7b.2 Jaarstukken 2020 GGD Brabant-Zuidoost

JAARSTUKKEN 2020 GGD Brabant-Zuidoost

1

Jaarstukken 2020 GGD Brabant-Zuidoost

Aldus opgemaakt en overlegd aan het Dagelijks Bestuur,

Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van GGD Brabant-Zuidoost in zijn openbare vergadering van 10 maart 2021.

Voorzitter: Mevr. H.C.H.M. van Dongen-Lamers

Secretaris: Dhr. J.H.C.M. Briels

2

Inhoudsopgave Voorwoord ....................................................................................................................... 4 1. Samenvatting .............................................................................................................. 5 2. Inleiding .................................................................................................................... 21 2.1 Opzet jaarstukken .............................................................................................21 2.2 Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden ................................................21 2.3 Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten ...............................22 2.4 Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector ........22 3.

Programmaverantwoording ................................................................................... 23 3.1 Coronabestrijding ..............................................................................................23 3.2 De GGD Pijlers ..................................................................................................38 3.3 Gemeentelijke bijdrage ......................................................................................83 3.4 Overzicht gerealiseerde baten en lasten ...............................................................84

4.

Paragrafen ............................................................................................................. 85 4.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................85 4.2 Onderhoud kapitaalgoederen ..............................................................................91 4.3 Financiering ......................................................................................................92 4.4 Bedrijfsvoering ..................................................................................................95 4.5 Verbonden partijen .......................................................................................... 105

5.

Programmarekening over begrotingsjaar ............................................................. 107 5.1 Grondslagen voor resultaatbepaling ................................................................... 107 5.2 Grondslagen voor waardering............................................................................ 107

6. Balans en de toelichting .......................................................................................... 110 6.1 Balans 31-12-2020 (in Euro’s) .......................................................................... 110 6.2 Toelichting op de balans ................................................................................... 112 7.

Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting ..................... 125 7.1 Exploitatierekening totaal ................................................................................. 125 7.2 Rechtmatigheid begrotingsafwijking per programma ............................................ 126 7.3 Overzicht en analyse incidentele lasten en baten ................................................. 130 7.4 Toelichting en specificatie directe kosten en overhead .......................................... 131

9. Verantwoording SiSa 2020 ...................................................................................... 136 Bijlage 1: Gemeentelijke bijdrage en bijzondere bijdrage per gemeente ..................... 137 Bijlage 2: Staat van baten en lasten per taakveld ........................................................ 138 Bijlage 3: Controleverklaring van de onafhankelijk accountant ................................... 139 Bijlage 4: Lijst van afkortingen .................................................................................... 144

3

Voorwoord Het jaar 2020 is een bewogen jaar geweest dat in het teken van Corona heeft gestaan. In dit jaarverslag kunt u lezen wat Corona voor de GGD heeft betekent maar ook wat er daarnaast nog meer is gedaan. Zo is in 2020 ook de integratie van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor 0 – 4 jarigen binnen de GGD voorbereid. Die integratie is per 1 januari 2021 formeel en materieel een feit. We verwelkomen hiermee ca. 250 nieuwe medewerkers. Met deze integratie zijn de voorwaarden geschapen om de Jeugdgezondheidszorg voor 0 – 18 jarigen effectief en efficiënt in te zetten voor ouders en kinderen. Zuidzorg en Zorgboog verantwoorden in aparte jaarverslagen de realisaties van JGZ 0-4 in 2020. Door Corona zijn veel reguliere GGD activiteiten een langere periode stilgelegd. Desondanks is er bij de meeste reguliere activiteiten veel gerealiseerd. Ook in 2021 zal Corona onze samenleving en dus ook de GGD nog een tijd in de greep houden. Ik hoop dat de massavaccinatie die inmiddels in volle gang is ertoe zal leiden dat we weer terug kunnen naar het nieuwe normaal waarbij we de dingen die we geleerd hebben in de Coronaperiode ook daarna kunnen vasthouden. De werkbelasting is in 2020 voor GGD-medewerkers enorm geweest. Het was indrukwekkend om te zien hoe betrokken iedereen was, bereid de schouders eronder te zetten en taken te aanvaarden die ver van je normale werk afstaan.

Een crisis brengt in die zin veel goeds naar boven, zoals inzet, flexibiliteit en collegialiteit. Iedereen die van thuis uit zijn/haar werk kon doen, deed dat ook. Online vergaderen werd op grote schaal toegepast. Via deze weg wil ik alle GGD medewerkers nogmaals bedanken voor hun geweldige inzet. Naar het einde van deze bestuursperiode toe willen we in de tweede helft van 2021 een meerjarig beleidsplan gaan maken voor de periode die volgt. We willen daar gemeenteraden graag bij betrekken.

Ellis Jeurissen Directeur Publieke Gezondheid en Ambulancezorg

4

1.

Samenvatting

De GGD Brabant-Zuidoost heeft tot doel om bij te dragen aan een positieve ontwikkeling van de gezondheidssituatie van de inwoners van het samenwerkingsgebied door uitvoering van de publieke gezondheidszorg en de ambulancezorg. We beschermen, bewaken en bevorderen de gezondheid van alle inwoners in onze regio en zijn daarbij de (sub)regionale en lokale verbinder in preventie. Bij de uitvoering van onze taken stellen we de eigen kracht en de eigen verantwoordelijkheid van burgers centraal. We willen vanuit een brede sociaal medische deskundigheid een betrouwbare vraagbaak zijn en onafhankelijk advies op maat leveren. We zien gezondheid als het vermogen van mensen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht van de lichamelijke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven (Machteld Huber, 2013). Gezondheid is een belangrijke waarde op zich, maar wij zien gezondheid ook als voorwaarde voor actieve deelname van burgers aan de samenleving en een voorwaarde voor zelfredzaamheid. Samenwerken is voor ons een belangrijk middel voor het behalen van gezondheidsdoelstellingen. We willen onze kennis van publieke gezondheid actief verbinden aan partijen in het sociale en het ruimtelijke domein en de domeinen veiligheid en openbaar bestuur. Het Algemeen Bestuur heeft in 2015 de kerntaken van de GGD vastgesteld.

In deze samenvatting kunt u per kerntaak lezen wat de belangrijkste resultaten waren in 2020.

5

Het jaar 2020 is gedomineerd door de Corona crisis. Dit heeft een grote impact op de GGD gehad. Daarnaast is in 2020 in het kader van de bestuursopdracht aan de GGD de integratie van de Jeugdgezondheidszorg voor 0 – 4 jarigen per 1.1.2021 gerealiseerd. En ondanks het feit dat veel reguliere GGD activiteiten een lange periode zijn stilgelegd is er op dit vlak toch veel bereikt. In deze samenvatting worden de activiteiten en realisaties beschreven in 4 onderdelen: Coronabestrijding, de bestuursopdracht, integratie JGZ 0 -4 en reguliere GGD activiteiten. We sluiten af met de financiële resultaten. In januari 2020 kon niemand in Nederland bevroeden wat er komen zou. De uitbraak van COVID19 in Wuhan was ver weg. Toen het virus oversprong naar Europa en we zagen wat de uitbraak deed in Noord-Italië, werden we als land wat ongeruster maar de alarmbellen gingen nog niet meteen af. Wel kreeg eind januari COVID-19 de status van A-ziekte. Op 27 februari werd de eerste COVID-19 patiënt in Nederland door toenmalig minister Bruins via TV bekend gemaakt en medio maart werd door het kabinet een intelligente lockdown afgekondigd. De beperkende maatregelen stapelden zich in maart en april op. We ervoeren allen wat de 1,5 meter samenleving en de hygiënemaatregelen voor ons dagelijks leven betekenden.

