7a Regionale Energiestrategie Metropoolregio Eindhoven 1.0
Tekst van het document
De Willem en De Zwijger in Best winnen duurzaamheidsprijs
worden. Daarnaast ontstaat er een duidelijker speelveld voor
Het bouwproject De Willem en De Zwijger van corporatie ‘Thuis’ aan de Willem de
maatschappelijke partijen, die al vaak regionaal georiënteerd
Zwijgerweg in Best heeft in 2018 de prijs voor het meest duurzame bouwproject van
zijn.
vakblad Cobouw gewonnen. De twee appartementencomplexen zijn een project van aannemer BAM Wonen BV, NB-Architecten uit Best en woonstichting ‘Thuis' uit
Basisinfrastructuur
Eindhoven.
De basisinfrastructuur biedt de deelnemende gemeenten, provincie en waterschappen een aantal middelen, die helpen
Eindhovense corporatie Thuis: ‘Aan de slag gaan belangrijker dan doelen halen’
om samen binnen alle doelgroepen energiebesparing te
De Brabantse corporatie Thuis, met het hoofdkantoor in Eindhoven, wil graag
stimuleren. Denk daarbij aan middelen als kennisdeling,
vooroplopen in verduurzaming van het woningbezit en is bereid om daarvoor meer
monitoring en evaluatie, maar ook verplichte instrumenten
te doen dan nodig is volgens het Bouwbesluit. “Verduurzaming is een van de grote
(routekaart
maatschappelijke opgaven. Wij voelen ons als corporatie verantwoordelijk om daar
maatschappelijk
vastgoed)
partnerpartijen (energieplan ODZOB).
of
trajecten
bij
een bijdrage aan te leveren. Dat past binnen het Klimaatakkoord.”
31
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
32
INHOUDSOPGAVE
Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant: goede en betaalbare woningen
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Om te komen tot een voldoende aanbod van kwalitatief goede en
Doelgroep bedrijven: ‘handreiking en handhaving’
betaalbare woningen moet het kwantitatieve woningtekort in de regio
Méér handelingsperspectief
worden aangepakt. Deze opgave betreft het gehele stedelijke netwerk,
We creëren meer urgentie; we ondersteunen bedrijven met besparen
inclusief de vitale kernen van het landelijk gebied. Belangrijk bij deze
zodat ze zich op hun business kunnen richten. We willen ze ontzorgen
opgave is dat deze nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het
door bijvoorbeeld Greendeals op te zetten. Daarnaast zijn er landelijke
gebied van energie, circulair bouwen en klimaat. (Omgevingsagenda
subsidies en zijn er belastingvoordelen die het financieel aantrekkelijker
Zuidoost-Brabant, MRE 2020)
maken om te verduurzamen. Daarbij combineren we modules om tot een effectieve aanpak te komen. De focus van deze modules ligt op het bieden
Wonen: zorgen voor een goede basis
van meer handelingsperspectief. We faciliteren bedrijven die aan de slag
Op basis van een inventarisatie in welke modules interesse is, doen we de
willen, maar dit is niet vrijblijvend. We zetten handhaving in bij bedrijven
volgende aanbevelingen:
die niet of onvoldoende met energiebesparing aan de slag gaan, waarbij de
1. Om energiebesparing binnen een gemeente voldoende te kunnen
Omgevingsdienst uiteraard ook een rol heeft.
stimuleren zijn de modules energieloket en energiecoaches onontbeerlijk. 2. Bij het proces van duurzame gedragsverandering spelen lokale energiecoöperaties (LEC’s) een essentiële rol. Daar waar mogelijk en wenselijk faciliteren gemeenten de LEC’s
Daarnaast heeft in het kader van de zonneladder een aanpak voor zon op dak prioriteit.
Focus & urgentie op bedrijventerreinen en kantoren
Een viertal modules worden uitgewerkt tot handleidingen voor de uitvoering:
Binnen de doelgroep Bedrijven zijn er vier sub doelgroepen: bedrijven-
1. Energiecoaches, 2. Wijkaanpak, 3. Duurzame Communicatie- strategie
terreinen, kantoren, retail en agrarische bedrijven. In de eerste fase van de
en 4. De Groene Zone 2.0. Daarnaast loopt er voor de module ‘Duurzame
RES 1.0 zal de focus op bedrijventerreinen en kantoren liggen. Met name
gedragsverandering woningcorporaties’ een pilot-aanpak binnen het
bij kantoorgebouwen is er urgentie om aan de slag te gaan met besparing:
Stedelijk Gebied Eindhoven, waarbij de werkgroep Besparing betrokken
het ministerie van Binnenlandse Zaken voert per 1 januari 2023 de
is om kennis te delen en verbanden te leggen met de andere modules.
energielabel C-verplichting in voor kantoren van minimaal 100 vierkante
Meer informatie over de besparingsaanpak voor de doelgroep wonen is
meter. Daarnaast geldt voor alle bedrijven met een verbruik van minimaal
opgenomen in bijlage 3.1.
50.000 kWh aan elektriciteit of 25.000 m³ gas dat zij gebonden zijn aan het doorvoeren van energiebesparende maatregelen (EML) en moeten hierover te rapporteren. Voor meer informatie zie bijlage 3.2.
INHOUDSOPGAVE
33
Helmondse Energie Community gericht op duurzaam en energiebewust ondernemen In 2013 ondertekenden 18 Helmondse bedrijven het Helmondse Energie Convenant (HEC). Het doel was om in drie jaar tijd gezamenlijk 10% energie te besparen te leren van elkaar. Inmiddels is het
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
en te verduurzamen, onder andere door samenwerkingsplatform uitgegroeid tot de
Helmondse Energie Community, een netwerk van bedrijven die kennis en ervaring
uitwisselen op het gebied van duurzaam en energiebewust ondernemen.
Handelingsperspectief voor bedrijven
Gebiedsbenadering • Bedrijventerreinen • Winkel-horeca gebieden
Aanpak kantoren: van energielabel C naar beter Deze aanpak combineert meerdere modules: meerjarige Green Deal opzetten ten behoeve van verduurzaming kantoren naast de standaard aanpak,
Wetgeving en handhaving
Ontmoeting kennis
Convenanten en Green Deals
• Activiteitenbesluit
• Kennis
• Sector- en ketenorganisaties
• Vergunningen
• Business cases
•P ubliek- private
Door deel te nemen aan een regionale Green Deal Kantoren en te verduur-
• EED
• Innovatieve technieken
samenwerking
• Processen
• Collectieve inkoop
zamen tot minstens label B krijgen kantooreigenaren meer tijd, begeleiding
• ...
Push
• ...
Pull
energielabel C voor individuele kantoren en extra toezicht en handhaving.
en hulp om hun pand aan te passen. Bij bedrijven die niet deelnemen wordt toezicht gehouden op het voldoen aan de energielabel C plicht.
Individuele bedrijven • Terugverdientijd • Belastingregelingen
34
INHOUDSOPGAVE
Verduurzaming bedrijventerreinen Voor de verduurzaming van bedrijventerreinen combineren we de aanpak met de additionele modules 'Gebiedsgerichte aanpak VNO-NCW' en 'Opzetten ondernemersfonds'.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Voor het gros van de bedrijven op bedrijventerreinen gelden wettelijke RVO-
Ambitie 2021 - 2022 Besparing bij bedrijven Handhaving en handreiking
Kennis en informatie delen en kennis over bespaarroutes
regels m.b.t. besparing en verduurzaming. Maar voor veel ondernemers
en onderzoeken
en vastgoedeigenaren is niet duidelijk welke maatregelen ze kunnen
Monitoring
nemen, of welke verduurzamingsmaatregelen de grootste impact op hun CO2-emissie of energieverbruik zouden hebben. Door met ondernemers, ondersteund door ondernemersverenigingen en parkmanagement, aan de slag te gaan, starten we projecten die enthousiasme creëren t.a.v. samenwerking en verduurzaming. Tegelijkertijd werken we samen met ondernemersverenigingen, gemeenten, VNO-NCW om robuuste financiering en organisatie van een nieuwe ‘groene’ beweging vorm te geven.
Overige modules De module Zon op dak wordt meegenomen in de no-regretmaatregelen van de RES. In de volgende fase (RES 2.0 en verder) wordt gekeken welke van de overige modules opgepakt kunnen worden, afhankelijk van de capaciteit en het draagvlak bij gemeenten, provincie, waterschappen en stakeholders.
