Bijlage bij Raadsnotitie Rapport U&HS 2023-2026
Tekst van het document
U&HS fysieke leefomgeving Gemeente Someren 2023-2026
Uitvoerings- en handhavingsstrategie fysieke leefomgeving gemeente Someren voor de vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken 2023-2026
Titel:
Uitvoerings- en handhavingsstrategie fysieke leefomgeving gemeente Someren voor vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken 2023-2026
Datum:
1 december 2022
Auteur(s):
Maarten Hoovers
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
1
Voorwoord Mensen die activiteiten uitvoeren zijn hiervoor in de eerste plaats zelf verantwoordelijk. Mogelijke schade, hinder en overlast moet worden voorkomen of hersteld. Dit is soms erg complex en daarom is besloten dat de overheid regels stelt, vergunningen (V) afgeeft, toezicht (T) houdt en handhaaft (H) als dat nodig is (VTH-taken). Deze taken zijn breed: van het verlenen van omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen, horecavergunningen tot het uitvoeren van bouwtoezicht, brandveiligheidscontroles, horecacontroles, parkeerhandhaving en het behandelen van allerlei klachten en meldingen. Vergunningverlening, toezicht en handhaving zijn voor de overheid in relatie tot inwoners en bedrijven belangrijke instrumenten. Initiatiefnemers willen graag hun initiatieven en ideeën kunnen realiseren, terwijl omwonenden en andere belanghebbenden willen dat hun belangen worden beschermd. Als overheid moeten we een balans vinden in het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. In deze Uitvoerings- en handhavingsstrategie (U&HS) wordt beschreven hoe we omgaan met die balans. De U&HS beschrijft de gemeentelijke doelen, prioriteiten en instrumenten op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). In de U&HS kunt u lezen hoe het uitvoeren van deze VTH-taken in de gemeente Someren is vastgelegd voor de jaren 2023-2026.
Deze U&HS is opgesteld aan de hand van de terminologie van de Omgevingswet.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
2
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
3
In beeld Uitvoerings- en handhavingsstrategie fysieke leefomgeving (U&HS) gemeente Someren 2023-2026 Onze mensen verlenen vergunningen, houden toezicht in de gemeente en handhaven als dat nodig is
De U&HS bevat de toelichting op de vergunningverlening, toezicht en handhavingstaken in
het fysieke domein; alles wat je ziet, hoort, voelt en ruikt.
De U&HS legt het minimaal uit te voeren kwaliteitsniveau vast derdelen
zoals de wet en kwaliteitscriteria dat vereisen.
We spelen in op de belangrijke ontwikkelingen waaronder de
Omgevingswet en de wet kwaliteitsborging voor het bouwen.
Doelen die wij nastreven: doelstelling veiligheid: In 2024 voldoet 80% van de burgers en bedrijven die in de categorie hoog risico vallen, na de eerste/hercontrole aan de geldende regels.
doelstelling duurzaamheid: Kansen die zich bij de uitvoering van de VTH-taken m.b.t. duurzaamheid aandienen, worden zoveel mogelijk benut. Enerzijds gaat het hier om het inzetten van de wettelijke mogelijkheden om duurzaamheidsmaatregelen af te dwingen of om aan duurzaamheidseisen te voldoen en energiebesparende maatregelen. Anderzijds om het voorlichten en het bevorderen van duurzaam handelen.
doelstellingen dienstverlening: Na ontvangst van een klacht/melding/informatieverzoek wordt uiterlijk binnen 5 werkdagen contact opgenomen met de melder & in 2023 is 100% van de binnengekomen vergunningen binnen de gestelde termijn afgehandeld
doelstellingen uitvoeringskwaliteit: Het verbeteren van de uitvoering van de VTH-taken die voortkomen uit de BIG-8 cyclus & het voldoen aan het kwaliteitsniveau van de verordening U&H (kwaliteitseisen en capaciteit van het personeelsbestand) & het professionaleren en verder vormgeven van risicogericht werken
doelstelling financien: Inzicht creëren in de kosten van (de op basis van de gestelde doelen uit te voeren activiteiten m.b.t.) VTH.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
4
Wat zijn onze belangrijkste prioriteiten
Gebouwen en (ver)bouwen We houden toezicht om onveilige situaties, hinder en overlast te voorkomen in het geval van het in gebruik hebben van een gebouw in strijd met constructieve eisen van maatschappelijke gebouwen, kinderdagverblijven, scholen, zorg en sport, woonoverlast en/of het illegaal huisvesten van arbeidsmigranten.
Ruimtelijke ordening en Erfgoed Door middel van gebiedsgericht toezicht voeren wij actief controles uit indien er sprake is van strijd met het omgevingsplan. Dit kan gaan om gebruik, maar ook landschappelijke inpassing/sloop of het illegaal bouwen.
Openbare ruimte Wij werken informatie- en risicogestuurd op in ieder geval de volgende overtredingen; het plaatsen van een voorwerp (o.a. vuilcontainers) op de openbare weg, vervuilde openbare weg (hondenpoep, wildplas en zwerfafval), de illegale opslag van voertuigen, vaartuigen, mest en afval, loslopende honden (aanlijnplicht) en hondenpoep opruimen, parkeerexcessen en geluidshinder (o.a. apparatuur)
Drank en Horeca en Evenementen We richten ons op het voorkomen van overtredingen van de Alcoholwet waaronder het schenken van alcohol aan jeugd in de horeca en bij evenementen te controleren of de voorschriften van een vergunning worden nageleefd en om mogelijke veiligheidsrisico’s te constateren en te voorkomen. Preventie
Hoe gaan we het uitvoeren
De prioritering bepaalt de mate van toetsing, toezicht en handhaving. Hierbij kan gedacht worden aan keuzes over op welk niveau vergunningaanvragen worden getoetst. Of op welke punten we controleren bij verschillende (bouw)projecten en welke toezichts- en handhavingsmiddelen we inzetten. Met deze basis vormen de strategieën; vergunning-, preventie,- toezicht-, handhaving- en gedoogstrategie in Someren voor de manier hoe wij uitvoering willen geven aan de VTH-taken.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
5
Samenvatting in tekst In deze Uitvoerings- en handhavingsstrategie voor de fysieke leefomgeving 2023-2026 (U&HS) is alles samengebracht wat te maken heeft met vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de fysieke leefomgeving. Deze U&HS vervangt het VTH-beleid 2019-2022. Met deze strategie omarmen we de Omgevingswet; we gaan voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Onder ‘fysieke leefomgeving’ verstaan we datgene wat je ziet, hoort, voelt en ruikt. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen, enzovoort. Naast duurzaam, gezond en veilig verwachten we dat onze omgeving ook aantrekkelijk en goed verzorgd is. We willen van onze omgeving genieten. Het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is daarom toegevoegd als centrale doelstelling in de Omgevingswet. Deze U&HS 2023-2026 legt het minimaal uit te voeren (kwaliteits)niveau vast, zoals de Omgevingswet en de vigerende kwaliteitscriteria voor de VTH dat vereisen. We hebben ervoor gekozen om aan te sluiten bij de nieuwe terminologie, begrippen en wetsartikelen uit de Omgevingswet zodat de U&HS tussentijds hiervoor niet aangepast hoeft te worden. De thans geldende wetgeving blijft onverkort van kracht totdat de nieuwe Omgevingswet in werking is getreden.
