4. Bijlage 1 RPW Visie werklocaties Zuidoost-Brabant versie 4.1 2024-08 200678874 (Geanonimiseerd)
Tekst van het document
Visie
Visie
op
werklocaties
werklocaties
toekomstbestendige 7
Zi
Tk
ee
di
Metropoolregio
voor
Eindhoven
een
toppositie le:
„*
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
13
december
2023
| Eindversie
Partners
in
verbetering
4.1
|
Inhoudsopgave 1.
De aanleiding en achtergrond van de visie werklocaties
3
2. 3.
Kernboodschap van de visie in zeven bouwstenen Landelijke , provinciale en regionale context
13 16
4.
Zeven bouwstenen voor een toekomstbestendige toppositie? Bouwsteen 1: Economisch profiel
24 25
-
Bouwsteen 2: Menselijk kapitaal Bouwsteen 3: Divers aanbod complementaire werkmilieus
33 37
Bouwsteen 4: Creëren van ruimte Bouwsteen 5: Toekomstbestendige werklocaties
44 47
Bouwsteen 6: Proactief programmeren Bouwsteen 7: Rol overheid en bedrijven
55 59
Leeswijzer Voor u ligt de visie werklocaties
voor
een
toekomstbestendige
toppositie
van
de
Metropoolregio Eindhoven. Deze visie is de basis voor de programmeringsafspraken die later dit jaar opgesteld zullen worden. We starten deze visie met in hoofdstuk 1 een toelichting op de aanleiding en achtergrond voor het opstellen ervan. Vervolgens lichten we in hoofdstuk 2 de kernboodschap van de visie toe aan de hand van zeven bouwstenen. In hoofdstuk 3 zoomen we even uit en schetsen we de landelijke , provinciale en regionale context van bestaande visies en beleid , die als basis hebben gediend voor het opstellen van de visie. Daarna zoomen we in hoofdstuk 4 weer in en duiden we per bouwsteen de opgaven en de leidende principes voor programmering.
2
aanleiding en achtergrond van de visie werklocaties 1. De
3
Visie werklocaties voor de ambitie van Metropoolregio Eindhoven: een toekomstbestendige toppositie Metropoolregio toppositie
Eindhoven
is
een
krachtige
en
innovatieve
regio
met
een
Deze visie werklocaties formuleert een toekomstbestendige toppositie
welke keuzes
de regio moet maken
voor
De Metropoolregio Eindhoven (MRE) is een krachtige regio die nationaal én internationaal bekendstaat om haar voorlopersrol op het gebied van technologische
Deze visie werklocaties richt zich op het behouden en creëren van kwantitatief en kwalitatief voldoende ruimte voor bedrijvigheid; niet door in te zetten op oneindige
innovaties. Noord-Brabant hoort bij de top van Europa op het gebied van innovatie: ze is nummer 41 van 240 Europese regio’s¹. Binnen de provincie Noord-Brabant heeft de
groei , maar door duidelijke keuzes te maken. De regio wil de groei van de economie weloverwogen faciliteren passend bij de snelheid die ontwikkelingen vragen. Dat moet
MRE de snelst groeiende bruto toegevoegde waarde van de economie².
enerzijds gebeuren met oog voor het behoud van de economische toppositie en anderzijds met aandacht voor de verbetering van de brede welvaart en ruimtelijke
Deze toppositie behouden vraagt om ruimte: kwantitatief en kwalitatief De MRE heeft de ambitie uitgesproken deze toppositie te willen behouden , maar staat
kwaliteit.
tegelijkertijd voor de uitdaging meerdere opgaven in dezelfde ruimte te realiseren. Denk hierbij aan ruimte voor bedrijvigheid , maar ook aan het behouden en versterken van het woon- en leefklimaat. Het aantrekken van bedrijven en het bieden van de juiste vestigingsmilieus vraagt om kwantitatief en kwalitatief voldoende ruimte voor bedrijvigheid. Deze ruimte moet zorgvuldig worden ingepast in het stedelijk en landschappelijk raamwerk. De gemeenten in de MRE stellen hiervoor gezamenlijk met de provincie en waterschappen een visie werklocaties op.
4
Bronnen: 1. Regional Innovation Scoreboard , EU , 2021 2. Feiten en cijfers Brabantse bedrijventerreinen , 2022; op basis van CBS-data over COROP-regio Zuid-Oost Brabant
De Metropoolregio Eindhoven 21 gemeenten
bestaat uit 4 subregio’s
Metropoolregio Eindhoven (MRE) Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) ● ● ● ● ● ● ● ● ●
5
Best
Eindhoven Geldrop-Mierlo Helmond Nuenen Son en Breugel
Veldhoven Waalre Oirschot
A2 ● ● ●
Valkenswaard Cranendonck Heeze-Leende
De Peel
De Kempen ● ● ● ●
Bergeijk Bladel Eersel Reuselde Mierden
● ● ● ● ●
Asten Deurne
Gemert-Bakel Laarbeek Someren
en
Zes processtappen werklocaties
hebben geleid tot deze visie
Analyse van data , beleid en onderzoek , en interviews leiden tot formulering van opgaven voor de vier subregio’s De visie werklocaties is een visie op het niveau van de MRE , maar geeft ook de subregionale kleur weer. De volgende processtappen hebben geleid tot deze uitwerking van
de visie: • Er vond een subregionale analyse van data en bestaande documenten plaats. Denk bijvoorbeeld aan de behoefteraming bedrijventerreinen Noord-Brabant , de Strategische Agenda Brainport , kansenkaarten , lokale en regionale economische
•
•
In een ontwikkelatelier is de input uit alle vier de subregio’s samengebracht en is het gesprek gevoerd op basis van zeven bouwstenen die we later in dit document toelichten. Deze bouwstenen zijn in deze visie verder uitgewerkt en zijn de basis voor gezamenlijke uitgangspunten voor programmering.