Elke gemeente monitort de voortgang van de besparingsaanpakken
Rapporteren en evalueren Elke gemeente deelt resultaten
ondernemersfonds verwijzen we naar bijlage 3.2.
Aanpak Energielabel C kantoren Aanscherpen handhaving
Ondernemersfonds
zodat andere gemeenten hiervan kunnen leren
Pilots VNO-NCW archetypen Aanpak voor archetypen van bedrijven opstellen en delen op basis van pilots VNO-NCW
Gebiedsgerichte aanpak VNO-NCW Online platform voor bedrijven
Energieplan ODZOB Toezicht en vergunningverlening gericht op
Voor een uitwerking van de modules kantoren, bedrijventerreinen en
Green deals opzetten
Elke gemeente deelt informatie
energiebesparing
Data-analysee Inzicht bieden in data op het gebied van besparing
Aanpak agrarische bedrijven Duurzaamheidsafspraken nieuwbouw
bij bedrijven om kansen inzichtelijk te maken
BASIS
Aanpak zon op dak
ADDITIONEEL
Doelgroep maatschappelijk vastgoed: voorbeeldfunctie
“Er is nog veel te leren over het verduurzamen van het maatschappelijk
Binnen de MRE regio zijn er ruim 3.600 (geregistreerde) maatschappelijke
vastgoed. Gemeenten krijgen bij het opstellen en uitvoeren van hun
vastgoedobjecten. De gemeenten zijn van ruim 2.700 objecten eigenaar. Dat
eigen portefeuilleroutekaart te maken met nieuwe vraagstukken; er
zorgt voor 3% van de totale uitstoot in de gebouwde omgeving. Een groot
komt veel kijken bij het verduurzamen van bijvoorbeeld zwembaden,
deel van de vastgoedobjecten is toe aan duurzaam onderhoud, renovatie of
schoolgebouwen, buurthuizen, bibliotheken en gemeentelijke
complete ombouw. Om forse stappen te maken in deze verduurzaming is
kantoorpanden. De vraagstukken gaan over de inhoudelijke aanpak,
het van belang dat gemeenten prioriteit geven aan duurzame projecten en
ook over hoe je dit het beste kunt organiseren. De samenwerking tussen
daarvoor voldoende financiële middelen en capaciteit toewijzen. Gemeenten
gemeentelijke vastgoedadviseurs in de RES-regio Eindhoven is een
hebben een belangrijke (voorbeeld)rol bij het verduurzamen van de gebouwde
fantastisch voorbeeld van slim organiseren. Gemeenten kunnen zo
omgeving.
optimaal gebruik maken van de beschikbare kennis en capaciteit.” Inka Vogelaar, projectleider Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed, VNG
Bekijk het volgende filmpje over hoe we samenwerken aan de opgave verduurzaming vastgoed op youtube. (youtu.be/-BHXP9Xiiss)
Maatschappelijk vastgoed: voorbeeldfunctie
Stappenplan voor verduurzaming ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport
Veel gemeenten hebben al stappen gezet als het gaat om het verduurzamen
Binnen de besparingsaanpak voor het gemeentelijk vastgoed ligt de focus op
van gebouwen. Ook zien we dat diverse faciliterende partijen (o.a. VNG
'ambtelijke huisvesting', 'onderwijs' en 'sport'. Dit betreft ruim de helft van
en kennisinstituten) aanpakken en instrumenten ontwikkeld hebben
al het gemeentelijk vastgoed. De behoeften die binnen de thema-clusters
die toegepast kunnen worden. Actief bezig zijn met verduurzaming wekt
worden opgehaald worden ingevuld door onderlinge kennisuitwisseling en
vertrouwen en werkt enthousiasmerend in gesprekken met ondernemers,
hulp van gespecialiseerde kennisinstituten. Doel van deze aanpak is om
organisaties en inwoners. Daartegenover zien we ook dat het bij gemeenten
door structurele samenwerking van vastgoed-ambtenaren en instituten
ontbreekt aan capaciteit, middelen en kennis om daadwerkelijk tot actie
te voorzien in de kennis-en capaciteitsbehoeften om zo meer duurzame
over te gaan. Om gemeenten te ondersteunen bij het verduurzamen van het
resultaten te behalen, zonder extra tijdsbesteding en tegen gelijke of lagere
vastgoed is een regionale aanpak opgesteld.
kosten. Kijk voor vervolgstappen naar bijlage 3.3.
Goed voorbeeld doet goed volgen. Gemeenten laten zich zien!
35
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
36
INHOUDSOPGAVE
Wat we gaan doen!
de afspraken geven partijen invulling aan de landelijke energieopgave
We komen gezamenlijk tot keuzes voor besparen en kleinschalig
én de gemeentelijke doelstelling om de effecten van klimaatverandering
duurzaam opwekken.
tegen te gaan. Daarnaast wordt op tal van andere gebieden gewerkt aan
We verlagen de warmte- en elektriciteitsbehoefte: wat je bespaart, hoef je
verduurzaming, zoals vermindering van afval, zorgvuldige keuze van
ook niet op te wekken.
vervoersmiddelen (o.a. ten gunste van de luchtkwaliteit) en bewuste
Gemeenten geven het goede voorbeeld door eigen vastgoed te verduur-
inrichting van gebouwen en terreinen met het oog op de toekomst.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
zamen. We zetten in op gedragsverandering; de sleutel voor het in beweging brengen van bewoners, bedrijven en gemeenten. De acht bespaarroutes vormen de basis van concrete besparings
Ambitie 2021 - 2022 Gemeentelijk vastgoed Samen werken aan de individuele opgave
activiteiten. We stimuleren inwoners, bedrijven en gemeenten om mee te doen. We monitoren de voortgang om zicht te krijgen op de opbrengst en haalbaarheid van de besparingsaanpakken.
Collectieve projecten Uitvoering van projecten die
Opwek duurzame energie
een collectief doel hebben
Opstellen pve
Monitoring
Visie Beleid DMJOP
Elke gemeente heeft een actueel
Kennisdeling en
inzicht in het eigen gebruik
samenwerken
Routekaart
Sport
Elke gemeente beschikt over
Kennisdeling
Samenwerking gemeenten & stakeholders is de basis voor duurzame versnelling: kennis en ervaring delen, monitoren en slim bijsturen.
Green Deal Zorg De Greendeal zorg is bedoeld als ondersteuning van de transitie van de zorgsector als onderdeel van de energieopgave en het verduurzamen van Nederland. In Zuidoost Brabant zijn er gefaseerd 3 Greendeals opgezet voor de
een portefeuille routekaart
Kennis delen en samenwerken
Verduurzaming vastgoed kleine eigenaren
aan de opgave
Ontzorgingsprogramma
Samenwerking
zorgsector die uiteindelijk in 2021 leiden tot een vrijwel regio dekkende Greendeal Zorg met alle grote zorgpartijen. De Greendeal zorg Eindhoven 1.0 opgevolgd in oktober 2021 met Greendeal 2.0, Helmond/ De peel en de Greendeal MRE in Oktober 2021. De Green Deal Zorg duurt 3 jaar en heeft als doel de milieuprestaties van de zorginstellingen te verbeteren. Met
BASIS
ADDITIONEEL
37 37
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
Green Deal Zorg Met de Green Deal Zorgsector Eindhoven krijgen ondertekenaars drie jaar de tijd om hun bedrijfsvoering te verduurzamen en toe te werken naar een integraal milieukeurmerk zoals de Milieuthermometer Zorg. In 2021 wordt de green deal van gemeente Eindhoven, gestart
in
2018,
opgeschaald
naar
alle
gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven.
INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
38
4.2
Actueel informatieplatform "We werken aan een platform waarop alle informatie is verzameld. Dit platform biedt een actueel overzicht van de beschikbare bronnen en hun potentie, de lopende en de geplande warmteprojecten."