Belangrijke ontwikkelingen als de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen hebben ook de komende jaren invloed op de VTH-taken. In de afgelopen jaren zijn er in verschillende regionale werkgroepen samenwerkingsafspraken gemaakt over het ketenproces Omgevingswet om daar waar we elkaar tegenkomen het VTH-proces efficiënt in te richten. Ook hebben we milieustrategieën vastgelegd in het Regionaal Operationeel Kader van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ROK-TH) en een Regionaal Operationeel Kader Vergunningverlening (ROK-VV) om op een gestructureerde wijze te werken en een gelijk speelveld te creëren. Bovendien is voor de onderdelen Asbest en Bodem een Regionaal Operationeel Kader in de maak. Vervolgens benoemt deze U&HS doelstellingen die wij de komende vier jaar nastreven. Deze doelstellingen zijn gebaseerd op de centrale doelstelling van de Omgevingswet en bevat kwaliteitsdoelstellingen gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde verordening uitvoering en handhaving omgevingsrecht gemeente Someren. We zijn succesvol in onze uitvoering als we goede invulling hieraan geven. Daarom hebben we de doelstellingen SMART(specifiek, meetbaar, acceptabel, resultaatgericht en tijdgebonden) geformuleerd zodat we ze goed kunnen monitoren. We prioriteren onze taken omdat we niet genoeg capaciteit hebben om alle taken volledig uit te voeren.
De risicoanalyse en prioritering zijn door evaluatie en risicomatrices tot stand gekomen. Een risicoanalyse levert inzicht in de benodigde menskracht en middelen, gebaseerd op de risico’s van activiteiten, op de specifieke lokale situatie en de ambities van het bestuur. In deze benadering komen de door de experts belangrijk gevonden onderwerpen naar boven. De matrices geven input voor de prioritering van de taken en werkzaamheden. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is hiervoor input geleverd. Een verplicht onderdeel van de U&HS zijn de strategieën. Met de vaststelling van de hierin opgenomen uitvoeringstrategieën geven we sturing aan uitvoering en handhaving. Het zorgt voor een gestructureerde wijze van werken en draagt bij aan transparantie en uniformiteit in besluitvorming. Een ander verplicht onderdeel zijn de capaciteit en middelen. Dit geeft een beeld van de formatie en de financiële middelen die de gemeente inzet op deze taken.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
6
Inhoud Voorwoord ............................................................................................................................................... 2 1
Algemene inleiding .......................................................................................................................... 9 1.1 Wettelijk kader en begrippen ........................................................................................................ 9 1.2 Reikwijdte en afbakening ............................................................................................................. 11 1.3 Relatie met andere beleidsvelden............................................................................................... 11 1.4 Kwaliteitscriteria .......................................................................................................................... 12 1.5 Beleidsevaluatie .......................................................................................................................... 14 1.6 Ontwikkelingen............................................................................................................................ 16
2 Visie, missie en uitgangspunten ......................................................................................................... 17 2.1 Visie en missie ............................................................................................................................. 17 2.2 Algemene uitgangspunten .......................................................................................................... 17 3 Doelstellingen ..................................................................................................................................... 19 3.1 Algemene VTH doelstelling ......................................................................................................... 19 3.2 Strategische doelstellingen ......................................................................................................... 20 4 Probleemanalyse VTH ........................................................................................................................ 22 4.1 Omgevingsanalyse ....................................................................................................................... 22 4.2 Risicoanalyse VTH ........................................................................................................................
22 4.2.1 Domein Bouwen ................................................................................................................... 23 4.2.2 Domein Ruimtelijke Ordening en Erfgoed ............................................................................ 23 4.2.3 Domein Milieu ...................................................................................................................... 24 4.2.4 Domein Algemene Plaatselijke Verordening, Alcoholwet en Evenementen ......................... 24 4.3 Prioriteitstelling ........................................................................................................................... 26 5 Strategieën.......................................................................................................................................... 28 6 Organisatie en middelen ..................................................................................................................... 30 6.1 Organisatie ................................................................................................................................... 30 6.2 Middelen ......................................................................................................................................
31 6.2.1 ODZOB .................................................................................................................................. 31 6.2.2 Veiligheidsregio .................................................................................................................... 31 6.2.3 U&HS als input voor de begroting ........................................................................................ 32 7 Monitoring en verantwoording .......................................................................................................... 32 8 Kwaliteit .............................................................................................................................................. 33 Bijlagenbundel bij U&HS gemeente Someren 2023-2026 .................................................................... 34 Bijlage 1 Toelichting BIG 8 ..................................................................................................................... 35 Bijlage 2 Wettelijke- en beleidsmatig kaders ........................................................................................ 36 Bijlage 3 Cijfermatige beleidsevaluatie ................................................................................................. 38 Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
7
Bijlage 4 Veranderingen Omgevingswet in het kader van Participatie en Wkb.................................... 40 Bijlage 5 Handleiding risicoanalyse ....................................................................................................... 42 Bijlage 6 Uitkomsten risicoanalyse ........................................................................................................ 49 Bijlage 7 Integraal toezichtsprotocol bouw ........................................................................................... 52 Bijlage 8 Strategieën .............................................................................................................................. 54 Bijlage 9 Organisatie en samenwerking ................................................................................................ 77
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
8
1 Algemene inleiding Voor u ligt de Uitvoering en handhavingsstrategie 2023-2026. Dit is de opvolger van het VTH beleid 2019-2022. Met deze U&HS geven we invulling aan de wettelijke verplichting om voor zowel omgevingsvergunningen als het toezicht en handhaving hierop een actuele uitvoering- en handhavingsstrategie vast te stellen. Deze wettelijke verplichting is terug te vinden in het Omgevingsbesluit dat onderdeel uitmaakt van de Omgevingswet. De Omgevingswet bevat regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Daar vallen onderwerpen onder als natuur en milieu, maar ook water, wonen, infrastructuur en de inrichting van de ruimte maar ook ‘nieuwe’ onderwerpen zoals gezondheid, veiligheid en duurzaamheid. De kwaliteit van die leefomgeving moet in balans zijn met de mogelijkheid maatschappelijke behoeften te vervullen. In deze U&HS geven we aan hoe we in de periode van 2023-2026 met die balans omgaan bij de uitvoering van onze taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De U&HS schetst de visie en uitgangspunten voor de komende jaren, de inhoudelijke prioriteiten die daarin worden gesteld en geeft weer hoe wij een eenduidige werkwijze en een integrale afweging van de inzet van beschikbare middelen willen bereiken.
1.1 Wettelijk kader en begrippen Volgens de wet (artikel 13.5 en 13.6 Omgevingsbesluit) dient elke uitvoerings- en handhavingsstrategie in ieder geval inzicht te bieden in onderstaande onderdelen: •
de prioriteitenstelling voor het verrichten van de werkzaamheden (toelichting in paragraaf 4.3.2 prioriteitstelling VTH);
•
de methode die wordt gebruikt om te bepalen of de doelen, uit het beleid worden bereikt (toelichting in hoofdstuk 2);
•
de criteria die worden gebruikt bij het beoordelen van en beslissen op aanvragen om omgevingsvergunningen en het beoordelen van meldingen (toelichting in bijlage vergunningenstrategie);
•
de werkwijze bij het verlenen van omgevingsvergunningen en het beoordelen van meldingen (toelichting in bijlage vergunningenstrategie);
De handhavingsstrategie biedt ook inzicht in: •
de afspraken die door bestuursorganen onderling en met de instanties die zijn belast met de strafrechtelijke handhaving zijn gemaakt over samenwerking bij en afstemming van werkzaamheden (toelichting in bijlage handhavingsstrategie);
•
de wijze waarop toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens de wet wordt gehouden (toelichting in bijlage toezicht strategie);
•
de wijze waarop wordt gerapporteerd over bevindingen over de naleving van het bepaalde bij of krachtens de wet en eventueel daaraan verbonden consequenties (toelichting in paragraaf 4.2 risicoanalyse VTH);
•
de wijze waarop bestuurlijke sancties en termijnen die bij het opleggen en ten uitvoer leggen daarvan worden gehanteerd en de strafrechtelijke handhaving onderling worden afgestemd (toelichting in bijlage sanctiestrategie);
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
9
•
de wijze waarop wordt gehandeld na geconstateerde overtredingen die zijn begaan door of in naam van een bestuursorgaan of een andere tot de overheid behorende instantie (toelichting in bijlage sanctiestrategie).
