Bijlage Financiële bijlage

Wel spelen de eerder genoemde renterisiconorm en de kasgeldlimiet een rol in de mogelijkheden van gemeenten om kort (en lang) vermogen aan te trekken. Waarborgen en leningen De gemeente Someren kent ultimo 2024 een bedrag van € 19,2 miljoen aan borgstellingen en/of garantiestellingen aan natuurlijke of rechtspersonen. Het grootste deel betreft leningen aan Wocom (circa € 15,5 miljoen). Hierbij is sprake van een achtervangfunctie, waarbij de gemeenten de laatste laag in de zekerheidsstructuur vormen. De directe risico’s worden overgenomen door Waarborgfonds Sociale Woningbouw. Het risico is hier dus beperkt. Een soortgelijke achtervang bestaat echter niet voor de verzorgingstehuizen (Wonen Limburg - € 3,6 miljoen) en voor de borgstellingen ten aanzien van particulieren ​ (€ 175.000). Hierbij is sprake van een achtervangfunctie voor de gemeente van 100%. Met andere woorden, de gemeente staat 100% borg als deze instellingen of particulieren niet aan hun verplichting kunnen voldoen. De gemeente Someren heeft diverse leningen verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Dit betreft de ‘overige langlopende lening’ op de activazijde van de balans. Dit zijn de verstrekte startersleningen die vanaf 2014 worden verstrekt via de stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVN). Ultimo 2024 bedroeg de omvang hiervan € 10,7 miljoen.

Dit is gezien het balanstotaal relatief groot in omvang. Daarnaast kent de starterslening geen ‘cap’ of plafond. Andere gemeenten passen dit wel toe. De financiering

- 20 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

van de starterslening loopt via vreemd vermogen. Aangezien er nauwelijks sprake is van rendement en financiering via vreemd vermogen, kost de regeling starterslening de gemeente Someren geld. Daarnaast zijn er nog leningen verstrekt voor zonnepanelen (via de Groene Zone) en aan de handboogvereniging. De omvang (samen) hiervan bedroeg ultimo 2024 ongeveer € 352.000. De risico’s op deze uitgezette leningen zijn voor de gemeente vrijwel nihil. Resumerend De kengetallen met betrekking tot de vermogenspositie van de gemeente laten op dit moment (ultimo 2024) een positief beeld zien. De vermogenspositie is goed te noemen en daarmee is de gemeente in staat om risico’s op te vangen. We zien echter dat de financieringsbehoefte vanaf 2025 fors toeneemt, voornamelijk als gevolg van investeringen in onderwijshuisvesting en grond-, weg- en waterwerken vanuit het kostendekkingsplan Openbare Ruimte. Hierop anticipeert de gemeente door het aantrekken van kort en lang vreemd vermogen. Dit heeft een negatief effect op de kengetallen als solvabiliteit en netto-schuldquote. Deze kengetallen blijven de komende jaren binnen de criteria, maar staan wel onder druk naar de toekomst toe. Daarnaast is er sprake van negatieve exploitatietekorten, die een weerslag hebben op het eigen vermogen. Hierop heeft de gemeente geanticipeerd door middel van het traject ZBB.

2.6 Investeringen Voor het beoordelen van de gezondheid van een gemeente is een belangrijk element dat de gemeente de ruimte voor kapitaallasten intact laat, zodat het mogelijk blijft om nieuwe investeringen te doen. Dit wordt de kapitaallastennorm genoemd. Daarbij wordt gekeken of de vrijval kapitaallasten19 niet wordt benut voor lopende (andere) uitgaven. Het is van belang om aan te geven dat de kapitaallasten binnen de gemeente Someren bestaan uit alleen afschrijvingslasten en geen rentelasten. Rentelasten zitten anders in de begroting verwerkt, dit geeft een risico ten aanzien van de transparantie en sturing daarop. Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van de kapitaallasten voor de periode 2023-2028 voor de gemeente Someren. Tabel 17 - Ontwikkeling kapitaallasten gemeente Someren periode 2023-2028 Kapitaallasten

Realisatie

Realisatie

Begroot

Begroot

Begroot

Begroot

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Kapitaallasten

€ 1.773.332

€ 1.360.669

€ 1.972.230

€ 2.362.553

€ 2.753.790

€ 3.025.649

Exploitatielasten totaal (voor bestemming)

€ 51.261.000 € 60.020.000 € 54.577.000 € 61.561.000 € 60.121.000 € 60.049.000

% van de totale exploitatielasten

3,46%

2,27%

3,61%

3,84%

4,58%

5,04%

De kapitaallasten ten opzichte van de exploitatielasten laten vanaf 2025 een stijgende lijn zien. Deze fluctuatie wordt veroorzaakt door het investeringsprogramma van de gemeente Someren, zie paragraaf 2.5.