INHOUDSOPGAVE
4.2 Duurzame warmte: Regionale Structuur Warmte op hoofdlijnen De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale
Dit betekent dat er een forse toename is van de belasting op het elektriciteitsnet
warmte-bronnen.
sector
en de vraag naar duurzame elektriciteit. Op sommige plekken in de regio
die veel restwarmte produceert. Ook heeft een gedeelte van de regio
komt mogelijk de warmtevraag uit volledig elektrische oplossingen (met
grondwaterbeschermingszones, waardoor er voorzichtig om moet worden
individuele warmtepompen bijvoorbeeld), wat betekent dat de belasting op
gegaan met de bodem en het gebruiken van aardwarmte. Daarnaast
het net op deze locaties nog hoger is. Dat pleit ervoor om maximaal in te
staat de duurzaamheid van biomassaverbranding ter discussie. Meer
zetten op besparing.
is
bijvoorbeeld
geen
grote
industriële
elektriciteitsverbruik voor lokale duurzame opwekking van warmte zorgt voor veel extra belasting van ons net. Vanwege deze redenen is het van belang
Doelstellingen Regionale Structuur Warmte (RSW)
dat de 21 gemeenten, de provincie en de 2 waterschappen samenwerken om
Met de Regionale Structuur Warmte willen we:
te komen tot keuzes voor de regio met een optimale inzet en verdeling van de bovenlokale bronnen die we wél hebben. Daarom maken we als regio gezamenlijk een ‘Regionale Structuur Warmte’.
• de bovenlokale / regionale bronnen optimaal benutten; • desinvesteringen voorkomen; • Maatschappelijke kosten laag houden en daarbij rekening houden met inwoners en bedrijven in nabijgelegen gemeenten.
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale warmtebronnen.
Visievorming in de steigers De Regionale Structuur Warmte geeft inzicht in de potentie van verschillende warmtebronnen in de regio. De RSW brengt vraag en aanbod in beeld, zodat
1,5 TWh aan elektrische (hulp)energie
op lokaal niveau vraag en aanbod aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Echter, deze informatie is nog grofmazig en moeten we aanvullen met lokale
Het overschakelen op duurzame warmte betekent, afhankelijk van de
informatie. Gelijktijdig aan het opstellen van de RSW wordt op lokaal niveau
toegepaste duurzame warmtebron, meestal een toename in het gebruik van
beleid geschreven voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
elektrische (hulp)energie. Dit leidt tot een extra belasting van het toch al
Elke gemeente stelt uiterlijk in december 2021 een Transitie Visie Warmte
zwaar belaste elektriciteitsnet. Als de gehele warmtevraag gedekt wordt door
vast, waarin staat in welke wijken voor 2030 wordt begonnen en welke
duurzame warmtebronnen moet gemiddeld genomen een derde van deze
duurzame warmtebron daarvoor in aanmerking komt. Om de informatie
warmteproductie komen uit elektriciteit. Bij een optimale warmtetransitie
en bestuurlijke keuzes op lokaal en regionaal niveau zoveel mogelijk op
betekent dit, in 2050 bij een verwachte warmtevraag van 4,4 TWh een
elkaar aan te laten sluiten is goede afstemming nodig. Naarmate er meer
toename van 1,5 TWh aan elektriciteitsvraag.
duidelijkheid komt over de lokale invulling van duurzame warmte, geeft dit op regionaal niveau inzicht in waar het schuurt en/of kansen biedt. Zo vindt er een wisselwerking plaats tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Nog hogere netbelasting op sommige plekken
Geen regio van overvloed Er
39
40
INHOUDSOPGAVE
visievorming. Vroegtijdige en regelmatige uitwisseling van informatie
De gemeenten in de MRE hebben maar beperkte toegang tot duurzame
voorkomt de ontwikkeling van onuitvoerbare plannen en desinvesteringen.
warmtebronnen. Het is waarschijnlijk dat er situaties ontstaan waarin
Richting RES 2.0 worden afspraken gemaakt hoe deze uitwisseling
meerdere gebieden aanspraak kunnen maken op eenzelfde warmtebron. Op
structureel vorm gaat krijgen.
basis daarvan wordt dan besloten hoe en waar de bron wordt ingezet en
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
door wie de bron wordt ontsloten? Daarom is het essentieel om regionaal Ook kijken we welke knelpunten en ondersteuningsvragen de gemeenten
afspraken te maken over hoe we met deze (sub)regionale bronnen omgaan
tegenkomen, waarbij we gezamenlijk met provincie en waterschappen tot
en op basis waarvan een bepaalde bron wordt toegekend aan een bepaalde
oplossingen kunnen komen. Op verzoek van de gemeenten kunnen we
(deel)wijk. Hiervoor ontwikkelen we richting RES 2.0 een methodiek
onderzoek doen, innovaties stimuleren, proeftuin projecten inrichten of
waarin de maatschappelijke kosten en baten kunnen worden gewogen.
waar nodig een lobby naar het Rijk opzetten. Daarnaast willen we in een
Met de 21 gemeenten komen we tot overeenstemming over de weging van
vroeg stadium kunnen signaleren wanneer twee of meerdere gemeenten van
deze maatschappelijke kosten en baten en het belang van verschillende
dezelfde bron gebruik willen maken. Zo voorkomen we dat er suboptimale
indicatoren, zoals landschappelijke inpassing, de invloed op andere (gebieds)
verdeling of mogelijke desinvesteringen plaatsvinden.
opgaves, laagste kosten eindgebruiker, toegang tot alternatieve oplossingen, draagvlak, etc.
Regionale Structuur Warmte Lokale warmtevraag. Plannen en afwegingen
Lokale Transitie Visie Warmte
Overzicht, aanbod en verdeling regionale bronnen
Voor de regio is bijvoorbeeld relevant welk tempo de MRE-gemeenten kiezen voor het aardgasvrij maken van woonwijken en welke bronnen zij daarvoor in willen zetten. Zo ontstaat een beeld van het toekomstige regionale energiesysteem, wat een mix van warmte, elektriciteit, duurzaam gas, opslag en conversie zal worden.
Regionaal afwegingskader
Actueel informatieplatform We werken aan een platform waarop alle informatie is verzameld. Dit
Richting RES 2.0 werken we verder aan een methodiek waarin de kosten en
platform biedt een actueel overzicht van de beschikbare bronnen en hun
baten kunnen worden gewogen. Die zal de basis vormen voor een regionaal
potentie, de lopende en de geplande warmteprojecten. Dit platform helpt
afwegingskader. Mogelijk kan een dergelijk kader gemeenten ook helpen in
gemeenten bij het opstellen en aanscherpen van hun lokale Transitievisies
hun functie als warmteregisseur, in dialoog met marktpartijen die bronnen
Warmte en geeft inzicht in mogelijke samenwerkingen (bijvoorbeeld met
willen ontsluiten en warmteleverancier worden.
buurgemeenten, een waterschap of bedrijven). De opgave om de bebouwde omgeving duurzaam en aardgasvrij te verwarmen is een groot en langdurig
Wisselwerking tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale visievorming.
INHOUDSOPGAVE
traject. Met de tijd wordt er meer ervaring opgedaan en komt er nieuwe
Des te meer omdat in onze regio geen overvloed aan bronnen is. Omdat we
informatie beschikbaar. De kennis neemt dus toe en daarmee nemen de
deze moeilijke opgave slim aan willen pakken, maken we afspraken over
onzekerheden in warmteprojecten af. Een actueel informatieplatform helpt
een gezamenlijke kennis- en leeragenda waarbij we samenwerken met
om de ervaringen en kennis te delen en uiteindelijk het proces te versnellen.
kennisinstellingen en bedrijven.
Dit actueel informatieplatform ontwikkelen we samen met de provincie en
Voor meer informatie zie bijlage 4.1 (Regionale Structuur Warmte).
41
plaats, het Warmtebronnenregister en het Expertiseteam Warmte mooie bouwstenen ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen. Om nog beter aan te sluiten bij de beoogde gebruikers onderzoeken we hoe we deze bestaande platforms kunnen koppelen aan de MRE RES website, de TVW’s van de MRE-gemeenten en de (actuele) inhoud van de Regionale Structuur Warmte.