We hebben ervoor gekozen om aan te sluiten bij de nieuwe terminologie en begrippen uit de Omgevingswet zodat wij de U&HS niet tussentijds hoeven aan te passen. Met deze strategie omarmen we de nieuwe Omgevingswet. We stellen de centrale doelstelling van de Omgevingswet in deze U&HS centraal. Deze staat verwoord in artikel 1.3: “Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur en b. het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.” Daarbij hebben wij de dikgedrukte termen van een toelichting voorzien zodat we weten wat we onder de termen in het kader van de reikwijdte van deze U&HS dienen te verstaan.
Onder ‘veilige’ verstaan we de (bouwgerelateerde) risico’s, die mensen in hun fysieke leefomgeving lopen, zoals constructieve-, brand-, gebruiks-, omgevings- en sociale veiligheid.
Onder 'gezonde' verstaan we positieve gezondheid. Dat wil zeggen aandacht voor genezen en voorkomen van gezondheisschade en aandacht voor een evenwichtige lichamelijke en geestelijke gezondheid.
Onder een ‘goede omgevingskwaliteit’ verstaan we de belevings-, gebruiks- en toekomstwaarde van de fysieke leefomgeving.
Onder ‘duurzame’ verstaan we het zuinig omgaan met energie en grondstoffen. Middels het toepassen van energiebesparende maatregelen en het gebruik van duurzame materialen in de bouw.
Onder 'natuur' verstaan we een samenhangend geheel van planten, dieren, levensgemeenschappen, bodem- en grondsoorten, water en klimaat.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
10
De leefomgeving is onder te verdelen in een fysiek domein en een sociaal domein. De U&HS gaat over het fysieke domein en niet over het sociale domein.
De Omgevingswet omschrijft de ‘fysieke leefomgeving’ als datgene wat je ziet, voelt, hoort en ruikt. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen, enzovoort. Naast duurzaam, gezond en veilig verwachten we dat onze omgeving ook aantrekkelijk en goed verzorgd is. We willen van onze omgeving genieten.
1.2 Reikwijdte en afbakening Deze U&HS ziet toe op de gemeentelijke uitvoerings- en handhavingstaken in de fysieke leefomgeving. Het heeft geen betrekking op de taken die zijn ondergebracht bij de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB). Deze organisatie is verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving van milieuwetgeving. Deze zijn vastgelegd in de ROK-TH en ROK-VV. Tevens heeft deze U&HS geen betrekking op andere (overheids)organisaties die ook toezicht en handhavingstaken uitvoeren, zoals de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO), politie, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD).
1.3 Relatie met andere beleidsvelden De U&HS past in het bredere beleid dat voor Someren is opgesteld. Richtinggevend hiervoor is het coalitieakkoord 2022-2026 en de Omgevingsvisie.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
11
Er zijn 3 andere belangrijke beleidsnota’s die zich tot dit beleidsplan verhouden: 1. Omgevingsvisie In de nog aankomende vast te stellen omgevingsvisie van onze gemeente laten we zien waar de gemeente Someren voor staat en waar we naar toe willen in de toekomst. Op basis van de gemaakte keuzes tijdens het proces zijn integrale ambities opgesteld die richting geven voor de komende jaren. Wij relateren deze ambities indien mogelijk aan het VTH-terrein. 2. Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid gemeente Someren Dit programma ziet hoofdzakelijk op een uitwerking van de beleidskeuzes op het gebied van sociale veiligheid. Dit staat in verbinding met de fysieke veiligheid waar deze U&HS op ziet. In de uitvoering is vaak sprake van overlap. Ook leveren vergunningverleners, toezichthouders en handhavers vaak direct een bijdrage aan het realiseren van de doelstellingen uit de kadernota. De doelstellingen en prioriteiten uit de nieuwe kadernota worden daarom, waar van belang, ook meegenomen in deze U&HS en in het uitvoeringsprogramma dat hieruit volgt. 3. Preventie- en Handhavingsplan Drank- en Horecawet Dit plan geeft inzicht in de wijze waarop wij invulling geven aan alcoholpreventie en handhaving van de Alcoholwet. Op dit moment dateert ons preventie- en handhavingsplan van 2013. Het plan is verouderd en wordt daarom herzien en zal naar verwachting halverwege 2023 worden vastgesteld.
Bij het opstellen van dit nieuwe plan wordt aansluiting gezocht bij de U&HS en het uitvoeringsprogramma.
1.4 Kwaliteitscriteria Het is belangrijk dat de kwaliteit van de uitvoering van VTH-taken goed is geregeld. Hiervoor zijn de kwaliteitscriteria in het leven geroepen. De kwaliteitscriteria zijn bedoeld om de uitvoering van vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken te professionaliseren en de gewenste kwaliteit (en continuïteit) in de organisatie te borgen. Daarnaast borgt onze gemeente de kwaliteit met de verordening uitvoering en handhaving gemeente Someren. De kwaliteitscriteria stellen eisen aan: • • •
het “proces” ofwel de beleidscyclus (BIG 8 zie figuur) van de gemeentelijke organisatie met betrekking tot het verrichten van omgevingsrecht taken; de “inhoud” van het operationele deel van het proces en de uitvoering daarvan; de “kritieke massa” ofwel de omvang en kwaliteit van het uitvoerende personeel.
In 2022 hebben wij ons gemeten aan de kwaliteitscriteria VTH (landelijke eisen die gesteld worden aan medewerkers en processen). Daaruit is naar voren gekomen dat de gemeente Someren voldoet aan de minimumeisen die gesteld worden behoudens de specialistische opleidingseisen. In hoofdstuk 8 gaan we hier verder op in. Naast een meerjarige strategie eist de wet ook jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s en evaluaties die bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen uit de meerjarige strategie. Deze beleidscyclus staat bekend als de ‘BIG EIGHT’-cyclus. De volgende zeven stappen zijn te onderscheiden (nadere toelichting in bijlage 1):
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
12
Onder de Omgevingswet is sprake van een tweede beleidscyclus. Deze kent een vergelijkbare opzet (Plan, Do, Check, Act). Het verschil zit in het feit dat die cyclus betrekking heeft op de doelen ten aanzien van de fysieke leefomgeving, zoals per gemeente vervat in een Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma en in de regelgeving uitgewerkt in het Omgevingsplan en Omgevingsvergunning. VTH-taken zijn in die cyclus te definiëren als één van de mogelijk in te zetten instrumenten.