19

Kapitaallasten bedragen de rente en afschrijving op gedane investeringen. Op het moment dat deze investering niet wordt vervangen, vallen deze lasten vrij ten gunste van de algemene middelen. Een gemeente kan dan eventueel de middelen besteden voor andere doeleinden. Wanneer er echter nieuwe investeringen worden gedaan, ontstaan er nieuwe kapitaallasten die gedekt moeten worden. Door dit te doen met de vrijval van kapitaallasten, ontstaat er een structurele dekking.

- 21 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Resumerend Met het oog op instandhouding van de structurele dekking van nieuwe investeringen is het belangrijk dat de vrijval kapitaallasten niet wordt benut voor structurele andere uitgaven. Het is van belang om hierop te sturen.

2.7 Reserves In dit onderdeel bekijken we de reservepositie van de gemeente in absolute, relatieve en kwalitatieve zin. Vervolgens bekijken we de opbouw en de mate van beklemming (beperkte aanwendbaarheid) van de reserves. De reserves hebben verschillende functies. De gemeente Someren onderscheidt de volgende soorten reserves: ●​ Algemene reserve - De reserve heeft de functie van bestedingsreserve. Vigerend beleid is dat rekeningresultaten worden toegevoegd dan wel onttrokken aan de reserve vrij aanwendbaar. De algemene reserve vrij aanwendbaar wordt voornamelijk ingezet voor het dekken van incidentele uitgaven van investeringsprogramma’s. ●​ Vastgelegde algemene reserve - De vastgelegde algemene reserve maakt onderdeel uit van het weerstandsvermogen en vervult als zodanig een bufferfunctie. Deze reserve fungeert tevens, als onderdeel van het eigen vermogen, als intern financieringsmiddel. ●​ Bestemmingsreserves - Het deel van het eigen vermogen waaraan een bepaalde bestemming is gegeven. Bestemmingsreserves zijn niet zo vrij besteedbaar als de algemene reserve, maar in principe kan de bestemming altijd worden aangepast. De gemeente Someren kent dertien bestemmingsreserves. Voorbeelden zijn: reserve grondbedrijf, reserve Sociaal Domein, reserve kapitaallasten, reserve heractivering et cetera.

De reserves kunnen, conform de Nota Reserves en Voorzieningen 202220, vijf functies hebben: ●​ Bufferfunctie - Reserves vervullen de rol ten aanzien van het opvangen van risico’s. Daarnaast maken reserves het mogelijk om noodzakelijke aanpassingsprocessen geleidelijk en dus niet schoksgewijs te laten verlopen. ●​ Bestedingsfunctie - Bij deze functie worden reserves gebruikt om te zijner tijd de realisering van bepaalde activiteiten mogelijk te maken. In dergelijke gevallen wordt het gereserveerde bedrag ingezet voor de dekking van de lasten uit investeringsuitgaven. ●​ Financieringsfunctie - Op grond van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) moeten alle investeringsuitgaven worden gefinancierd met langlopende middelen. Dit kan in de vorm van eigen vermogen (reserves) of vreemd vermogen (langlopende geldleningen en/of voorzieningen). ●​ Inkomensfunctie - Hierbij worden reserves ingezet ter dekking van structurele kapitaallasten in de exploitatie. ●​ Egalisatiefunctie - Reserves kunnen worden gevormd om baten en lasten over de jaren heen gelijkmatig te verdelen. Extreme pieken en dalen in de exploitatiebegroting kunnen zo worden vermeden. Zo ook kunnen ongewenste schommelingen in tarieven die aan derden in rekening worden gebracht met een egalisatiereserve worden opgevangen.

Als eerste geven we de hierna volgende ratio’s: ●​ De bufferratio drukt de totale reserves uit als percentage van de exploitatie. ●​ De ratio ‘reserves per inwoner’ geeft het eigen vermogen van de gemeente weer per inwoner. Dit kengetal zorgt ervoor dat de vermogenspositie van gemeenten onderling kan worden vergeleken. De ratio’s worden onder tabel 18 verder toegelicht.

