Bijlage 4 A Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 -rapportage BMC (geanonimiseerd)

YACHT

GROUP

Programmering Bedrijventerreinen Vraaggericht

Someren

ES

pd

Sub-regio

De

samenwerken

bind Waterpoort

van

de

De

Peel

in N

GemeendBbeurme

Peel aan

2020

een

passend

aanbod

ë

gemene camere

nii

theknend

h

ten

Peel

BMC 9

april

2020

Drs. (geanonimiseerd) SC Projectnummer: Vertrouwelijk Status: Concept conform afspraken Classificatie:

BMC Advies B.V. 52 00 P.O. box 490 3800

AL

B.O.

E.Z.

De

Peel

9

april

2020 Databankweg

26DT +31 (0)33 496 32078667 3821 AL Amersfoort www.bmc.nl IBAN NL91ABNA0504035754 KVK

Amersfoort BTW

NL80.86.63.598

B.01

Inhoud Inleiding

4

Leeswijzer

4

Afsprakenkader

5

Samenwerking in 1 loket De Peel

5

Programmering

5

Vervolgstappen

6

Deel 1: Samenwerken in 1 loket De Peel 1. 1

Urgentie

7 8

1. 2 Bestuurlijke visie en strategie De Peel

9

1. 3 Eisen provincie Noord-Brabant 1. 4 Twee sporen: lokale terreinen en regionaal bedrijventerrein

9 10

1. 5 Positie Helmond en opgave regionaal bedrijventerrein

11

1. 6 Onderzoek regionaal terrein

11

1. 7 Samenwerken als één organisatie

11

1. 8 Organisatie en werkwijze in 1 loket De Peel

13

1. 9 Stoplichtmodel

16

1. 10 Vraaggericht ontwikkelen 1. 11 Vraaggericht plannen en ontwikkelen

17

Deel 2: Programmeringsafspraken

18 20

2. 1 Kwantitatieve programmeringsvraag lokale terreinen

21

2. 3 Kwantitatieve programmering regionaal bedrijventerrein

23

2. 4 Regionale sturing op kwaliteit en kwantiteit 2. 5 Kwalitatieve programmeringsafspraken

25

2/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

26

Deel 3: Analyse

27

Vraag , aanbod en matching

28

Werkwijze

28

Hoofdstuk 3

Vraag naar bedrijventerreinen 3. 1 De economie van de Peel

29

3. 2 Kwantitatieve vraag

30

3. 3 Kwalitatieve vraag

32

3. 4 Vervangingsvraag: kwalitatief en kwantitatief

35

3. 5 Conclusies vraagontwikkeling

35

Hoofdstuk 4 Aanbod van bedrijventerreinen 4. 1 Formeel en werkelijk aanbod

29

37 37

4. 2 Overzicht aantal ha zachte plannen

37

4. 3 Aanbod uit leegstand

38

4. 4 Aanbod situatie harde en zachte plannen per gemeente

39

4. 5 Conclusie aanbod

47

Hoofdstuk 5

Confrontatie vraag en aanbod

48

5. 1 Kwantitatieve match

48

5. 2 Kwalitatieve match

48

5. 3 Conclusie match vraag en aanbod

49

Bijlagen

51

Dit document is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

3/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Inleiding Binnen de regio Zuidoost Brabant vormen de gemeenten Asten , Deurne , GemertBakel , Helmond , Laarbeek en Someren samen sub-regio De Peel. Deze Peelgemeenten hebben met elkaar afspraken gemaakt over de programmering en sturing van de ontwikkeling van bedrijventerreinen in de periode tot 2030. Dit betreft zowel lokale bedrijventerreinen als regionale bedrijventerreinen. De gemeente Helmond maakt de afspraken over de programmering van bedrijventerreinen in beginsel in het SGE. Tegelijkertijd staat Helmond ook met één been in De Peel en bestaat er de noodzaak en de ambitie om te komen tot een regionaal bedrijventerrein. De programmering van dit regionaal bedrijventerrein wordt binnen beide subregio’s afgestemd. De zes gemeenten hebben in ruim een jaar tijd met elkaar afspraken gemaakt over de samenwerking en de programmering. Met deze afspraken voorzien de Peelgemeenten het bedrijfsleven van een passend aanbod van bedrijventerreinen , waarmee de regionale economie versterkt wordt. De afspraken over de vraaggerichte programmering vanuit 1 loket De Peel vormen de ruggengraat van de samenwerking. De monitoring van vraag en aanbod en het – in samenwerking - optimaal matchen van vraag en aanbod vanuit het 1 loket model biedt gemeenten en bedrijfsleven de beste garantie om op korte en op lange termijn in een passend aanbod van bedrijventerreinen te kunnen blijven voorzien.

Leeswijzer Deze rapportage is opgebouwd uit een beknopt afsprakenkader en drie inhoudelijke delen: Deel 1: Samenwerken in 1 loket De Peel Deel 2: Programmeringsafspraken Deel 3: Analyse Deel 1 gaat in op nut en noodzaak van samenwerken , de uitwerking van het sturingsmodel en de toepassing van het stoplichtmodel. In deel 2 is de programmering uitgewerkt zodat duidelijk is hoeveel hectaren bedrijventerrein er op welke locatie wordt ontwikkeld en met welk kwaliteitsprofiel. Deel 3 beschrijft de analyse van vraag- en aanbod en de matching hiervan en vormt de onderbouwing van de programmeringsafspraken.

4/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Afsprakenkader Samenwerking in 1 loket De Peel De Peelgemeenten werken vanaf 2020 met elkaar samen vanuit 1 loket De Peel. Hiervoor wordt een monitoringsysteem ingericht zodat de gemeente beschikken over een actueel inzicht in vraag en aanbod van bedrijventerreinen. Vanuit het gezamenlijke loket worden vraag en aanbod zo goed mogelijk gekoppeld. Daarbij worden bedrijven met een omvang van meer dan 5. 000 m2 zo veel mogelijk naar regionale bedrijventerrein begeleid. Twee keer per jaar wordt op basis van de actuele vraagontwikkeling middels het stoplichtmodel gestuurd op het tijdig opof afschalen van de programmering. Gemeenten ontwikkelen bedrijventerreinen in kleine beheersbare deelgebieden op basis van een slimme ontwikkelstrategie en gebruik makend van de planologische instrumenten in de nieuwe Omgevingswet.

Programmering De Peelgemeenten (exclusief Helmond) hebben de volgende programmeringsafspraken gemaakt , waarbij in totaal ruim 20 hectare nieuw bedrijventerrein ontwikkeld mag worden. Gemeente

Asten Deurne Gemert-Bakel Laarbeek Someren Totaal

Actuele vraag

Actueel aanbod

Programmering 2020-2030

4 66, 55, 6 8 301 ,

-15, 86, 54, 91, 1 226,

78, 40, 25, 0 60, 203,

Totaal aanbod 2020-2030

63, 126, 79, 91, 7 429,

Naast de lokale terreinen zet De Peel in op de ontwikkeling van een of twee regionaal terreinen met een totale omvang van 50 tot 70 ha. Deze regionale terreinen zijn complementair aan de lokale bedrijventerreinen.

5/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Vervolgstappen Op 9 april 2020 hebben de portefeuillehouders in het sub-regionaal overleg EZ De Peel ingestemd met de voorliggende concept rapportage. Na besluitvorming in de zes colleges van burgemeester en wethouders worden deze afspraken afgestemd met de andere subregio’s binnen Zuidoost Brabant en aansluitend ter consultatie voorgelegd aan een vertegenwoordiging van de zes gemeenteraden. Vervolgens wordt de definitieve rapportage ter besluitvorming voorgelegd aan de zes colleges en worden de afspraken vastgesteld in het Regionaal Ruimtelijk Overleg (RRO) tijdens de Ontwikkeldag in juni 2020. Tot slot worden deze programmeringsafspraken ter besluitvorming voorgelegd aan de zes gemeenteraden. Uitvoeringsagenda Na vaststelling van de programmeringsafspraken in de gemeenteraden - naar verwachting in augustus of september 2020 - wordt het 1 loket sturingsmodel voor De Peel uitgewerkt en geïmplementeerd in de betrokken organisaties. Afspraak is dat deze nieuwe werkwijze al per direct in het dagelijks handelen van de gemeenten wordt toegepast , maar uiterlijk 1 januari 2021 volledig is geïmplementeerd. Ter begeleiding van dit proces wordt (tijdelijk) een onafhankelijke secretaris aangesteld. De gemeenten Asten en Someren zijn uitverkocht maar sorteren ondertussen voor op de voorliggende afspraken.