Beleidscyclus Omgevingswet
In de U&HS hanteren we de volgende begrippen voor vergunningverlening, toezicht en handhaving: Vergunningverlening heeft betrekking op het in behandeling nemen van een vergunningsaanvraag, het beoordelen van deze aanvraag en het nemen van een beslissing op de aanvraag in de vorm van een beschikking. Onder vergunningverlening verstaan we ook het behandelen van een melding, vooroverleg, ontheffingen en vrijstellingen. In de sfeer van vergunningverlening is steeds meer
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
13
sprake van meldingen (sloopmelding, gebruiksmelding en milieumelding). Toetsing van de compleetheid en de werkingssfeer van een melding zien we als equivalent voor het proces van de vergunningverlening. Aan een melding kunnen nadere voorwaarden (maatwerkvoorschriften) worden verbonden. Het opstellen van dergelijke voorschriften maakt onderdeel uit van de vergunningverlening. Bij milieu kunnen deze voorschriften van belang zijn voor het mogelijk maken van een activiteit (verruiming van normen) en ter ondersteuning van toezicht en handhaving. Bij slopen zijn deze voorschriften vooral van belang in verband met het omgaan met gevaarlijke stoffen en hinder/overlast voor de omgeving. Toezicht en handhaving worden vaak in één adem genoemd, maar dit zijn in feite twee aparte onderdelen. Het doel van toezicht is het voorkomen (dan wel beperken) van onveilige, ongezonde en niet duurzame situaties. Daarnaast is het belangrijk dat de ruimtelijke kwaliteit behouden blijft. Om dit te bereiken kan toezicht, zoals ook hierboven al is aangegeven, op verschillende manieren worden ingevuld: • • • • •
Vergunninggericht toezicht: uitvoeren van controles naar aanleiding van verleende vergunningen of meldingen (objectgericht); Gebiedsgericht toezicht: toezicht op wijkniveau naar aanleiding van surveillance, klachten, meldingen of speerpunten (informatie gestuurd toezicht); Programmatisch toezicht: uitvoeren van controles naar aanleiding van cyclische handhavingsprogrammering (dit betreft milieu, brandpreventie en de Alcoholwet); Themagericht toezicht: integraal toezicht per thema of enkelvoudig toezicht per thema (dit kan ook gebiedsgericht ingestoken worden); Toezicht naar aanleiding van klachten en meldingen.
Deze lijst is niet uitputtend. De gekozen vorm van toezicht kan variëren en is mede afhankelijk van het gewenste en reeds bereikte naleefgedrag. Bij het afhandelen van omgevingsvergunningaanvragen, het houden van toezicht en ons handhavend optreden staan in bijlage 2 onder meer (niet uitputtend) de wetten en beleidsdocumenten, belangrijke beleidskaders waar deze U&HS betrekking op heeft.
1.5 Beleidsevaluatie In de gemeentelijke beleidscyclus en voorafgaand aan (nieuwe) beleidsontwikkeling is het nuttig om te reflecteren op het huidige beleid. Elk jaar is er een uitvoeringsprogramma vastgesteld. In het programma is uiteengezet op welke onderwerpen inzet is gepleegd door de teams vergunningen en handhaving. Daarbij is de aandacht uitgegaan naar veiligheid en een goed woon- en leefklimaat in de gemeente en het behoud van gemeentelijke eigendommen en voorzieningen. Daarbij is onder andere inzet gepleegd op het beëindigen van overtredingen door bedrijven, het bestrijden van strijdige activiteiten en veilige huisvesting van arbeidsmigranten en controle op de ingevoerde vergunningsplicht. Er is veel geïnvesteerd in het project bestemmingsplan buitengebied waarbij de omgevingsdienst de controles voor haar rekening heeft genomen voor de bedrijven. De overige locaties per deelgebied zijn bezocht door een extern bureau. In de afgelopen periode zijn de eerste zes deelgebieden bezocht. In de aanpak ondermijning is de samenwerking met het Peelland Interventie Team (PIT) versterkt.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
14
Analyse In het jaarverslag wordt vastgesteld wat de uitvoering van het voorafgaande jaar is geweest en we hieraan conformeren en/of aanpassing van het beleid noodzakelijk is. Op basis van de cijfers van de jaarprogramma’s 2019 tot en met 2021 zien wij de volgende ontwikkelingen: 1. We zien een sterke stijging in het aantal vergunningsaanvragen en meldingen voor de onderdelen bouw, sloop, milieu en afwijken RO. Voor het onderdeel bouw is het verloop van de stijging als volgt 211 (2019), 235 (2020) en 352 (2021). De stijging komt naar verwachting door de komst van de Omgevingswet. 2. We zien een verdere stijging van het aantal klachten en meldingen. In 2015 waren dit er 259, in 2017 bedroeg het aantal klachten en meldingen 371 en in 2018 een aantal boven de vierhonderd. In de afgelopen beleidsperiode betrof het aantal klachten: 616 (2019), 1151 (2020) en 652 (2021). Overigens zijn de jaren 2020 en 2021 bijzonder geweest door het grote aantal klachten en meldingen i.r.t. de coronapandemie. 3. Na de invoering van de vergunningsplicht voor het huisvesten van arbeidsmigranten zien we een afname van het aantal klachten. Er is de afgelopen periode geïnvesteerd in controle, aanschrijving en vergunningverlening. 4. Wij verwachten de komende jaren eenzelfde aantal bouwcontroles als in de afgelopen jaren.
Er is een stijgend aantal bouwvergunningen aangevraagd echter niet iedereen beschikt over de materialen en middelen om direct de bouw te starten. De bouwcontroles nemen daarmee niet toe. Met de invoering van de Wet Kwaliteitsborging zal er een afname ontstaan van het aantal bouwcontroles. Ook door het afwikkelen van verleende vergunningen onder de oude regelgeving verwachten we een afname van het aantal technische bouwcontroles. 5. Geluidsoverlast bij horeca en bij evenementen levert een constante stroom met dossiers op. Wij voorzien geen wijziging hierin voor de komende jaren. 6. De naleving van het alcoholbeleid heeft de aandacht en zal dit de komende jaren ook houden. Door de impact van corona is er beperkt aandacht geweest voor dit onderwerp. De komende jaren zal er weer meer aandacht zijn voor naleving van het alcoholbeleid. 7. Het aantal controles gebiedsgericht en integraal toezicht voor het bestemmingsplan buitengebied loopt door tot en met 2024. Na deze periode volgt de beheerfase waarbij de integrale aanpak uitgangspunt is. 8. Het dumpen van (drugs)afval is de afgelopen jaren meerdere keren voorgekomen. Wanneer dit wordt aangetroffen wordt dit direct verwijderd. 9. Daarnaast zien we een verdere stijging in het aantal aanschrijvingen, er zijn meer dwangsommen opgelegd en er zijn meer bezwaar- en beroepsprocedures gevoerd.