agenda’s en een analyse van IBIS. Er zijn interviews gehouden met ambtelijke en bestuurlijke stakeholders en met
Visie werklocaties biedt uitgangspunten voor regionale programmeringsafspraken rondom werklocaties
een •
ondernemersvertegenwoordiging in het SGE , De Peel en de A2-gemeenten. Per subregio hebben de analyse en interviews samen geleid tot een analyse- en
In deze visie bepalen we aan de hand van zeven bouwstenen de uitgangspunten voor de Programmering Werklocaties. Deze uitgangspunten dragen bij aan het maken van
•
opgavedocument. Voor De Kempen is door BMC een positionpaper opgesteld. Dit document is de basis voor een subregionale werksessie met zowel ambtelijke
duidelijke keuzes ten behoeve van een toekomstbestendig ondernemersklimaat. basis van deze uitgangspunten stellen we regionale programmeringsafspraken op.
•
als bestuurlijke vertegenwoordiging.
6
Van vier analyse- en opgavedocumenten naar een gezamenlijke visie op werklocaties op MRE-niveau
Op
Binnen welke context gaan we in toekomstbestendige toppositie?
op
de ambitie
voor
AMBITIE Toekomstbestendige Landschap
Wonen
toppositie
Economie
etc.
De ambitie om een toekomstbestendige toppositie te behouden vraagt meer dan visie en beleid voor economie en daarbinnen de werklocaties. De MRE werkt , met de Strategische Agenda Brainport als basis , op een groot aantal terreinen aan deze ambitie. Onder andere via de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant (over wonen , werken en bereikbaarheid) , het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) , met bijzondere aandacht voor NOVEX-gebied Peel en middels inbreng het Provinciaal Infrastructuur Klimaat (P-MIEK). De in Meerjarenprogramma Energie & Deze visie en de daaropvolgende provinciale) visies.
7
Programmering
Werklocaties kunnen
worden
gezien als een van de (sectorale) uitwerkingen
van
deze regionale (en
een
Waarover gaat deze visie werklocaties en de Regionale Programmering Werklocaties en waarover niet? Deze visie gaat bedrijventerreinen.
werklocaties Bedrijventerreinen
over
binnen de MRE en dan specifiek over onderscheiden we in verschillende typen
werkmilieus (zie bijlage 1 voor definities). Kantoorlocaties en plintlocaties maken geen onderdeel uit van deze visie. De Regionale Programmering Werklocaties , waar deze visie de basis voor is , gaat met name over de programmering van bedrijventerreinen. Hieronder vallen geen hoogstedelijke werkmilieus , omdat deze zich veelal niet op bedrijventerreinen bevinden. Gemengd stedelijke werkmilieus maken wel deel uit van de visie. Tevens is deze visie een aanzet tot hoe partijen gezamenlijk uitvoering gaan geven aan
8
deze programmeringsafspraken.
Visualisering thema’s visie werklocaties
Grote behoefte aan duiding programmeringsopgave Gedeputeerde Staten van de provincie vragen alle gemeenten in Noord-Brabant om voor het einde van 2023 regionale programma’s voor de werklocaties op te stellen. Zij stellen daarbij voor om minimaal op het niveau van EIB-laag-scenario te programmeren en bovendien al rekening te houden met de ruimtevraag die na 2030 wordt voorzien. Rechts
is de
tabel
uit
de
onderliggende prognose bedrijventerreinen tot opgenomen en een tabel met daarin de uitbreidingsvraag per type werkmileu.
2030
Voor de periode 2030-2040 wordt een aanvullende behoefte van 100 tot 296 hectare voorzien. De prognose naar toekomstige ruimte voor werklocaties laat zich niet vangen in een eenduidig getal , zeker niet waar het de horizon richting 2040 betreft. Die toekomstige ruimtevraag is deels afhankelijk van (grotere) externe ontwikkelingen , maar ook van beleidskeuzes die de regio en de provincie maken.
Bron: Behoefteraming bedrijventerreinen Noord-Brabant , Stec 2022
9
Verdiepende analyse van beschikbare ruimte nodig voorafgaand aan opstellen programmeringsafspraken Er leeft een divers beeld over beschikbare ruimte om de prognose te kunnen faciliteren Op basis van de analyses is het noodzakelijk om , alvorens tot het daadwerkelijke programmeren over te gaan , een nadere duiding te geven van de kwantitatieve én kwalitatieve opgave , zowel op het niveau van de hele MRE als de subregio’s. Bovendien is het , vanuit het optimaal benutten van beschikbare ruimte , wenselijk om inzicht te verkrijgen in het oplossend vermogen dat bestaande locaties bieden om de groei van de bedrijvigheid op te kunnen vangen. De totale ruimtevraag is niet per definitie de ruimte die de regio zal creëren - niet alle vraag kan immers geaccommodeerd worden¹ Voor de programmeringsafspraken voeren we daarom een verdiepende analyse uit die toeziet op: ● ● ● ●
.
hard en zacht planaanbod; hard en zacht planaanbod versus de behoefte vanuit de sectoren passend in het economisch profiel; aanbod door middel van intensivering; confrontatie vraag en aanbod na verdiepende analyse. prognose versus
Op deze wijze kunnen we de samenhang tussen ruimte op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen in beeld brengen en hebben we in beeld hoeveel hectare nieuwe terreinen er gerealiseerd moet worden. １
¹ Vanuit de regionale bedrijvenloketten wordt aangegeven dat er voor een groot aantal hectare bedrijventerrein aanvragers zijn die niet kunnen worden gefaciliteerd in hun ruimtevraag en dat er dus behoefte is aan het programmeren van nieuwe locaties.