20

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR686186/1

- 22 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Tabel 18 - Indicatoren reserves voor gemeente Someren op basis van de jaarrekeningen 2023 t/m 2024 en 2025 t/m 2028 op basis van de meerjarenbegroting 2025 2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal reserves (x € 1.000)

€ 54.348

€ 57.638

€ 46.450

€ 43.462

€ 42.802

€ 41.387

Buffer ratio

90,78%

83,72%

72,61%

70,61%

71,19%

68,92%

Reserves per inwoner

€ 2.709

€ 2.855

€ 2.298

€ 2.132

€ 2.081

€ 1.995

Bufferratio en reserves per inwoner Het kengetal bufferratio laat een daling zien. De daling van de bufferratio wordt met name veroorzaakt door een afname van de totale omvang van de reserves, als gevolg van investeringen (zie paragraaf 2.5 Treasury) en door de begrote exploitatietekorten (zie ook paragraaf 2.8 Exploitatie). De ratio reserves per inwoner laat een vergelijkbare daling zien. In het algemeen kunnen we stellen dat de beschikbare reserves op dit moment (ultimo 2024) per inwoner voldoende zijn. Tabel 19 - Ontwikkeling mutaties reserves gemeente Someren, periode 2023 t/m 2024 realisatie op basis van de jaarrekening (inclusief bestemming resultaat) en 2025 t/m 2028 op basis van de meerjarenbegroting 2025. x € 1.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Onttrekkingen bestemmingsreserves

€ 4.787

€ 3.781

€ 3.930

€ 7.784

€ 372

€ 137

Onttrekkingen algemene reserve

€ 1.453

€ 255

€ 3.480

€0

€0

€0

Toevoegingen bestemmingsreserves

€ 3.781

€ 7.784

€ 372

€ 137

€ 435

€7

€ 255

€0

€0

€0

€0

€0

-€ 2.204

€ 3.748

-€ 7.038

-€ 7.647

€ 63

-€ 130

-€ 296

-€ 1.852

-€ 1.960

-€ 2.017

-€ 7.334

-€ 9.499

-€ 1.897

-€ 2.147

Toevoegingen algemene reserve Totaal Ontwikkelingen Reserves (exc. begroot exploitatieresultaat) Begroot exploitatieresultaat (begroting 2025) Totaal saldo exploitatieresultaat (incl. verwerking exploitatieresultaat)

-€ 2.204

€ 3.748

NB In tabel 19 is een verschil aanwezig ten opzichte van tabel 22. Dit verschil wordt veroorzaakt door kredietoverheveling. Dit wordt in de decemberrapportage van de gemeente Someren gedaan en zit nog niet in de primaire begroting. In tabel 19 is de ontwikkeling van de reserves weergegeven over de periode 2023-2028 van de gemeente Someren. Voor de gerealiseerde boekjaren 2023 en 2024 is het gerealiseerde exploitatieresultaat toegevoegd aan de algemene reserve. Voor de begrote boekjaren 2025-2028 wordt het begrote exploitatieresultaat apart weergegeven op de balans en is nog niet verwerkt in de reserves (nog niet gerealiseerd). Om een volledig beeld van de ontwikkeling van de reservepositie weer te geven, zijn deze twee in tabel 19 toegevoegd. Op basis van tabel 19 constateren we dat vanaf 2025 de reserves afnemen. Dit heeft, zoals eerder aangegeven, te maken met investeringen en oplopende exploitatietekorten. De gemeente Someren heeft ultimo 2024 twee algemene reserves en dertien bestemmingsreserves. De Egalisatiereserve BCF kent ultimo 2024 een boekwaarde van € 0. Vanuit onze ervaring achten wij het aantal

- 23 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

reserves een acceptabel en werkbaar aantal. In de Nota reserves en voorzieningen gemeente Someren 202221 streeft de gemeente naar een zo beperkt mogelijk aantal reserves. De reserves worden ook regelmatig tegen het licht gehouden en geëvalueerd. Weerstandsvermogen In de jaarrekening en programmabegroting heeft de gemeente Someren aangegeven dat een weerstandsvermogen van minimaal 1,0 wenselijk is. Hierbij is de omvang van het weerstandsvermogen minimaal even groot als de financiële omvang van de geïdentificeerde risico’s. Onderstaande tabel geeft inzicht in een beoordeling van het weerstandsvermogen waarbij deze vanaf 1,0 als voldoende wordt gezien. Tabel 20 - Classificatie normering weerstandsvermogen22 Beoordelingstabel weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