Wij zien een stijging in het aantal verzoeken om handhaving door burgers. Vooral uit het project bestemmingsplan buitengebied volgt de komende jaren veel handhavingswerk. 10. Ook het aantal bezwaarschriften tegen verleende dan wel afgewezen vergunningen stijgt waarbij de verwachting is dat de stijging door zal zetten. Voor de cijfers wordt verwezen naar bijlage 3. Uit deze cijfermatige analyse zijn aanbevelingen geformuleerd, die wij in deze U&HS hieronder verder invulling geven. We moeten gerichter en concreter de aanpak van het misbruik van alcohol vorm gaan geven. Ook dient de toezichtstrategie te worden aangepast nu het project bestemmingsplan buitengebied zijn eindfase bereikt. De mondigheid van inwoners zorgt voor een stijgende lijn van dwangsommen en meer bezwaar- en beroepsprocedures. De organisatie dient zich hierop voor te bereiden om de
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
15
werkvoorraad te kunnen managen. We blijven inzetten op de aanpak ondermijning de komende jaren. Dit is een rode draad die alle aspecten met elkaar verbindt. Ook heeft het Interbestuurlijk toezicht aandachtspunten/verbeterpunten voor de nieuwe U&HS benoemd. De provincie Noord-Brabant houdt toezicht op onze gemeente en ziet middels beoordelingsvragen toe op de tijdigheid/actualiteit en kwaliteit van de wettelijk vereiste VTHdocumenten van gemeenten. Uit deze beoordeling volgen onderstaande verbeterpunten: • •
•
Neem in het nieuwe beleidsplan onder de Omgevingswet SMART-geformuleerde doelen op, die bovendien een bijbehorende kritieke prestatie-indicator (KPI) hebben. Er heeft niet een jaarlijkse evaluatie over de naleving van de kwaliteitscriteria VTH voor de eigen organisatie en de omgevingsdienst plaatsgevonden en daarover is ook geen mededeling gedaan aan de gemeenteraad. De evaluatie van de kwaliteitscriteria dient alsnog te worden uitgevoerd. Stuur deze evaluatie toe aan IBT vóór 1 oktober 2022. Maak aan de hand van een berekening inzichtelijk hoe de prioritering tot stand is gekomen en ga na in hoeverre de activiteiten overeenkomen met die prioritering.
Deze verbeterpunten zijn middels deze U&HS uitgevoerd of verwerkt. Op basis van deze beleidsevaluatie is een nieuwe U&HS opgesteld, waarin nieuwe doelstellingen zijn geformuleerd die bijdragen aan de missie en visie voor de komende vier jaar.
1.6 Ontwikkelingen De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) vragen de meeste aandacht. Deze twee wetten stellen de gemeente tot uitdagingen op het gebied van processen, een andere manier van werken en financiën. Te denken valt aan het wegvallen van de bouwkundige toetsing, verschuiving werkzaamheden naar het voortraject en participatie. Voor een uitgebreide toelichting van de veranderingen die de Omgevingswet met betrekking tot participatie en Wkb verwijzen wij naar bijlage 4. Door een reeks ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen zoals klimaatverandering en - adaptatie en de stikstofproblematiek worden de VTH-werkzaamheden complexer en daarmee wellicht ook belangrijker. Door deze ontwikkelingen staat de gemeente voor allerlei organisatorische en financiële vraagstukken. Dit heeft invloed op de manier van (samen)werken op het gebied van VTH. Wij zijn ons hiervan bewust en proberen hier met deze U&HS op in te spelen. Ondermijning is aan de orde van de dag de laatste jaren. De aanpak van ondermijning valt onder de regie van het taakveld openbare orde en veiligheid maar heeft, om goed te kunnen slagen, een nauwe relatie met vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Binnen de aanpak van ondermijning hebben de bouwtoezichthouders voornamelijk een signaalfunctie en beschikken zij over veel informatie inzake de verleende vergunningen en de geldende wet- en regelgeving.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
16
2 Visie, missie en uitgangspunten Dit hoofdstuk beschrijft de visie, missie en uitgangspunten.
2.1 Visie en missie In het coalitieprogramma van 2022-2026 staat verwoord “Someren een verbonden gemeente ”. Deze uitspraak sluit aan bij ons streven op weg naar een mooi toekomstbestendig Someren. De uitwerking van de (meerjaren)visie volgt nog en is voornamelijk terug te vinden in de verschillende inhoudelijke beleidskaders. De VTH-keten is daar ondersteunend aan. In de volgende paragraaf wordt uiteengezet welke uitgangspunten belangrijk zijn bij de inzet van vergunningverlening, toezicht en handhaving.
2.2 Algemene uitgangspunten Bij het uitvoeren van onze VTH-taken hanteren we de volgende uitgangspunten:
Handelen in de geest van de Omgevingswet Indien mogelijk werken we met een oplossingsgerichte in plaats van procedure gerichte aanpak en houding. Dit doen we door steeds de vraag te stellen: ‘Hoe kan het wel?’. Voor vergunningverlening betekent dit dat binnen wettelijke en eigen beleidsmatige kaders met de initiatiefnemer wordt meegedacht om eventuele belemmeringen weg te nemen. Dit vanuit de Omgevingswet gedachte van ‘Nee, tenzij’ naar ‘Ja, mits’. De Omgevingswet verwacht; één loket criterium, snellere doorlooptijden, minder regeldruk, samenwerken met andere bevoegde gezagen (omgevingstafels bijv.) en een andere houding en gedrag ten opzichte van initiatieven. Voor het behandelen van aanvragen onder de Omgevingswet hebben wij in onze gemeente 4 serviceformules uitgewerkt. Dit zijn de snelserviceformule, de ontwerpformule, de ontwikkelformule en de toezichtsformule (vastgelegd in ‘Uitgangspunten dienstverlening Omgevingswet d.d. 21 februari 2020). De serviceformules zijn gebaseerd op onze uitgangspunten dienstverlening (Snel en zeker, De vraag staat centraal, Een loket, Transparant en aanspreekbaar en (kosten)efficiënt werken).
Communicatie en menselijke maat Het succes van vergunningverlening, toezicht en handhaving staat of valt met het gedrag van bewoners en gebruikers. Communicatie is een kwestie van bijsturen. Dat kan als je de actualiteit begrijpt. Door een persoonlijke, directe en actieve communicatie blijven de lijnen kort, dus minder ruimte voor interpretatie of een afwachtende houding. Toezichthouders brengen regelmatig een boodschap die niet als positief wordt ervaren. Hoe zorg je ervoor dat je respect krijgt van de aangesprokene én dat de boodschap toch duidelijk wordt ontvangen? In de praktijk merken we dat de persoonlijke benadering werkt. De oplossingsbereidheid en de oplossingsgerichtheid wordt daardoor groter. Communicatie is een inherent onderdeel van het handhavingsproces. Het is wenselijk dat er een verschuiving plaats vindt naar taken met meer aandacht voor ‘de voorkant’. Het doel van communicatie is om een steviger beroep te doen op de eigen verantwoordelijkheid voor veiligheid en leefbaarheid. Daarin nemen wij het voortouw. We moeten de samenleving verleiden om zelf in actie te komen. Het handhaven gebeurt, zo veel mogelijk, integraal en met de menselijke maat. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van -en samengewerkt met- bestaande netwerken om afspraken aan 'de voorkant' te maken en om sancties achteraf zoveel als mogelijk te voorkomen.
De menselijke maat is samen met klagers en overtreders zoeken naar een oplossing om een illegale situatie op te heffen. In deze gevallen zorgt het gesprek er aan de ‘voorkant’ voor dat de overtreders overtuigd worden dat ze de illegale situatie moeten opheffen zonder het opleggen van sancties.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
17
Het uitgangspunt voor de manier waarop wij toezicht houden is 'zacht waar het kan, hard waar het moet'. Voor degenen die hun verantwoordelijkheid nemen, zijn wij een deskundige gesprekspartner. Maar wie zich niet aan de regels houdt, pakken we aan. We nemen direct maatregelen als we tijdens een inspectie misstanden of (mogelijke) risico's voor de veiligheid aantreffen.