RSW als dynamisch document De ontwikkelingen in wet- en regelgeving, in projecten en haalbaar-
Wat we gaan doen!
heidsstudies en in maatschappelijke inzichten volgen elkaar snel op. RSW
Gemeenten, provincie en waterschappen werken samen om optimaal
is een dynamisch document maken waarin actuele informatie en kennis
gebruik te maken van de schaarse bovenlokale bronnen en/of gezamen-
wordt gedeeld over de warmtetransitie in de regio.
lijke voorzieningen. Gemeenten kunnen voor het opstellen van hun lokale Transitie Visies
Kennis- en leerprogramma
Warmte gebruik maken van de informatie uit de Regionale Structuur
Gemeenten krijgen met de warmtetransitie een regierol, terwijl het
Warmte.
momenteel nog ontbreekt aan kennis en expertise op dit vlak. In een
We besparen maximaal om de toename in het elektriciteitsverbruik
korte tijd leren we al doende in projecten rondom duurzame warmte. Een
voor de warmtetransitie te minimaliseren en daarmee de aanvullende
gezamenlijk kennis- en leerprogramma kan dan een grote hulp zijn om
belasting op het net te beperken, evenals de vraag naar duurzame
grote hoeveelheden informatie begrijpelijk en toepasbaar te maken. Denk
elektriciteit.
hierbij aan de nieuwe warmtewet of het proces omtrent ontwikkeling van
In december 2021 weten we met welke wijken we beginnen en welke
een warmtenet, verschillende vormen van eigendom en eigenaarschap.
duurzame (regionale) warmtebron wordt ingezet.
Daarnaast staat de MRE bekend als technologische topregio. Een regio bij
Er is een online platform met een actueel overzicht van de beschikbare
uitstek waar we inzetten op innovatie en kennisontwikkeling. Deze innovatie
bronnen, de potentie en de lopende en geplande projecten.
hebben we hard nodig in de transitie naar duurzame aardgasvrije warmte.
Er komt een gezamenlijke kennis- en leeragenda.
Er komt een gezamenlijke kennis- en leeragenda. Hiermee maken we informatie begrijpelijk en toepasbaar.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
de NP RES Community of Practice. De provincie heeft met de Energiewerk-
42
INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Zonneladder Metropoolregio Eindhoven
5 4 3 2 1
1. Zon op dak
4.3
2. Op braakliggende grond en pauzelandschappen
3. Langs grootschalige infrastructuur en op industriële plassen (geen natuur) 4. Combinatie van energie met andere opgaven en functies, zoals:
• Langs stads- of dorpsrand: bijv. gecombineerd met recreatie- en natuurfunctie • Landbouwgronden met meervoudig ruimtegebruik • Op recreatieplassen (geen natuur) • Buffer rondom natuurgebieden: ter vervanging van agrarisch gebruik • Recreatiegebieden, zoals: landgoederen, uitloopgebieden, parken en tuinen
5. Op landbouwgronden, mits:
• Goed ingepast • In verbinding met andere gebiedsopgaven
Dus. Niet in natuurgebieden: • Niet in Natura 2000 • Niet in Natuurnetwerk Brabant; uitzondering mogelijk langs infrastructuur
4.3 Duurzame opwek: op weg naar concrete projecten
INHOUDSOPGAVE
43
Onze uitdaging voor 2030 Op basis van onderzoek en de doorrekening van het bod door Enexis hebben we in de concept-RES geconcludeerd dat we 2 TWh kunnen en willen bijdragen aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030. Deze inschatting is gemaakt door enerzijds de bestaande en geplande projecten in kaart te brengen en anderzijds een inschatting te maken van de nog en van duurzame energieprojecten in zoekgebieden, zoals windparken en zonneparken.
Hoe staan we ervoor? De afgelopen jaren hebben we in totaal 0,46 TWh aan zonnedaken, -velden en windturbines gerealiseerd. De gerealiseerde projecten rekenen we mee in ons totale bod. Ook 0,58 TWh zonnedaken, -velden en windturbines die in voorbereiding zijn (pijplijn)worden meegenomen. We hebben dus
Zonneladder
in totaal 1,04 TWh aan grootschalige duurzame opwek gerealiseerd of in
We willen zorgvuldig omgaan met onze ruimte. Om deze reden is
voorbereiding. Gerealiseerde en pijplijn projecten die onder de “no regret’
de zonneladder ontwikkeld. Uitgangspunt van de zonneladder voor
maatregelen vallen, dragen ook bij aan deze 1,04 TWh.
de Metropoolregio Eindhoven is de voorkeursvolgorde die het Rijk is overeengekomen met decentrale overheden, de landbouwsector, de zonne-
Naast deze projecten, zetten we ons maximaal in voor de realisatie van
energiesector en netbeheerders. We zetten hierbij zoveel mogelijk in op
resterende ‘no regret’ maatregelen. We verwachten hiermee nog 0,39 TWh
meervoudig ruimtegebruik. De eerste trede gaat daarom uit van plaatsing
te kunnen opwekken, wat bijdraagt aan ons bod. Dit betekent dat we nog
van zonnepanelen op gebouwen. Daarna op ongebruikte terreinen in
een restopgave van 0,57 TWh hebben, die we willen invullen met wind en
bebouwd gebied (trede 2) en (voormalige) stortplaatsen en in bermen van
zon op land. Ook zal er een percentage van het geheel aan projecten onder
spoor- en autowegen (trede 3). We hebben in onze zonneladder ook aandacht
de noemer “overige opwek op land/opwek ten dienste van andere opgaven”
voor zonnevelden in combinatie met andere opgaven en functies, trede 4.
worden gerealiseerd.
Pas daarna kijken we naar mogelijkheden van efficiënte opwek van zonneenergie op landbouwgronden, trede 5, waarbij nadrukkelijk wordt gekeken naar de landschappelijke inpassing en integrale gebiedsontwikkeling. De zonneladder is onze leidraad in volgorde van projecten.
We willen in totaal 2TWh bijdragen aan grootschalige duurzame energie-initiatieven in 2030.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
toekomstige realisatie van ‘no regret’ maatregelen (o.a. zon op grote daken)
44
INHOUDSOPGAVE
De verdeling van het bod is weergegeven in onderstaand schema.
veel projecten gerealiseerd of ze zitten in de pijplijn. Hierbij zijn we een aantal uitdagingen tegengekomen, die we in een apart plan hebben opgenomen Dit
Opbouw bijdrage duurzame opwek
plan kunt u vinden in bijlage 4.1 'Optimale realisatie no-regret maatregelen'. Hier gaan we in op de realisatie van de no-regret maatregelen, de regionale
bod MRE
aanpak voor belemmeringen en bieden we enkele handvatten voor de
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
2,00 TWh
praktische uitvoering. Om ons volle potentieel aan no regret maatregelen in te zetten, hebben
0,57 TWh
we alle ketenpartners nodig; van wetgevers, tot bedrijven tot adviseurs, eigenaren etc. Aan het Rijk vragen we specifiek om ons te helpen een aantal
1,50 TWh
belemmeringen voor realisatie van “no-regret’ projecten weg te nemen.
0,39 TWh Categorie B: Overige opwek op land/opwek ten dienste van andere opgaven
1,00 TWh
Gemeenten geven lokaal ook invulling aan energieopwekking binnen de
0,58 TWh
categorie overige opwek op land/ opwek ten dienste van andere opgaven. In deze categorie vallen de mogelijkheden voor kleinschalige energieopwek
0,50 TWh
die gemeenten hebben bij de ontwikkeling van andere gebiedsopgaven. In elke gemeente in de regio kunnen kansen liggen voor deze vorm van
0,46 TWh
energieopwekking en ook deze categorie draagt, zij het beperkt, bij aan ons bod. Een voorbeeld is de combinatie van opwek door middel van
0,00 TWh
PV-systemen als onderdeel van gebiedsgerichte verduurzaming van gerealiseerd
pijplijn
no-regret
zoekgebieden
boerenbedrijven. Een ander voorbeeld is de realisatie van kleinschalige zonnevelden bij de transformatie van uitloopgebieden van de stedelijke
Categorie A: Inzet van no-regret maatregelen
regio’s naar stadsboerderijen of nieuwe natuur. De inkomsten uit de duurzame
De Metropoolregio Eindhoven zet zich maximaal in voor het optimaal
te maken. Vanwege het detailniveau waarop naar inpassing van deze
benutten van grootschalige daken voor opwek van zonne-energie. Opwek op
categorie moet worden gekeken, heeft de regio de ruimtelijke visualisatie op
grootschalige daken beslaat het grootste deel van deze categorie. Er zijn al
regionaal niveau in de concept-RES 1.0 achterwege gelaten.
energieprojecten kunnen dan worden gebruikt om de businesscases rendabel
INHOUDSOPGAVE
Categorie C: Zonne- en windenergie op land in onderzochte zoekgebieden
De combinatie van het onderzoek naar de technische mogelijkheden/
Naast de inzet op de ‘no-regret maatregelen’ en ‘overige opwek op land/
geleid tot de zoekgebiedenkaart in de concept-RES.