Zij willen zo snel mogelijk aan de lokale vraag van het bedrijfsleven voldoen en starten hiervoor - zo snel mogelijk na vaststelling van de afspraken – de benodigde planologische procedures. Het onderzoek naar de ontwikkeling van een of twee regionale terreinen geeft in de loop van 2020 inzicht in geschikte locaties , de ontwikkelstrategie en de rol- en taakverdeling van de Peelgemeenten. Vanuit de nieuwe samenwerking monitoren de Peelgemeenten met elkaar de gevolgen van de coronacrisis en vertalen dit waar nodig in maatregelen voor bestaande bedrijventerreinen en de programmering van nieuwe terreinen. De Peelgemeenten werken in Q3 en Q4 2020 de kwaliteitsprofielen uit van hun bestaande aanbod en het geprogrammeerde aanbod. Tegelijkertijd gaan de Peelgemeenten met elkaar aan de slag met de vertaling de afspraken van 19 december 2019 inzake de regionale sturing op kwaliteit , waaronder de vertaling van de regionale energiestrategie (RES) in de bedrijventerreinenprogrammering. Het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet sluit goed aan bij de nieuwe werkwijze van vraaggerichte programmering van bedrijventerreinen. Dit instrumentarium is echter nog niet beschikbaar. Daarom wordt in het tweede kwartaal van 2020 met de uitwerking hiervan gestart.

6/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Deel 1: Samenwerken

in 1 loket De Peel

7/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Urgentie 1. 1 De zes Peelgemeenten hebben in de periode april 2019 april 2020 afspraken gemaakt om met elkaar samen te werken aan een passend aanbod van bedrijventerreinen in De Peel. Deze afspraken zijn noodzakelijk omdat de provincie Noord-Brabant alleen medewerking aan de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen verleent als deze programmeringsafspraken – conform de Provinciale Verordening Ruimte - bestuurlijk zijn vastgelegd in het Regionaal Ruimtelijk Overleg (RRO) dat twee keer per jaar plaatsvindt op de Ontwikkeldag Zuidoost Brabant. De afgelopen jaren ontbrak de urgentie om tot nieuwe programmeringsafspraken te komen. Alle gemeenten hadden nog voldoende bedrijventerreinen om aan de vraag te voldoen. Deze situatie veranderde in de loop van 2018 en leidde begin 2019 tot de bestuurlijke afspraak om tot nieuwe programmeringsafspraken te komen. De urgentie werd veroorzaakt door de volgende factoren: 1.

Het bedrijfsleven vraagt om een passend aanbod (kwaliteit , locatie , omvang) van terreinen in sub-regio De Peel om snel te kunnen schakelen voor bedrijven die op zoek zijn naar een nieuwe locatie. In de huidige situatie worden sommige locaties onvoldoende benut doordat de ligging of kwaliteit niet aansluit bij de vraag en zijn er terreinen waar een uitbreidingsvraag is , maar er niet of nauwelijks nog aanbod is.

2.

Someren en Asten zijn bijna uitverkocht en beschikken niet meer over voldoende aanbod van lokale bedrijventerreinen om aan de vraag vanuit het bedrijfsleven te voldoen.

3.

Deurne , Laarbeek en Gemert-Bakel verwachten binnen de termijn tot 2030 nog aanvullende terreinen te moeten ontwikkelen om aan de vraag te voldoen.

4.

Helmond heeft de Peelgemeenten gevraagd om medewerking voor het ontwikkelen van een regionaal bedrijventerrein van 60 ha ter vervanging van het binnen het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) afgesproken regionale bedrijventerrein Zuidoost Brabant - Oost (BZOB-oost) , waarvoor in Helmond op dit moment geen maatschappelijk haalbare locatie beschikbaar is.

8/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

1. 2 Bestuurlijke visie en strategie De Peel De zes gemeenten zijn met elkaar de samenwerking aangegaan om tot nieuwe programmeringsafspraken te komen inclusief bijbehorend sturingsmodel. Het doel van de Peelgemeenten is het versterken van de regionale economie door het gezamenlijk accommoderen van de vraag van het bedrijfsleven naar bedrijventerreinen. Hierbij is de volgende missie , visie en strategie geformuleerd. Missie Sterke en robuuste lokale en regionale economie en arbeidsmarkt borgen. Visie Bedrijfsleven optimaal faciliteren in hun vraag naar goede locaties , kavels en huisvesting. Strategie Samenwerken en samen sturen op een passend aanbod van lokale en regionale bedrijventerreinen door voldoende planologisch perspectief te bieden voor de Peelgemeenten. 1. 3 Eisen provincie Noord-Brabant De provincie Noord-Brabant heeft de volgende eisen gesteld aan de totstandkoming van de programmeringsafspraken: • • •

Afstemming binnen sub-regio De Peel. Afstemmen visie en strategie en vervolgstappen met provincie Afstemming binnen de regio Zuidoost Brabant (tussen de 4 sub-regio’s).

De provincie heeft daarbij de volgende inhoudelijke richtlijnen meegegeven: • • • • •

Vraaggericht ontwikkelen van bedrijventerreinen (passend aanbod). Kwantitatieve en kwalitatieve duiding van programma (profilering). Planologisch flexibel ontwikkelen. Benut de ruimte zorgvuldig , voorkom overprogrammering. Inzicht in actuele situatie van vraag en aanbod , gezamenlijke monitoring en afstemming bij ontwikkeling en uitgifte.

In opdracht van de provincie heeft adviesbureau Stec Groep de ‘Prognose bedrijventerreinen en kantoren Noord-Brabant’ opgesteld d. d. 30 november 2018. Deze prognose geeft inzicht in de ontwikkeling van de vraag naar bedrijventerreinen in Zuidoost Brabant. De provincie heeft de subregio’s in Zuidoost Brabant gevraagd deze prognose als richtlijn te hanteren voor de uitwerking van de programmeringsafspraken.

9/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

1. 4 Twee sporen: lokale terreinen en regionaal bedrijventerrein De Peelgemeenten vinden de beschikbaarheid en de nabijheid van een regionaal terrein voor het lokale bedrijfsleven van groot belang is. Zodra bedrijven op een lokaal terrein onvoldoende ruimte hebben om verder te groeien , moeten zij in de gelegenheid zijn te verhuizen naar een regionaal terrein , zonder dat daarbij de woon-werk afstand voor werknemers te groot wordt. Bovendien is het vanuit oogpunt van goede ruimtelijke ordening en kwaliteit van het landschap ook van belang om grootschalige bedrijven te clusteren op regionale terreinen en niet aan de randen van kleine kernen. De Peelgemeenten en Helmond onderkennen het gezamenlijke belang voor het regionaal terrein om daarmee vraaggericht een complementair aanbod van bedrijventerreinen te bieden. Daarmee is sprake van programmering en ontwikkeling van terreinen over twee sporen: regionale en lokale terreinen. Uitgangspunten lokale bedrijventerreinen: • • • • • • • • • • •

Lokale bedrijventerreinen zijn relatief klein van schaal en hoofdzakelijk gericht op het lokale bedrijfsleven < 5. 000 m2. Gemeenten ontwikkelen de lokale terreinen vraaggericht binnen de programmeringsruimte en de lokale mogelijkheden en ambities. Gericht op de sectoren MKB en industrie. Bedrijven hebben een sterke lokale binding. Hoofdzakelijk milieucategorie 2 t/m 4. Goede bereikbaarheid. Leisure onder voorwaarden.1 Beschikbare ontwikkelruimte en vraag gezamenlijk monitoren. Gezamenlijk sturen op fasering en ontwikkelruimte (stoplichtmodel). Aanhakend en inspelend op de kwalitatieve opgaven zoals circulariteit , klimaatadaptatie , mobiliteit , etc. (‘modern werklandschap’). Locatiekeuze en uitgifte is verantwoordelijkheid van individuele gemeente.