10
2. Kernboodschap
de visie in zeven bouwstenen
11
van
Zeven
bouwstenen
voor
het behouden
van
toppositie
Deze visie werklocaties is de basis voor de regionale programmeringsafspraken. Op basis van de duiding in de analyse en opgavedocumenten voor de subregio’s is een aantal inhoudelijke thema’s bepaald die aan de orde moeten komen om uiteindelijk eind dit jaar te komen tot gedragen programmeringsafspraken. De thema’s hebben we vervolgens vervat in een zevental bouwstenen die de basis vormen voor onze visie en antwoord geven op: ● ●
Wat staat ons te doen om onze ambitie te bereiken? Hoe realiseren we deze ambitie?
WAT 1) Economisch profiel
2) Menselijk kapitaal
3) Divers aanbod complementaire werkmilieus
4) Creëren van ruimte
5) Toekomstbestendige werklocaties
De Metropoolregio zet primair in op het faciliteren van de HTSM-sector als stuwende sector. Subregio’s bieden ruimte aan (bestaande) kansrijke sectoren (gerelateerd aan HTSM) voor diversificatie en innovatie. Daarnaast is er ruimte voor voorzienend regionaal en lokaal mkb. De regio biedt alleen ruimte voor (grootschalige) logistiek en datacentra als ze van toegevoegde waarde zijn voor het
De Metropoolregio wil haar toppositie behouden. Hiervoor moet zij investeren in menselijk kapitaal.
De regio zorgt voor een gedifferentieerd aanbod van complementaire werkmilieus om ruimte te bieden voor de bedrijvigheid die past in het economisch profiel.
De regio maakt slim gebruik van wat schaars is: ruimte. Intensiveren draagt bij aan het creëren van meer ruimte voor bedrijvigheid. In de programmeringsafspraken geven we prioriteit aan het creëren van ruimte op bestaande terreinen én zorgen we dat nieuwe terreinen tijdig worden voorbereid.
Werklocaties zijn toekomstbestendig. Het revitaliseren van bedrijventerrein draagt bij aan transitieopgaven energie , mobiliteit klimaat en circulariteit.
ecosysteem.
HOE 6) Proactief programmeren
7) Rol overheid en bedrijven
Proactief programmeren en selectief alloceren
De overheden binnen de regio pakken hun regierol , sturen door middel van heldere kaders en faciliteren waar nodig ondernemers.
12
Zo werken
de bouwstenen
1. Economisch profiel De druk op ruimte dwingt de regio om te kiezen: het is kiezen of gekozen worden. Een helder economisch profiel helpt de regio bij de afweging welke bedrijvigheid de grootste bijdrage kan leveren aan het behouden van de toekomstbestendige toppositie en waaraan zij ruimte wil bieden. Daarnaast is ook het voorzienend mkb essentieel voor het maken van een schaalsprong en het behoud van een prettige leefomgeving. 2. Menselijk kapitaal tekorten op de arbeidsmarkt De zijn momenteel een belemmering voor de groei van bedrijven in de regio. Hoewel de ruimtelijke invulling van de Programmering Werklocaties slechts beperkt invloed heeft op menselijk kapitaal , is dit een essentieel ingrediënt voor een toekomstbestendige toppositie.
samen 5
1
4 Toekomstbestendige toppositie
2
3
5. Toekomstbestendige werklocaties De regio staan nu én in de toekomst veel opgaven te wachten. In deze visie leggen we de nadruk op energie , tot mobiliteit , klimaat en circulariteit in relatie werklocaties. Bij het creëren van ruimte is het zinvol om zoveel als mogelijk al in te spelen in deze opgaven en op deze manier te zorgen dat werklocaties toekomstbestendig zijn.
4. Creëren van ruimte Bedrijvigheid heeft ruimte nodig. Op dit moment is de vraag groter dan het aanbod. Er zal dus nieuwe ruimte gecreëerd moeten worden , zowel via intensivering als realisatie van nieuwe terreinen. Het economisch profiel , menselijk kapitaal en diverse vraag en aanbod aan werkmilieus bepalen samen aan welk soort ruimte behoefte is en waar.
3. Complementaire werkmilieus De regio wil een goed ondernemersklimaat bieden. Het economisch profiel en de fase waarin een bedrijf zich bevindt leiden tot verschillende behoeften. Dat vraagt om diverse werklocaties. Met complementaire werkmilieus biedt de regio al haar bedrijvigheid een passende werklocatie.
13
6
Proactief programmeren en selectief alloceren Om de vijf bouwstenen te realiseren is het nodig dat de regio in staat is om in te spelen op vraag op korte en lange termijn. Het is van belang dat de regio scherpe keuzes maakt en dat duidelijk is welke keuzes waar worden gemaakt.
7
Rol overheid en bedrijven Zonder bedrijven is een toekomstbestendige toppositie niet mogelijk. Het is van belang dat voor alle partijen duidelijk is welke regie de overheid pakt en welke verantwoordelijkheid , middelen en vrijheid (een collectief van) bedrijven wordt toebedeeld.
3. Landelijke
,
provinciale en regionale context
14
Wat zegt landelijk werklocaties?