45
belemmeringen en naar de ruimtelijke mogelijkheden in de regio heeft
op realisatie van (grotere) zonnevelden en windparken om aan ons bod
De opwekpotenties van de zoekgebieden zijn vervolgens doorgerekend
te kunnen voldoen. De zonneparken vallen onder trede 5 (en soms 4) van
door Enexis Netbeheer. Hiernaast is onderzocht wat de impact is
de Zonneladder. Om de potentiële locaties voor deze projecten te bepalen,
van de grootschalige duurzame opwek in de zoekgebieden op het
hebben we een zorgvuldig proces in gang gezet. Tijdens de ontwikkeling
elektriciteitsnetwerk met betrekking tot tijd, geld en ruimtebeslag.
van de concept-RES zijn we aangevangen met ontwerpend onderzoek, zie
De zoekgebiedenkaart is de basis voor vervolgonderzoek dat we in het proces
onderstaand kader.
naar RES 1.0 hebben uitgevoerd.
Onderzoek 1: Onderbouwing van zoekgebieden door ontwerpend onderzoek in de concept-RES
Onderzoek 2: Het Plan-milieueffectrapport (planMER)
Bij het opstellen van de concept-RES hebben we onszelf de vraag gesteld: hoe
Het planMER geeft ons een beeld van de keuzemogelijkheden in onze regio
kan het landschap op een gedragen manier geladen worden met duurzame
en gebruiken we om de verschillende (conflicterende) belangen af te wegen.
energie en hoe kunnen we andere opgaven in het gebied combineren met de
De betrokken overheden in de regio kunnen de milieu-informatie inzetten
energie opgave om zo een grotere meerwaarde voor de regio te creëren?
in de besluitvorming en planprocedures op lokaal en intergemeentelijk
Om de zoekgebieden te bepalen hebben we enerzijds de maximale potentie
niveau voor de aanwijzing en invulling van zoekgebieden. Het planMER is
op basis van de wet- en regelgeving en technische haalbaarheid berekend
te vinden in bijlage 5.2.
en anderzijds hebben we de ruimtelijke mogelijkheden en belemmeringen onderzocht op basis van de waarden van de landschappen in de regio.
Van concept RES 1.0 naar RES 1.0
We hebben per landschapstype de mogelijkheden voor inpassing in
De concept-RES 1.0 en tussenresultaten van het planMER hebben we
het landschap, aanpassing van het landschap en transformatie van het
voorgelegd aan volksvertegenwoordigers en stakeholders. Tegelijkertijd is
landschap onderzocht. Daarbij hebben we nadrukkelijk gezocht naar de
het planMER afgerond en gedurende zes weken voor iedereen ter inzage
kansen voor verbinding van de energieopgave met andere gebiedsopgaven.
gelegd. De ontvangen zienswijzen zijn beantwoord middels een Nota
Om inzicht te krijgen in de ruimtelijke impact hebben we landschapstegels
van Beantwoording. Ook hebben we advies gevraagd aan de Commissie
ontworpen die kunnen dienen als basis voor de ruimtelijke invulling van de
voor de milieueffectrapportage en Brabant Advies. De Commissie voor
energieopgave in de verschillende landschapstypen (bijlage 5.3 bij de RES
de milieueffectrapportage heeft de uitvoering van het planMER positief
1.0).
beoordeeld.
We gaan stap voor stap van (globale) zoekgebieden naar concrete locaties voor zonne- en windenergie.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
opwek ten dienste van andere opgaven’, zullen we ons ook moeten richten
46
INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Zoekgebieden: van concept RES naar RES 1.0 en verder
Concept-RES Globale zoekgebieden op basis van: • Landschapsanalyse • Verbinding met andere opgaven • Technische en wettelijke belemmeringen
Concept RES 1.0 Verfijning en detaillering zoekgebieden op basis van planMER: • Belemmeringenkaart en randvoorwaarden • Milieueffecten • Verbinding met andere opgaven • Netwerkoptimalisatie
RES 1.0 • Realisatie no-regret • Afweging zoekgebieden • Vaststelling RES 1.0
RES 2.0 • Realisatie no regret en in zoekgebieden • Lokale processen • Regionaal overleg
Concretisering wind en zon op land
zal hiervoor het gesprek moeten worden aangegaan met het bevoegd gezag
Het schema hiernaast laat op hoofdlijnen zien hoe we de zoekgebieden voor
voor de betreffende locaties en andere partijen zoals natuurorganisaties.
wind en zon op land van concept-RES naar RES 1.0 hebben geconcretiseerd.
Voor alle belemmeringen geldt dat er alleen aan kan worden getornd als: er
Voor de zoekgebieden in de voorliggende RES 1.0 is de input van gemeenten,
wordt 1) aangetoond dat er zwaarwegende redenen zijn om dat te doen èn
overige overheden en stakeholders op de concept-RES 1.0 als basis gebruikt.
2) gedurende het hele projecttraject (tot en met afbraak aan het einde van
Deze zijn vervolgens getoetst aan de beoordeling van milieueffecten,
de looptijd) aantoonbaar het maximale wordt gedaan om schade te
gerelateerde thema’s en aan de inspraakreacties. Bij het verder in beeld
voorkomen, te beperken, te herstellen, te compenseren èn, specifiek voor
brengen van de zoekgebieden hebben we zowel de zienswijzen van de
natuurwaarden, 3) een netto meerwaarde wordt gerealiseerd. Naast de
volksvertegenwoordigers als de zienswijzen die we hebben ontvangen op
ruimtelijke aspecten zijn de sociaal-maatschappelijke aspecten van groot
het planMER, meegenomen. Het draagvlak bij gemeenten en inwoners is
belang. In het beleid worden daartoe participatietrajecten opgenomen die
immers een belangrijk aspect.
doorlopen worden. Inwoners worden zo goed mogelijk meegenomen, ook in het vervolgtraject. Als betrokken inwoner, organisatie of stakeholder is het
Vervolgstappen na de RES 1.0
goed om de gemeentelijke communicatiekanalen te blijven volgen.
Om het bod van 2 TWh in 2030 te verwezenlijken moet de RES vertaald worden naar beleid, regels en uitvoeringsprojecten. Het realiseren van de no-regret maatregelen heeft prioriteit omdat dit leidt tot de kleinst mogelijke belasting van de schaarse ruimte in onze regio. Het realiseren van grootschalige zonen windprojecten vraagt veel voorbereidingstijd en resulteert direct in grote stappen richting ons doel. Beide routes moeten we tegelijk bewandelen om
Wat we gaan doen!
ons doel voor 2030 te halen. Met de informatie die beschikbaar komt krijgen we ook inzicht in de zoekgebieden die waarschijnlijk een langer traject
Het stimuleren van no-regret maatregelen. Dit gaat ons naar verwachting
vragen en pas na 2030 in beeld komen.
0,39 TWh aan duurzame opwek opleveren; We gaan pijplijn projecten tot realisatie brengen;
Gemeenten gaan aan de slag met de invulling van de zoekgebieden of hebben
We zetten de zoekgebieden wind en zon op land in voor de restopgave
hierin al stappen gezet. Zij doen dit door het maken van beleid en regels
van 0,57 TWh voor 2030;
om de uitvoering in goede banen te leiden. Dit vergt altijd lokaal maatwerk
Gemeenten geven lokaal invulling aan de RES en vertalen hun bijdrage
wat betreft de ruimtelijke inpassing en de lokale situatie. Bijvoorbeeld
voor grootschalige zonne- en windenergie naar beleid, regels en
het ontwikkelen van grootschalige opwek van duurzame energie langs
uitvoeringsprojecten;
bestaande doorsnijdingen in het landschap (snelwegen en spoorwegen).
We bewaken de voortgang. Actualisatie en nadere duiding van data
Omdat er belemmeringen kunnen zijn op basis van de huidige regelgeving
nemen we op in het monitoringssysteem.