Risico- en informatiegestuurd werken Het beoordelen van vergunningsaanvragen en meldingen vindt risicogericht plaats. Dat wil zeggen dat er steeds wordt gekeken naar waar de risico’s zich bevinden en dat op basis daarvan de beoordeling plaatsvindt. Bij de beoordeling wordt gekeken waar mogelijk winst valt te behalen op het gebied van veiligheid, duurzaamheid en/of leefbaarheid. Toezicht en handhaving vindt risico- en informatiegestuurd plaats. De inzet van de dagelijkse werkzaamheden in de openbare ruimte is gebaseerd op de gemeentelijke informatiepositie. De gemeente analyseert alle beschikbare informatie over specifieke onderwerpen, locaties en doelgroepen en bepaalt daarmee welke acties er ondernomen moeten worden. Op basis van informatie van meldingen van inwoners, informatie van partners en informatie uit eigen waarnemingen houdt de gemeente toezicht op het veld. Voordat toezichthouders het veld ingaan, weten zij al waar zij (met nadruk) op moeten letten.
Voldoende kennis en een professionele organisatie De gemeente zorgt ervoor dat zij over voldoende kennis beschikt en een professionele organisatie heeft op de diverse disciplines, zodat de gemeente zich er altijd van kan vergewissen of derden voldoen aan de regelgeving. Dit vergt een kwaliteitsniveau dat de komende beleidsperiode wordt gemonitord op basis van de deskundigheidstabellen van de kwaliteitscriteria VTH.
De ‘BIG 8’-cyclus is de basis voor de beleidscyclus De gemeente pakt vergunningverlening, toezicht en handhaving -op basis van de BIG-8 principeplanmatig en cyclisch op. Dit resulteert in jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s en verantwoording aan de gemeenteraad.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
18
3 Doelstellingen Met deze strategie is voldaan aan de kwaliteitscriteria en zijn de doelen van de verordening Uitvoering en Handhaving uitgewerkt. Uitgangspunt daarbij is de visie zoals verwoord in 2.1. De strategische doelstellingen van de gemeente Someren zijn onderverdeeld in een algemene VTH doelstelling (gebaseerd op de Omgevingswet) en een drietal kwaliteitsdoelstellingen voortkomend uit de kwaliteitsverordening Uitvoering en Handhaving. We hebben SMART-doelstellingen geformuleerd op basis van de Omgevingswet en deze zijn vertaald naar het VTH terrein. In hoofdstuk 4 is de koppeling met de probleemanalyse VTH gemaakt. Daar staat welke activiteiten bijdragen aan het realiseren van de SMART doelstellingen. Door het maken van deze koppeling is de beleidscyclus sluitend, operationaliseren we de kwaliteit en realiseren de meetbaarheid van de doelstellingen.
3.1 Algemene VTH doelstelling Het verlenen van vergunningen, het houden van toezicht op de naleving en het handhaven van regels speelt een belangrijke rol om de doelstelling van de Omgevingswet (zie paragraaf 1.1) te kunnen bereiken. Om de algemene doelstelling nader inhoud te geven zijn de dikgedrukte termen hieronder van algemene doelstellingen voorzien.
Onder ‘veilige’ verstaan we de (bouwgerelateerde) risico’s, die mensen in hun fysieke leefomgeving lopen, zoals constructieve-, brand-, gebruiks-, omgevings- en sociale veiligheid. De doelstelling van veiligheid is het beperken van de (bouwgerelateerde) risico's.
Onder 'gezonde' verstaan we positieve gezondheid. Dat wil zeggen aandacht voor genezen en voorkomen van gezondheidsschade en aandacht voor een evenwichtige lichamelijke en geestelijke gezondheid. De doelstelling van gezondheid is het streven naar een leefomgeving waar gezondheid voor een ieder tot de basiswaarden behoort en in balans is.
Onder een ‘goede omgevingskwaliteit’ verstaan we de belevings-, gebruiks- en toekomstwaarde van de fysieke leefomgeving. De doelstelling van omgevingskwaliteit is het beperken en /of voorkomen van aantasting van cultureel erfgoed, architectuur, stedenbouw, landschap, natuur, beleving en identiteit.
Onder ‘duurzame’ verstaan we het zuinig omgaan met energie en grondstoffen. Middels het toepassen van energiebesparende maatregelen en het gebruik van duurzame materialen in de bouw. De doelstelling van duurzaamheid is het leveren van een constructieve bijdrage aan de energietransitie en verduurzaming.
Onder 'natuur' verstaan we een samenhangend geheel van planten, dieren, levensgemeenschappen, bodem- en grondsoorten, water en klimaat. De doelstelling is om overlast te verminderen en ervoor te zorgen dat regels nageleefd worden, zodat iedereen van de natuur kan genieten en de natuur goed beschermd blijft.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
19
3.2 Strategische doelstellingen De strategische doelstellingen koppelen we aan één of meerdere kernwaarden van de organisatie. De organisatie heeft kernwaarden geformuleerd: Samenwerken, Betrokkenheid, Betrouwbaarheid, Kwaliteit en Daadkracht. Elke strategische doelstelling is voorzien van een leidend principe. Met een leidend principe formaliseer je de kwaliteit die de organisatie wil uitstralen en maak je haar tastbaar. Het is geen missie of motto maar het verwoordt een concrete kwaliteit waar men altijd van uit kan gaan. Een leidend principe is door iedereen maar op één manier te interpreteren. 1. Een Veilig en Duurzaam Someren De gemeente streeft naar een leefbare omgeving door Someren veilig, gezond en duurzaam te houden. (kernwaarden: daadkracht, betrokkenheid en samenwerken) Leidend principe: Wij doen dit in eerste instantie door erop toe te zien dat bestaande regels en voorschriften worden nageleefd. Het uitvoeren van vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken op de door de overheid vastgestelde voorschriften draagt bij aan deze doelstelling. Door het handhavend optreden moet het aantal overtredingen, dat burgers en bedrijven begaan, verminderen. De gemeente stelt zich de volgende doelen: • •
In 2024 voldoet 80% van de burgers en bedrijven die in de categorie hoog risico vallen, na de eerste/hercontrole aan de geldende regels; Kansen die zich bij de uitvoering van de VTH-taken m.b.t. duurzaamheid aandienen, worden zoveel mogelijk benut. Enerzijds gaat het hier om het inzetten van de wettelijke mogelijkheden om duurzaamheidsmaatregelen af te dwingen of om aan duurzaamheidseisen te voldoen en energiebesparende maatregelen. Anderzijds om het voorlichten en het bevorderen van duurzaam handelen.
2. Continueren van de dienstverlening naar burgers en bedrijven De gemeente levert tijdig handhaafbare vergunningen op basis van een zorgvuldige en transparante afweging van belangen. De motivering van besluiten is begrijpelijk en toegespitst op de ontvanger. Hier is aangegeven op welke wijze dit dient te worden gerealiseerd. (kernwaarden: betrouwbaarheid en kwaliteit) Leidend principe: Met de toenemende digitalisering van de dienstverlening willen wij het ook in het persoonlijk contact uitstekend doen. De persoonlijke contacten zijn meer en meer gericht op complexe vragen. Hierbij maken de menselijke maat, inlevingsvermogen, oplossingsgerichtheid, verantwoordelijkheidsgevoel en het geheel overzien vaak het verschil. Wij blijven ook zorgen voor een vangnet voor inwoners die moeite hebben met digitalisering en voor persoonlijk contact waar de aard van de dienstverlening hierom vraagt. Wij doen dit ook bij ingediende zienswijzen tegen een ontwerp/omgevingsvergunning. Er wordt dan eerst contact opgenomen met betrokkenen. Luisteren, informatie verstrekken en indien gewenst een persoonlijk gesprek in aanwezigheid van de aanvrager staan hierbij centraal. Wij zijn ervan overtuigd dat deze aanpak helpt bij het verkrijgen van wederzijds begrip en vroegtijdig tot Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
20
aanpassing kan leiden waarmee beide partijen zich alsnog gehoord voelen in hun belangen. Indien nodig betekent dit ook: duidelijk onderbouwen en motiveren waarom iets niet kan. De gemeente stelt zich op het gebied van dienstverlening de volgende doelen: • •
Na ontvangst van een klacht/melding/informatieverzoek wordt uiterlijk binnen 5 werkdagen contact opgenomen met de melder. In 2023 is 100 % van de binnen gekomen vergunningen binnen de gestelde termijn afgehandeld.
3. Verbeteren van het naleefgedrag en de uitvoeringskwaliteit De gemeente Someren wil het naleefgedrag van burgers en bedrijven verbeteren en wil een efficiënte en transparante uitvoering van taken. (kernwaarden: daadkracht, samenwerken en kwaliteit) Leidend principe: We doen dit door de juiste handhavingsinspanningen in te zetten daar waar het nodig is en passen de juiste mix van instrumenten toe. Preventie is daarbij een leidende strategie. Dit betekent dat de gemeente op actieve wijze dient te communiceren. De gemeente stelt zich de volgende doelen: • •
•
Het verbeteren van de uitvoering van de VTH-taken die voortkomen uit de BIG-8 cyclus. Het voldoen aan het kwaliteitsniveau van de verordening Uitvoering en Handhandhaving (kwaliteitseisen en capaciteit van het personeelsbestand) omgevingsrecht die voortvloeien uit de Wet VTH. Het professionaliseren en verder vormgeven van risicogericht werken voor alle VTH taken.
4. Overzichtelijke Financiën De gemeente Someren streeft ernaar de financiële middelen inzichtelijk te maken en die te koppelen aan de realisatie van de strategische doelen. (kernwaarde: betrouwbaarheid ) Leidend principe: Wij doen dit door voor iedereen inzichtelijk en begrijpelijk te maken waar het geld naartoe gaat en waar het vandaan komt. De gemeente stelt zich hierbij het volgende doel: •
Inzicht creëren in de kosten van (de op basis van de gestelde doelen uit te voeren activiteiten m.b.t.) VTH.
Bij het formuleren van deze doelstellingen zijn de kwaliteitsdoelstellingen van de verordening Uitvoering en Handhaving omgevingsrecht als uitgangspunt genomen.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
21
4 Probleemanalyse VTH Het doel van de probleemanalyse is om sturing te geven aan de inspanningen van het toezicht en de handhaving. De probleemanalyse vormt daarmee de basis voor het stellen van prioriteiten, het formuleren van doelstellingen en het uiteindelijk vaststellen van een uitvoeringsprogramma. De probleemanalyse bestaat uit een omgevingsanalyse (beschrijvend gedeelte) en een risicoanalyse (cijfermatig gedeelte).
4.1 Omgevingsanalyse De gemeente Someren ligt in de provincie Noord-Brabant. Het bevat de dorpen Someren, SomerenEind, Someren-Heide en Lierop en telt 19.709 inwoners (peildatum 1 januari 2022). De gemeente Someren kent een economische zone met daarin de bedrijventerreinen, de stedelijke zone waar we vooral wonen, winkelen en verblijven en de groene zone waarin landbouw wordt bedreven, de toerist en de recreant tot rust kunnen komen in een natuurlijke en gastvrije gemeente. Onze gemeente is gelegen in de Peelregio. De Peelregio heeft een sterke eigen identiteit met een cultuur van handen uit de mouwen steken. De Peellanders ontlenen hun identiteit aan het landschap dat zij hebben ontgonnen en hebben bewerkt. Door het landschap van stad én platteland centraal te stellen kan dat de verbinding vormen tussen de Peellanders en de ruimtelijke veranderingen die de transitieopgaven met zich meebrengen. De ruimtelijke impact van de transitieopgaven moet het landschap versterken of juist nieuwe kwaliteiten hieraan toevoegen. De gemeenten in de Peelregio hebben samen een Ruimtelijke agenda gemaakt die als inspiratie dient voor ruimtelijke ontwikkelingen.
Uiteindelijk doel van de Ruimtelijke agenda is bij te dragen aan een duurzame ontwikkeling van de fysieke leefomgeving zodat het prettig (en veilig) wonen, werken en recreëren is én waar tegelijkertijd het vestigingsklimaat wordt versterkt. Deze visie op de ruimtelijke kwaliteit van de regio is de leidraad voor verdere toekomstige ontwikkelingen. Het landschap van de Peelvenen en ontginningen, het landschap van het Aa-dal en kanalen en het stedelijk netwerk van de Peel vormen tezamen de kwalitatieve onderlegger. De samenwerkende Peelgemeenten staan voor een vijftal opgaven die de gemeentegrenzen overstijgen en een zekere mate van urgentie kennen. Deze opgaven kennen een maatschappelijk economische dynamiek met ruimtelijke impact: het versterken van de economische positie binnen Brainport, veranderende wensen omtrent het woon- en leefklimaat binnen de metropoolregio, slimme verbindingen maken om de bereikbaarheid te garanderen, energietransitie en klimaatadaptatie en de transitie van de landbouw.
4.2 Risicoanalyse VTH Naast de omgevingsanalyse vormt de risicoanalyse een onderdeel van de probleemanalyse. De gemeente Someren heeft gekozen voor een kwalitatieve risicomethode. Deze kwalitatieve risicomethode wordt gebruikt om een integrale risicoanalyse uit te voeren, die uiteindelijk leidt tot een prioriteitstelling ten behoeve van het integraal vergunning- en handhavingsprogramma. Beleid opstellen betekent keuzes maken: nooit zal er voldoende capaciteit zijn om alle taken uitputtend uit te voeren. Het stellen van prioriteiten heeft dus als doel het bepalen van die problemen/overtredingssoorten die in potentie risicovol zijn en waar derhalve het meeste toezicht op moet worden gehouden vanuit de overheid. Een (door het bestuur vastgestelde) risicoanalyse levert inzicht in de benodigde menskracht en middelen, gebaseerd op de risico’s van activiteiten, op de specifieke lokale situatie en de ambities van het bestuur. In deze benadering komen de door de experts belangrijk gevonden onderwerpen naar boven. In de tabellen is dan ook geen opsomming opgenomen van alle activiteiten die binnen een VTH-taak aan de orde zijn, maar alleen die activiteiten die de experts aanmerken als risico voor de komende jaren.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
22
De input van de tabellen is door middel van het bevragen van de inhoudelijke vakspecialisten werkzaam bij gemeente Someren tot stand gekomen. De vragen zijn per domein beantwoord (Bouwen, Ruimtelijke Ordening en Erfgoed, Milieu, Algemene Plaatselijke Verordening, Alcoholwet en Evenementen). Het domein ‘Brandveiligheid’ is in regionaal verband door de VRBZO uitgevoerd en het domein ‘Milieu’ is uitgevoerd door de ODZOB en maakt geen onderdeel uit van deze U&HS. In bijlage 5 ‘Handleiding Risicoanalyse‘ is een toelichting opgenomen van de uitgevoerde risicoanalyse, waarin nader wordt ingegaan op de gebruikte methode, de begrippen en de wijze waarop aan deze begrippen getalsmatig waarden zijn toegekend. Een weergave van de uitkomsten van de ingevulde risicomatrix voor de domeinen is opgenomen in bijlage 6 ‘Uitkomsten Risicoanalyse’. Voor ‘Milieu’ is binnen de provincie Noord-Brabant een regionale risicoanalyse voor de basistaken (milieutaken) uitgevoerd. Bij de actualisering van het beleid wordt deze als bijlage bij dit beleid toegevoegd en sluit de gemeente Someren hierbij aan.