Uitgangspunten regionale bedrijventerreinen: • •

• • • • • •

Gericht op de regionale vraag vanuit SGE en De Peel en daarbuiten. Zowel bedoeld voor lokale bedrijven die doorgroeien vanuit lokale bedrijventerreinen en locaties in De Peel , als voor bedrijven uit het SGE en bedrijven van buiten de regio Zuidoost. Regionale terreinen zijn bedoeld voor vestiging van bedrijven groter dan 5. 000 m2 met het werkmilieu functioneel grootschalig. Geen plek voor grote logistieke bedrijven , tenzij ze onderdeel zijn van het economisch ecosysteem van het SGE – De Peel. Optimale bereikbaarheid. Aanhakend en inspelend op de kwalitatieve opgaven zoals circulariteit , klimaatadaptatie , mobiliteit , etc. (‘modern werklandschap’). Eén of twee terreinen in De Peel. Totale netto omvang 50-70 ha , met ruimte voor toekomstige uitbreiding.

1 De Peelgemeenten werken deze voorwaarden uit voor 1 januari 2021 en leggen deze ter besluitvorming voor in het RRO van december 2020.

10/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

1. 5 Positie Helmond en opgave regionaal bedrijventerrein De gemeente Helmond maakt de afspraken over de programmering van bedrijventerreinen in beginsel in het SGE. Tegelijkertijd staat Helmond ook met één been in De Peel en bestaat er de noodzaak en de ambitie om te komen tot een regionaal bedrijventerrein. De programmering van dit regionaal bedrijventerrein wordt binnen beide subregio’s afgestemd. Realisatie van dit regionale terrein heeft immers invloed op vraag en aanbod in De Peel en SGE. Daarna wordt de programmering ook binnen Zuidoost Brabant afgestemd. 1. 6 Onderzoek regionaal terrein In december 2019 is voor de ontwikkeling van een regionaal terrein opdracht gegeven een locatiekeuze onderzoek uit te voeren en om de gewenste samenwerkingsvorm te duiden. De opdracht luidt op hoofdlijnen als volgt: 1. 2. 3. 4.

Het in kaart brengen van een of meerdere zoekgebieden Totale initiële omvang van totaal circa 150 ha bruto , voor 50-70 ha uitgeefbare grond (netto) plus eventuele bijkomende functies en ruimte voor uitbreiding op lange termijn. Kwaliteitseisen zoals: goede bereikbaarheid voor logistiek en werknemers , strategische ligging t. o. v. o. a. Brainport , Noordoost Brabant en Greenport Venlo , rekening houdend met opbouw en inrichting van het landschap. Organisatie- en verdienmodel.

De uitkomst van dit onderzoek is ten tijde van het opstellen van dit rapport nog niet bekend. Daarbij staat de mogelijkheid open voor alle Peelgemeenten om te participeren in de ontwikkeling. De uitgifte van kavels op het nieuwe regionaal terrein vindt ook gecoördineerd plaats vanuit het 1 loket systeem waarbij afstemming en/of samenwerking moet plaatsvinden tussen 1 loket De Peel en 1 loket SGE. 1. 7 Samenwerken als één organisatie Om goed met elkaar te kunnen samenwerken en te kunnen sturen op een passend aanbod van bedrijventerreinen , zowel lokale als regionale terreinen , is een ander sturings- en samenwerkingsmodel nodig. Hiervoor zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd en in juni 2019 vastgesteld door alle zes colleges: 1. 2. 3. 4. 5.

De zes gemeenten werken met elkaar samen als één organisatie. De samenwerking is gericht op matching van vraag en aanbod binnen het totale grondgebied van de zes Peelgemeenten door middel van 1 loket De Peel , inclusief gezamenlijke monitoring van vraag en aanbod. Ontwikkelruimte voor nieuwe terreinen wordt vastgelegd in programmeringsafspraken op basis van het stoplichtmodel. Elke gemeente heeft voldoende planologisch perspectief. Uitwerking van programmeringsafspraken naar feitelijke ontwikkeling en uitgifte van lokale terreinen is de verantwoordelijkheid van individuele gemeenten. Uitwerking van het regionale terrein is een gezamenlijke opgave.

6.

Er vindt afstemming plaats binnen de regio Zuidoost Brabant.

Hieronder worden deze uitgangspunten nader toegelicht.

11/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Samenwerken als één organisatie De zes gemeenten geven als één organisatie gezamenlijk sturing aan de programmering van het aanbod van bedrijventerreinen in de regio. Dit betekent dat alle zes gemeenten zich committeren aan de programmeringsafspraken , het sturingsmodel en de bijbehorende werkwijze. Sturing vindt plaats binnen het sub-regionaal overleg EZ De Peel (bestuurlijk en ambtelijk). Per toerbeurt wordt jaarlijks een bestuurlijk en een ambtelijk trekker aangewezen om leiding te geven aan de samenwerking. Matching vraag en aanbod op basis van het 1 loket principe De sturing is gericht op de matching van vraag en aanbod binnen het totale grondgebied van de zes Peelgemeenten op basis van het 1 loket principe. Daarbij staat het belang van het bedrijfsleven en de regionale economie voorop en niet de verkoop van kavels binnen de eigen gemeente. Door goede samenwerking en een actueel overzicht van vraag en aanbod wordt het bedrijfsleven optimaal geholpen aan een passende locatie. Vraag en aanbod worden per gemeente eenduidig gemonitord en gebundeld in een digitaal monitoringssysteem. Nieuwe vragen en wijzigingen in het aanbod worden door elke gemeente uiterlijk binnen twee weken in het systeem geactualiseerd. Programmeringsafspraken De ontwikkelruimte voor nieuwe lokale bedrijventerreinen is vastgelegd in de programmeringsafspraken (zie deel 2 van dit document).

Deze afspraken geven de zes gemeenten duidelijkheid over welke terreinen in ontwikkeling genomen kunnen worden (groen) , welke terreinen op een later moment kunnen worden ontwikkeld (oranje) en welke terreinen in principe niet ontwikkeld worden of uit de voorraad worden gehaald (rood). De programmeringsafspraken worden continu gemonitord en kunnen twee keer per jaar worden bijgesteld door besluitvorming in het sub-regionaal overleg EZ De Peel (bestuurlijk) en borging in het RRO op de Ontwikkeldagen. Planologisch perspectief Elke gemeente beschikt over voldoende direct uitgeefbare grond om in de vraag te voorzien (groen) en over voldoende planologische voorraad (oranje) , zodat adaptief en vraaggericht kan worden gestuurd op het activeren en deactiveren van aanbod. Uitwerking is lokale verantwoordelijkheid De locatiekeuze , de planologische vertaling hiervan in bestemmingsplannen , de productie van de terreinen (verwerving , planontwikkeling , bouw- en woonrijp maken) en de uitgifte is de verantwoordelijkheid van de individuele gemeente. Voorwaarde is dat de ontwikkeling van het bedrijventerrein past binnen de vastgestelde programmeringsafspraken van de Peelgemeenten. Afstemming binnen Zuidoost Brabant De programmering van bedrijventerreinen , de evaluatie en bijstelling van de programmering wordt afgestemd binnen de regio Zuidoost Brabant.

Dit betekent dat afstemming plaatsvindt in het ambtelijk overleg en dat waar nodig keuzes worden gemaakt in het bestuurlijk overleg van de bestuurlijk trekkers voor de bedrijventerreinen programmering.

12/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

1. 8 Organisatie en werkwijze in 1 loket De Peel De Peelgemeenten willen vraag en aanbod van bedrijventerreinen afstemmen – lokaal en regionaal - waarbij het uitgangspunt is dat bedrijven behouden blijven voor de arbeidsmarktregio en het juiste bedrijf op de juiste plaats belandt. Daarom is besloten met elkaar samen te werken op basis van een 1 loket systeem. Dit betekent: 1. 2. 3.

Monitoren van vraag en aanbod in 1 systeem. Matchen van vraag en aanbod vanuit 1 systeem en 1 organisatie. Sturen op passend aanbod: input voor actualiseren programmeringsafspraken.