,
provinciaal
en
regionaal beleid
In dit hoofdstuk geven we een korte samenvatting van wat bestaande visies en beleidsdocumenten zeggen over de economie en werklocaties in de MRE. De documenten bieden kaders en uitgangspunten bij het uitwerken van de visie. Achtereenvolgens komen aan bod:
15
●
Rijksagenda ruimte voor economie
●
Visie op een toekomstbehendige economie voor Brabant
●
Ontwerp beleidskader Wonen & Werken provincie Noord-Brabant
●
Strategische Agenda Brainport
●
Concept-ontwikkelstrategie Noord-Brabant
over
Rijksagenda Ruimte Ruimte voor economie
is schaars: op dit moment
nemen
Economie
voor economische
activiteiten 25% ,
van
het landoppervlak
in. De overheid wil niet dat dit
percentage afneemt. De overheid stimuleert een sterk en concurrerend bedrijfsleven , omdat dit zorgt voor welvaart in Nederland. Dit is alleen mogelijk
als de economie genoeg ruimte krijgt , bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. Genoeg en goede ruimte voor bedrijven is bovendien belangrijk voor een goed vestigingsklimaat , en noodzakelijk om richting 2050 een transitie door te maken naar een klimaatneutrale en circulaire economie. De belangrijkste vier sectoren die ruimte nodig hebben: ● de meest energie-intensieve bedrijven; ●
campussen;
●
het mkb;
●
grootschalige bedrijfsvestigingen , waaronder de grote distributiecentra.
Aanpak:
16
balans in vraag en aanbod van werklocaties;
●
zorgen voor meer
● ●
clusters van bedrijven versterken; bestaande bedrijventerreinen beter benutten;
●
bedrijven helpen bij hun bijdrage aan het klimaatakkoord.
Bron: Rijksoverheid. nl ‘Rijksoverheid wil genoeg ruimte voor de economie’
Provinciaal beleid: Visie economie voor Brabant
op
een
toekomstbehendige economische De Zuidoost-Brabant
van perspectieven worden gedomineerd
de
regio door de
technologische maakindustrie. Brainport Eindhoven trekt veel hoogopgeleid personeel aan door de sterke groei van internationaal opererende bedrijven , de nabijheid van High Tech Campus , Eindhoven University of Technology en andere kennisinstellingen. In de regio is veel aandacht erop gericht om de internationale positie van Brainport te verbeteren. Middelen worden gericht gemobiliseerd op veelbelovende (sleutel)technologieën en markten , flexibilisering en doorontwikkeling van de huidige talentbasis. Verder steekt de regio er middelen in om meer gekwalificeerd talent op alle niveaus aan te trekken de aantrekkelijkheid van vestigingsklimaat te verbeteren. en
17
Bron: Visie op een toekomstbehendige economie voor Brabant 2030
het
leef-
en
Provinciaal beleid: Ontwerp Werken
beleidskader Wonen
&
Het is de ambitie van de provincie om te zorgen voor duurzame en toekomstbestendige werklocaties in Brabant die bijdragen aan een toekomstbestendige economie voor Brabant. De opgave voor werken is: ●
zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik met meerwaarde , door in te zetten op de juiste functie op de juiste plek , functiemenging waar dat kan en het beter benutten van bestaande werklocaties;
●
een
balans tussen vraag en aanbod , voor verschillende typologieën van bedrijvigheid , waaronder ook bedrijven met een grote(re) impact op de
omgeving;
18
●
inzet op duurzame , toekomstbestendige werklocaties met betekenis voor de Brabantse economie;
●
meer
regie op (boven)regionale locatieontwikkeling , waaronder de vestigingsmogelijkheden van (X)XL-logistiek.
Bron: Ontwerp Beleidskader Wonen & Werken , november 2022
Provinciaal beleid: Ontwerp Werken
beleidskader Wonen
&
In haar provinciaal beleid wonen & werken maakt de provincie de volgende keuzes: ● Zorgvuldig en duurzaam ruimtegebruik ○
De provincie stimuleert de totstandkoming van vitale en toekomstbestendige werklocaties. Deze locaties zijn goed bereikbaar , liggen op een plek waar bedrijven zich willen vestigen , mensen willen werken en in de buurt van bedrijven die elkaar aanvullen en versterken. Tegelijk is het belangrijk overaanbod of leegstand te voorkomen , ter voorkoming van veroudering en kwaliteitsverlies.
○
Duurzame bedrijventerreinen zijn een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige economie en een goed en gezond werk- , woon- en vestigingsklimaat. Verduurzaming levert ook een substantiële bijdrage aan energietransitie , circulariteit , klimaatadaptatie en de stikstofproblematiek
○
Juiste bedrijf op de juiste plek , sturen op regionale meerwaarde ■ De provincie wil beter kunnen sturen op (behoud van) kwaliteit van werklocaties. Dat betekent vraaggerichte ontwikkeling in plaats van ■
het ontwikkelen voor voorraad. Ook gaat het om een passend werkmilieu op de goede plek met daarbij passend mobiliteitsaanbod , zoals voldoende
■
watergebonden kavels , voldoende vervoersmogelijkheden in de omgeving en goede aansluiting bij het achterland en arbeidsaanbod. Bij (her)ontwikkeling van werkgebieden neemt de provincie de drijfveren en strategische opgaven van de (regionale) economie
■
de omgeving. Dit is een integrale afweging die ook uitgaat van knooppunten in infrastructuur , energie , kennis en stedelijkheden. We voeren voor de vestiging van grootschalige logistiek een selectief clusteringsbeleid en hanteren hierbij het principe van regionale
■
meerwaarde. Grootschalige logistieke activiteiten worden geconcentreerd op een beperkt aantal bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Het Rijksbeleid voor hyperscale datacenters (datacenters van 10 hectare of meer en een elektriciteitsaansluiting van 70 Mw of meer)
en
beperkt vestigingsmogelijkheden voor deze doelgroep in Noord-Brabant. Voor grootschalige datacenters ( < 10 hectare) zien wij in Brabant weinig ruimte , gezien de beperkte regionale meerwaarde , het effect op de ruimte en het effect op het energiesysteem. ●
19
Behoud en ontwikkeling van voldoende geschikte terreinen voor bedrijven met een impact op de omgeving ruimtevraag van deze bedrijven.
Bron: Ontwerp beleidskader Wonen & Werken , november 2022
-
ook rekening houdend met de toekomstige
Strategische Agenda Brainport Deze agenda beoogt om t/m 2030 een handelingskader te geven voor de samenwerking
technologie die ontwikkeld wordt in Brainport Eindhoven tot nieuwe start-ups en groei
tussen Rijk en regio aan een zekere en toekomstbestendige
economische groei voor Nederland op basis van hoogwaardige technologische productie die bijdraagt aan de
van
strategische autonomie van Europa.
bijdragen aan duurzaamheid , mobiliteit , gezondheid en voedsel. Dit biedt verdere ontwikkelkansen om nieuwe en robuuste werkgelegenheid op te bouwen en -
De gezamenlijke ambities richting 2030 waarover Rijk en regio de beleidsdialoog voeren zijn , dat:
via export - economische groei en duurzaam verdienvermogen te borgen. Het strategisch doel is toekomstbestendige economische groei voor Nederland op basis van
de maakindustrie tot ver buiten de regio dankzij ketensamenwerking tussen grootbedrijf en mkb. Deze technologieën liggen ten grondslag aan innovatieve
a.
de regio een ruimtelijke schaalsprong kan maken; b. voldoende talent beschikbaar is;
hoogwaardige technologische productie en die bijdraagt aan de strategische autonomie van Europa. Een onderdeel hiervan is de Nederlandse bijdrage aan de Europese
c. het
ambitie om in 2030 ten minste 20% Europa te halen.
technologisch concurrentievermogen wordt versterkt; d. er sprake is van veerkrachtige toeleverende ketens.
van
de wereldwijde chipproductie naar
Concurrerend vestigingsklimaat en strijd om talent
Onderliggende ambities om dat te bereiken zijn:
Een goed vestigingsklimaat is dan ook van cruciaal belang. Industrie- en innovatiebeleid helpen om ook in de toekomst bij te blijven dragen aan de zekere economische groei.
Woon- , leef- en vestigingsklimaat: In 2030 zijn er voldoende beschikbare woningen ,
Hiervoor zijn voldoende , betaalbare woningen , een goede bereikbaarheid , leefbaarheid en ruimte op het elektriciteitsnet nodig. Naast een ruimtelijke schaalsprong is de
infrastructuur , (groen)voorzieningen , werklocaties en netinfrastructuur om de groei van de regio (op een klimaatvriendelijke manier) te accommoderen met behoud van brede
beschikbaarheid van talent cruciaal en zijn investeringen in excellent onderzoek en onderwijs op alle niveaus (praktisch , theoretisch én wetenschappelijk) van belang. De
welvaart voor alle inwoners.
uiterst krappe arbeidsmarkt maakt het vinden van technisch geschoold personeel in Nederland al langer een uitdaging. Nederland heeft vergeleken met het buitenland
Talent: In 2032 zijn er 50. 000 tech- en IT-arbeidsplaatsen in de regio ingevuld door extra talent op te leiden , bij- en om te scholen , gericht aan te trekken en te behouden.
(waaronder een aantal concurrerende Europese landen) relatief weinig geschoolden ten opzichte van de totale beroepsbevolking.
Internationale waardeketens:
technisch
Strategische doelen en ambities 2030
In 2030 zijn de Nederlandse strategische posities in
bestaande internationale waardeketens versterkt en (sleutel)technologieën en internationale waardeketens opgewerkt ,
Door landelijke netwerken met andere (technologische) regio’s , bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen in Nederland leiden investeringen in
waarin Nederland een sterke en strategische positie heeft.
20
Bron: Strategische Agenda Brainport , provincie Noord-Brabant
zijn
er
nieuwe
Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant biedt richtinggevende keuzes en ontwikkelprincipes voor werken De regio Zuidoost-Brabant stemt , tegelijkertijd met dit visiedocument werklocaties , in met de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant. In deze Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant worden richtinggevende keuzes en ontwikkelprincipes voor wonen , werken en bereikbaarheid voor de periode tot 2040 voorgesteld. Deze Ontwikkelstrategie wordt tegelijkertijd met deze Visie Werklocaties geagendeerd op de Omgevingsdag van juli 2023. In dit document is onderstaand de tekst opgenomen die betrekking heeft richtinggevende keuzes en de ontwikkelprincipes met betrekking tot werken. Deze visie werklocaties kan worden gezien als de eerste Afsprakenkader uit de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant.
uitwerking
op
de
uit
het
Richtinggevende keuzes ten aanzien van ontwikkelprincipe 4: een internationale toppositie vraagt om een kwalitatieve agenda voor werklocaties ●
●
●
21
We zetten in op kwalitatieve groei van de economische activiteiten om daarmee zowel de mondiale als nationale toppositie te behouden én ervoor te zorgen dat alle inwoners van de regio profiteren van de versterking van de brede welvaart. We geven prioriteit aan het intensiveren , revitaliseren en het naar de huidige eisen aanpassen van bestaande bedrijventerreinen. Bovendien zijn er nieuwe terreinen nodig om de gewenste groei te kunnen faciliteren. We houden aandacht voor voldoende ruimte voor lokaal mkb omwille van leefbaarheid en benutten de hefboom van de groei van bedrijvigheid om deze opgave in te vullen. We zetten daarbij in op een gedifferentieerd aanbod van complementaire werkmilieus die ruimte bieden voor de grote diversiteit van economische activiteiten die de motor van onze regio vormen: (hoog)stedelijke woon-werkmilieus , campussen en toplocaties , grootschalige gemengde terreinen , regionale bedrijventerreinen en lokale bedrijventerreinen. We hanteren deze indeling om waar nodig te sturen op het juiste werkmilieu en ‘het juiste bedrijf op de juiste plek’.
●
●
●
●
We zetten nieuwe regionale bedrijventerreinen strategisch in voor de vestiging van nieuwe ‘stuwende bedrijven’ die het ecosysteem versterken , of het uitplaatsen van bedrijven die niet meer passen in stedelijke transformatiegebieden , of te intensiveren of revitaliseren bestaande bedrijventerreinen , en realiseren zodoende ‘schuifruimte’ voor bedrijven. We maken afspraken over hoe om te gaan met de schaarse ruimte , de beoogde transformatie van bedrijvenlocaties en met de inzet van regionale bedrijvenlocaties. ○ We sturen op het ruimte bieden voor die activiteiten die bijdragen aan het bestaande en geambieerde economische ecosysteem; we faciliteren dus niet alle ruimtevragen die zich voordoen. ○ We bieden op passende plekken ruimte voor bedrijven met hogere milieucategorieën. ○ We staan alleen logistieke activiteiten toe die hoofdzakelijk bijdragen aan het Brainportecosysteem. beschikbaarheid van energie is een belangrijk vraagstuk in de Brainportregio. Er De worden stappen gezet om hernieuwbare energieopwekking te stimuleren met zonne- en windenergieprojecten , er liggen kansen voor toepassing van geothermie , waterstof , en het benutten van restwarmte. Ook moet het aanbod aan energie-infrastructuur aansluiten op de vraag. Hierin zijn (net als in het hele land) nog forse stappen te zetten.
Daarnaast wordt er ingezet op energie-efficiëntie en het verminderen van het energieverbruik in zowel de industrie als de gebouwde omgeving. Hier ligt een nauwe relatie met het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat (P-MIEK) en de doorvertaling in het Ruimtelijk Voorstel. Het streven naar een circulaire economie in de Brainportregio brengt ook de noodzaak met zich mee om ruimte te bieden aan circulaire activiteiten en infrastructuur. Het implementeren van circulaire processen en het faciliteren van de recycling en hergebruik van materialen vereisen specifieke ruimtelijke oplossingen. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op de inrichting van recyclingfaciliteiten , opslagruimtes voor gerecyclede materialen en ruimte voor grootschalige circulaire productie. Dit vergt een zorgvuldige inpassing.
4. Zeven voor
bouwstenen
een
toekomstbestendige toppositie
22
1
ECONOMISCH
PROFIEL
De Metropoolregio zet primair in op het faciliteren van de HTSM-sector als stuwende sector. Subregio’s bieden ruimte op (bestaande) kansrijke sectoren (gerelateerd aan HTSM) voor diversificatie en innovatie. Daarnaast is er ruimte voor voorzienend regionaal en lokaal mkb. De regio biedt alleen ruimte voor (grootschalige) logistiek en datacentra als ze van toegevoegde waarde zijn voor het ecosysteem.
23
Wie niet kiest
,
wordt gekozen
De argumentatie voor het kiezen van een economisch profiel als basis voor selectieve groei vinden wij in de volgende uitdagingen die voortkomen uit de analyse: ●
Maximaal benutten van sterk ecosysteem Het kiezen van een economisch profiel bevordert synergie tussen bedrijven in de regio. Dit is alleen succesvol wanneer ook gebruik wordt gemaakt van bestaande , succesvolle economische ecosystemen.
●
Schaarse ruimte
Als alleen de vraag naar ruimte bepaalt , gaat 30% van de nieuwe ruimte in het SGE naar logistiek en groothandel
Er is te weinig ruimte om alle bedrijvigheid die zich in de regio wil vestigen een plek te bieden en bestaande bedrijvigheid te laten groeien. Dit is een lastige positie , maar ook een luxepositie. De regio kan kiezen. Wanneer de regio niet kiest , zal de markt dat voor haar doen. Hier ligt een kans voor de MRE om het type bedrijvigheid ruimte te geven die de toppositie behoudt en bevordert én bijdraagt aan de transitieopgaven in de regio , bijvoorbeeld rond energie , mobiliteit en klimaat. ●
Schaarste van talent Door een economisch profiel te kiezen kan effectiever worden ingezet op het opleiden van talent en past vraag en aanbod van arbeid gemakkelijker op elkaar. Bron:
24
Evaluatie 9 voor 1
Het kiezen van een economisch profiel kan synergie tussen bedrijven in de regio bevorderen In de MRE is voldoende ruimte voor diverse economische profielen , maar voor optimaal gebruik ruimte , talent en het ecosysteem is het van belang dat economische profielen samen een van
logisch geheel vormen. De grootste drager van van de economie in de MRE de High Tech Systemen & Materialen is (HTSM-)sector. Bestaande bedrijvigheid binnen het huidige ecosysteem bestaat uit de HTSM-sector of is ondersteunend aan speelveld bewegen.
bedrijven
die
zich
in
dit
We duiden de HTSM-sector dan ook als de overkoepelende drager van het economisch profiel van de regio. De HTSM-sector is in alle vier de subregio’s vertegenwoordigd. We zullen hier later verder op ingaan.
25
Bron: Monitor bedrijventerreinen 2022 , Provincie Noord-Brabant , peildatum 1 januari 2022
Een vijftal technologie-marktcombinaties Om mondiaal concurrerend te blijven zet de MRE in op een vijftal technologiemarktcombinaties. Deze zijn bepaald in de Strategische Agenda Brainport. ●
conversie en opslag van duurzaam opgewekte energie: bijdrage aan energietransitie door versneld grootschalige inzetbare en betaalbare technologie voor conversie en opslag van energie te ontwikkelen;
●
slimme en duurzame mobiliteit: versterken inzet op smart mobility; gezondheid , vitaliteit en zorg: ondersteunen zorgtransitie door focus op
●
medische technologie , innovatie en vernieuwing van zorg; voedselproducerende en -verwerkende industrie: inzet op smart farming en
●
smart en mild food processing; ●
veiligheid: slimme oplossingen voor veilig gebruik van data.
Door de inzet van technologie op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI) , additive manufacturing (AM) , het ontwerpen van nieuwe productie en digitale technologieën in combinatie met de inzet op de vijf eerder genoemde markten , behoudt de regio haar mondiale positie.
26
Bron: Strategische Agenda Brainport , provincie Noord-Brabant
HTSM is de drager van de economie maar het economisch profiel is diverser dan dat alleen ,
Voor optimaal gebruik van ruimte , talent en het ecosysteem kiest de MRE om de focus op HTSM aan te houden en de subregio’s daarbinnen ruimte te geven om accenten aan
De vijf technologie-marktcombinaties vinden we dan ook terug in de vier subregio’s van de MRE. Zo richt het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) zich in Oirschot op veiligheid en
te brengen. Bestaande
bedrijvigheid binnen deze ecosystemen is vaak al gelieerd aan is ondersteunend aan bedrijven die zich binnen dit speelveld
in Helmond op mobility. Met Metalot in Cranendonck liggen er kansen in het versterken van de technologie-marktcombinatie op het gebied van conversie en opslag van
bewegen. Lokaal moet voldoende ruimte zijn om het mkb een plek te geven , ook het mkb dat niet binnen het economisch profiel valt , maar wel voorzienend is voor de regio.
duurzame energie. Het economisch profiel in De Peel kenmerkt zich door de agro- en foodtechsectoren en daarmee zet De Peel in op de marktcombinatie
de
HTSM-sector
of
voedselproducerende en -verwerkende industrie. MRE: High Tech Systemen & Materialen De MRE richt zich als geheel primair op de HTSM-sector. Deze HTSM-sector draait om ambitieuze groei in nieuwe technologieën. Binnen de HTSM-sector onderscheiden we de
Stuwend en voorzienend mkb Naast de HTSM-sector faciliteert de regio groei van het het regionale en lokale mkb.
vijf technologie-marktcombinaties. Bedrijven die vallen binnen deze marktcombinaties en gelieerd zijn aan de HTSM-sector , vallen binnen het economisch profiel van de MRE.
Daarbij richten we ons op de stuwende sectoren: sectoren die op innovatieve manieren nieuwe markten aanboren en zorgen voor nieuwe technologieën en export. De groei van
Subregio’s: ruimte voor subregionale focus
stuwende bedrijfsactiviteiten leidt tot extra werkgelegenheid en een groei van het verzorgende , dienstverlenende gedeelte van de economie (groeimotor voor de brede
We zien dat de subregio’s zich binnen de HTSM-sector onderscheiden. Daarmee zijn tussen subregio’s (en mogelijk daarbinnen ook tussen gemeenten) accenten
Brabantse economie). De regio kent verder per gemeente individueel ook een groot aantal bedrijven in de bouw- en installatiesector , maar ook in andere sectoren zoals de
waarneembaar.
leisure-industrie: gelet op de ambitieuze groei- en transitieopgaven zien we de meerwaarde om ook deze bedrijven ruimte te bieden. Dit valt onder het zogenaamde voorzienend mkb.
271.
Bron: brainporteindhoven.com , 2023
Subregionale accenten in het economisch profiel Een gebalanceerde selectieve groei Binnen het geheel van de MRE-regio hebben de subregio’s hun eigen kwaliteiten en ambities. Naast het onderschrijven van de algemene uitgangspunten bieden we ruimte om op het niveau van de subregio (en zelfs op het niveau van gemeente) accenten te leggen. Deze accenten vinden hun grondslag in het bestaand economische profiel én in de wijze waarop de balans wordt gezocht in het faciliteren van de ruimtevraag voor economische activiteiten ten opzichte van wonen , natuur en landschappelijke en ruimtelijke kwaliteit. Op die manier ontstaat een ecosysteem dat op alle schaalniveaus in balans is. De HTSM-sector is in het SGE een belangrijke economische drager De HTSM-sector is met ASML in Veldhoven als grootste speler en belangrijke economische drager. In het economisch ecosysteem van de regio bevinden zich verspreid over de regio innovatie , stuwende mkb bedrijven die toeleverancier zijn van bedrijven in de HTSM-sector. Deze sector zit in het DNA van de gehele subregio. Daarnaast is nog een aantal beeldbepalende sectoren die de regio kenmerken. Zoals de automotive sector in Helmond en Eindhoven. Daarnaast zet Oirschot in op de high-tech-security. In de gehele regio is verder voorzienend mkb aanwezig.