> 2,0

Uitstekend

1,4 < x < 2,0

Ruim voldoende

1,0 < x < 1,4

Voldoende

0,8 < x < 1,0

Matig

0,6 < x < 0,8

Onvoldoende

< 0,6

Ruim onvoldoende

De belangrijkste risico’s voor de gemeente Someren worden in de jaarrekening en begroting opgesomd. Risicomanagement binnen de gemeente Someren is belegd bij Financiën en Control. Zij maken een inschatting van de risico’s en de omvang van de risico’s. Hierbij wordt input uit de gehele organisatie opgehaald. Control heeft als actiepunt om het risicomanagement verder te optimaliseren (borgen en gebruik van methoden en systemen) en de gehele organisatie daarbij te betrekken. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit vijf componenten: ●​ Algemene reserves (vrij aanwendbare reserve + vastgestelde algemene reserve). ●​ Begrotingsruimte - als de begroting sluit met een positief saldo, is sprake van begrotingsruimte. Deze kan ingezet worden voor financiële tegenvallers. Als de begroting sluit met een negatief saldo, heeft dit een nadelig effect op de begrotingsruimte. ●​ Post onvoorzien - deze geldt ter dekking van niet voorziene uitgaven. ●​ Stille reserve - stille reserves zijn niet-bedrijfsgebonden eigendommen van een gemeente met een hogere waarde in het economisch verkeer dan de boekwaarde. Stille reserves dragen bij aan de weerstandscapaciteit, omdat een deel van de eigendommen kan worden verkocht boven de boekwaarde. ●​ Onbenutte belastingcapaciteit - zie paragraaf 2.2 van deze rapportage. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2024 € 36,5 miljoen.

De risico’s en daarmee de benodigde weerstandscapaciteit bedragen ultimo 2024 € 7,035 miljoen. Hierdoor komt de ratio voor het weerstandsvermogen voor 2024 neer op 5,2. Dit is uitstekend te noemen.

21 22

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR686186/1 Smorenburg, R., 2006, Een norm voor het weerstandsvermogen, B&G, oktober 2006, p. 27-30.

- 24 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Vrije ruimte in de reserves Om de mate van financiële flexibiliteit van de gemeenten te bepalen, is het belangrijk om naar de vrije ruimte in de reserves te kijken. Voor het bepalen van de vrije ruimte wordt gekeken of een reserve vrij inzetbaar is, bestemd is of beklemd is (typering van de reserves). Hieronder verstaan we: ●​ Vrij besteedbare reserves – reserve heeft geen specifiek doel en kan daardoor vrij ingezet worden. ●​ Bestemde reserves – bestemd voor een specifiek doel; een andere aanwending heeft een effect op het niet of beperkt realiseren van het oorspronkelijk doel. ●​ Beklemde reserves – dit is een bestemde reserve, maar een andere aanwending heeft een effect op de exploitatie. Van de reserves die weergegeven worden in de jaarrekening 2024 is deze verdeling als volgt: Tabel 21 - Mate van beklemming van reserves gemeente Someren 2024 x € 1.000

2024

Classificatie

Algemene reserve

€ 31.216

Vrij te besteden. Deze reserve vormt de belangrijkste component in de weerstandsratio (normwaarde 1,0) . De gemeente zit hier nu ruim boven, dit maakt dat de algemene reserve flexibel inzetbaar is.

Bestemmingsreserves

€ 15.739

Bestemd. Reserves zijn bestemd voor een bepaald doel, maar deze bestemming kan zonder effect op de exploitatie gewijzigd worden. Dit heeft alleen mogelijk invloed op het eerder gestelde doel.

Bestemmingsreserves (beklemd)

€ 7.723

Beklemd. Deze reserves hebben als doel het afdekken van kapitaallasten van investeringen. Het is niet mogelijk deze zomaar in te zetten voor een ander doel zonder de exploitatie te beïnvloeden.