Deze 1 loket werkwijze wordt praktisch ingevuld door de ambtelijke werkgroep Economie De Peel verantwoordelijk te maken voor het inrichten van de monitor voor vraag en aanbod en het actueel houden van de monitor. Desgewenst kan een onafhankelijke procesregisseur worden ingeschakeld om deze werkwijze te implementeren. Besluitvorming over matching vindt plaats in de ambtelijke werkgroep Economie De Peel. De ambtelijke werkgroep EZ De Peel adviseert het bestuurlijk overleg EZ De Peel bij complexe vraagstukken voor matching en over de actualisering van de programmeringsafspraken. Monitoren Tijdens de totstandkoming van deze programmeringsafspraken zijn vraag en aanbod in beeld gebracht. Voor het functioneren van het sturingsmodel en de werkwijze in het 1 loket systeem wordt - na vaststelling van de programmeringsafspraken - een monitor ingericht waarin vraag en aanbod doorlopend geactualiseerd en eenduidige geregistreerd worden. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij vergelijkbare systemen in de regio (o. a. 1 loket SGE). Matchen Het 1 loket systeem is gericht op het begeleiden (matchen) van bedrijven naar een passend aanbod van een vestigingslocatie (kavel of leegstaand vastgoed). Een passend aanbod betekent: vraaggericht het kavel of pand aanbieden dat het beste bij de vraag van het bedrijf past.

Het belang van het bedrijf staat daarbij voorop , het belang van de gemeente (verkoop kavel) is ondergeschikt. Bij het matchen van vraag en aanbod wordt onderscheid gemaakt tussen kavels groter/kleiner dan 5. 000 m2. Bedrijven met een vraag naar een kavel groter dan 5. 000 m2 worden in principe doorgeleid naar een regionaal terrein in regio De Peel of Zuidoost. Tenzij sprake is van één of meerdere van onderstaande punten: •

•

Er is geen kavel op een regionaal bedrijventerrein beschikbaar dat voldoet aan de wensen van de onderneming (zoals oppervlakte , bouwhoogte , milieucategorie , ontsluiting); Er is sprake van verhuizing en/of uitbreiding van een bedrijf binnen de gemeente.

Dergelijke uitzonderingen worden dan met een advies van het ambtelijk overleg EZ De Peel ter besluitvorming voorgelegd aan het bestuurlijk overleg EZ De Peel.

13/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

In deze gevallen wordt vanuit de samenwerking in 1 loket De Peel gezocht naar een maatwerkoplossing en wordt voorkomen dat bedrijven voor een lokale maatwerkoplossing gaan ‘shoppen’ bij de individuele gemeenten. Bij het doorgeleiden van bedrijven met een ruimtevraag groter dan 5. 000 m2 naar een regionaal bedrijventerrein in De Peel of naar bedrijventerreinen in de regio Zuidoost , moet rekening gehouden worden met het gegeven dat er op korte termijn nog geen regionaal bedrijventerrein is. Deze ontwikkeling neemt naar verwachting circa 5 tot 7 jaar in beslag. Op een termijn van circa twee jaar biedt bedrijventerrein Varenschut Noord wel een mogelijkheid voor vestiging van dergelijke bedrijven. Sturen Door in de dagelijkse praktijk bedrijven te helpen met de beste match voor een kavel of bedrijfshuisvesting , wordt het bedrijfsleven - bij voldoende aanbod – optimaal gefaciliteerd. Op basis van de monitor kan tijdig gestuurd worden op het bijstellen van de programmering door terreinen op groen te zetten om in de vraag te kunnen blijven voorzien of door terreinen op oranje of rood te zetten als blijkt dat de vraag achterblijft bij het aanbod. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat alle Peelgemeenten voor de lokale vraag over voldoende aanbod moeten beschikken , maar ook niet over te veel voorraad moeten beschikken.

Op basis van de feitelijke uitgifte cijfers van de afgelopen jaren is hierbij een minimale voorraad van circa 3 hectare per gemeente vereist. Zodra deze grens in beeld komt , kan besloten worden een nieuw terrein of uitbreiding , die in de programmering op oranje staat , op groen te zetten. Uiteraard uitsluiten op basis van een goede onderbouwing op basis van actuele gegevens over de (lokale) vraag naar bedrijventerrein. Indien gemeenten terreinen van oranje op groen willen zetten , terwijl ze nog over voldoende voorraad beschikken , moeten gemeenten hetzelfde aantal ha in hun programma op oranje zetten en uit productie en/of verkoop halen. Hiervoor is wel een onderbouwing en besluitvorming nodig in het bestuurlijk overleg EZ De Peel , dit is geen autonome keuze. 1 Loket SGE Naast de regionale afspraken in De Peel worden de banden met het 1 loket van het Stedelijk Gebied Eindhoven aangehaald. Het doel moet zijn om bedrijven te behouden voor Zuidoost- Brabant. Mocht een bedrijf in De Peel niet kunnen landen , dan in ieder geval in Zuidoost- Brabant. Er zal dan contact worden opgenomen met het SGE maar ook met A2 gemeenten en/of De Kempen. Uiteraard is daarbij de verwachting dat dit ook omgekeerd gebeurt. Stappenplan Het stappenplan voor het behandelen van huisvestingsvraag/vestigingsvraag is vrijwel gelijk aan het stappenplan van het SGE.

Belangrijke toevoeging is dat bij binnenkomst van een vraag waarbij het bedrijf meteen aangeeft geen inzicht te willen hebben in het aanbod van De Peel , maar specifiek voor de desbetreffende gemeente kiest , de gemeente zich wel moet vergewissen of er niet toch een betere match elders in De Peel mogelijk is.

14/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

15/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

1. 9 Stoplichtmodel Binnen het sturingsmodel hebben de Peelgemeenten afgesproken het stoplichtmodel toe te passen voor de programmeringsafspraken , zoals dit ook gebruikelijk is in de rest van Zuidoost Brabant. Dit betekent het volgende: Groen Terreinen die op groen staan kunnen zonder verdere afstemming worden ontwikkeld en uitgegeven naar gelang de behoefte van de markt. Deze terreinen worden beschouwd als ‘goedgekeurde voorraad’. Groene terreinen kunnen zowel terreinen zijn die al planologisch hard zijn (vigerend bestemmingsplan) als terreinen waarvoor nog een planologische procedure moet worden doorlopen. Oranje Terreinen die op oranje staan mogen nog niet worden ontwikkeld en uitgegeven. Dit zijn terreinen die op basis van actuele prognose nog niet nodig zijn om in de vraag te voorzien , mede omdat de desbetreffende gemeente nog over voldoende voorraad beschikt. Rood Terreinen die op rood staan mogen niet ontwikkeld en uitgegeven worden. Dit betreft terreinen die lokaal wel in beeld zijn om op lange termijn te ontwikkelen , maar waarvoor op dit moment binnen de planningshorizon tot 2030 het niet realistisch wordt geacht dat deze terreinen nodig zijn om in de vraag te voorzien. Bij de toekomstige herijking van programmeringsafspraken is het denkbaar dat terreinen die op rood staan , verschuiven naar oranje en uiteindelijk naar groen.

Stoplichtmodel als sturingsinstrument De kleuren van het stoplichtmodel geven duidelijkheid in de programmeringsafspraken: rood gaat voorlopig zeker niet gebeuren (stop) , oranje kan mogelijk wel op termijn (nog heel even wachten) en bij groen gewoon doorgaan. Het stoplichtmodel is echter geen statisch instrument. Net als in het verkeer wil niemand onnodig wachten voor een rood of oranje verkeerslicht. De sub-regio heeft daarom zelf de mogelijkheid om ‘het verkeer te regelen’. Het stoplichtmodel kan gezien worden als een dynamische verkeer regel installatie. In het geval van de bedrijventerreinenprogrammering betekent dit dat op basis van de actuele monitor van vraag en aanbod – door besluitvorming in het subregionaal overleg EZ en daaropvolgend goedkeuring in het RRO - de lichten op groen , oranje of rood kunnen worden gezet. Sturing in het sub-regionaal overleg EZ De Peel en het RRO Twee keer per jaar – ter voorbereiding op de Ontwikkeldagen – wordt in het ambtelijk overleg EZ De Peel beoordeeld of de afgesproken programmering (alle groene plannen) voor alle gemeenten nog steeds voldoende planologisch perspectief biedt. Als een gemeente minder dan 3 ha beschikbaar heeft dan heeft een gemeente onvoldoende perspectief en mag er – afhankelijk van de actuele vraagontwikkeling - maximaal 5 ha bij worden geprogrammeerd.