47
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
48
INHOUDSOPGAVE
Ruimtelijke weergave zoekgebieden op basis van zienswijzen raden
INHOUDSOPGAVE
49
De ruimtelijke weergave van de mogelijkheden voor duurzame opwek is gelaagd opgebouwd:
• Vervolgens gaan we de no-regret kansen voor zon optimaal benutten (categorie A).
• Het eerste deel van ons bod voor grootschalige opwek omvat alle
• Het resterende gedeelte van ons bod realiseren we in de vorm van
gerealiseerde grootschalige hernieuwbare elektriciteitsprojecten uit de
grootschalige zonnevelden en windturbineparken in de geel gemarkeerde
drie categorieën (no regret, overige opwek op land/opwek ten dienste
gebieden (categorie C).
van andere opgaven en zonne- en windenergie op land in onderzochte zoekgebieden).
• Het tweede deel bestaat uit de projecten, uit de drie categorieën, die nu in de pijplijn zitten. Dit zijn windturbineparken, grootschalige zonnedaken
• Daarnaast gaan we op zoek naar mogelijkheden om met verspreide opwek van energie andere doelen te bereiken (energie ten dienste van). Deze gebieden dragen bij aan grote opgaven zoals natuurbehoud of biodiversiteit (deze categorie staat niet op de kaart).
en zonnevelden waarvoor een SDE+ subsidie is aangevraagd. Niet alle projecten in deze categorie worden uiteindelijk uitgevoerd. We rekenen daarom met een realisatiepercentage van 60%. Er is vanuit gegaan dat 60% van deze projecten daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
* Mogelijk zijn niet alle pijplijn projecten op kaart weergegeven. In het kader van programmering en prioritering wordt een compleet overzicht opgesteld en periodiek geactualiseerd.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
* *
50
INHOUDSOPGAVE
Netinfrastructuur en programmering Elektriciteitsnetwerk Elektriciteitsnetten zijn in het verleden ontwikkeld met een capaciteit die is gebaseerd op de vraag naar elektriciteit. In meer landelijke gebieden is deze vraag relatief beperkt en de netten zijn daarom niet berekend op het afvoeren van grote volumes elektriciteit vanuit deze gebieden. De uitbreiding van de elektriciteitsnetten, die nodig is om elektriciteit uit deze buitengebieden te
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
transporteren, kost veel tijd en houdt geen gelijke pas met de snelle realisatie van onder andere zonnevelden op land en zonnepanelen op (grote) daken. Dit zet grote druk op het elektriciteitssysteem en leidt tot transportschaarste op het netwerk, ook in de Metropoolregio Eindhoven. De vergunningen voor zon- en windprojecten moeten uiterlijk in 2025 zijn afgegeven om realisatie van projecten in 2030 ook daadwerkelijk mogelijk te maken. Al deze projecten zullen uiteindelijk op het elektriciteitsnetwerk aangesloten moeten worden. Om dit in goede banen te leiden, qua timing,
Samenwerking rondom systeemefficiëntie NETBEHEERDER RES-REGIO Maatregelen • Locatiekeuze laten aansluiten bij bestaande netcapaciteit. • Transport minimaliseren door
Maatregelen • Storingsreserve (redundantie) gebruiken voor het transport van elektriciteit uit duurzame opwek op land.
combineren van energievraag en -aanbod • Evenwichtiger verdelen van opgesteld vermogen wind en zon (idealiter een 50-50 verdeling) en waar mogelijk op één aansluiting (cablepooling).
SYSTEEMEFFICIËNTIE
WIND-ZON INITIATIEFNEMERS Maatregelen • Aansluiten van wind en zon op één aansluiting (cablepooling). • Afspraken maken over het aftoppen (aansluiten op bijv. 70% van het productievermogen).
INHOUDSOPGAVE
51
Waterstof wordt – naast metal fuels, mierezuur en andere substanties
• Gebruik van H2 als alternatieve brandstof voor verkeer en vervoer.
– veelvuldig aangedragen als een goede energiedrager ter vervanging
Er komen steeds meer voertuigen en vaartuigen (en mogelijk zelfs
van aardgas en andere fossiele brandstoffen. Een uitdaging bij de inzet
vliegtuigen) die op waterstof lopen. Er wordt dan ook gezocht naar
van waterstof is dat een positieve businesscase voor een waterstofstation
plekken (Clean Energy Hubs) in de regio om vulpunten (tankstations) voor
vanwege de opstartende markt van vraag en aanbod nog moeilijk te
alternatieve brandstoffen aan te leggen, waar ook waterstof getankt zou
maken is. Daarom moeten stimuleringsregelingen ingezet worden om
moeten kunnen worden.
de financiering rond te krijgen. De businesscase wordt op dit moment echter gunstiger vanwege de optredende congestie op het electriciteitsnet
• Gebruik van H2 als brandstof of grondstof in procesindustrie. Waterstof
vanwege de teruglevering van het grote aantal geplande duurzame opwek
kan ook dienen als brandstof voor verhittingsprocessen in de proces-
initiatieven. Het electriciteitsnet van Enexis/TeneT kan deze teruglevering
industrie. Of als grondstof voor productieprocessen, waarbij ook het
op dit moment maar moeilijk verwerken – bijvoorbeeld in de Kempen is
‘rest’product zuurstof uit het omzettingsproces van elektriciteit naar
teruglevering via Station Hapert bijvoorbeeld al voorlopig op slot gezet. Er
waterstof goed benut kan worden.
kunnen daar geen nieuwe grootschalige opwek initiatieven (zon en wind) op het net aangesloten worden voor teruglevering, noch op daken, noch op
Een waterstof hub als tussenstation op de tracés van duurzame opwek
land. Omzetting van elektriciteit in een makkelijk op te slaan energiedrager
initiatieven kan dus enerzijds zorgen voor opslag van de overcapaciteit van
als waterstof is daarmee een interessant alternatief. De overcapaciteit van
de duurzame opwek initiatieven in een andere energiedrager en daarmee
elektriciteitsopwek kan worden omgezet in waterstof, wat vervolgens op
voor een oplossing van de netcongestie zorgen. Anderzijds kan watertof
meerdere manieren in de MRE regio ingezet kan worden:
als aanjager fungeren - ter verduurzaming van verkeer en vervoer en in de
• Direct geïnjecteerd in het gasnet. Op dit moment laat de wet maar een beperkte hoeveelheid bijmenging van H2 in het gasnet toe vanwege mogelijke veiligheidsoverwegingen. Er wordt op dit moment onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden.
• Aanleg van warmtenetten met H2 als warmtebron. Waterstof verbrandingsovens kunnen ingezet worden als duurzame energiebron voor warmte opwek via losgekoppelde warmtenetten.
warmtetransitie.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
De kansen voor de inzet van waterstof (H2)
52
INHOUDSOPGAVE
capaciteit van mensen en middelen, kostenefficiëntie en ruimtelijke
Uitkomsten van de Netimpactanalyse
afstemming over gemeentegrenzen heen, is continue afstemming tussen de
De doorrekening levert een eerste inschatting op dat 5 HS/MS stations
regionale overheden en de netbeheerder noodzakelijk.
uitgebreid moeten worden door Enexis. Voor deze stations geldt dat de
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
beschikbare capaciteit op het net van Enexis pas benut kan worden na Onderzoek naar nieuwe aansluit- en opslagmogelijkheden, afstemming in
uitbreiding van het hoogspanningsnet door TenneT. Op alle 11 stations
de regio over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering
zijn investeringen van TenneT benodigd voor uitbreiding van het
van toekomstige investeringen in het elektriciteitsnet, is noodzakelijk.
hoogspanningsnet. Daarnaast verwachten we uitbreiding van 2 nieuwe HS/
Ook de blik op de toekomst voor gezamenlijke agendering – zoals met het
MS-stations, in aanvulling op de investeringen in de 11 bestaande stations.
provinciale programma Energiek Brabant - is relevant. Net als inzicht in
We zien de grootste uitdagingen ontstaan in de omgeving Hapert en in
welke aanpassingen in wet- en regelgeving nodig zijn om onze doelstellingen
geringere mate het gebied tussen de regio’s Hart van Brabant, Noordoost
te kunnen bereiken.