Totaal

€ 54.678

Resumerend Concluderend kunnen we het volgende stellen: ●​ 14,12% van de reserves is beklemd; ●​ 28,78% van de reserves is bestemd; ●​ 57,09% is vrij besteedbaar. Op basis van onze bureauexpertise en onze ervaring bij gemeenten is dit in vergelijking met andere gemeenten relatief hoog. Dit wil zeggen dat de vermogenspositie van de gemeente flexibel is. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de relatief omvangrijke algemene reserve ultimo 2024. Zoals eerder aangegeven staat dit in meerjarig perspectief onder druk. Zoals aangegeven in tabel 14 daalt de mate van solvabiliteit naar verwachting hard in de periode 2025-2028, als gevolg van investeringen en als gevolg van de begrote exploitatietekorten. Dit zet ook de mate van flexibiliteit van de reservepositie naar de toekomst toe onder druk. De raad van Someren kan binnen het onderdeel ‘reserves’ hierop anticiperen, door de doelen van de bestemmingsreserves te herzien; dit heeft echter wel gevolgen voor eerder gestelde doelen.

- 25 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

2.8 Exploitatie Voor de exploitatie kijken we naar de mate waarin de begroting realistische ramingen bevat. Hiervoor kijken we naar de ontwikkeling van het saldo van de begroting 2023 en 2024 in relatie tot de rekening van dat jaar en naar de aanwezigheid van niet-ingevulde taakstellingen in de begroting. Ten aanzien van dat laatste, kan worden opgemerkt dat de gemeente deze nog niet in de begroting heeft zitten. Daarnaast bezien we in hoeverre de exploitatiebegroting 2025 (meerjarig perspectief) structureel sluitend is. Als laatste kijken we in deze paragraaf naar de ombuigingsoperatie die de gemeente Someren heeft opgestart om te anticiperen op de oplopende tekorten op de exploitatie in meerjarig perspectief. In tabel 22 zijn de begrotingen 2023 en 2024 afgezet tegen de jaarrekening van diezelfde boekjaren. Daarnaast is de begroting 2025 (inclusief meerjarig perspectief) in beeld gebracht. Tabel 22 - Exploitatiebegroting en jaarrekening (2023 en 2024) van de gemeente Someren. Begrote baten en lasten meerjarig, op basis van de begroting en 2025. Een negatief saldo betekent dat de lasten groter zijn dan de baten, oftewel er bestaat een tekort