16/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Vervolgens wordt een concreet voorstel voor actualisering van de programmeringsafspraken ter besluitvorming voorgelegd aan het bestuurlijk overleg EZ De Peel. Daarna wordt de geactualiseerde programmering afgestemd binnen het ambtelijke en bestuurlijke regionale afstemmingsoverleg Zuidoost en vastgesteld in het RRO tijdens de Ontwikkeldag (juni of december). Pas daarna mogen de Peelgemeenten uitwerking geven aan de nieuwe programmeringsafspraken. Zolang De Peel vraaggericht werkt volgens het 1 loket sturingsmodel , wordt de besluitvorming in het RRO gezien als een formaliteit. De provincie kan in het RRO ‘ingrijpen’ door goedkeuring te onthouden , als blijkt dat de Peelgemeenten in de praktijk hun programmerings- en sturingsafspraken niet nakomen zoals vastgelegd in voorliggend document. Lange termijn prognoses In de voorliggende programmeringsafspraken is in belangrijke mate rekening gehouden met de prognoses van Stec Groep. Daarin is het scenario hoog afgerond op 50 ha - voor de periode 2018-2020 als ‘plafond’ gehanteerd. De Peelgemeenten willen ten alle tijden overprogrammering voorkomen. Daarnaast willen zij ook voorkomen dat zij in de jaarlijkse actualisering van de programmeringsafspraken afhankelijk zijn van nieuwe prognoses en scenario’s , zoals nu bij de totstandkoming van de voorliggende afspraken wel het geval is.

Een robuust sturingsmodel , met een betrouwbare monitor en een transparante samenwerking is niet afhankelijk van lange termijn prognoses maar zorgt ten alle tijden voor passend aanbod en voorkomt overprogrammering. De 50 ha die nu – mede op basis van de prognoses van Stec Groep – als bovengrens gehanteerd wordt , kan in de praktijk als te hoog of te laag worden ervaren. Als er – bijvoorbeeld als gevolg van de Corona Crisis - vraaguitval ontstaat , of als de vraag naar bedrijventerreinen toch hoger uitpakt dan nu wordt voorzien , kan de programmering hier tussentijds op worden aangepast. Lange termijn prognoses blijven uiteraard zinvol , maar zijn bij goede vraaggerichte sturing en programmering van relatief bescheiden aantallen ha , niet noodzakelijk. 1. 10 Vraaggericht ontwikkelen Het principe van vraaggericht ontwikkelen vormt de basis van de programmeringsafspraken. Dit betekent dat de gemeenten niet meer bedrijventerreinen ontwikkelen dan dat de markt vraagt. En er kritisch gekeken wordt aan welke vraag uit de markt wel en geen medewerking wordt verleend. Hiermee wordt overprogrammering , zoals in het verleden het geval was , voorkomen. Ook wordt voorkomen dat er een tekort aan bedrijventerreinen ontstaat of dat het aanbod kwalitatief niet goed past bij de vraag.

Omdat het programmeren , plannen , ontwikkelen en uitgeven van bedrijventerreinen een langdurig proces is , moet op tijd geanticipeerd worden op de vraag. Door toepassing van het monitoringssysteem en sturing binnen het 1 loket De Peel kan tijdig besloten worden nieuwe terreinen in ontwikkeling te nemen.

17/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

De Peelgemeenten hanteren de volgende uitgangspunten voor vraaggericht ontwikkelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Weet wat de vraag is en hoe deze zich ontwikkelt. Weet hoeveel tijd het kost om het aanbod te ontwikkelen gelet op de locatie specifiek kenmerken (verwerving , planologische procedures etc. ). Aanbod moet passen bij vraag: locatie , omvang , kwaliteit , bestemming , prijs , etc. Produceer niet te veel , maar ook niet te weinig. De eindgebruiker moet bekend zijn. Contracteer de vraag tijdig en lever op tijd.

De instrumenten voor vraaggericht ontwikkelen zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Monitoring vraag en aanbod: compleet , betrouwbaar , overzichtelijk. Programmering per gemeente , kern , locatie. Planning o. b. v. realistische procedure en productietijd. Productie van het aanbod van idee tot bestemmingsplan en kaveluitgifte. Marketing van het aanbod: zorg dat de markt weet wat De Peel te bieden heeft. Matching vraag en aanbod: actief sturen en (bege)leiden van de vraag naar de passende locatie.

De voorwaarden voor vraaggericht ontwikkelen zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Samenwerken in De Peel op basis van wederzijds vertrouwen en respect. Een goede en vooral door alle partners gedragen visie en strategie. Het gezamenlijke belang gaat voor het eigen belang. Duidelijke programmeringsafspraken. Een effectief sturingsmodel en een goede actuele monitor. Commitment en voldoende organisatorische capaciteit.

1. 11 Vraaggericht plannen en ontwikkelen De Peelgemeenten willen tijdig beschikken over nieuwe terreinen , zonder het risico te lopen dat er te weinig of te veel ontwikkeld wordt. Het is daarom noodzakelijk dat gemeenten hiervoor de juist ontwikkelstrategie hanteren. Deze ontwikkelstrategie bestaat uit een combinatie van: Ruimtelijke visie: Programmering: Fasering: Grondexploitatie: Planologie:

Gebiedsafbakening en kwalitatieve duiding van de ontwikkeling. Categorie bedrijven , kavelgrootte , aantal hectaren , etc. In hoeveel delen wordt het terrein gefaseerd ontwikkeld en uitgegeven. Welke investeringen zijn nodig voor verwerving , sanering boeren bedrijven , aanleg infrastructuur etc. Welke bestemmingswijziging is nodig en wordt de ontwikkeling in één of meerdere bestemmingsplannen juridisch geborgd.

18/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Dit vraagt om maatwerk in de juridische en ruimtelijke strategie: passend bij de lokale situatie (eigendomsverhoudingen , geografische afbakening gebied , verkavelingsplan etc). Op dit moment is het nog steeds mogelijk om gebruik te maken van instrumenten zoals de uitwerkingsbevoegdheid en wijzigingsbevoegdheid die de Wet ruimtelijke ordening biedt. Deze instrumenten verdwijnen echter met de komst van de nieuwe Omgevingswet. Aangezien deze wet op 1 januari 2021 van kracht wordt lijkt het niet praktisch om deze oude instrumenten nog toe te passen , ook niet als de invoering van de wet nog vertraging oploopt. Conform de nieuwe Omgevingswet is het van belang in de Omgevingsvisie de doelstellingen te borgen voor de ontwikkeling van bedrijventerreinen (werkgelegenheid , economie etc. ). Deze doelen vormen een kader bij het opstellen van het Omgevingsplan. Dit omgevingsplan biedt meer flexibiliteit dan een traditioneel bestemmingsplan om vraaggericht te ontwikkelen. Belangrijk aandachtspunt hierbij is het delegatiebesluit dat door de raad genomen kan worden om het college bevoegdheden te geven het Omgevingsplan (vraaggericht) te wijzigen.

Dit betekent dat - zodra er binnen het sturingsmodel van de bedrijventerreinenprogrammering wordt afgesproken een terrein van oranje op groen te zetten - de desbetreffende gemeente hier sneller in kan schakelen (vergelijkbaar met de huidige uitwerkingsbevoegdheid en wijzigingsbevoegdheid). Een andere optie is de crisis en herstelwet die op korte termijn een oplossing kan bieden , in Gemert-Bakel wordt dit toegepast in de proeftuin Elsendorp. Het is nog niet duidelijk hoe het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet precies kan worden toegepast. Wel is duidelijk dat dit nieuwe instrumentarium goed aansluit bij de nieuwe werkwijze van vraaggerichte programmering van bedrijventerreinen. In het tweede kwartaal van 2020 wordt met de uitwerking gestart.

19/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Deel 2: Programmeringsafspraken

20/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

In dit hoofdstuk zijn de programmeringsafspraken uitgewerkt. Op basis van deze afspraken kunnen de gemeenten gezamenlijk zorgen voor een passend aanbod van bedrijventerreinen in De Peel (kwantitatief en kwalitatief). 2. 1 Kwantitatieve programmeringsvraag lokale terreinen Op basis van de confrontatie van vraag en aanbod en de keuze van de peelgemeenten om uit te gaan van een maximale vraagprognose van 50 ha in de periode tot 2030 , is in de analyse van vraag en aanbod (zie hoofdstuk 5) duidelijk geworden dat er nog 274, ha ontwikkelruimte is. De Peelgemeenten hanteren als uitgangspunt dat alle gemeenten over voldoende passend aanbod moeten beschikken gericht op de vraag. Om binnen de prognose van 50 ha sturingsruimte te houden om mee te bewegen met de vraagontwikkeling , is afgesproken circa 5 ha van de ontwikkelruimte nu nog niet toe te wijzen. Dit betekent dat circa 227, ha geprogrammeerd kan worden als te ontwikkelen terreinen (groen). Bij de eerstvolgende herijking van de ontwikkeling van vraag en aanbod , kan besloten worden om uit deze 5 ha vrije ontwikkelruimte ha toe te wijzen aan een of meerdere gemeenten om voldoende aanbod te kunnen bieden. Als deze ontwikkelruimte is ingevuld wordt niet langer rekening gehouden met een lange termijn prognose , maar wordt invulling gegeven aan de vraaggerichte sturing conform de afspraken in deze rapportage.