Maar ook wat thuiswerken betekende, dat de scholen sloten, dat we onze ouders die in het verpleeg- of verzorgingshuis verbleven niet meer konden bezoeken en dat je voor bepaalde behandelingen niet meer bij het ziekenhuis terecht kon. We maakten ons zorgen om de kwetsbare groepen (ouderen, kinderen, mensen in een sociaal isolement, arbeidsmigranten, dak- en thuislozen). Het werd stil op straat. Bedrijven sloten, veel banen werden gespaard door sociaaleconomische maatregelen vanuit het Rijk maar desondanks verloren veel mensen hun werk/inkomen (studenten, uitzendkrachten, ZZP’ers enz.). Maar er kwamen ook mooie burgerinitiatieven naar boven. De maatschappelijke saamhorigheid nam toe. Vanaf 6 mei zijn de maatregelen versoepeld toen bleek dat de curven van nieuwe besmettingen, dodenaantallen, ziekenhuisopnames en bezetting van IC bedden daalden. Stap voor stap kon en mocht er weer meer. Vanaf eind augustus begon het aantal besmettingen weer op te lopen en het werd in september duidelijk dat Nederland sneller dan verwacht in een tweede COVID-19 golf terecht kwam. Ook in Brabant-Zuidoost steeg het aantal besmettingen explosief. Eind september nam het kabinet opnieuw landelijke maatregelen om een al te hoge piek in de aantallen besmettingen, ziekenhuisopnamen, IC-opnamen en doden te voorkomen en deze tweede golf zo kort mogelijk te laten duren.

Half oktober besloot het kabinet tot een gedeeltelijke lockdown. Tijdens deze lockdown zakten de aantallen, waarop in november besloten werd om de maatregelen te versoepelen. Helaas bleven het aantal besmettingen op een hoog niveau en stegen ze in december opnieuw, wat half december leidde tot een lockdown, die tot ver in het eerste kwartaal van 2021 zou duren. De Covid-19 pandemie laat in onze regio in 2020 het volgende epidemiologische beeld zien:

6

Aantallen Aantal positief geteste

37.335

personen Aantal ziekenhuisopnames *

1.165

Aantal overledenen

667

Er waren 232 Coronaclusters overwegend bij zorginstellingen en onderwijsinstellingen, maar ook bij bedrijven. Voor een specificatie en duiding van deze cijfers wordt verwezen naar blz. 24 e.v. De taken van de GGD bij de COVID-19 bestrijding omvatten het testen, broncontactonderzoek, vaccineren, advisering, informatieverstrekking aan publiek en professionals en onderzoek. De GGD Brabant Zuidoost heeft het landelijk beleid en de landelijke protocollen gevolgd, zoals bijvoorbeeld vastgesteld door het RIVM. De eigen beleidsruimte ten aanzien van COVID-19 bestrijding is daardoor klein geweest. Bij het bestrijden van de pandemie is intensief samengewerkt op regionaal (huisartsen, ziekenhuizen, VVT-sector, Veiligheidsregio/GHORbureau), bovenregionaal (Brabantse GGD’en, ROAZ, RONAZ), landelijk (VWS, RIVM, GGD GHOR Nederland) en bestuurlijk (I-RBT, RBT) niveau. De eerste tests op COVID-19 in onze regio begonnen toen de eerste COVID-19 “verdachten” zich aandienden, dus vanaf 3 maart. Het testbeleid is in de loop van de tijd aangepast. In eerste instantie werden mensen met prominente klachten (koorts, hoesten enz.) getest en was er speciale aandacht voor vitale beroepen (eerst zorgpersoneel en later ook leerkrachten, pedagogisch medewerkers kinderopvang, sportleiders enz.). Vanaf 1 juni richtten de GGD-en zich naar iedereen met milde klachten.

Vanaf 6 april is de GGD gestart met een drive in teststraat in de parkeergarage bij de Witte Dame. Vanaf 26 mei was er een teststraat ingericht aan de Anton Coolenlaan in Eindhoven in de vorm van een drive-in tent. Toen het kabinet eind mei besloot om vanaf 1 juni iedereen met milde klachten te testen, betekende dat een enorme opschaling. Het aantal testen werd landelijk geraamd op 30.000 per dag in juni, oplopend tot 70.000 per dag in december. Het aantal positieve besmettingen werd geschat op 2-8%. GGD Brabant-Zuidoost bereidde zich toen voor op 550 tot 1.100 testen per dag. Bij de uitbreiding van capaciteit zijn naast de testlocatie in Eindhoven ook testlocaties ingericht in Helmond, Valkenswaard en Eersel. Vanuit GGD GHOR Nederland was er ondersteuning via een landelijk callcenter (0800-1202), waar mensen terecht konden voor een afspraak voor testen en vragen. Dit callcenter koppelde ook de negatieve uitslagen terug naar de geteste personen. De GGD-en koppelden bij een positieve uitslag zelf naar de persoon terug, om vervolgens ook een bron- en contactonderzoek te starten en de positief geteste personen te monitoren.

7

Hoewel tijdens de zomermaanden de testcapaciteit was uitgebreid, bleek met het oplopen van de aantallen besmettingen het testen toch onder druk komen te staan, met oplopende doorlooptijden voor inwoners voor het maken van een afspraak bij een teststraat en het ontvangen van de testuitslag. Minister De Jonge stelde een ‘Roadmap Testen & Traceren’ op die erop gericht was om eind december de testcapaciteit fors te hebben uitgebreid. Het betekende voor GGD Brabant-Zuidoost in eerste instantie dat de testcapaciteit in het laatste kwartaal naar 6.000 testen per dag moest groeien. Er werd vol ingezet op het realiseren van deze uitbreiding door meer testlijnen per locatie in te richten en de personele capaciteit fors uit te breiden. In november werd aanvullend hierop duidelijk dat minister De Jonge een XL-testlocatie in Eindhoven wilde vestigen. Deze werd in december geopend. Dat dit zo snel is gelukt, is ook aan de ondersteuning vanuit Defensie te danken. Zij hebben geholpen bij de opbouw van de locatie en hebben de eerste weken een deel van de personele bezetting geleverd. Ook de laboratoria vergrootten hun capaciteit. Naast deze uitbreiding van capaciteit werden de testlocaties ook winterbestendig gemaakt via overdekte, verwarmde faciliteiten. Aan het eind van het jaar was de testcapaciteit van de GGD Brabant-Zuidoost 9.600 testen per dag.

De testvraag bleef overigens achter bij beschikbare capaciteit, waardoor er qua bezetting steeds is geschakeld al naar gelang de aanmeldingen voor testen.

Aantallen testen per testlocatie vanaf 1 juni 2020 tot en met 31 december 2020:

Op het moment dat iemand positief test, volgt (thuis)isolatie en bron- en contactonderzoek (BCO). Huisartsen, ziekenhuizen, verpleeghuizen, bedrijven en commerciële teststraten gaven ‘hun’ positieve testuitslagen door aan de GGD, zodat ook voor deze mensen het bron- en contactonderzoek kon worden gedaan. Door de maanden heen is de capaciteit voor het uitvoeren van het BCO steeds verder uitgebreid. GGD-BZO heeft intern capaciteit vrijgemaakt hiervoor en daarnaast een groot aantal mensen tijdelijk in dienst genomen.

8

Een BCO is erg arbeidsintensief en neemt in de normale vorm per positief geteste zo’n 8 tot 12 uur in beslag. Toen de aantallen positief geteste mensen heel hard opliepen, bleek het in heel Nederland niet mogelijk om een volledig bron- en contactonderzoek uit te voeren en is er prioriteit gelegd bij het in ieder geval informeren van de positief geteste mensen. Er is toen landelijk een methodiek geïntroduceerd aan de hand waarvan geschakeld kon worden qua uitgevoerde elementen binnen een BCO. In de meest afgeschaalde vorm werd de positief geteste geïnformeerd, geïnstrueerd en verzocht om zelf degenen met wie hij of zij in contact was geweest te informeren en instrueren. Hiermee kon het aantal benodigde uren worden terugbracht naar 1 uur per positief geteste. Volgens de registratie zijn 23.335 broncontactonderzoeken uitgevoerd, maar de registratie heeft enkele verstoringen gekend, waardoor een totaal aantal hoger ligt. Gedurende het jaar werd al reikhalzend uitgekeken naar het beschikbaar komen van een vaccin tegen COVID-19. In het laatste kwartaal van 2020 gingen de ontwikkelingen snel en bleken diverse producenten ver gevorderd. De verwachting in oktober was dat ergens in februari 2021 zou kunnen worden gestart met vaccineren.

