maat. • De dorpsondersteuners als onmisbare schakel: In alle kernen zijn dorpsondersteuners van onmisbare waarde. Hun nabijheid, persoonlijke aanpak en netwerkfunctie zorgen voor korte lijnen tussen inwoners en professionals. Het programma ‘Welzijn op recept’ is daarop een mooie aanvulling. Deze werkwijze past bij Someren en blijft een belangrijk onderdeel van ons beleid.

We onderzoeken of deze aanpak ook ingezet kan worden bij thema’s als opgroeien, opvoeden en een gezonde leefstijl. • De werkgroep inclusie als waardevol overlegplatform: Deze werkgroep speelt een belangrijke rol in het versterken van sociale participatie, met name voor mensen met een beperking. De doelgroep brengt zelf knelpunten in en werkt samen met gemeente en partners aan oplossingen. We behouden en versterken dit overleg.

Wat gaan we anders doen? • Mantelzorgers versterken en wegwijs maken: We ondersteunen mantelzorgers door hen tijdig te informeren over het brede aanbod aan regelingen en voorzieningen. Om beter de weg te vinden in het woud aan regelingen en mogelijkheden is soms extra ondersteuning nodig. Vervangende mantelzorg (respijtzorg) kan de mantelzorger tijdelijk ontlasten. Het huidig aanbod kan nog beter worden afgestemd op vraag en behoefte. Recent onderzoek binnen de gemeente heeft hiervoor aanbevelingen gedaan. Zo versterken we de veerkracht van mantelzorgers en voorkomen we overbelasting, zodat zij hun belangrijke rol kunnen blijven vervullen zonder dat hun eigen gezondheid in het gedrang komt. • Verenigings- en vrijwilligersondersteuning op maat: Samen met netwerkpartners en verenigingen zoeken we naar manieren om nieuwe vrijwilligers te werven en overbelasting te voorkomen. Verenigingen geven aan behoefte te hebben aan een vast aanspreekpunt bij de gemeente en netwerkpartners. Dit vraagt om meer afstemming tussen bestaande ondersteuningsstructuren, zoals de vrijwilligerscentrale bij Onis, de cultuurmakelaar, verenigingsondersteuning vanuit LEEF! en initiatieven van andere partners. Inwoners die vrijwilligerswerk zoeken helpen we met een toegankelijk overzicht van de vele mogelijkheden.

• Toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening: Bereikbaarheid van de gemeente moet laagdrempelig zijn, met persoonlijk contact en zonder ingewikkelde telefoonmenu’s of digitale barrières. We geven hierin het goede voorbeeld met het dienstverleningsconcept Voor elkaar!.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16226352/1