Relatie regionaal terrein In het scenario hoog van Stec Groep is een deel van de prognose gekoppeld aan de vraag naar logistiek en handel en bedrijven groter dan 1 ha. De programmering van de lokale terreinen is gericht op bedrijven kleiner dan 1 ha. Deze programmering gaat uit van complementariteit van lokale en regionale terreinen. De uitwerking van de programmering van lokale terreinen is net als de programmering van de regionale terreinen vraaggericht. De gekozen uitwerking van de programmering van de lokale terreinen doet daarom geen afbreuk aan de marktruimte voor de regionale terreinen. De programmeringsafspraken zijn per gemeente uitgewerkt door te beoordelen wat het werkelijke aanbod is , hoe dit zich verhoudt tot de vraagontwikkeling en hoeveel ha aanvullend geprogrammeerd moeten worden om de gemeenten allen een realistisch en werkbaar planologisch perspectief te bieden.

21/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

ASTEN

DEURNE

GEMERTBAKEL

LAARBEEK

SOMEREN

Plan t Hoogveld t Hoogveld West (zuid)

Status Zacht Zacht

t Hoogveld West (noord-a) t Hoogveld West (noord-b) Nobis locatie (oost) Nobis Locatie (west) Vervangingsvraag Subtotaal

Zacht Zacht Zacht Zacht Hard

Plan Kranenmortel De Binderen Zuid Fase 1 De Binderen Zuid Fase 2 De Bottel Moorveld/ Willige Laagt Kranenmortel Zuid Fase I-a Kranenmortel Zuid Fase I-b Kranenmortel Zuid Fase II Subtotaal

Status Hard Hard Hard Hard Hard Zacht Zacht Zacht

Plan Smartpark

Status Hard

Uitbreiding Milheeze fase 1 Uitbreiding Milheeze fase 2 Uitbreiding Milheeze fase 3

Zacht Zacht Zacht

Binnenveld- en Buitenveld Bolle Akker Uitbreiding Bakel - a Uitbreiding Bakel - b Vervangingsvraag Subtotaal

Hard Hard Zacht Zacht

Plan Bemmer IV Bemmer V fase I Bemmer V fase II Subtotaal

Status Hard Zacht Zacht

Plan Lage Akkerweg Wittevrouwenweg Locatie Van Dijk Locatie Van de Laar

Status Hard Hard Hard Zacht

Locatie Lage Akkerweg Locatie Lage Akkerweg X Locatie Van de Ven Locatie Someren-Eind Locatie Someren-Eind Subtotaal

Zacht Zacht Zacht Zacht Zacht

Werkelijk

Formeel

-15, -15, ha

-15, -15, ha

Werkelijk 1 0 25, 05, 46,

Formeel 1 07, 25, 05, 46,

86, ha

93, ha

4 4 4 4 ha

Werkelijk 63,

Formeel 131,

Programmering 45,

Opmerking Uit te werken bestemming i. v. m. opheffen geurcirkel.

045 , , 045 15,

Bestaand bedrijf uit Milheeze wil dit terrein kopen voor eigen gebruik.

0 0

Programmering 08, 3 3 3 1 4 78, ha Programmering

05,

014 018 ,

Gerealiseerde transformatie na 1-1-18 Opmerking

Transformatie naar woningbouw. Uitgifte onzeker in verband met PAS. Fase I ontwikkelen in 2 fasen: a en b.

,

-09, 54, ha

-09, , 1252

Werkelijk 91,

Formeel 164,

91, ha

164, ha

Werkelijk 0 0 1

Formeel 02, 01, 1

2 08, , 245

Programmering

13, ha

Gerealiseerde transformatie na 1-1-18

Opmerking

9 8 0 ha Programmering

30,

1 ha

Opmerking Formaliseren gedoogsituatie. Privaat initiatief. Alleen meewerken bij deze initiatiefnemer. ‘t Hoogveld West is bruto ca. 15 ha groot en netto ca. 10 ha.

20, 26, 20, 10, 17, 60, ha

Opmerking

Bruto 40, ha eerste recht om te ontwikkelen , let op max cat. 2 bedrijven evt. cat. 3. 1. Bruto 27, ha Bruto 35, Bruto 27, ha Bruto 13, Bruto 22,

In de programmering is de sinds 1-1-2018 gerealiseerde vervangingsvraag verdisconteerd. Dit betreft 15, ha in Asten en 09, ha in Gemert-Bakel. Zie voor toelichting paragraaf 3. 4.

22/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

In onderstaande tabel zijn alle relevante gegevens voor de kwantitatieve programmering naast elkaar gezet. De programmeringsafspraken 2020 gaan uit van in totaal 208, ha aanvullend programma voor de gemeenten Asten , Deurne en Someren. In combinatie met het actuele werkelijke aanbod ontstaat daarmee een totaal van 434 , ha aanbod van bedrijventerreinen. Hiermee blijft 66, ha vrije ontwikkelruimte (binnen de prognose van 50 ha) beschikbaar om bij een eerstvolgende herijking van de afspraken te benutten. Gemeente

Actuele

Formeel aanbod

Werkelijk aanbod

Programmering afspraken 2020

Totaal Werkelijk

Totaal Formeel inclusief programmering

78,

86,

Someren TOTAAL

-15, 93, 125, 164, 13,

-15 ,

Gemert-Bakel Laarbeek

4 66, 55, 6

63, 126, 79, 91, 7 429,

63, 133, 150, 164, 73,

301,

40, 25, 0 60, 203,

vraag

Asten Deurne

8

380,

54, 91, 1 226,

583,

In de kolom ‘totaal werkelijk’ is goed te zien dat met deze programmeringsafspraken alle vijf Peelgemeenten een gezond planologisch perspectief hebben , variërend van 63, ha voor de gemeente Asten tot 126, ha voor de gemeente Deurne. 2. 3 Kwantitatieve programmering regionaal bedrijventerrein Naast de kwantitatieve programmering van de lokale terreinen is het van belang ook afspraken te maken over de kwantitatieve opgave voor het regionale bedrijventerrein (of eventueel meerdere terreinen). Oorsprong van 60 hectare regionaal bedrijventerrein In de programmeringsafspraken SGE 2016 is BZOB-Oost opgenomen met 23 hectare op groen en 37 hectare op oranje. De keuze voor BZOB Oost en het totaal van 60 hectare komen voort uit de MEROS studie (2007-2010) en de Structuurvisie Brainport-Oost (2010). Dit om de vraag naar bedrijventerreinen aan de oostzijde van Brainport te accommoderen. Helmond concludeerde echter in 2018 dat het maatschappelijk niet haalbaar was om BZOB Oost tot ontwikkeling te brengen. Alternatieven voor BZOB-Oost De vraag naar een regionaal terrein werd hiermee niet ingevuld waardoor de strategische opgave werd geformuleerd om op zoek te gaan naar alternatieve locaties voor BZOB-Oost met het oog op een goede spreiding van (grootschalige) bedrijvigheid over de regio Zuidoost Brabant. Vanaf 2018 is daarom gezocht naar alternatieve locaties voor BZOB-Oost.

Die verkenning liep vanaf begin 2019 gelijk op met het traject om te komen tot (sub)regionale programmeringsafspraken in De Peel. De vijf Peelgemeenten gaven in 2019 aan mee te willen denken over het ontwikkelen van een regionaal bedrijventerrein aan de oostzijde van Helmond , bestemd voor bedrijven vanuit de regio en bedrijven van buiten. Hiermee kan een volwaardig alternatief gerealiseerd worden voor BZOB-Oost , waar aaneengesloten en met de juiste kwalitatieve randvoorwaarden dezelfde vraag bediend wordt.