4.2.1 Domein Bouwen Binnen onze gemeente doen zich diverse overtredingen voor op het gebied van bouwen. De meest relevante overtredingen zijn: 1.
Het in gebruik hebben van een gebouw in strijd met constructieve eisen van maatschappelijke gebouwen, kinderdagverblijven, scholen, zorg en sport: 2. Veroorzaken woonoverlast (vervuilde woningen) 3. Illegaal huisvesten van arbeidsmigranten De komende jaren gaan we hier op de volgende manier aandacht aan geven: Ad 1) Door intensief toezicht te houden op uitvoering van vergunningen betreffende de genoemde categorieën. Zowel tijdens de bouwfase, als bij/na de oplevering. Daarbij is dan specifieke aandacht voor constructieve- en brandveiligheidsaspecten. Ad 2) Woningen kunnen soms zwaar vervuild zijn of volgestopt worden met spullen. Deze vervuiling veroorzaakt stankoverlast en trekt ongedierte aan. Bovendien kan er sprake zijn van brandgevaar. In sommige gevallen is de verzameling het gevolg van psychische problemen van de bewoner van de woning. Zo kan het obsessief verzamelen van spullen soms als ‘hoarding disorder‘ worden aangemerkt. Veelal proberen wij in samenwerking met (bemoei)zorg dit aan te pakken. Soms is echter ook de inzet van zwaardere instrumenten nodig. Deze laatste stap zetten we nog te weinig. We zijn voornemens in deze beleidsperiode de probleemgevallen aan te pakken en door te pakken. Ad 3) Hiervoor is een apart project met apart beleid beschreven in onze gemeente (Beleid huisvesting arbeidsmigranten 2020).
Het heeft ook de komende jaren de aandacht met oog voor regionale en landelijke ontwikkelingen. We voeren de controles conform het beleid uit en evalueren dit beleid.
4.2.2 Domein Ruimtelijke Ordening en Erfgoed Binnen de gemeente doen zich diverse overtredingen voor op het gebied van ruimtelijke ordening. De meest relevante overtredingen worden hieronder benoemd met daarbij de activiteiten die de gemeente Someren de komende beleidsperiode aandacht gaat geven: 1. Gebruik in strijd met omgevingsplan bij landschappelijke inpassing/ruimtelijke kwaliteitsverbetering 2. Illegaal bouwen in strijd met het omgevingsplan
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
23
De komende jaren gaan we hier op de volgende manier aandacht aan geven: Ad 1) Er wordt in totaliteit gekeken naar strijd met het omgevingsplan. Dat kan gaan over gebruik, maar ook over landschappelijke inpassing / sloop ect. In een aantal gevallen verbindt het gemeentebestuur aan vergunningen eisen die tot doel hebben zorg te dragen voor een goede landschappelijke inpassing. Naleving van die voorwaarden vraagt aandacht. Door middel van gebiedsgericht toezicht worden hierop actief controles uitgevoerd. Ad 2) De toezichthouders hebben naast het controleren van verleende vergunningen ook een belangrijke taak bij het actief opsporen van illegale bouwwerken en activiteiten. Vaak wordt daarbij geacteerd naar aanleiding van klachten, meldingen of een formeel verzoek om handhaving. Daarnaast worden ook constateringen gedaan door de toezichthouder zelf. Dit kan bijvoorbeeld illegaal gebruik of strijdigheid met de regels voor bestaande bouw of vergunningsvrij bouwen betreffen. Bij geconstateerde overtredingen hebben gemeenten een beginselplicht tot handhaven.
4.2.3 Domein Milieu De taken van dit domein worden opgepakt door de ODZOB. Hierover wordt de gemeente nu nog separaat geïnformeerd. De hoogste risico's voor onze gemeente staan in het ROK opgenomen in de tabellen.
4.2.4 Domein Algemene Plaatselijke Verordening, Alcoholwet en Evenementen Binnen de gemeente Someren doen zich diverse overtredingen voor op het gebied van APV, Alcoholwet en evenementen, zoals: APV, de hoogste risico's: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Plaatsen van een voorwerp (o.a. vuilcontainers) op de openbare weg Vervuilde openbare weg (hondenpoep, wildplas en zwerfafval) Illegaal stoken/ open vuur/ houtkachels Illegale opslag van voertuigen, vaartuigen, mest en afval Loslopende honden (aanlijnplicht) en hondenpoep opruimen Parkeerexcessen Geluidshinder (o.a. apparatuur)
De komende jaren gaan we hier op de volgende manier aandacht aan geven: Het werk van de boa’s kenmerkt zich momenteel door melding- en wijkgericht toezicht. Melding gericht toezicht ziet op het oppakken en afhandelen van binnengekomen meldingen, klachten en/of signalen. Het toezicht is reactief. Wijkgericht toezicht ziet op het surveilleren en zichtbaar zijn in de wijken (kernen) en heeft een preventief karakter. Voor iedere kern zijn vaste boa’s het aanspreekpunt. Vanwege het uitgebreide takenpakket en het toenemende aantal meldingen is de druk op de inzet van de boa’s groot. Hierdoor worden de dagelijkse werkzaamheden van de boa’s voor een groot deel bepaald door de ‘waan van de dag’. Dit heeft effect op (de frequentie van) de preventieve surveillance in de wijken. Om hier een betere balans in aan te brengen gaan we, naast melding- en wijkgericht toezicht, bewegen naar risicogericht toezicht. In plaats van te acteren op iedere losse melding of klacht, wordt er door middel van (frequente) acties capaciteit ingezet op de risico’s in een specifiek(e) wijk, kern of gebied. Dit betekent niet dat bepaalde werkzaamheden niet meer worden gedaan, het betekent dat het werk ‘anders’ wordt gedaan. Door het preventieve karakter wordt ook het naleefgedrag bevorderd.
Uitvoerings- en handhavingsstrategie gemeente Someren
24
Om te bepalen waarvoor en wanneer de boa’s in een specifiek(e) wijk, dorp of gebied moeten zijn, werken zij: ➢ Informatiegestuurd. Dit houdt in dat de boa’s (preventief) ingezet worden daar waar het, op basis van verzamelde data, nodig is. Als wij in staat zijn om de verzamelde data goed te interpreteren kunnen wij de klant (de inwoners, bedrijven, organisaties) volledig centraal stellen en de boa’s effectiever op straat inzetten. De informatie is afkomstig van (1) in het verleden afgedane en (2) nieuw ingediende meldingen en klachten, (3) signalen van interne en externe partners en (4) eigen constateringen. ➢ Risicogestuurd. Naast de beleving van de inwoner en de signalen uit het veld wordt de inzet van de boa’s ook gebaseerd op bestuurlijke speerpunten en het (omgevings)risico als er niet handhavend wordt opgetreden. Door het uitgebreide takenpakket, het uitgestrekte werkterrein en het gegeven dat wij niet beschikken over oneindige handhavings- en toezichtscapaciteit, is het maken van keuzes over de inzet van de boa’s onvermijdelijk. Het is daarom belangrijk en geoorloofd om het werk te prioriteren. Door middel van beschikbare data en een risicoafweging worden gekozen prioriteiten verantwoord en transparant gemaakt. Het gedrag van mensen laat zich echter niet sturen.