De gezondheidsraad bracht op basis van de toen bekende informatie op 19 november een advies uit voor de vaccinatiestrategie, op basis waarvan het kabinet op 20 november een vaccinatiestrategie gereed had. In die strategie was de rol voor de GGD-en binnen het vaccineren afgebakend op het inenten van de doelgroep 18-60 jaar zonder medische indicatie en werd voorzien dat medio 2021 zou kunnen worden gestart met het vaccineren van deze doelgroep. Dat bood voor de GGD-en voldoende tijd om dit zorgvuldig voor te bereiden door een passende werkwijze en het registreren van de vaccinaties uit te werken. De specificaties van het vaccin van BioNTech/Pfizer noodzaakte het kabinet om de strategie aan te passen. Begin december legde minister De Jonge de opdracht bij de GGD-en neer om al vanaf januari het vaccineren van zorgmedewerkers uit de langdurige zorg op zich te nemen. Het vervroegen van de eerste levering van het vaccin bracht alles in een stroomversnelling en leidde tot druk om eerder te starten. Er werd landelijk vanaf het begin van de opdracht al met man en macht uitgewerkt hoe het vaccineren zou moeten plaatsvinden qua werkwijzen, logistiek, registratie, etc. De GGD-en hebben geëist om dit zorgvuldig te mogen doen, om goedwerkend proces op te tuigen om fouten en latere knelpunten te voorkomen.

Binnen GGD Brabant-Zuidoost is met vereende krachten en met ondersteuning van de GHOR gewerkt aan het realiseren van een centrale vaccinatielocatie in het Indoor Sportcentrum in Eindhoven die in januari 2021 in gebruik is genomen. In het eerste kwartaal 2021 zullen nog meer vaccinatielocaties in gebruik genomen worden. Waar het gaat om algemene publieksinformatie was de GGD uitvoerder van de landelijke strategie. Alle informatie die beschikbaar kwam is steeds ook op de website van GGD-BZO gepubliceerd. In de piekfases heeft dagelijks een update plaatsgevonden van de informatie over COVID-19 op onze website. Nieuwe landelijke informatie (protocollen, factsheets, handelingsperspectieven enz.) werd steeds verwerkt, maar ook praktische publieksinformatie over tal van onderwerpen die aan COVID-19 gerelateerd zijn. In het begin communiceerden we elke dag de aantallen besmettingen, ziekenhuisopnamen en sterfgevallen, maar naderhand konden mensen het online dashboard raadplegen. 9

Ook zijn we actief geweest op sociale media. Daarbij is vooral de landelijke informatie gedeeld en daar waar kon is daar regionale informatie aan toegevoegd, bijvoorbeeld impressies en praktische informatie over het testen en het BCO. Het klantencontactcentrum heeft veel vragen ontvangen over Covid-19 gerelateerde onderwerpen. Zowel per e-mail als per telefoon. In het begin gingen de vragen vooral over de ziekte zelf (hoe kan ik het herkennen en voorkomen), de gezondheidsgevolgen, de hygiëne maatregelen, isolatie/quarantaine enz. De opschaling van het testen en het BCO bracht ook een groter aantal vragen met zich mee. De vragen hadden toen voornamelijk te maken met het inplannen van het testen en het ontvangen van testuitslagen. Tijdens de lockdown periodes verschoven de vragen meer naar wat wel of niet te doen in de thuissituatie, op het werk of in de openbare ruimte. Elke keer na een persconferentie van het kabinet stond de GGD telefoon roodgloeiend. In december kwamen er ook de nodige vragen binnen over het vaccineren. Het klantencontactcentrum van de GGD-BZO is ruim opgeschaald, zodat alle telefoontjes konden worden aangenomen en vragen konden worden beantwoord. De aantallen varieerden van 150 tot 800 vragen per dag. Op veel voorkomende vragen konden de medewerkers van het klantencontactcentrum veelal direct antwoord geven.

Soms zijn vragen uitgezet bij een specifieke afdeling en complexe medische vragen zijn doorgeleid naar de afdeling Infectieziektebestrijding. De COVID-19 uitbraak heeft ook veel vragen opgeroepen bij professionals (huisartsen, hulpverleners, leerkrachten ed.) en organisaties (gemeenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven). Te denken valt aan specifieke medische informatie, maar ook vragen van organisaties over bijvoorbeeld te nemen isolatie- en hygiëne maatregelen. Er is veel media-aandacht geweest voor COVID-19 en het werk van de GGD, zowel landelijk als lokaal. Onze arts IZB en onze DPG zijn meerdere keren aan het woord geweest in de verschillende media (ED, Omroep Brabant, Studio 040, DWDD, NOS enz.). Diverse persberichten zijn uitgegaan (zeker in de beginfase) en heel veel vragen van de pers zijn beantwoord. In het begin waren er dagelijks persvragen, later nam dat wat af. Elke nieuwe maatregel, incident of gebeurtenis was aanleiding voor de pers om vragen aan de GGD te stellen. Ook wat dit betreft zijn steeds landelijk de kaders uitgezet. In de pers en de publieke opinie werd de GGD vaak vereenzelvigd met het landelijk beleid zonder zich te beseffen dat de GGD uitvoert wat landelijk bepaald is. Het coronavirus heeft een grote maatschappelijke impact, die voor sommige mensen psychische gevolgen kan hebben.

GGD-BZO heeft in 2020 diverse onderzoeken uitgevoerd met betrekking tot die impact of bijgedragen aan Brabantse of landelijke onderzoeken. Naast de brede gezondheidsmonitor werd sinds half april door de GGD, in samenwerking met het RIVM, om de 6 tot 8 weken een panelonderzoek uitgezet ten aanzien van Covid-19, onder andere in BrabantZuidoost. De resultaten van het panelonderzoek vindt u in paragraaf 3.1. In het begin van de Covid-19 pandemie vielen de hoge besmettingsaantallen in Brabant op. Er werd toen een verband vermoed tussen luchtkwaliteit en het vatbaar zijn voor Covid-19. GGD-BZO heeft actief bijgedragen aan het onderzoek van het RIVM naar dit verband. Bij het opstellen van dit jaarverslag loopt het onderzoek nog. Resultaten worden in 2021 verwacht. 10

De Brabantscan is een kennisplatform voor gezondheidsinformatie in Brabant en is een initiatief van de drie Brabantse GGD’en. Aan het dashboard van de Brabantscan zijn de coronacijfers en trends op gemeenteniveau toegevoegd. Ook zijn daar de meest actuele gegevens van de periodieke panelonderzoeken gedrag te raadplegen. Het dashboard bevat bovendien factsheets over de relatie tussen corona en thema’s als genotmiddelengebruik, leefstijl, eenzaamheid en psychische, fysieke en financiële kwetsbaarheid. De Coronacrisis heeft een langdurige impact op het psychosociale welbevinden van veel mensen, maar vooral op jeugd/ jongeren en op de kwetsbare mensen. Dit vraagt een langdurige inzet van PSH. In eerder genoemd panelonderzoek is ook aandacht gegeven aan de sociaal-emotionele effecten van de crisis. Daarnaast is er vanuit het PSH team van de GGD wekelijks telefonisch contact met vaste PSH-partners in de regio om acute problemen te signaleren en monitoren. Vanaf de zomer is er regionaal PSH-Corona overleg geweest t.b.v. signalering/monitoring met vaste PSH-partners (LEV, Lumens, SHN, GGZ; flexibel ook met GHOR en Bevolkingszorg). Vanaf het begin van de Coronacrisis is PSH aangesloten bij het Brabant brede overleg PSH-Corona. Via de GGD website zijn informatie en richtlijnen m.b.t. PSH gedeeld met burgers en professionals.