23/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

De ontwikkeling van dit regionale bedrijventerrein kent naar verwachting een doorlooptijd van circa 5-8 jaar. Omdat Helmond - afgezien van enkele verspreide kavels (m. n. op BZOB) - uitverkocht is , bestaat de urgentie om ook op korte termijn tot een bedrijventerreinontwikkeling te komen. Hiervoor is VarenschutNoord als alternatieve locatie in beeld gekomen. Helmond heeft in november 2019 besloten om: • •

Op korte termijn 15 ha op Varenschut Noord in ontwikkeling te brengen Voor lange(re) termijn op 50-70 ha regionaal bedrijventerrein in te zetten

Borging in programmeringsafspraken met SGE Helmond ziet de beide locaties als vervanging voor de locatie BZOB-Oost. Zowel Varenschut-Noord als het regionale bedrijventerrein zullen hoofdzakelijk ingezet worden voor het accommoderen van vraag > 10. 000 m2. In de prognoses van Stec Groep valt dit onder de noemer ‘Functioneel Werkmilieu Grootschalig’. De verwachte vraag hiernaar is relatief groot binnen SGE op basis van de Stec prognoses , maar tegelijkertijd is ook de concurrentie voor het ontwikkelen van nieuw aanbod groot. Het 1-op-1 overhevelen van de 60 hectare die voor BZOB-Oost voorzien waren naar een andere locatie , is hierdoor geen vanzelfsprekendheid. Er zijn immers voldoende alternatieve potentiële ontwikkellocaties voor dit segment binnen het SGE. Helmond gaat daarom uit van de twee genoemde sporen. Binnen het SGE wil Helmond 15 ha voor Varenschut Noord op groen zetten , zodat de planologische procedures daarvoor op korte termijn doorgang kunnen vinden. Daarnaast zet Helmond nadrukkelijk in op het regionaal bedrijventerrein in de Peel. Onderzoek naar de locatie en marktvraag naar dit specifieke regionale terrein moet uiteindelijk uitwijzen welke omvang het kan/moet hebben. Vooralsnog wordt uitgegaan van 50-70 hectare. Inzet van Helmond blijft om dit binnen SGE te borgen.

Naast een harde en concrete kwantitatieve afspraak gaat het in deze vooral om een principiële en strategische keuze om de marktvraag ook aan de oostzijde van het SGE in De Peel te accommoderen. Ook de Provincie ziet dit belang , ondersteunt deze ambitie , mits er goede afspraken tussen de subregio’s SGE en Peel worden gemaakt. Regionaal bedrijventerrein vraagt commitment van De Peel Voor een goede ruimtelijke ordening en zorgvuldig ruimtegebruik en voor het succes van een regionaal bedrijventerrein is het noodzakelijk om alle vraag uit De Peel naar bedrijven met een grote ruimtevraag – boven de 10. 000 m2 - richting het regionaal terrein te dirigeren. Daarbij is er ruimte voor maatwerk en interpretatie van de vraag , maar niet voor vrijblijvendheid. Via een duidelijk sturingsmodel en 1-loket (naar voorbeeld van SGE) kan hierop gestuurd worden.

24/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Het belang van de ontwikkeling van het regionaal bedrijventerrein De Peel is: • • •

• • •

Evenwichtige spreiding van het aanbod binnen Zuidoost Brabant (ook binnen SGE) Voorkomen dat (grote) bedrijven vertrekken uit de regio of zich niet vestigen (werkgelegenheid) Creëren passend aanbod , aansluitend bij vraag en kwalitatieve opgave: juiste aanbod , op de juiste plek , met de juiste kwalitatieve randvoorwaarden Ruimte scheppen om op andere plekken indien nodig transformaties mogelijk te maken Positie Helmond als tweede stad in de Brainport , tandem met Eindhoven voor regionale economie Vraagclustering van Helmond-De Peel-SGE , en vraag van buiten de regio.

2. 4 Regionale sturing op kwaliteit en kwantiteit Naast de sturing van vraag en aanbod in kwantitatieve zin via de programmeringsafspraken en borging in het RRO , wordt regionaal gestuurd op kwaliteit. Dit betekent zowel sturen op een passend kwalitatief aanbod van terreinen , maar ook sturen op de kwaliteit van de bedrijven die zich willen vestigen. Hiervoor hebben de gemeenten en provincie in de regio Zuidoost Brabant op de Ontwikkeldag van 19 december 2019 afspraken gemaakt over: • •

Verduurzaming en vergroening van bedrijventerreinen Bedrijfskavels met laad-en losmogelijkheden aan het spoor en/of aan het water

• • • • •

NIMBY bedrijven in het buitengebied Grootschalige ontwikkelingen Vitale bestaande bedrijventerreinen Vraaggericht ontwikkelen Mobiliteit en bereikbaarheid van bedrijventerreinen

Deze afspraken zijn opgenomen in bijlage I. Aanvullend hierop hebben de Peelgemeenten de volgende kwalitatieve uitgangspunten geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Goede landschappelijke inpassing en beeldkwaliteit. Verminderen stikstofuitstoot. Vrijkomende agrarische bebouwing als ontwikkellocaties benutten. Versnellen energietransitie (energiebesparing en energieopwekking). Klimaat bestendig inrichten (o. a. bestrijden hitte en rainproof). Stimuleren circulair bouwen en ondernemen. Aantrekkelijke werkomgeving creëren (binden werknemers).

25/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

2. 5 Kwalitatieve programmeringsafspraken Naast de noodzakelijke afspraken over het aantal te ontwikkelen hectares , gaat het bij de ontwikkeling van een passend aanbod van terreinen vooral om de vraag welke kwaliteit en welk profiel de markt vraagt. Dit vraagt om meer inzicht in de kwaliteitsprofielen van het bestaande aanbod , deze worden medio 2020 uitgewerkt in bedrijventerreinen paspoorten , waarna de nieuw geprogrammeerde terreinen kwalitatief geduid worden. Het belangrijkste onderscheid in het kwalitatieve aanbod van bedrijventerreinen in De Peel en binnen Zuidoost is dat tussen de lokale en de regionale terreinen. De kwaliteit van lokale terreinen wordt in belangrijke mate bepaald door de beperkte schaalgrootte van de bedrijven , met een maximale omvang van maximaal 10. 000 m2. Hier wordt de ‘couleur locale’ bepaald door de sterke lokale binding van de bedrijven , de diversiteit van het aanbod , de relatief beperkte schaal van de bedrijventerreinen en de vaak organische aanhechting bij de dorpskernen. De kwaliteit van de regionale terreinen wordt gekenmerkt door grootschaligheid en functionaliteit. Hier bepalen vooral de grootschaligheid van bedrijven en de schaalgrootte van het bedrijventerrein het beeld.

Vanuit het 1 loket sturingsmodel is het essentieel om het kwalitatieve onderscheid tussen de lokale en regionale terreinen te bewaken door te sturen op de huisvesting van de grootschalige bedrijven op regionale terreinen. De voorkeur van een bedrijf staat uiteraard voorop , maar door op basis van het criterium grootschalig ( > 5. 000 m2) bedrijven naar het regionaal terrein te begeleiden , wordt daarmee het succes van het regionaal terrein bevorderd en blijft de relatieve kleinschaligheid en beschikbaarheid van de lokale terreinen ook geborgd. Lokaal moet er een ander werkmilieu in aard en schaal geboden worden dan op een regionaal bedrijventerrein. Bovendien is het vanuit ruimtelijke ordening en landschapskwaliteit ook niet wenselijk om lokale terreinen onnodig te laten groeien , ook al is het vraaggericht , door de komst of uitbreiding van te grote bedrijven waarvoor een uitzondering wordt gemaakt. Grote bedrijven horen door hun schaalgrootte , uitstraling , verkeersafwikkeling etc. op een regionaal terrein thuis , op een locatie die specifiek is ontwikkeld voor een meer functioneel grootschalig werkmilieu. De nieuwe programmering van bedrijventerreinen in Asten , Deurne en Someren speelt in op deze kwalitatieve benadering. Al deze terreinen zijn in hun kwaliteitsprofiel nadrukkelijk een lokaal bedrijventerrein gericht op de lokale vraag.

Door hun specifieke ligging , ‘couleur locale’ en lokale binding met werknemers etc. zijn ze onderscheidend van elkaar. Bedrijven uit Deurne die zich op Kranenmortel willen vestigen zullen minder interesse hebben in een kavel in Asten of Someren en andersom.