Brabant en Metropoolregio Eindhoven. De Netimpactanalyse is als bijlage 6.1 toegevoegd. TenneT rondt op dit moment een netvisie voor Zuid Nederland
Een Netimpactanalyse van Enexis
af, waarmee zij inzicht zal geven in noodzakelijke aanpassingen in de
Enexis heeft een Netimpactanalyse opgesteld die inzicht geeft in de
configuratie van het Hoogspanningsnet en hoe zich dat verhoudt tot de
noodzakelijke aanpassingen in het elektriciteitsnetwerk om ontwikkelingen
uitdaging in omgeving Hapert. Deze netvisie is dus van belang om invulling
in de verschillende zoekgebieden uit de concept RES 1.0 van de MRE te kunnen
te geven aan de ambitie van de metropoolregio Eindhoven. Daarnaast zal
faciliteren. De analyse gaat een stap verder dan de Netimpactanalyse die is
Enexis verdere analyses gaan uitvoeren naar de haalbaarheid van deze
gemaakt voor de concept-RES van de MRE. Op basis van een eerste ambtelijke
noodzakelijke uitbreidingen.
inventarisatie is een overzicht gemaakt van wenselijke ontwikkelingen in de zoekgebieden op basis van huidig(e) beleids(ontwikkelingen), zodat daarmee
Afstemming en programmering
een eerste verkenning kon worden gedaan van de mogelijke impact op het
De netbeheerders Tennet en Enexis en de gemeentelijke overheden, die het
elektriciteitsnetwerk. De netimpactanalyse toont ook aan dat er methoden
bevoegd gezag zijn voor het verlenen van vergunningen, gaan intensiever
zijn om de netimpact te beperken. Hiervoor zijn enkele gebieden geduid
samenwerken. De netbeheerders zijn gebonden aan wet- en regelgeving,
waar zulke optimalisaties denkbaar zijn. Bijvoorbeeld door wind en zon te
maar door goede samenwerking kunnen slimme keuzes worden gemaakt
combineren op dezelfde aansluiting (cable-pooling) of het ‘aftoppen’ van het
in het haalbaar en betaalbaar houden van het elektriciteitsnetwerk.
terugleveren van elektriciteit van zonneparken. Deze werken we verder uit
Afstemming en regie aan de voorkant betekent ook dat gemeenten onderling
in het samenwerkings- en uitvoeringsprogramma. Daarnaast zien we ook
en in samenspraak met de netbeheerder de bestaande capaciteit in een
nieuwe ontwikkelingen op ons afkomen die meerdere oplossingsrichtingen
gebied zo goed mogelijk kunnen benutten. Dit voorkomt teleurstelling op
geven om de transportcapaciteit efficiënter te benutten.
het moment dat ontwikkelende partijen een omgevingsvergunning hebben
gekregen maar op dat moment geen aansluitcapaciteit beschikbaar is. In
Innovatie door samenwerken
dat soort gevallen kan, in samenspraak met de netbeheerder en andere
In de energietransitie werken we samen volop aan technologische
partijen, gekeken worden of andere oplossingen mogelijk zijn. Aangezien
en sociale innovaties. Daarmee maken we in onze regio het verschil.
de netbeheerders TenneT en Enexis grote investeringen moeten doen
Met de RES zorgen we voor een versterking van die samenwerking.
om het elektriciteitsnetwerk geschikt te maken voor de toekomstige
Bestuurders, volksvertegenwoordigers, stakeholders en inwoners vragen
energieopgaven worden investeringsplannen opgesteld. Uitbreiding van
ons nadrukkelijk om innovatie in te zetten en ruimte te bieden aan lokale
het elektriciteitsnetwerk vergt langdurige processen met grote ruimtelijke
initiatieven. De RES moet flexibel zijn en voortdurend inspelen op verbeterde
impact zowel onder- als bovengronds. Een degelijke en afgestemde
technieken en innovaties.
uitvoeringsplanning biedt zekerheid om te komen tot nieuwe investeringen. Realisatie van uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk kunnen worden
Bijvoorbeeld door te kijken naar slimme oplossingen om in onze regio met
gekoppeld aan het ontwikkelen van projecten. Hiermee kan efficiënt
de netschaarste om te gaan. We zoeken naar innovaties die het mogelijk
gebruik worden gemaakt van maatschappelijk geld en komt ook niemand
maken meer energie op te wekken met minder ruimte. We kijken ook naar
voor verrassingen te staan. Hiermee creëren we eerlijke en transparante
innovaties die zorgen voor minder energievraag of innovaties waarmee we
verwachtingen naar elkaar.
los kunnen koppelen van het elektriciteitsnet. Het toepassen en opschalen van innovaties is ook noodzakelijk om de kosten van innovaties te verlagen. Zodat we ze, na 2030, op grotere schaal kunnen gebruiken.
Door samen te werken, kan regie gevoerd worden aan de voorkant van het proces in plaats van reageren achteraf.
Veel oplossingen zijn al beschikbaar Voor een groot deel zijn oplossingen al beschikbaar, in onze regio en daarbuiten. We willen gebruik maken van die beschikbare technieken. We leren van de goede voorbeelden en zetten in op kennisdeling en opschaling. Dat geldt ook voor pilots met betrekking tot sociale innovatie en/of nieuwe financiële en juridische constructies.
Afstemming in de regio over verdeling van de beschikbare capaciteit.
53
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
54
INHOUDSOPGAVE
Oud-Philipsingenieur Cees van Nimwegen uit Best ontwikkelt een accu die
We willen leren van de goede voorbeelden en inzetten op kennisdeling en opschaling
zonne-energie opslaat. Zijn batterij bij ecodorp Boekel is bijna klaar. Via
In de Kempen werken de gemeenten op dit moment samen met Brainport
zonnepanelen opgewekte elektriciteit worden door stalen buizen geleid
Development, de BOM en andere partijen aan de realisatie van een
in bijvoorbeeld een container. Om die stalen buizen liggen basalten
‘GreenH2UB’. Wind- en zonne-energie wordt daarbij omgezet naar groene
(vulkanisch gesteente) of staalslakken, steenachtig spul dat vrijkomt bij
waterstof die vervolgens gebruikt kan worden voor de mobiliteit, de industrie
staalproductie. Die pikken de warmte van de elektriciteit op en bereiken
en woningen. Dit is een interessant alternatief om de belasting van het
na verloop van tijd een temperatuur van zo’n 500 graden. Door een dikke
elektriciteitsnet te verminderen. De ambitie is om dergelijke initiatieven ook
laag steenwol rondom de stenen koelen die nauwelijks af. Zo kun je in de
in andere delen van de regio op te starten. Samen met Brainport Development
zomer opgewekte energie bewaren voor de winter. Door koude lucht door
verkennen we welke trajecten we samen kunnen oppakken.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Bestse accu voor het opslaan van zonne-energie
het systeem te blazen, koelen de stenen weer af. De koude lucht wordt warm en kan gebruikt worden om bijvoorbeeld water te verwarmen.
Naast oplossingen die nu al of binnen afzienbare tijd beschikbaar zijn, kijken we ook naar de langere termijn en de uitdagingen van het toekomstige energiesysteem. Dit doen we onder andere samen met onze kennisinstellingen - zoals de TU/e en Fontys -, de netbeheerders, het Rijk, provincie en andere RES-regio’s. Dit biedt niet alleen mogelijke oplossingen voor de energieopgave in onze eigen regio, maar ook economische kansen voor de innovatieve bedrijven in onze regio.