De ambulancezorg kreeg tijdens de eerste golf te maken met het vervoer van COVID-19 patiënten naar ziekenhuizen en ook met overplaatsingen tussen ziekenhuizen. Elke rit moest beschermende kleding aan- en uitgetrokken worden en de ambulance worden schoongemaakt. Ook waren in een bepaalde periode de wachttijden bij ziekenhuizen langer. Dit heeft tot vertraging in de aanrijtijden geleid. Reguliere ritten vielen tijdens de eerste lockdown grotendeels weg. Dit kan verklaard worden door bijvoorbeeld minder wegverkeer en minder sporten, maar het viel ook op dat er minder cardiale klachten optraden. Het sluiten van ziekenhuizen voor reguliere zorg had daarnaast invloed op het aantal ritten voor besteld vervoer (verplaatsingen voor bijvoorbeeld onderzoek in een ander ziekenhuis). Voor het ambulancepersoneel was vooral de eerste coronapiek een emotioneel heftige periode vanwege het leed waarmee men werd geconfronteerd, van zowel de patiënten als afscheidnemende familieleden. Het effect op de aanrijtijden was goed merkbaar. Normaliter laat de meldkamer direct een ambulance rijden, nog tijdens de uitvraag van degene die belt. Tijdens de coronapieken was het nodig om eerst een verdere uitvraag te doen voordat een ambulance kon worden uitgestuurd. Hierdoor liep de tijd voor het uitsturen van een ambulance op van 1:30 min naar 3:50 min.

Hierdoor waren de ambulances in de periode maart-mei in gemiddeld 91,3% op tijd volgens de normen, terwijl dat percentage normaliter rond de 93 a 94 % ligt. Het aantal aan Corona gerelateerd ambulanceritten bedroeg in de tweede helft van 2020 7 % (over de eerste helft is dat niet bekend). Omdat GGD-BZO naast Covid-19 bestrijding ook de reguliere activiteiten wilde uitvoeren, is ervoor gekozen om het testen, BCO, klantencontact en vaccineren onder te brengen in een programmaorganisatie. Deze functioneerde min of meer “naast” de reguliere afdelingen binnen GGD en werd overwegend bemenst met extra personeel. 11

Uiteindelijk werkten in deze programmaorganisatie ca 600 medewerkers, waarvan het merendeel parttime werd ingezet en extern geworven werd. De geworven medewerkers zijn door de GGD zelf opgeleid en ingewerkt. Vanaf maart t/m mei was de druk op de GGD zo hoog dat reguliere activiteiten zijn afgeschaald. Vanaf juni zijn de reguliere werkzaamheden weer opgestart. Met name JGZ, toezichttaken, reizigerszorg, regulier onderzoek en de lokale ondersteuning van gezondheidsbeleid hebben enkele maanden stilgelegen doordat de medewerkers vanuit deze taakgebieden maandenlang waren ingezet bij de Covid-19 bestrijding. Veel GGD medewerkers hebben een lange periode thuis gewerkt. Dit gaf beperkingen aan het weer opstarten van reguliere activiteiten. Opgeteld bij het tijdelijk afschalen van de reguliere werkzaamheden en een hogere ziekteverzuim heeft dit geleid tot achterstanden. Meer hierover leest u in het hoofdstuk over de reguliere taakuitvoering. Ook de ondersteunende afdelingen van de GGD zijn volop betrokken geweest bij de Covid-19 bestrijding. De afdelingen P&O en ICT hebben veel extra werk gehad aan het onboarden en faciliteren van de extra COVID-19 medewerkers, en de afdeling facilitair had veel extra werk met de inrichting van de teststraten en vaccinatielocatie.

De druk op de ondersteunende afdelingen was extra groot omdat naast de COVID-19 bestrijding ook de integratie binnen de GGD van de jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen per 1 januari 2021 moest worden voorbereid. Aan deze integratie is een apart hoofdstuk gewijd. De belasting op de GGD medewerkers is extreem geweest. Het ging daarbij niet alleen om een hoog aantal uren per week en doorwerken op avonden en in weekenden maar ook om de psychische belasting. De bijzonderheid is juist ook de lange periode waarin dit aan de orde was. Veel medewerkers maken sinds maart 2020 veel meer uren, waarvan een aanzienlijk aantal zo’n 60-70 uur per week aan het werk was. Het algemeen bestuur van de GGD heeft in 2018 aan de directeur van de GGD een bestuursopdracht gegeven om te komen tot een robuuste en wendbare organisatie. Belangrijkste onderdelen van deze opdracht zijn de integratie van JGZ 0-4 binnen de GGD, de ontwikkeling van een drielagen naar een tweelagen structuur, de implementatie van Lean principes en zelforganisatie en het verbeteren van de bedrijfsvoering van de GGD. De GGD hoopt met de bestuursopdracht ruimte vrij te maken voor ontwikkeling en haar financiële weerstandpositie te versterken. Dit veranderingsproces is een meerjarig proces.

Door de Coronacrisis is er vertraging opgetreden in dit veranderingsproces, met name in de verbetering van de bedrijfsvoering, implementatie van Lean en de transformatie naar een tweelagenstructuur en zelforganisatie. In het integratieproces JGZ is wel voortgang geboekt en de ambitie is gehaald om per 1.1.2021 de taken, mensen en middelen JGZ 0 – 4 van ZuidZorg en Zorgboog over te nemen (zie ook verderop in dit verslag). De GGD heeft Lean als filosofie omarmd. Lean staat voor resultaatgericht werken en continu verbeteren en neemt klantwaarden als vertrekpunt. Elk onderdeel en elke laag in de organisatie gaat hiermee aan de slag. In 2020 is gekeken naar de PDCA-cyclus en hebben we geconstateerd dat met name de Check @ Act onvoldoende ontwikkeld zijn en dat Lean nog onvoldoende geborgd is in de lijn. 12

Via een pilot is aan de hand van 5 stappen gewerkt aan een eerste prestatiedoorbraak gericht op ons Klant Contact Centrum. Tevens zijn de Lean principes toegepast bij de inrichting en werkwijze van onze Corona teststraten. Voorts is een implementatieplan voor Lean vanaf 2021 ontwikkeld. De tweelagenstructuur en de tweehoofdige directie zijn per 1.1.2021 ingevoerd. De voorbereidingen zijn daarvoor getroffen. Er is een houtkoolschets en roadmap gemaakt voor de nieuwe structuur en werkwijze. Een tweede directeur is door het bestuur benoemd (vanuit de integratie JGZ meegekomen). Tevens is de interne mandaatregeling aangepast. De implementatie van de tweelagenstructuur en zelforganisatie wordt vanaf 2021 opgepakt. Nadat alle 21 gemeenten in de regio Z.O. Brabant in 2019 akkoord zijn gegaan met de integratie van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor de 0 – 4 jarigen in de GGD per 1.1.2021, is de GGD in 2020 gestart met de voorbereidingen op deze integratie. Om de integratie van JGZ activiteiten mogelijk te maken, is gekozen voor een programmatische aanpak. Er is een programmaorganisatie ingericht met een programmamanager en deelprojecten op de terreinen HR, ICT en telefonie, toekomstvisie en werkprocessen JGZ, digitaal kinddossier, huisvesting en facilitaire zaken, financiën en communicatie.

Het programma kreeg de naam Samen Groei!-en waarin medewerkers, management en staf vanuit de 3 organisaties (GGD, ZuidZorg en de Zorgboog) een actieve rol hadden. De gemeenschappelijke regeling is op deze taakuitbreiding met toestemming van de gemeenteraden aangepast en in november 2020 gepubliceerd in de Staatscourant. Doel van de integratie is een doorlopende lijn Jeugdgezondheidszorg 0 – 18 jaar waardoor de zorg voor deze leeftijdsgroep effectief en efficiënt kan worden ingezet. Per 1 januari 2021 is de integratie van JGZ 0 -4 binnen de GGD formeel en materieel een feit. Taken, mensen, middelen en verplichtingen zijn door ZuidZorg en de Zorgboog overgedragen aan de GGD. De integratie betekent dat er geen organisatorische knip meer bestaat tussen JGZ 0-4 en JGZ 4 18. Hierdoor kunnen ouders en kinderen beter ondersteund worden. We treden naar buiten als één organisatie met één gezicht en één plan voor het hele gezin. Alle JGZ medewerkers zijn ondergebracht in geografische JGZ teams die werken voor de leeftijdsgroep 0 – 18 jaar. Er is een gemeenschappelijk visie op JGZ geformuleerd (zie animatievideo). De GGD voert vanaf 1 januari 2021 alle wettelijke JGZ taken en de aanvullende maatwerktaken (op contractbasis) voor de 21 gemeenten uit. Ketenpartners en ouders zijn op de hoogte gebracht van de integratie.

Er is een begin gemaakt met de harmonisatie van de werkwijzen en deze harmonisatie wordt in 2021 verder uitgewerkt. De GGD heeft alle huurovereenkomsten van de consultatiebureaus overgenomen. In de loop van 2021 starten we in overleg met onze gemeenten met het opstellen van een meerjarig spreidingsplan voor JGZ onderzoeklocaties. Voor gemeenten is de overgang van JGZ 0 – 4 naar de GGD budgettair neutraal. De GGD verwacht met de integratie van JGZ 0-4 efficiency te realiseren die wordt aangewend ter dekking van de projectkosten, aanvulling van de algemene reserve en het realiseren van de noodzakelijke structurele wendbaarheid om in te kunnen spelen op vragen van de gemeenten. 13

Eerder is met de gemeenten afgesproken dat vanaf 2023 een financiële harmonisatie op de bijdrage voor JGZ 0-4 zal plaatsvinden. Het streven is om het gemeenschappelijke deel van de JGZ 0 – 18 vanaf dat jaar te financieren op basis van een bedrag per kind of een bedrag per inwoner dat voor alle 21 gemeenten gelijk is. In de kadernota 2023 van de GGD, die in december 2021 aan de gemeenten zal worden aangeboden, zullen de uitgangspunten worden opgenomen voor deze financiële harmonisatie. Het integratieproces is voor ouders en kinderen geruisloos verlopen. Ondanks Corona zijn veel reguliere GGD activiteiten doorgegaan. Weliswaar deels afgeschaald en in aangepaste vorm (daar waar kon digitaal). Hieronder kunt u lezen welke activiteiten wel zijn doorgegaan en welke resultaten en achterstanden daarbij zijn opgelopen. Ambulancezorg Het GGD bestuur heeft eind 2016 een nieuw paraatheid- en spreidingsplan voor de ambulancezorg vastgesteld. Dat plan brengt een herschikking van standplaatsen met zich mee en een uitbreiding van het aantal ambulances en uitbreiding van ambulancepersoneel. De implementatie van het spreidingsplan is in 2020 wat betreft de standplaatsen afgerond. De personele bezetting bij de rijdienst is weliswaar licht gegroeid, maar groeit nog niet snel genoeg richting het referentiekader. Er is dus nog steeds sprake van een personeelstekort.

De paraatheid is daarmee nog niet op het niveau om alle A1 ritten binnen 15 minuten ter plaatse te krijgen. In het kader van het spreidingsplan zijn in 2020 de verhuizingen van de posten Valkenswaard naar Leende en van Eindhoven Centrum naar de nieuwe locatie in Eindhoven Zuid afgerond. In voorgaande jaren waren reeds de nieuwe posten in Eersel en Eindhoven Noord in gebruik genomen. In 2020 zijn 47.860 ritten uitgevoerd waarvan 36.227 ritten een spoedeisend karakter hadden (de zgn. A1- en A2-ritten), 5.813 ritten besteld vervoer, 206 ritten van de Rapid Responder en 5.614 ritten van de zorgambulance. Het totaal aantal ritten is gedaald t.o.v. 2019 (49.372) hetgeen is toe te schrijven aan de lockdowns. Het aantal ritten dat aan Corona was gerelateerd bedroeg in tweede helft van het jaar 7 % van het totaal (van de eerste helft is dit onbekend). Een ambulance heeft in het geval van een hoog spoedeisend karakter (A1 inzet) gemiddeld een kleine 10 minuten nodig om bij het slachtoffer te komen. Gemiddeld 94,2 % van de A1-inzetten is binnen de rijtijdnorm van 15 minuten uitgevoerd (inclusief aanname en uitgifte door de meldkamer). Dat is een kleine stijging t.o.v. 2019 (93,9 %). Het percentage A2-inzetten dat binnen de rijtijdnorm van 30 minuten heeft plaatsgevonden bedroeg 98,7 % (norm is 95 %); ook dit percentage is licht gestegen t.o.v. 2019 (97,7 %).

Jeugdgezondheidszorg 4–18 jaar De Jeugdgezondheidszorg is een preventieve basisvoorziening die aan alle kinderen en hun opvoeders wordt aangeboden. Haar primaire taak is preventie, vroeg signaleren en doorverwijzen. JGZ kijkt naar wat kinderen nodig hebben om gezond op te groeien, zich aan te passen, zelfredzaam te zijn en deel te nemen aan de maatschappij en naar wat ouders nodig hebben om hun kind gezond op te voeden. De behoefte en de eigen kracht en mogelijkheden van kinderen en de ouders en hun omgeving zijn hierbij het uitgangspunt. 14

De JGZ werkt hierbij samen met onderwijs (deelname aan zorg adviesteams), lokale (wijk)teams, huisartsen en medisch specialisten. In 2020 is het digitaal JGZ portaal live gegaan. Dit portaal biedt ouders een platform waarmee zij afspraken kunnen verzetten, onderdelen van het kind dossier kunnen inzien en vragen kunnen stellen. In het kader van de periodieke onderzoeken zijn 7.178 kinderen in groep 2 van het basisonderwijs door JGZ gezien (2019: 7911). In groep 7 van het basisonderwijs zijn 7.163 kinderen door JGZ gezien (2019: 8032). In klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs is met 3.660 kinderen gesproken en in klas 3 en 4 met 7.425 kinderen (in 2019 resp. 8119 en 9350). Verder zijn 239 leerlingen van het speciaal onderwijs (BO/VO) gezien (2019: 732). Naast bovenstaande periodieke onderzoeken worden kinderen ook op indicatie door JGZ onderzocht. In 2020 betrof dat 10.414 kinderen/jongeren (voor alle leeftijdsgroepen/schoolsoorten samen), in 2019 waren dit 10.193 kinderen. Hierbij zitten ook jongeren die opgeroepen zijn n.a.v. het Check onderzoek of vanwege langdurig of frequent schoolverzuim. Het feit dat over de hele linie (m.u.v. de onderzoeken op indicatie) minder kinderen gezien zijn, heeft te maken met Corona en de lockdowns (sluiting scholen). De GGD heeft haar werkwijze aangepast zodat tijdens de lockdowns digitaal contact is geweest met ouders en kinderen.

Daarbij hadden de kwetsbare groepen prioriteit. In 2020 waren er in onze regio 332 scholen (BO/VO/SO) en aan elke school was een JGZ professional gekoppeld (deelname aan zorgadviesteam). Het Rijks Vaccinatie Programma (RVP) is in 2020 uitgevoerd. De vaccinatiegraad bij de BMR vaccinatie is 92,7 % (2019: 92,6 %), bij de DKTP vaccinatie 92,9 % (2019: 92,5%), bij de HPV vaccinatie 61,9 % (2019: 54,2%) en bij de Meningokokken vaccinatie 88,5 % (2019: 90,7%). Het betreft hier regionale overall gemiddelden. Overige taken Publieke Gezondheid Toezicht In het kader van toezicht op kinderopvang zijn 753 inspecties uitgevoerd, waarvan bij 258 gastouders, 263 kinderdagverblijven, 202 buitenschoolse opvang en 30 gastouderbureaus. De afgesproken aantallen zijn niet gehaald vanwege lockdown Covid-19, de beperkende maatregelen met betrekking tot toezicht in het kader van Covid-19 en de inzet van toezichthouders voor Covid-19. Hierover is gedurende het jaar goede afstemming met alle gemeenten geweest. In het kader van toezicht op WMO voorzieningen zijn 7 calamiteitenonderzoeken uitgevoerd voor de gemeente Eindhoven (3) en gemeente Helmond (4). Kwaliteitsonderzoeken zijn niet uitgevoerd vanwege het volledig inzetten van toezichthouders voor Covid-19 werkzaamheden en de beperkende maatregelen met betrekking tot toezicht in het kader van Covid-19.

15

Onderzoek In 2020 zijn de resultaten gepresenteerd van de jeugdmonitor 12-18 jaar en de VTV. Daarnaast heeft dataverzameling plaatsgevonden voor de volwassenen- en oudermonitor. De totale respons op de volwassenen- en ouderenmonitor was met 40% boven verwachting. Door Corona is minder prioriteit gegeven aan de doorontwikkeling van de Brabantse Omgevingsscan en de onderzoeksapp (whappbot). Er zijn voorbereidingen getroffen om deze onderzoeksapp te gebruiken voor client ervaringsonderzoek bij testen en vaccineren voor COVID-19. Door het kenniscentrum onderzoek zijn voor onze gemeenten 65 exclusieve maatwerkonderzoeken uitgevoerd waarvan een groot aantal Corona-gerelateerde vragen. De niet aan Corona gerelateerd vragen betroffen de onderwerpen sociale cohesie, drugsgebruik, vrijwilligerswerk, onderbouwing sportakkoorden, drugs- en alcohol gerelateerde ambulanceritten, armoede, eenzaamheid en weerbaarheid. Gezondheidsbevordering en ondersteuning lokaal gezondheidsbeleid De lokale teams hebben de gemeenten opnieuw op maat ondersteund bij het opstellen en uitvoeren van het lokale gezondheidsbeleid. Ook op andere beleidsterreinen die een relatie hebben met gezondheid. Daar waar nodig is de ondersteuning aangepast i.v.m. Corona. Door 76 scholen in onze regio is deelgenomen aan voorlichtingsactiviteiten m.b.t.

seksualiteit zoals Lentekriebels en 91 scholen hebben deelgenomen aan de Gezonde School Methode. Er hebben 3 voorlichtingsbijeenkomsten plaatsgevonden voor 55 plussers. Er waren meer voorlichtingsbijeenkomsten voor 55 plussers gepland maar deze konden door Corona niet doorgaan. Infectieziektenestrijding en hygiënezorg Bij de GGD zijn 368 meldingen van infectieziekten binnengekomen waarvan het in 81 gevallen een cluster betrof en in 191 gevallen een melding plichtige ziekte. Het betrof hier andere infectieziekten dan Covid-19. In totaal zijn in 2020 39.220 meldingen van Covid-19 gedaan waarvan 232 meldingen een cluster betroffen (art. 26). Er zijn 372 vragen over infectieziekten van burgers en instellingen beantwoord (excl. Covid). Door de COVID-19 pandemie (zie elders), nam het aantal meldingen van veel andere infectieziekten af. De beschikbare capaciteit IZB-medewerkers is vrijwel volledig ingezet voor COVID-19, er zijn derhalve geen preventieprojecten of outbreak-oefeningen uitgevoerd. In het kader van hygiënezorg zijn 20 risicolocaties bezocht (2019:52) en 9 adviezen m.b.t. evenementen gegeven. De bezochte risicolocaties betroffen: woningvervuilingen, seksbedrijven, bezoeken n.a.v. signalen zoals dagbestedingslocaties, een buitenzwembad en een vakantiepark.

Er zijn 136 aan hygiëne gerelateerd vragen van burgers, organisaties en gemeenten beantwoord, met name aan Corona gerelateerd (2019: 40).

Er zijn tussen de lockdowns door 89 vergunningen

verleend aan tattoo- & piercingshops c.q. shops voor permanente make-up (2019: 94). De afdeling Infectieziekten heeft zorginstellingen, scholen en andere organisaties bijgestaan om zich goed voor te bereiden en de juiste maatregelen te nemen bij een besmetting of een uitbraak zoals handhygiëne, juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, cohortverpleging, ventilatie, afstand houden. Door deze werkzaamheden is er minder gewerkt aan de reguliere opdrachten voor de gemeenten. 16

TBC-bestrijding In het kader van Tuberculosebestrijding zijn door de GGD 5.498 röntgenfoto’s gemaakt (2019: 9.582), 500 Mantouxtesten (2019: 750) en 195 IGRA testen (2019: 268) uitgevoerd en 488 BCG vaccinaties gezet (2019: 552). Bij 75 personen is TBC aangetroffen waarvan 32 personen een latente vorm hadden (in 2019 resp.75 en 35). De personen bij wie TBC is aangetroffen zijn door GGD artsen en verpleegkundigen behandeld en begeleid. Door artsen, verpleegkundigen en MTM’ers zijn in totaal 531 consulten gegeven (in 2019: 580). In deze cijfers zijn de invloeden van de wereldwijde Corona pandemie zichtbaar: minder reizigers, minder instroom asielzoekers in AZC Budel (aanmeldcentrum) en minder migranten (bijv. kenniswerkers uit Azië bij bedrijven in de Brainport regio). Seksuele Gezondheid In 2020 zijn veel minder individuele consulten verricht dan voorgaande jaren door de Covid-19 lockdowns en strenge triage: 2360 in 2020 versus ca 4100 in voorgaande jaren. Het SOAvindpercentage was in 2020 veel hoger dan andere jaren: 24,8 % (2019: 19,4 %). We triëren strenger en we deden afgelopen jaar amper SOA-checks zonder waarschuwing en/of klachten. Het aantal cliënten in PrEP-zorg is op dit moment 158. Nog niet het maximale aantal. Er zijn wat PrEP-ers gestopt en verhuisd en er zijn cliënten die niet verschijnen. Na de lockdown kunnen de cliënten op de wachtlijst opgeroepen worden.

Reizigerszorg In verband met Covid-19 zijn er veel minder reisvaccinaties toegediend dan in voorgaande jaren: 4026 in 2020 tegenover ca 20.000 in voorgaande jaren. We hebben vaccinaties op medische indicatie (gesteld door behandelaar), beroepsgroepen vaccinaties en vaccinaties benodigd voor essentiële reizen zoveel mogelijk door laten gaan. Het aantal Hepatitis B vaccinaties voor beroepsgroepen (1500) is vergelijkbaar met voorgaande jaren. Medisch-milieukundige zorg Door het bureau Gezondheid, Milieu en Veiligheid (GMV), dat voor de 3 Brabantse GGD’en werkt, zijn 210 milieu gerelateerde gezondheidsvragen van burgers en instellingen beantwoord. Daarnaast zijn 11 (proactieve) beleidsadviezen gegeven voor gemeenten. De beleidsadviezen hebben betrekking op onderwerpen als omgevingsvisie, inrichting buitengebied, veehouderij en asbest. Door de Geneeskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) zijn 28 adviezen gegeven bij acute milieu-incidenten. Ook zijn 2 voorlichtingsactiviteiten voor regio/gemeenten uitgevoerd. Bijzondere zorg In 2020 heeft de GGD er twee nieuwe contracttaken bijgekregen: het uitvoeren van taken i.h.k.v. de Wet Verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wijk GGD’er. Voor deze taken is een nieuw team gevormd (team Bijzondere Zorg). Beide pilots zijn geslaagd en worden vanaf 2021 gecontinueerd.

In het kader van de WvGGZ is een meldpunt door de GGD ingericht voor 8 gemeenten. 17

Bij het meldpunt zijn 163 meldingen binnengekomen die betrekking hebben op 153 personen. N.a.v. deze meldingen zijn 66 verkennende onderzoek uitgevoerd en zijn uiteindelijk 43 zorgmachtigingen bij de rechter aangevraagd. De Wijk GGD’er is al eerder in enkele andere regio’s in Nederland ingevoerd. In 2020 zijn we in onze regio met de Wijk GGD’er gestart in Veldhoven en Waalre. De Wijk GGD’er richt zich op personen die verward of onbegrepen gedrag vertonen. De meerwaarde van de wijk GGD’er zit in de vroege signalering en snelle inzet, neutrale houding, voorkomen van zwaardere zorg, toeleiden naar de juiste hulpverlening, verlaging van de werkdruk van de politie en duurzame oplossingen die aansluiten bij behoeften van cliënten. Er zijn 252 meldingen bij de Wijk GGD’er binnengekomen die betrekking hebben op 228 geregistreerde cliënten. Er zijn 243 trajecten gestart waarvan er 152 zijn afgesloten. De gemeente Eindhoven gaat in 2021 starten met de invoering van de Wijk GGD’er in twee wijken. Publieke gezondheidszorg voor asielzoekers Voor de asielzoekers die in het AZC in Budel verbleven heeft de GGD in opdracht van het COA de volgende taken uitgevoerd. In het kader van de JGZ 4-18 jarigen: 52 intakes, 57 medische onderzoeken, 53 contactmomenten op indicatie en 69 contactmomenten RVP.

In het kader van infectieziektebestrijding zijn 31 meldingen gedaan en hebben twee interventies plaatsgevonden n.a.v. uitbraken. Er heeft 1 individueel SOA consult en 1 hygiëne inspectie plaatsgevonden. Er zijn 5 groepsbijeenkomsten gezondheidsbevordering georganiseerd waaraan 102 asielzoekers hebben deelgenomen. Voor de TBC screeningen bij asielzoekers verwijzen we naar het product TBC. De realisaties zijn lager dan in 2019 a.g.v. Corona (minder asielzoekers en beperkende maatregelen). Forensische geneeskunde Door onze forensische artsen zijn 1.540 consulten arrestantenzorg gerealiseerd (tegenover 1488 in 2019), 913 verrichtingen/adviezen t.b.v. politie en justitie gegeven (flinke toename t.o.v. 402 in 2019), 361 euthanasieverklaringen afgegeven (flinke toename, in 2019 was dat 227) en 460 lijkschouwingen uitgevoerd (402 in 2019). GGD Academy Door de GGD Academy zijn 6 trainingen/workshops gegeven waaraan 112 professionals hebben deelgenomen. Een deel van de trainingen is online gegeven omdat live groepsbijeenkomsten vanwege Corona een lange periode niet mogelijk waren. Twee nieuwe workshops zijn aan het aanbod toegevoegd. Crisisplan GGD Er is een nieuwe versie van het Integraal Crisisplan, inclusief continuïteitsplan opgesteld conform landelijke kwaliteitsnormen. De beoogde oefeningen voor het crisisteam GGD zijn door de Coronacrisis niet doorgegaan.

Wel heeft het PSH-team deelgenomen aan een (online) PSHORtraining Brabant breed. Daarnaast is een nieuwe crisiscoördinator gestart met de opleiding. Verder is in 2020 een BCM-analyse uitgevoerd naar (dreiging van) cybersecurity, waarna verbeteringen zijn aangebracht in het ICT-systeem. 18

Diverse evaluaties irt Coronacrisis zijn uitgevoerd zowel intern als extern, leerpunten daaruit worden meegenomen in nieuwe planvorming en afspraken. Psychosociale hulpverlening bij incidenten In 2020 hebben we 10 verzoeken gekregen voor coördinatie bij psychosociale hulpverlening bij incidenten. Het betrof het de volgende incidenten: suïcide en suïcide-gerelateerd (5), noodlottige ongevallen en plotseling overlijden (1), zedenzaken (2), nazorgplan bij de Peelbrand in Deurne (1) en overige(1). Dit is een vergelijkbaar aantal als in 2019. Bedrijfsondersteuning Naast de extra inspanningen die vanuit de ondersteunende afdelingen voor de Coronabestrijding en de integratie JGZ 0 – 4 moesten worden geleverd (zie voorgaande paragrafen), is ook de ondersteuning van de reguliere activiteiten gewoon doorgegaan en zijn ook enkele ontwikkelingen gerealiseerd zoals: -

De migratie naar de Windows 10 omgeving.

-

Realisatie ouderportaal JGZ.

-

De realisatie van de nieuwe ambulancepost in Eindhoven Zuid.

-

Een nieuw sociaal statuut (getekend door de vakbonden).

-

47 medewerkers hebben gebruik gemaakt van de diensten van het loopbaancentrum.

-

14 stageplaatsen voor studenten en 13 plaatsen voor coassistenten geneeskunde.

-

Verlenging van de kwaliteitscertificaten (HKZ, NEN 7510) tot april 2021.

-

Verbeterde samenwerking met Bizob en verbeteringen in het leveranciersmanagement (inkoop).

Klachten en meldingen In 2020 zijn bij de GGD ruim 120 meldingen binnengekomen m.b.t reguliere activiteiten. Deze meldingen bestonden uit klachten, signalen, doorverwijzingen en complimenten. Daarnaast zijn er afgelopen jaar ruim 411 Corona gerelateerde meldingen ontvangen. Een apart klachtenjaarverslag wordt later aan het bestuur van GGD aangeboden. Financieel resultaat 2020 De exploitatie over 2020 laat bij het programma Publieke Gezondheid (PG) een positief resultaat zien van ca. € 510.000 en bij het programma Ambulancezorg (AZ) een positief resultaat van ca. € 430.000. Bij beide programma’s is sprake van uitgestelde uitgaven, die in hoofdzaak de oorzaak zijn van deze saldi. Bij PG betreft dat uitstel van opleidingen en ICT-projecten als gevolg van de Corona-crisis, bij AZ is de geplande aanschaf van nieuwe kleding vertraagd i.v.m. externe oorzaken. In 2021 en/of 2022 zullen deze uitgestelde uitgaven leiden tot verwachte inhaaluitgaven. De omvangrijke inkomstendervingen en meer-/minderkosten als gevolg van Corona-bestrijding worden vergoed door het ministerie van VWS.

19

Naar aanleiding van een begin 2021 geconstateerd datalek in de GGD-systemen, waarover veel publiciteit is geweest, is de Autoriteit Persoonsgegevens begin februari 2021 een onderzoek gestart naar de naleving door de GGD van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Daarbij heeft de Autoriteit Persoonsgegevens aangegeven het toezicht op de GGD te zullen intensiveren. Het is nog niet duidelijk wanneer de uitkomst van het onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens te verwachten is en wat de uiteindelijke bevindingen zullen zijn. Onderzoeken en besluiten van de Autoriteit Persoonsgegevens worden doorgaans openbaar gemaakt.

20

2.

Inleiding

Voor u liggen de jaarstukken 2020 van de Gemeenschappelijke Regeling GGD Brabant-Zuidoost (GGD). In deze jaarstukken wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid en beheer in 2020. De jaarstukken worden vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de GGD. Om de controlerende taak te kunnen vervullen, heeft het Algemeen Bestuur een externe accountant benoemd. De accountantscontrole heeft plaatsgevonden volgens controleprotocol dat door het Algemeen Bestuur is vastgesteld. 2.1 Opzet jaarstukken Met het oog op toepassing van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten is de opzet van de jaarstukken 2020 een afspiegeling van de begroting 2020. De jaarstukken zijn als volgt opgebouwd: •

•

Jaarverslag -

Programmaverantwoording

-

Paragrafen

Jaarrekening -

Programmarekening

-

Balans

In het jaarverslag staat de verantwoording van de pijlers; 1.

Monitoren, signaleren en adviseren

2.

Uitvoerende taken gezondheidsbescherming

3.

Publieke gezondheid bij incidenten, rampen en crises

4.

Toezicht houden

5.

Jeugdgezondheidszorg 4–18 jaar

6.

Ambulancezorg

7.

Aanvullende taken op gebied van Publieke Gezondheid.

Daarnaast wordt in hoofdstuk 4 ‘de paragrafen’ de onderwerpen behandeld, die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de GGD. In de programmarekening worden een overzicht van de baten en lasten, een analyse van de begrotingsafwijkingen en verdere toelichting behandeld. Bij de balans wordt een uitgebreide toelichting van de balansposten gegeven. 2.2 Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden Ten behoeve van zijn oordeelsvorming hanteert de accountant de bepalingen die zijn opgenomen in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO). Dit besluit houdt in dat de controlerende accountant bij de jaarstukken een accountantsverklaring over de getrouwheid en rechtmatigheid dient te verstrekken. 21

Voor de uitvoering van het onderzoek naar de rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties is een toetsbaar normenkader noodzakelijk. Door middel van het normenkader geeft het Algemeen Bestuur aan wat de voor de accountantscontrole relevante regelgeving van hogere overheden is en welke verordeningen en regelingen van de GGD zelf van toepassing zijn. Eind 2020 heeft het Algemeen Bestuur het normenkader vastgesteld. 2.3 Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten De gemeentewet schrijft voor dat decentrale overheden jaarlijks een begroting en jaarstukken moeten opstellen. De uitwerking van die bepaling is geregeld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De jaarstukken zijn opgesteld in overeenstemming met de voorschriften van het BBV. 2.4 Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector Met ingang van 1 januari 2013 is de Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) van kracht. De WNT verplicht tot openbaarmaking van de bezoldiging van de zogenaamde “topfunctionarissen“. Topfunctionarissen” zijn diegenen die leiding geven aan de gehele organisatie en in de WNT als zodanig zijn aangemerkt Conform de WNT wordt in hoofdstuk 8 van de jaarrekening de beloning van de topfunctionaris binnen de GGD BZO openbaar gemaakt.

22

3.

Programmaverantwoording

Het bestuur heeft verzocht om bij de programmaverantwoording een betere vergelijk te maken tussen doelstelling en realisatie van de activiteiten/producten. Bij de meeste taakvelden wordt ook de realisatie van vorig jaar weergegeven. 3.1 Coronabestrijding In januari 2020 kon niemand in Nederland bevroeden wat er komen zou. De uitbraak van COVID19 in Wuhan was ver weg. Toen het virus oversprong naar Europa en we zagen wat de uitbraak deed in Noord-Italië, werden we als land wat ongeruster maar de alarmbellen gingen nog niet meteen af. Wel werd eind januari COVID-19 een A-ziekte, wat een infectieziekte is die al moet worden gemeld bij een vermoeden dat een patiënt die ziekte zou kunnen hebben. Op 27 februari werd de eerste COVID-19 patiënt in Nederland door toenmalig minister Bruins via TV bekend gemaakt en medio maart werd door het kabinet een intelligente lockdown afgekondigd. De beperkende maatregelen stapelden zich in maart en april op. We ervoeren allen wat de 1,5 meter samenleving en de hygiënemaatregelen voor ons dagelijks leven betekenden. Maar ook wat thuiswerken betekende, dat de scholen sloten, dat we onze ouders die in het verpleeg- of verzorgingshuis verbleven niet meer konden bezoeken en dat je voor bepaalde behandelingen niet meer bij het ziekenhuis terecht kon.

We maakten ons zorgen om de kwetsbare groepen (ouderen, kinderen, mensen in een sociaal isolement, arbeidsmigranten, dak- en thuislozen). Het werd stil op straat. Bedrijven sloten en veel banen gingen verloren. Veel banen werden gespaard door sociaaleconomische maatregelen vanuit het Rijk. Veel mensen verloren hun werk/inkomen (studenten, uitzendkrachten, ZZP’ers enz.). Maar er kwamen ook mooie burgerinitiatieven naar boven. De maatschappelijke saamhorigheid nam toe. Vanaf 6 mei zijn de maatregelen versoepeld toen bleek dat de curven van nieuwe besmettingen, dodenaantallen, ziekenhuisopnames en bezetting van IC bedden daalden. Stap voor stap kon en mocht er weer meer. Vanaf eind augustus begon het aantal besmettingen weer op te lopen en het werd in september duidelijk dat Nederland sneller dan verwacht in een tweede COVID-19 golf terecht kwam. Ook in Zuidoost-Brabant steeg het aantal besmettingen explosief. Eind september nam het kabinet opnieuw landelijke maatregelen om een al te hoge piek in de aantallen besmettingen, ziekenhuisopnamen, IC-opnamen en doden te voorkomen en deze tweede golf zo kort mogelijk te laten duren. Half oktober besloot het kabinet tot een gedeeltelijke lockdown. Tijdens deze lockdown zakten de aantallen, waarop in november besloten werd om de maatregelen te versoepelen.

Helaas bleven het aantal besmettingen op een hoog niveau en stegen ze in december opnieuw, wat half december leidde tot een lockdown, die tot ver in het eerste kwartaal van 2021 zou duren. In deze paragraaf laten de verschillende cijfers en grafieken het epidemiologische beeld in 2020 zien. Te beginnen met de aantallen positief geteste personen, ziekenhuisopnamen en overledenen in Brabant-Zuidoost (bron GGD en RIVM): 23

Aantallen Aantal positief geteste

37.335

personen Aantal ziekenhuisopnames

1.165

Aantal overledenen

667

Er is ook een beeld te schetsen van het aantal per dag positief geteste personen over het jaar heen (bron RIVM):

Bij het interpreteren van deze grafiek is het belangrijk om te weten dat vanaf 1 juni het testbeleid is gewijzigd, waardoor alle inwoners zich konden laten testen. Dat kan het verschil in aantallen positief getesten tussen de eerste en de tweede golf verklaren. De aantallen ziekenhuisopnamen per dag laten in het verlengde hiervan een ander beeld zien (bron RIVM):

De aantallen IC-opnamen in Brabant-Zuidoost waren in 2020 als volgt (bron NAZB):

24

In onderstaande grafiek is het aantal positief gemelde personen in Brabant-Zuidoost naar leeftijdscategorie weergegeven:

In Zuidoost-Brabant waren de aantallen overledenen als gevolg van Covid-19 als volgt (bron RIVM).

Tot slot is hieronder het beeld weergegeven van het aantal overledenen in Zuidoost-Brabant over de weken heen en afgezet tegen de sterfte in 2019 (bron CBS). Dit laat met name oversterfte zien tijdens de eerste golf.

25

De taken van de GGD voor de COVID-19 bestrijding sluiten aan bij de reguliere taken van de GGD en bij de plannen voor crisisbestrijding van GGD-BZO en VRBZO. In aanvulling op de reguliere taken zijn er opdrachtbrieven verstrekt vanuit de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, waarmee specifieke taken bij de GGD zijn belegd. Daarnaast is steeds uitvoering gegeven aan de landelijke strategie vanuit het kabinet. De GGD Brabant Zuidoost volgt het landelijk beleid en de landelijke protocollen, zoals bijvoorbeeld vastgesteld door het RIVM. De eigen beleidsruimte ten aanzien van COVID-19 bestrijding is daardoor steeds klein geweest. Alleen in de eerste weken van de pandemie – toen Brabant circa twee weken vooruitliep op het land – was er nog geen landelijk beleid en is in Brabant veel zelf uitgezocht. In de daarop volgende maanden is vanuit GGD Brabant-Zuidoost wel steeds input gegeven en signalen afgegeven voor het landelijke beleid. Op bepaalde aspecten heeft de werkwijze in Brabant model gestaan voor de rest van het land, omdat we in de Brabantse praktijk al enkele stappen verder waren. De GGD heeft binnen een pandemie crisistaken op het vlak van infectieziektebestrijding en psychosociale hulpverlening. De infectieziektebestrijding omvat bron- en contactopsporing, adviseren over beschermende maatregelen en hygiënemaatregelen en adviseren over isolatie en quarantaine.

In eerste instantie is hier een crisisteam op ingezet. In de zomer is hiervoor het Covid-19 programma voor ingericht, waarbinnen al deze taken zijn uitgevoerd. De psychosociale hulpverlening richt zich op het bevorderen van herstel van psychisch evenwicht, vroegtijdige herkenning van verwerkingsstoornissen en bevorderen van de adequate behandeling hiervan en het verwijzen van mensen die psychische hulp nodig hebben. Hiervoor werkt de GGD samen met maatschappelijk werk en de GGD. Tijdens deze pandemie is op verschillende momenten een specifieke opdracht verstrekt aan de GGD-en door de minister van VWS.

26

Wanneer

Opdracht

april

Testen zorg en onderwijs personeel

mei

Per 1 juni iedereen met corona symptomen testen, uitbreiden BCO capaciteit