26/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Deel 3: Analyse

27/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Vraag , aanbod en matching Dit deel beschrijft achtereenvolgens de ontwikkeling van de vraag (hoofdstuk 3) , de ontwikkeling van het aanbod (hoofdstuk 4) en de matching van vraag en aanbod , zowel kwantitatief als kwalitatief (hoofdstuk 5). Werkwijze Gestart is met een bestuurlijke en ambtelijke verkenning van de situatie , waarna de gezamenlijke visie en strategie is uitgewerkt. Vervolgens zijn de vraag- en aanbod situatie in beeld gebracht en is het sturingsmodel uitgewerkt. Op basis van het actuele beeld van vraag en aanbod en het sturingsmodel zijn de programmeringsafspraken uitgewerkt. Op gezette tijden zijn de resultaten besproken in het bestuurlijk overleg Economie De Peel en ook zijn tussentijds 1 op 1 gesprekken gevoerd met de bestuurlijk en ambtelijke vertegenwoordigers van de gemeenten. De bestuurlijk opdrachtgever is wethouder M. Biemans van de gemeente Deurne , de ambtelijke opdrachtgevers zijn de strategisch beleidsadviseurs economie van de gemeente Helmond en Laarbeek , de heren D. van den Hombergh en M. van Montfort. Tijdens het proces om te komen tot programmeringsafspraken en het vormen van samenwerking is op 21 mei 2019 het bedrijfsleven geïnformeerd en geconsulteerd en zijn de zes gemeenteraden op 18 september geïnformeerd en geconsulteerd. De resultaten hiervan zijn opgenomen in bijlage II.

Marktconsulatie

Raadsconsultatie

28/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Hoofdstuk 3 Vraag bedrijventerreinen

naar

3. 1 De economie van de Peel In de vijf Peelgemeenten waren in 2018 12. 780 bedrijven gevestigd. Deze bedrijven waren in 2018 samen goed voor in totaal 51. 570 banen.2 De Peel heeft in de periode van 2014 t/m 2018 op zowel het aantal bedrijven als het aantal banen een groei laten zien. Het aantal gevestigde bedrijven nam in die periode met 12% toe. De toename in De Peel is iets lager dan toenames op andere schaalniveaus. Zo nam het aantal gevestigde bedrijven in de COROP-regio Zuidoost-Noord-Brabant toe met 125% , , in de provincie Noord-Brabant met 138% , en in Nederland met 154%. , In diezelfde periode steeg het aantal banen in de Peelregio met 71%. , In vergelijking met de hogere schaalniveaus is de tendens hier juist omgekeerd. De Peelregio vertoont hierbij de hoogste relatieve banengroei.

Deze groei was in Zuidoost-Noord-Brabant 64% , en in de provincie Noord-Brabant 61% , , terwijl de landelijke groei met een 57% , juist achterblijft.3 Desalniettemin ligt het gemiddeld aantal banen in De Peel met 667 banen per 1000 inwoners tussen de 15 en 65 jaar aanzienlijk lager dan het landelijk gemiddelde van 774 banen.4 In De Peel zijn achtereenvolgens handel , bouwnijverheid , specialistische zakelijke dienstverlening en landbouw de sectoren waarin de meeste bedrijven actief zijn.5 In vergelijking met de rest van het land zijn de bouw en industrie in De Peel sterk vertegenwoordigd.6 In De Peel is op 1-1-2019 in totaal netto 482 ha 7 bedrijventerrein uitgegeven. In heel Zuidoost-Brabant is dat 3. 319 ha. De voorliggende programmeringsafspraken gaan over de toevoeging van in totaal circa 20 ha aan deze voorraad , dat is 4% van het bestaande areaal in De Peel en 06% , van het areaal in heel Zuidoost-Brabant. Onderstaand figuur maakt de verschillen tussen de gemeenten in De Peel inzichtelijk.

2 LISA: Overzicht per gemeente , 2014 , 2016 , 2018 3 LISA: Overzichten op basis van gemeenten , COROP , provincie , Nederland , 2018 4 CBS: Regionale Kerncijfers Nederland 5 CBS: Vestgingen van bedrijven , per bedrijfstak , per gemeente 6 LISA , 2018

7 IBIS 1-1-2019 , netto reeds uitgegeven 5 Peelgemeenten

29/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Figuur 3. 1. Aantal reeds uitgegeven ha bedrijventerrein per gemeente 1-1-2019

In de regio Zuidoost-Brabant is een grote samenhang tussen de bedrijvigheid. In de subregio’s De Kempen en De Peel zitten veel bedrijven met een rol als toeleverancier in het productieproces van de maakindustrie in het SGE. 3. 2 Kwantitatieve vraag Om vraaggericht te kunnen ontwikkelen is inzicht nodig in de kwantiteit van de vraag. In deze paragraaf wordt de kwantitatieve vraag geduid op basis van de prognoses van Stec Groep (2018) en Fanion (2018) , de prognose van de gemeenten (2020) en de actuele ruimtevraag van bedrijven zoals die bij de gemeenten bekend is (2020). Stec Groep (2018) In 2018 heeft Stec Groep drie scenario’s uitgewerkt om de kwantitatieve uitbreidingsvraag voor de periode 2018-2030 te voorspellen.

Subregio's Zuidoost-Brabant 250 200 150

Laag

100

Midden

50

Hoog

0 A2 Gemeenten

De Kempen

De Peel

SGE

Figuur 3. 2: uitbreidingsvraag 2018-2030 per scenario per subregio (Bron: Stec Groep 2018)

30/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3

Het scenario laag gaat uit van een totale uitbreidingsvraag in Zuidoost-Brabant van 138 ha , het scenario midden gaat uit van 205 ha en het scenario hoog van 338 ha. Stec Groep heeft deze vraagprognoses ook uitgesplitst per subregio. Het scenario laag gaat uit van een totale uitbreidingsvraag in De Peel van 19 ha , het scenario midden gaat uit van 29 ha en het scenario hoog van 48 ha (zie figuur 3. 2). Fanion (2018) In 2018 heeft Fanion voor De Peel een kwantitatieve raming gemaakt voor de uitbreidingsvraag voor de periode 2018-2035. Deze raming loopt tot en met 2035 , en bestrijkt daarmee 5 jaar meer dan de raming van Stec Groep. De verwachte autonome ruimtevraag voor De Peel in de periode 2018-2035 is door Fanion geraamd tussen de 21 en 66 ha. De gemiddelde jaarlijkse uitgifte in De Peel schommelt daarmee tussen 18, en 48, ha. Daarnaast heeft Fanion het langjarige gemiddelde van uitgegeven terreinen voor De Peel in kaart gebracht. Voor de periode 1997-2018 komt dat neer op 62, ha per jaar. Voor de laatste 10 jaar is dat gemiddelde iets lager en komt dat uit op 57, ha per jaar. Extrapolatie van het gemiddelde 57, ha per jaar resulteert in een ruimtevraag voor de periode 2018-2035 van 1026, ha in De Peel. Prognose Peelgemeenten (2020) De vijf gemeenten in De Peel hebben ook een eigen prognose voor de uitbreidingsvraag 2020-2030 gemaakt.

Dit is geen methode die uit gaat van modellen en scenario’s. Deze prognose is een ambtelijke inschatting gebaseerd op de feitelijke historische uitgifte en de actuele vraag vanuit het bedrijfsleven. De vijf Peelgemeenten geven aan dat zij de kwantitatieve vraag prognosticeren op gemiddeld tenminste 1 ha per jaar per gemeente. De verwachte ruimtevraag voor De Peel 2020-2030 komt daarmee op 50 ha. Actuele vraag op 1-1-2020 Bedrijven die willen uitbreiden en een nieuwe locatie zoeken informeren hierover bij de gemeenten. Hierdoor hebben de gemeenten in De Peel een goed beeld van de actuele vraag. De totale ruimtevraag vanuit het bedrijfsleven , zoals die op 11-2020 bekend is bij de gemeenten , is circa 30 ha. In onderstaande tabel is de actuele vraag uitgesplitst per gemeente.

Asten Deurne Gemert-Bakel Laarbeek Someren De Peel

Actuele vraag 4 66, 55, 6 8 301 ,

Figuur 3. 3. Actuele vraag 1-1-2020 per gemeente

31/56 Programmering bedrijventerreinen De Peel 2020 , concept versie 3