Exploitatie x € 1.000

2023 begroot

2023 Realisatie

Programma

Baten

Lasten

1. Fysiek Domein

€ 11.974

€ 19.805

2. Sociaal Domein

€ 4.429

3. Bedrijfsvoering

2024 Realisatie

2025 begroot

2026 begroot

2027 begroot

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

€ 9.949

€ 21.872

€ 11.306

€ 20.721

€ 17.131

€ 26.945

€ 10.383

€ 22.349

€ 11.060

€ 20.892

€ 8.915

€ 19.521

€ 9.267

€ 19.425

€ 23.541

€ 8.558

€ 26.467

€ 4.441

€ 25.392

€ 9.259

€ 29.258

€ 4.874

€ 28.346

€ 4.886

€ 27.656

€ 4.886

€ 27.743

€ 4.886

€ 27.732

€ 543

€ 4.569

€ 885

€ 2.922

€ 678

€ 5.960

€ 566

€ 3.817

€ 1.203

€ 3.882

€ 43.401

€ 13.013

€ 43.807

€ 12.857

€ 44.128

€ 12.892

Totaal

€ 16.946

€ 47.915

€ 19.392

€ 51.261

€ 16.425

€ 52.073

€ 26.956

€ 60.020

€ 16.460

€ 54.577

€ 59.347

€ 61.561

€ 57.608

€ 60.121

€ 58.281

€ 60.049

Algemene Dekkingsmiddelen

€ 37.658

€0

€ 39.327

€ 151

€ 41.718

€0

€ 45.144

€ 321

€ 44.320

€0

€ 10

€ 7.397

€ 130

€ 8.459

€ 10

€ 7.815

€ 35

€ 8.505

€ 10

€ 9.393

Resultaat voor bestemming Mutaties reserves

-€ 698 € 1.504

€ 394

-€ 1.022 € 9.979

€ 7.520

-€ 1.735 € 2.965

€ 1.228

€ 3.289 € 7.439

€ 7.768

-€ 3.180 € 3.130

€ 246

Baten

2028 begroot

Lasten

Overhead en VpB

Baten

2024 begroot

-€ 2.214 € 974

- 26 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

€ 620

Lasten

Baten

-€ 2.513 € 586

€ 33

Lasten

-€ 1.768 € 592

€ 841

Exploitatie x € 1.000

2023 begroot

Programma

Baten

Resultaat na bestemming

2023 Realisatie Lasten € 412

Baten

2024 begroot Lasten € 1.437

Baten

2024 Realisatie Lasten

Baten €2

2025 begroot Lasten € 2.960

Baten

2026 begroot Lasten

Baten

-€ 296

2027 begroot Lasten

Baten

2028 begroot Lasten

Baten

Lasten

-€ 1.860

-€ 1.960

-€ 2.017

€ 684

€ 128

€ 917

Uitgangspunt kadernota 2026 structureel

-€ 2.544

-€ 2.088

-€ 2.934

Verwacht structureel resultaat Kadernota 2026

-€ 2.210

-€ 1.738

-€ 4.532

Incidentele posten

​ Op bovenstaande tabel zijn de volgende constateringen van toepassing: De boekjaren 2023 en 2024 zijn na bestemming afgesloten met positieve resultaten van respectievelijk + € 1,437 miljoen en + € 2,960 miljoen. In 2023 was daarbij wel sprake van een negatief resultaat voor bestemming van -/- € 1,022 miljoen. Voor de begroting 2025 wordt rekening gehouden met een negatief resultaat na bestemming van -/- € 0,3 miljoen. Voor 2026 en verder is het saldo geactualiseerd door middel van de Kadernota 2026. Hierbij is sprake van de volgende saldi: ●​ 2026: -/- € 2,210 miljoen; ●​ 2027: -/- € 1,738 miljoen; ●​ 2028: -/- € 4,532 miljoen; ●​ 2029: -/- € 4,565 miljoen. Deze saldi vormen het startpunt voor de inzet van ZBB-maatregelen. Zie toelichting ten aanzien van het ZBB-traject later in deze paragraaf. In de begroting 2023 werd uitgegaan van een positief saldo van € 412.000. Het grotere positieve exploitatieresultaat werd grotendeels veroorzaakt door twee oorzaken: ●​ Een administratief voordeel bij de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW). De gemeente zet de ontvangen WSW-gelden van het Rijk door aan Senzer. De werkelijke Rijksontvangsten waren lager, doordat ze op onjuiste kengetallen gebaseerd waren, hierdoor is € 1,2 miljoen minder aan Senzer doorbetaald. De geraamde doorbetaling aan Senzer was echter niet bijgesteld.

- 27 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

●​ Een administratief nadeel bij de Algemene Uitkering. Op basis van de Decembercirculaire ontving de gemeente Someren € 0,6 miljoen meer via de Algemene Uitkering. Echter de geraamde € 1,2 miljoen aan extra gelden voor jeugd zijn niet doorgegaan. Hierdoor was het geraamde budget Algemene Uitkering 6 ton hoger dan de daadwerkelijke ontvangsten. In de begroting 2024 werd uitgegaan van een positief saldo van € 2.000. Het grotere positieve exploitatieresultaat werd grotendeels veroorzaakt door verschillende oorzaken. De voornaamste zijn: ●​ onverwacht meer inkomsten door afwikkeling van aanvragen die ingediend zijn onder de Wabo wetgeving: € 290.000 (voordelig); ●​ per saldo een incidenteel voordeel ten opzichte van de geraamde Oekraïnegelden, Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een btw-correctie van 21% naar 9% bij de opvanglocaties. Daarnaast zijn de vervoerskosten lager dan verwacht en is er geen gebruik gemaakt van de post diverse kosten: ​ € 243.000 (voordelig). Wanneer we kijken naar de meerjarige ontwikkeling van de begroting, zien we dat baten en lasten ongeveer op hetzelfde peil blijven als in 2023 (realisatie). Waarbij de baten wel iets teruglopen en de lasten iets oplopen. We constateren daarbij dat de baten lager blijven dan de lasten, waardoor er elke jaarschijf sprake is van een tekort voor bestemming (verschil tussen lasten en baten).

Het saldo voor bestemming is voor alle jaren niet sluitend. Echter, de begroting 2025-2028 heeft een positief structureel resultaat voor het eerste boekjaar en voldoet hiermee aan de voorwaarden van de provincie. Dit betekent dat de gemeente de komende jaren verder inteert op het eigen vermogen. Dit is ook terug te zien in de dalende ontwikkeling van de mate van solvabiliteit (zie paragraaf 2.5). Deze daling is het gevolg van het aanwenden van de algemene reserve voor incidentele investeringen. Omdat deze IPI’s zich grotendeels beperken tot en met 2025, neemt de mutatie in de reserves na 2025 fors af. In de Kadernota 2026 zien we dat het meerjarig perspectief verslechtert door verschillende ontwikkelingen die een negatieve impact hebben op het saldo van de begroting. De grootste negatieve impact wordt gevormd door loon- en prijsindexeringen en de kapitaallasten van investeringen. Hierdoor loopt het verwachte structurele saldo op de exploitatie in negatieve zin op. ZBB Om tot een structureel sluitende begroting te komen, heeft de gemeente Someren het traject ZBB uitgevoerd. In dit traject is gekomen tot bezuinigingsmaatregelen. In totaal zijn 131 maatregelen geïnventariseerd. Onderstaande tabel geeft weer tot welke bedragen de maatregelen optellen en wat de classificatie van de maatregelen is. Tabel 23 - Overzicht totaal van keuzeopties ZBB Someren Totaal keuzeopties