Wat we gaan doen! Er is continue afstemming tussen netbeheerder en de lokale en regionale overheden. We stemmen de verdeling van de beschikbare capaciteit en noodzakelijke investeringen in de toekomst regionaal af. Er wordt gewerkt aan een systeemstudie door de provincie om inzicht te krijgen in de wenselijke energiemix voor 2050. Netbeheerders ontwikkelen uitbreidingen van het net en voeren (locatie) studies uit voor deze uitbreiding (o.a. hoogspanningsstations). We zetten in op opslag van elektriciteit en innovatie om met netschaarste om te gaan.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
55
56
INHOUDSOPGAVE
5. S tap voor stap naar uitvoering
Naar een Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
We hebben als gemeenten, provincie en waterschappen binnen de regio grote ambities op het gebied van de energietransitie die we met elkaar, en alle betrokken partijen, gerealiseerd willen zien. Om deze RES naar een efficiënte en effectieve uitvoering te brengen zijn grote stappen nodig. Onze ambities vragen om langjarige samenwerking tussen overheden, netbeheerders,
Bouwstenen samenwerking- en uitvoeringsprogramma
Organisatiemodel/governance Welke organisatiestructuur past het beste bij onze samenwerking in de uitvoering? Op welk schaalniveau kunnen de taken het beste worden gelegd? Hoe kunnen de taken het beste worden aangestuurd? Dit zal verschillen per thema en taak.
het bedrijfsleven, (samenwerkende) inwoners en andere stakeholders. De uitvoering is bij verschillende partijen belegd, op verschillende schaalniveaus (lokaal, subregionaal, regionaal). De uitdaging is om dit samen goed te organiseren met gemeenten, provincie, netbeheerders en andere maatschappelijke partners. De beleidsmatige afspraken/plannen moeten worden omgezet in concrete (uitvoerings)programma’s en onderliggende projecten. Hoe organiseren de gemeenten dit, met maatschappelijke partners, die ook van de gemeenten vragen om eenduidig op te treden? Waarbij veel
5
kleine gemeenten te maken hebben met een gebrek aan capaciteit? Om invulling te geven aan de te zetten vervolgstappen stellen we met
Overzicht thema’s en taken Thema’s en taken die voortvloeien uit de RES 1.0 worden opgepakt in de periode 2022-2023.
de partners uit de RES-regio MRE een regionaal Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma op, zoals ook in onze Startnotitie RES is vastgelegd. In dit Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma komen de volgende elementen, of puzzelstukken, bij elkaar: Financiën en capaciteit Inzicht in de benodigde capaciteit (ambtelijke inzet van gemeenten, provincie en waterschappen) en middelen.
Overzicht thema’s en taken Als
basis
voor
het
Samenwerkings-
en
uitvoeringsprogramma is vanuit de ambtelijke RES-werkgroepen een overzicht van thema’s en taken, voortvloeiend uit de RES 1.0, opgesteld. Deze thema’s en taken kunnen worden onderverdeeld langs drie sporen: 1. Herijken en verrijken van de RES 1.0 tot een
RES
2.0
(monitoring,
aanpassen/
aanscherpen doelstellingen, maken van gezamenlijke keuzes en kaders). 2. Ontwikkeling
van
strategie
en
beleid
(ondersteuning gemeenten bij uitvoering RES doelstellingen inclusief de organisatie van kennisuitwisseling). 3. Uitvoering van gezamenlijke projecten (zoals De Groene Zone, modules Besparing).
Herijken en verrijken RES 1.0 naar RES 2.0
Ontwikkeling strategie en beleid
Uitvoering gezamenlijke projecten
• Monitoring
• Kennisdeling- en leeragenda
• Realisatie ‘no regret’-maatregelen
• Herijken en verrijken
RES 1.0 naar een RES 2.0
voor de regiogemeenten, provincie en waterschappen op alle RES-thema’s
• Informatieplatform warmte
• Kennisplatform besparing
• Programmering en prioritering
m.b.t. aansluiten elektriciteitsnetwerk. • In beeld brengen kansen innovatie, i.s.m. Brainport Development. Op zoek naar proeftuinen. • Agenderen thema Arbeidsmarkt en innovatie, i.s.m. Brainport Development en arbeidsmarktregio’s. • Inventarisatie proeftuinen sociale innovatie, i.s.m. Provincie.
• Ondersteunen gemeenten bij
communicatie en participatie* (directe verantwoordelijkheid communicatie ligt bij gemeenten).
duurzame opwek, in de volgorde van de zonne-ladder. We starten met de volgende trajecten: ersnelling realisatie grootschalige • V zonne-daken bedrijven/agrariërs • Versnelling duurzame energie langs infrastructuur (b.v. Energiecoridor A58) • Versnelling duurzame energie op defensieterreinen
• Ondersteuning gemeenten bij het
verankeren van de keuzes in de RES 1.0 in het eigen omgevingsbeleid.
• Gemeenten en stakeholders gaan
samen aan de slag met de besparingsmodules: oor bedrijven (i.s.m. o.a. VNO/NCW • V en ODZOB) • Voor woningeigenaren (i.s.m. o.a. woningcorporaties en energiecoörperaties) • Voor maatschappelijk vastgoed
• Ontwikkeling afwegingskader voor warmtebronnen.
• Ondersteuning gemeenten bij het
opnemen van het streven naar minimaal 50% participatie bij zon- en windprojecten in het eigen beleid.
*m et specifieke aandacht voor mensen met een smalle beurs, jongeren en ouderen.
57
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
58
INHOUDSOPGAVE
Organisatiemodel/governance
6. K ies voor flexibiliteit in de uitvoering. Dit kan door de uitvoering te
Wij hebben een verkenning laten uitvoeren over de te zetten stappen naar
organiseren in de vorm van een ‘coalition of the willing’ met vrijwillige
een efficiënte en effectieve uitvoering van de RES. Belangrijkste vraagstuk
deelname. Dit is maatwerk.
hierbij was hoe we de sturing in ons proces goed kunnen organiseren. De verkenning is gebaseerd op een documentenanalyse, een enquête
Deze aanbevelingen nemen we mee in de uitwerking van het Samenwerkings-
bij bestuurders en ambtenaren van de 21 gemeenten, en interviews met
en uitvoeringsprogramma.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
stakeholders uit de Adviesgroep RES MRE, waterschappen en provincie. Ook is gekeken naar ervaringen in andere regio’s.
Financiën en capaciteit In het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma zal inzicht worden
De enquête bij de gemeenten heeft inzichtelijk gemaakt op welke taken er een
gegeven in de benodigde capaciteit en middelen. De benodigde ambtelijke
algemene voorkeur ligt tot samenwerking op regionale dan wel subregionale
capaciteit zal worden uitgewerkt vanuit de RES-werkgroepen, op basis van
schaal. Vanuit de interviews zijn aandachtspunten meegegeven voor het
de lijst met thema’s en taken. Daarnaast zal een nieuw Bestedingsplan
vervolg van de organisatie van de samenwerking.
worden opgesteld. Kern hiervan zijn de middelen die vanuit het Rijk aan de RES-regio’s beschikbaar worden gesteld, aangevuld met de middelen
Uit deze verkenning komen de volgende aanbevelingen voor ons proces:
vanuit de reguliere MRE-begroting. Wanneer het vervolgproces aanvullende
1. Kies voor een stapsgewijze doorontwikkeling. Dit betekent een
financiële middelen van gemeenten of provincies vraagt, dan wordt
verbetering van de huidige sturing en organisatie en op termijn een
dit voorstel separaat voorgelegd aan de betrokken raden, provincie en
doorontwikkeling en forsere verandering naar sturing en organisatie
waterschappen.
door bijvoorbeeld een Programmaraad vanuit een gezamenlijk regionaal verantwoordelijkheidsbesef. 2. Kies voor (meer) sturing op programmaniveau, door een stuurgroep of programmaraad. Betrek hierbij stakeholders, ook kaderstellend.
Planning Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma Met alle hiervoor benoemde bouwstenen stellen we – in afstemming met de betrokken stakeholders – het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
3. Focus op samenwerking in de RES-organisatie. Met een programmateam
RES op. Vervolgens zal het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
dat verantwoordelijk is voor de samenhang, organisatie en uitvoering
worden voorgelegd aan de besturen van de gemeenten, provincie en
van het programma.
waterschappen.
4. Om meer grip te krijgen op de uitvoering kan gewerkt worden met een matrix-model. 5. Kies voor gemeentelijke of subregionale accounthouders die uitvoering van taken/projecten afstemmen met programmamanagers en werkgroeptrekkers van de RES.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
INHOUDSOPGAVE
59
60
INHOUDSOPGAVE
Bijdrage van het Rijk Als regio zetten we onze schouders onder de realisatie van onze energieambities. In onze RES is een aantal knelpunten in beeld gebracht, die we alleen in samenwerking tussen de verschillende partijen tot oplossingen kunnen brengen. Dit omdat we vaak te maken hebben met verschillende inzichten en tegenstrijdige belangen. De uitvoering vergt ook concrete inzet Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven