7a Regionale Energiestrategie Metropoolregio Eindhoven 1.0

en bijdragen van het Rijk. Onderstaand hebben we onze belangrijkste vragen aan het Rijk samengevat.

• We zien het Rijk als een partner in de energietransitie. Dat betekent dat we van het Rijk, als grondbezitter van bijvoorbeeld infrastructuur en als bevoegd gezag voor projecten in de regio, ook verlangen dat wordt gehandeld conform de afspraken in deze RES. Deze zijn in lijn met afspraken in het Klimaatakkoord. De RES uitwerking is een uitwerking van plannen voor overmorgen (lees: 2025-2030) maar vraagt nu al om keuzes. Sturing vanuit het Rijk op het grotere geheel is hierbij van belang. Niet alleen communicatief waar het gaat om nut en noodzaak en de doelstellingen, maar ook als het gaat om de integraliteit van de verschillende klimaattafels, aanpassingen aan het elektriciteitssysteem en de lange termijn koers.

• Zorg ervoor dat financiële stimulering voor grootschalige en kleine energieprojecten

(subsidie,

fiscale

regelingen,

gebouwgebonden

financiering, saldering), gericht op het betaalbaar maken/houden van de energietransitie, wordt gegarandeerd tot 2030.

• We vragen om bijdragen en maatregelen gericht op het (om)scholen van voldoende technici voor de realisatie van de vele energieprojecten in de komende jaren, bij netbeheerders, gemeenten, waterschappen, energiecoöperaties, woningbouwcorporaties, omgevingsdienst etc.

INHOUDSOPGAVE

• Het is belangrijk dat het Rijk maatregelen neemt, die leiden tot een

• Een deel van de geplande en extra windturbines heeft naar verwachting

financieel aantrekkelijke businesscase voor projecten als grootschalige

te maken met beperkingen vanwege radarinstallaties voor vliegverkeer.

warmtenetten

Dit kan soms worden ondervangen met lagere turbines, die alleen

op

financiering,

financiële

risico’s

en

marktordening).

• Ook roepen we op tot het wegnemen van belemmeringen die corporaties

(technisch-financieel) haalbaar zijn als het Rijk er voldoende subsidie voor beschikbaar stelt. Er is een speciale SDE+-categorie voor lage turbines

en particuliere woningeigenaren hinderen in de verduurzaming van

rondom vliegvelden. We vragen het Rijk deze categorie ook open te stellen

woningen. Bijvoorbeeld door het vervangen van de heffingskorting

voor turbines rondom de vliegbases in onze regio.

voor woningcorporaties door een isolatie/duurzaamheidssubsidie, of het

• Tot slot zal het Rijk gemeenten ook financieel in staat moeten stellen

inzetten van instrumenten die het mogelijk maken de energierekening

om het Klimaatakkoord en de RES ook daadwerkelijk uit te voeren (zie

in te zetten als investering voor het energiezuinig maken van de woning.

hiervoor ook advies van de Raad voor Openbaar Bestuur van januari 2021).

• Biedt extra mogelijkheden om te kunnen sturen op de netcapaciteit, onder andere door:

• het wettelijk mogelijk te maken elektriciteitsbronnen op piekmomenten af te koppelen;

• het mogelijk maken van een flexibele inzet van de reservecapaciteit in de stations en het net;

• het mogelijk maken van ‘Meerdere Leveranciers Op Een Aansluiting (‘Mloea’), bijvoorbeeld voor de combinatie van zonnepark en windpark;

• het wettelijk mogelijk maken om nieuwe bronnen op een ‘wachtlijst voor aansluiting’ te zetten.

• Zorg voor een extra stimulans voor ‘zon op dak’ door: • subsidie te verlenen voor ‘niet-aan-het-net-leveren’; • ‘zon op bedrijfsdaken’ te stimuleren door verplichtingen bij nieuwbouw en het geven van financiële impulsen;

• het voor particulieren aantrekkelijk te maken om meer zonne-energie op te wekken dan voor eigen gebruik nodig is.

We vragen middelen om de uitvoeringskosten van de RES te dekken en om de financiering van onze RES-organisatie te continueren.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

(gericht

61

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

62 INHOUDSOPGAVE

Vinden

Zoek of typ hier |

INHOUDSOPGAVE

Begrippenlijst A - Z Ter verduidelijking van de begrippen en ander jargon die in de RES 1.0 regelmatig worden gebruikt, is de onderstaande begrippenlijst opgesteld.

63

Basisinfrastructuur De basisinfrastructuur is de noodzakelijke infrastructuur die aanwezig moet zijn om energiebesparing te stimuleren. Voor elke doelgroep zijn elementen

Aardgasvrij

opgepakt worden met alle 21 gemeenten, provincie en waterschappen. Dit

Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit betekent niet gasloos;

betreft veelal RES-kerntaken als kennisdelen, monitoring en evaluatie, maar

er kan groen gas worden toegepast.

ook verplichte instrumenten (routekaart maatschappelijk vastgoed), lopende trajecten op regionaal niveau (pilots bedrijventerreinen VNO-NCW), of trajecten

Adaptatie

bij partnerpartijen (energie-plan ODZOB).

Adaptatie omvat het aanpassen aan de gevolgen van een probleem, bijvoorbeeld aan veranderende omstandigheden zoals een veranderend

Bio-energie en biomassa

klimaat. Onder klimaatadaptatie valt ook het verminderen van de

Energie die gewonnen wordt uit biomassa heet bio-energie. Biomassa

kwetsbaarheid van de samenleving voor klimaatverandering of het

bestaat uit hout en organisch afval, zoals planten, groente- en fruitresten.

profiteren van de kansen die een veranderend klimaat kan bieden.

Bij de verbranding van deze materialen komt energie vrij en die energie noemen we bio-energie.

Afwegingskader Afwegingen en keuzes ten aanzien van de RES worden gemaakt op basis

Biogas

van een afwegingskader. Dit omvat een viertal onderdelen:

Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van gisting van biologisch

• K  wantitatieve bijdrage

materiaal, zoals GFT-afval, mest of rioolslib. Het gas kan gebruikt worden

• R  uimtelijke kwaliteit

als brandstof in warmtekrachtcentrales, of worden bijgemengd in het

• Energiesysteemefficiëntie

aardgasnet. Wanneer dit laatste gebeurt, spreken we van ‘groen gas’.

• B  estuurlijk en maatschappelijke draagvlak

Broeikaseffect Aquathermie

Het broeikaseffect is de werking van gassen in de atmosfeer die warmte op

Bij aquathermie wordt gebruik gemaakt van de temperatuur van het water

aarde vasthouden. Zonder broeikaseffect is leven op aarde niet mogelijk. Het

voor de verwarming en/of koeling van gebouwen. De warmte en/of koude

zou hier namelijk gemiddeld zo’n -30 graden Celsius zijn. Broeikasgassen

wordt daarbij gewonnen uit oppervlaktewater (zoals meren, rivieren en

zijn onder andere methaan, koolstofdioxide en waterdamp. Door verbranding

kanalen), uit (gezuiverd)afvalwater of uit drinkwater.

van fossiele brandstoffen worden er meer broeikasgassen uitgestoten, die bijdragen aan de klimaatverandering. Dit noemt met het versterkte broeikaseffect.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

benoemd die behoren tot de zogenaamde basisinfra: taken die in de RES

64

INHOUDSOPGAVE

Cultuurhistorische waarden en kenmerken

Energietransitie

Waarden en kenmerken van een gebied of daar aanwezige zaken, verband

De energietransitie omvat het omschakelen van fossiele energiebronnen

houdend met het bouwkundig erfgoed, het stedenbouwkundig erfgoed, de

naar duurzame energiebronnen, zoals overeengekomen in het Parijs-

historische groenwaarden, het historisch-geografisch erfgoed en de bekende

akkoord.

en verwachte archeologische waarden.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Gebouwde omgeving Duurzame energie

De verzameling van alle gebouwen, waaronder woningen en maatschappelijk

Duurzame energie of groene energie is energie die is opgewekt met behulp

en commercieel vastgoed (incl. bedrijfsgebouwen). Bedrijfsprocessen in

van duurzame, hernieuwbare energiebronnen. Bij winning en omzetting

de industrie en landbouw maken geen onderdeel uit van de gebouwde

van duurzame energie zijn er nauwelijks schadelijke effecten voor het

omgeving.

klimaat. Voorbeelden zijn windenergie of zonne-energie.

Geothermie Ecologische verbindingszone (EVZ)

Dit wordt ook vaak aardwarmte genoemd. Bij geothermie wordt gebruik

De ecologische verbindingszones vormen een essentiële bouwsteen van

gemaakt van warmte uit de grond. Warm water wordt hieruit omhoog

het Natuurnetwerk Brabant. Door groene verbindingen te leggen tussen de

gepompt om bijvoorbeeld water in een warmtenet te verwarmen. Dit kan als

natuurgebieden zorgen zij ervoor dat dieren en planten niet geïsoleerd raken.

alternatief dienen voor aardgas.

Energie infrastructuur

Groene energie

De energie infrastructuur omvat het gehele netwerk van opwek en transport

Groene energie of duurzame energie is energie die is opgewekt met behulp

van energie, van de energiebron via de leidingen, verdeelinstallaties naar

van duurzame energiebronnen. Duurzaam betekent dat de energiebron

de gebruiker. Dit kan per energietype worden uitgesplitst, bijvoorbeeld

onuitputtelijk is, dat de groene energie schoon en betrouwbaar is en dat er

elektriciteitsinfrastructuur en warmte-infrastructuur.

bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat zijn.

Energiecorridor Zone (bijvoorbeeld een snelweg) waarlangs veel duurzame/groene energie

Grootschalige opwek

wordt opgewekt.

Elektriciteit welke door middel van omzetting van zonne- en windenergie op grootschalige wijze wordt opgewekt. Het gaat hier om windparken van

Energieneutraal

tenminste 3 moderne windmolens (op basis van de Provinciale Interim

Dit houdt in dat alle gebruikte energie uit duurzame/hernieuwbare bronnen

Omgevingsverordening), PV-systemen op daken van tenminste 500 m² en

wordt opgewekt.

zonnevelden.

Joule

Klimaattafels

Een joule is de natuurkundige eenheid voor energieverbruik. Een megajoule

Circa 150 partijen overlegden in het kader van het Klimaatakkoord aan vijf

(MJ) is een miljoen joule. Een gemiddeld huishouden verbruikt circa 1.500

klimaattafels over Elektriciteit, Industrie, Gebouwde Omgeving, Landbouw

m3 gas en 3.300 KWh. Dit staat gelijk aan jaarlijks 54.000 MJ aan warmte en

en Landgebruik en Mobiliteit. Daarnaast en ten dienste van die tafels hebben

11.880 MJ aan elektriciteit. In totaal gebruikt dus een huishouden 65.880 MJ

vele werkgroepen en taakgroepen gewerkt aan onderdelen van sectoren

aan energie. Een petajoule (PJ) is een biljard joule. Het totale energieverbruik

en aan gemeenschappelijke thema’s zoals innovatie, financiering en de

(elektriciteit en warmte) in Nederland is ongeveer 3.000 PJ per jaar.

arbeidsmarkt.

Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om alle informatie aan te

Kilowattuur

duiden in TWh.

In Nederland wordt elektrische energie veelal uitgedrukt in het aantal Watt per uur. Bijvoorbeeld van een machine met een vermogen van 1.000 Watt (1

Kleinschalige opwek

kW) en die een uur draait, is het energieverbruik 1 kilowattuur (kWh). Het

Kleinschalige zon-op-dak installaties met een vermogen van 15kWp en

gemiddelde Nederlandse huishouden gebruikt jaarlijks ongeveer 3.300 kWh

minder, worden in het klimaatakkoord niet meegeteld voor het 35 TWh

aan elektriciteit en 15.000 KWh aan warmte. Het elektriciteitsverbruik wordt

doel. Met de autonome groei van kleinschalig zon op dak tot ongeveer

op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit

7 TWh, is al rekening gehouden in de CO2-doelstellingen.

is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te wekken zijn er circa 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark

Klimaatakkoord

nodig.

Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd en zijn we begonnen met de uitvoering. In het akkoord staan meer dan 600

Het bod voor grootschalige opwek van elektriciteit is op basis van TWh.

afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Op regionaal

Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om de meeste cijfers daarom

niveau wordt onder andere via de RES vorm gegeven aan de afspraken in

aan te duiden in TWh. Als uitgangspunt is gehanteerd dat 1 TWh gelijk staat

het Klimaatakkoord. De RES gaat over de klimaattafels gebouwde omgeving

aan 3,6 Petajoule.

en elektriciteit.

Landschappelijke waarden en kenmerken Klimaatneutraal

Gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van het landschap,

Dit betekent dat bij het opwekken van de energie die gebruikt wordt geen

gericht op ruimtelijke, ecologische, cultuurhistorische en recreatieve

broeikasgassen worden uitgestoten, waardoor deze opwek niet bijdraagt

aspecten.

aan de klimaatverandering.

65

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

66

INHOUDSOPGAVE

Leidende principes

Modules

De concept-RES wordt uitgewerkt op basis van een kader van (maatschap-

Een module is een mogelijk energiebesparingsproject, -proces of -programma.

pelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en hoofdlijnen: dit zijn

In RES-verband wordt voor de diverse doelgroepen modules voorgesteld met

de leidende principes. Voor de Metropoolregio Eindhoven zijn de volgende

een palet van acties en instrumenten. Gemeenten, provincie en waterschappen

leidende principes benoemd:

kunnen hieraan deelnemen en deze gezamenlijk verder ontwikkelen. Zij

1. Een toekomstgerichte strategisch visie;

kunnen daarbij de hele aanpak overnemen, maar ook onderdelen daarvan.

2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij;

Zo ontstaat een soort ‘cafetaria-model’.Deelname is dus geen verplichting.

3. Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit;

Maar de aanname is dat door samen te werken via eenzelfde aanpak er

4. De energietransitie als kans voor de regio;

kennis, capaciteit, ontwikkel- en uitvoeringskosten gedeeld kunnen worden

5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal.

waardoor de ambtelijke organisaties ontzorgd kunnen worden. Daarnaast ontstaat er een duidelijker speelveld voor maatschappelijke partijen, die al vaak

Meekoppelkansen

regionaal georiënteerd zijn. Vooruitlopend op de totstandkoming van een RES

Meekoppelkansen zijn de kansen die zich aandienen om de RES te koppelen

uitvoeringsprogramma start de werkgroep samen met welwillende gemeenten

aan andere projecten, waardoor er een win-win situatie ontstaat. Denk

en relevante stakeholders met het voorbereiden van een aantal module-

hierbij aan bouwprojecten, waarin klimaatmaatregelen mee kunnen

combinaties die een logische samenhang hebben.

worden genomen.

Natura 2000 Mitigatie

Om kwetsbare natuurgebieden te beschermen is er Natura 2000. Dit is een

Mitigatie omvat het aanpakken van een probleem door de oorzaak weg

Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.

te nemen. In het geval van het klimaat omvat dit maatregelen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, door bijvoorbeeld de uitstoot van

Natuur Netwerk Brabant

broeikasgassen te reduceren via besparing en duurzame opwek.

Samenhangend

netwerk

van

natuurgebieden

van

nationaal

en

internationaal belang met als doel de veiligstelling van ecosystemen met de daarbij behorende soorten bestaande uit de meest waardevolle natuuren bosgebieden en andere gebieden met belangrijke aanwezige en te ontwikkelen natuurwaarden.

Netbeheerder Het bedrijf verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet. Voor de provincie Noord-Brabant is dit Enexis.

INHOUDSOPGAVE

Netvisie

SDE

Netvisie beschrijft een studie en integraal ontwerp voor noodzakelijke

Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Dit omvat subsidies voor

aanpassingen in de elektriciteitsinfrastructuur van Enexis en TenneT op

het realiseren van schone en duurzame energiebronnen. Deze subsidie kent

basis van toekomstige ontwikkelingen.

verschillende latere versies zoals SDE+. Vanaf 2020 heet deze regeling SDE++.

67

De regeling richt zich met name op bedrijven en (non-profit) organisaties. De landelijke opgave is om voor 2030 ten minste 35 TWh aan schone

Terrawattuur (TWh)

elektriciteit op te wekken.

Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te

Regionale Structuur Warmte (RSW)

wekken zijn er circa 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines

Dit is een onderdeel van de RES. Hierin maken gemeenten, waterschappen

van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark nodig.

en de netbeheerder in de Metropoolregio Eindhoven op hoofdlijnen regionale afspraken over hoe in de nabije toekomst om te gaan met de beschikbare

Transitievisies Warmte (TVW)

bronnen, ruimte en infrastructuur ten aanzien van warmte. De RSW wordt

Naar aanleiding van de RES werken de gemeenten met hun partners op

door gemeenten op lokaal en wijkniveau vertaald naar een transitievisie

lokaal niveau de plannen voor duurzame warmte verder uit in de zogeheten

warmte.

Transitievisies Warmte (TVW). Hierin staat de aanpak omschreven hoe een gemeente, onder andere op wijkniveau, de overstap naar een duurzame

Restwarmte

warmtevoorziening wil realiseren.

Restwarmte is warmte-energie die overblijft bij een energieomzetting. Bijvoorbeeld warmte die ontstaat bij een productieproces. Deze warmte

Warmtenet

kan worden opgevangen en nuttig worden ingezet door koppeling met een

Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm

warmtenet.

water stroomt. Dat warme water wordt gebruikt om huizen en gebouwen te verwarmen. Het water in een warmtenet kan verwarmd worden door

Ruimtelijke kwaliteit

duurzame warmtebronnen zoals zonthermie, geothermie en aquathermie.

De kwaliteit van een plek of gebied die bepaald wordt door een goed

Daardoor hoeft er niet meer in ieder huis een cv-ketel te hangen die op

samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en

aardgas brandt.

toekomstwaarde.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Opgave

68

INHOUDSOPGAVE

Zoekgebieden Gebieden die potentieel in aanmerking kunnen komen om grootschalige opwek door zonneparken en windparken te realiseren. De zoekgebieden in concept-RES zijn tot stand gekomen door de maximale potentie te bepalen op basis van de geldende restricties, technische haalbaarheid en ruimtelijke onderbouwing. De zoekgebieden worden in het vervolgproces naar RES 1.0 Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

verder op milieueffecten gewogen door middel van een PlanMER. Ook wordt het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak getoetst met gemeenteraden en inwoners.

Zonthermie Zonthermie is het opwarmen van water met behulp van zonlicht. Dit gebeurt door zonnecollectoren. Zie dit als zonnepanelen die de energie van de zon niet omzetten in elektriciteit, maar in warmte.

Zonne-energie Bij zonne-energie wordt zonlicht opgevangen op zonnepanelen en direct omgezet in elektriciteit. Zonne-energie is een duurzame energiebron.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

69

INHOUDSOPGAVE

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

70

Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) Metropoolregio Eindhoven September 2021

Metropoolregio Eindhoven