2026

2027

2028

Totaal

€ 4.102.932

€ 5.147.732

€ 6.198.332

A. Laaghangend fruit

€ 1.580.499

B. Bestuurlijke keuze

€ 1.760.900

C. Fundamentele keuze

€ 761.533

Uit tabel 23 blijkt dat de gemeente in 2026 € 4,1 miljoen aan keuzemogelijkheden heeft om kosten te besparen en baten te vergroten. In 2026 is sprake van € 2.526.432 aan maatregelen met een kostenbesparend effect en ​ € 1.576.500 aan maatregelen met een inkomstenverhogend effect. De gemeente Someren heeft de maatregelen vervolgens geclassificeerd naar de aard van impact van de maatregelen:

- 28 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

A.​ Laaghangend fruit betreft scherpere ramingen in de begroting, het afromen van budgetten waar de taken van beëindigd zijn, onderbestedingen in de realisatie van begrotingsposten in de achterliggende jaren en technische maatregelen zoals het verlengen van afschrijvingstermijnen of het aanpassen aan realistischere planningen van investeringen. B.​ Bestuurlijke keuzes zijn maatregelen met een beperkte maatschappelijke impact. Het gaat dan om het versoberen van taken, schrappen van sommige subsidies of het doorvoeren van belastingmaatregelen. Het gaat om daadwerkelijke taakverminderingen met maatschappelijke impact of inkomstenverhogingen die voelbaar zijn in de samenleving. C.​ Bij fundamentele maatregelen gaat het om het sluiten van voorzieningen zoals dorpshuizen, het zwembad of stevige maatregelen in de arbeidsvoorwaarden. In de kadernota 2026 van de gemeente Someren is aangegeven welke keuzes door het bestuur van de gemeente Someren zijn gemaakt om te komen tot een sluitende begroting. In onderstaande tabel is dat inzichtelijk gemaakt. Tabel 24 - Inzet ZBB-maatregelen om te komen tot een structureel sluitende begroting 2026 Kadernota 2026 gemeente Someren x € 1.000

2026

2027

2028

2029

-€ 2.210

-€ 1.738

-€ 4.532

-€ 4.565

€ 500

€ 100

Inzet ZBB Maatregelen Categorie A

€ 1.580

€ 1.580

€ 1.580

€ 1.580

Inzet ZBB Maatregelen Categorie B

€ 951

€ 951

€ 951

€ 951

Inzet ZBB Maatregelen Categorie C

€ 10

€ 10

€ 10

€ 10

Totaal verwacht structureel resultaat Kadernota 2026

€ 831

€ 903

-€ 1.991

-€ 2.024

Verwacht structureel resultaat Kadernota 2026 Inzet Algemene Reserve (vrij aanwendbaar)

Uit tabel 24 blijkt dat de gemeente alle maatregelen behorende tot de categorie A (Laaghangend fruit) inzet, alsmede een deel van de maatregelen van categorie B en een klein deel van de maatregelen van categorie C. Op basis van tabel 24 is de conclusie dat de boekjaren 2026 en 2027 een positief saldo kennen. Voor de boekjaren 2028 en 2029 is sprake van een negatief saldo. Resumerend Op basis van tabel 24 is de conclusie dat de gemeente geen structureel sluitende meerjarenbegroting kent. De boekjaren 2028 en 2029 worden afgesloten met een negatief saldo. Dit betekent dat de exploitatie naar de toekomst onder druk staat. Bij de begroting 2026 zullen keuzes gemaakt moeten worden om te komen tot een structureel sluitende begroting. De gemeente Someren beschikt met de uitkomsten van het ZBB-traject over een pallet aan maatregelen. Hier zijn reeds keuzes gemaakt, maar nog onvoldoende om tot een structureel sluitende begroting te komen. In het artikel ‘Begroten in gemeenten: omgaan met een sluipmoordenaar en een Echternacher processie’, vragen wij om te waken voor bepaalde ontwikkelingen bij het begrotingsproces, die als een ‘sluipmoordenaar’ onder de gemeentelijk taakuitvoering en daarmee de begroting liggen. Deze ontwikkelingen kunnen met het oog op de toekomst tot aanzienlijke meerkosten leiden, indien daar niet tijdig op wordt geanticipeerd.

Ten aanzien van het onderwerp onderhoud kapitaalgoederen zien we dat de gemeente Someren werkt met meerjarige onderhoudsplannen voor de kapitaalgoederen, dit als onderdeel van een Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR). Hierbij is sprake van een Integraal kostendekkingsplan Openbare Ruimte om de kosten voor het beheer en onderhoud voor de komende jaren te bepalen en te actualiseren.

- 29 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Ten aanzien van het Sociaal Domein loopt de informatievoorziening via GR-Peelgemeenten. Zij ramen ruim en stellen per kwartaal de begroting bij. De prognose wordt daarbij voorzien van een onderbouwing (indexatie en cost drivers). Dit geeft de organisatie van de gemeente Someren voldoende sturingsinformatie, waarop men reëel kan begroten.

- 30 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Bijlage 1 | Kostentoerekening afvalstoffenheffing In de vakliteratuur wordt een aantal kosten genoemd die te verhalen zijn door middel van de afvalstoffenheffing (mogelijkheden): ●​ Verwerkingskosten. ●​ Inzamelings- en transportkosten. ●​ Kosten van maatregelen om de hoeveelheid afval te verminderen, zoals subsidies voor het inzamelen van oud papier of voor milieuwinkels en milieuparken en kosten die zijn verbonden aan maatregelen om hergebruik te bevorderen of aan de andere kant de afvalstroom in te perken. Hierbij kan gedacht worden aan stickers ter voorkoming van ongeadresseerd reclamedrukwerk en specifieke voorlichting aan de burgers over voorkoming en vermindering van huishoudelijk afval. ●​ Kosten voor heffing en invordering (waaronder kwijtscheldingskosten) zijn verhaalbaar. ●​ 40% van de totale kosten van straatreiniging en reinigingspolitie mag worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. ●​ Gemeenten zijn bij de invoering van het btw-compensatiefonds gekort voor btw op het Gemeentefonds. Daarom mogen gemeenten (en de meeste gemeenten doen dit ook) btw doorberekenen in het rioolrecht en de afvalstoffenheffing (verhaalbare kosten). ●​ Kosten van algemeen zwerfafval zijn overigens niet verhaalbaar door middel van de afvalstoffenheffing.

De Hoge Raad oordeelt namelijk dat alleen kosten mogen worden verhaald die verband houden met de inzameling van het vuil waarop de heffing betrekking heeft.

- 31 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

Bijlage 2 | Kostentoerekening rioolheffing In de vakliteratuur wordt een aantal kosten genoemd die te verhalen zijn door middel van het rioolrecht (mogelijkheden): ●​ In het tarief kan een egalisatiebedrag meegenomen worden voor toekomstig groot onderhoud. Egaliseren is mogelijk op grond van artikel van 44,1c BBV. De onderhoudsvoorziening krijgt bij vorming uit het tarief het karakter van een 44,2-voorziening. ●​ In het tarief mogen spaarbedragen voor toekomstige vervangingsinvesteringen worden meegenomen. Deze worden als last in de exploitatie toegevoegd aan een voorziening conform art. 44 lid 2 BBV. ●​ Het ministerie van BZK geeft in haar richtlijnen aan dat veegkosten ‘in redelijkheid’ toegerekend mogen worden aan rioolheffing. Volgens jurisprudentie is het niet ongebruikelijk om 25-60% van de veegkosten aan het rioolrecht toe te rekenen. ●​ Uitbreidingsinvesteringen mogen niet onder de lasten worden opgenomen (het is dus niet mogelijk om via het tarief te sparen voor toekomstige uitbreidingsinvesteringen). ●​ Gemeenten zijn bij de invoering van het btw-compensatiefonds gekort voor btw op het Gemeentefonds. Daarom mogen gemeenten (en de meeste doen dit ook) btw doorberekenen in het rioolrecht en de afvalstoffenheffing.

- 32 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren

- 33 BMC, Inzicht in de financiële positie en het financieel handelen van de gemeente Someren