Het belang wordt benadrukt ook deze bedrijvigheid in de toekomst voldoende ruimte te bieden , omdat deze een belangrijke rol speelt in de sociale cohesie. Het economisch profiel van de A2-gemeenten kenmerkt zich door industrie , handel en zakelijke dienstverlening De meeste banen zijn te vinden in industrie , handel en zakelijke/collectieve dienstverlening. Op het gebied van industrie springt met name Cranendonck in het oog , die op plek 24 van de 50 Nederlandse toplocaties voor industrie staat (Louter , 2022). Met de aanwezigheid van Kempenhaeghe is zorg een belangrijke economische drijver voor Heeze-Leende. Valkenswaard heeft een echte centrumfunctie , met sterke vertegenwoordiging in de detailhandel. Ook het lokale mkb is goed vertegenwoordigd in de drie gemeenten: het profiel van bedrijventerreinen bestaat hoofdzakelijk uit mkb (65%) en de opzet van de terreinen is voor 50% overwegend kleinschalig , en 43% deels kleinschalig/deels grootschalig.
28
De Kempen kenmerkt zich door een breed economisch profiel Het huidig economisch profiel van De Kempen kenmerkt zich – in de breedte – door bedrijvigheid in de sectoren techniek , bouw , detailhandel , gezondheid , land- en tuinbouw en groothandel. Als we inzoomen op de economie op bedrijventerreinen , zien we dat in 2019 51% van de werkgelegenheid op bedrijventerreinen binnen de sector industrie valt. Als we kijken naar de uitgegeven ha’s naar sector in de periode 2019-2021 , wordt dat beeld versterkt: het valt op dat het overgrote deel uitgegeven is aan de HTSM-industrie. Hieruit kan worden geconcludeerd dat De Kempen een belangrijke schakel is in de (toeleverende) HTSM-industrie. Met name de technische maakindustrie bevat veel toeleveranciers aan eindproducten afkomstig uit de Brainportregio. Naast de HTSM-sector is het voor De Kempen vooral ook van belang om van meerwaarde te (blijven) zijn voor het lokale , voorzienend mkb , in onder meer de bouw , handel en reparatie sector. De slimme technische maakindustrie is in de De Peel een belangrijke economische drager De (technische/slimme) maakindustrie is in De Peel sterk vertegenwoordigd. Ook zien we veel bedrijfsvestigingen in De Peelgemeenten (inclusief Helmond) die opereren in de sectoren bouwnijverheid , detailhandel en specialistische zakelijke dienstverlening.
Als we kijken naar de specialisatiegraad naar het aantal arbeidsplaatsen , kenmerkt De Peel zich vooral door de voedings- en genotmiddelenindustrie , land- en bosbouw en visserij , en metaalindustrie en overige industrie. De Peel ziet met name groei van lokaal (stuwend) mkb bedrijven die nauw verbonden zijn met het high-tech-ecosysteem van de Brainport , in de agrarische- , bouw- en maakindustrie. Wat hieruit sterk naar voren komt is dat er in De Peel sprake is van een breed profiel , waarbinnen innovatie wordt geambieerd als de verbindende factor.
Samengevat: schaalniveau Wat
het economisch profiel kent een ander accent Economisch profiel
Overkoepelend economisch profiel
Metropoolregio HTSM-industrie
Technologie-marktcombinaties
SGE -
-
Bestaand voorzienend mkb dat van belang is voor leefbaarheid
per
-
vijf technologie-marktcombinaties
A2 Automotive (Mobility) Health Security Advanced & additive manufacturing
-
-
De Kempen Advanced & additive manufacturing Energy
-
21 gemeenten
Advanced & additive manufacturing
De Peel -
Food Advanced & additive manufacturing
individueel
O. a. Cranendonck: metaal en energie. Heeze-Leende Valkenswaard en Geldrop-Mierlo: toerisme en recreatie *. Oirschot: veiligheid. Helmond: automotive en gezondheid. Peel: agro en foodtech. Gedeeld: veel voorzienend mkb zoals bouw- en installatiebedrijven ,
*met de kanttekening dat bedrijvigheid rond toerisme en recreatie zich vrijwel niet op bedrijventerreinen bevindt 29
Leidende principes
voor
programmering
Kijkend naar het economisch profiel als geheel , met de accenten per subregio daarbinnen , hanteren we de volgende leidende principes voor de programmering van werklocaties: We kiezen voor de gehele Metropoolregio Eindhoven voor een duidelijk economisch profiel: ○ We zetten in op een toekomstbestendige HTSM-sector als hoofdkeuze voor de gehele regio. ○ Daarbinnen focussen we op de vijf technologie-marktcombinaties als beschreven in de Strategische Agenda Brainport. ○ De vier subregio's leggen hierbinnen hun eigen accenten. ○ We bieden ruimte voor het stuwende lokale en regionale mkb binnen de genoemde profielkeuze én voor het mkb in de voorzienende sectoren. We onderkennen de noodzaak om in de programmeringsafspraken een zorgvuldige afweging te maken voor de balans tussen ruimte voor activiteiten die bijdragen aan de regionale doelstellingen en voldoende ruimte voor regionale en lokale economische activiteiten. Hierbij speelt ook een evenwichtige ruimtelijke ontwikkeling een belangrijke rol. Het economisch profiel is leidend bij de vestiging of verplaatsing van bedrijven. De op te stellen criteria vormen samen een afwegingskader dat wordt uitgewerkt in de programmeringsafspraken.
Bij het criterium ‘werkgelegenheid’ kijken we niet alleen naar werkgelegenheid met een high-tech-karakter , maar ook naar werkgelegenheid voor praktisch opgeleiden en kwetsbare doelgroepen en het lokale en regionale arbeidspotentieel in relatie tot werk voor arbeidsmigranten. Lokale gemengde bedrijventerreinen accommoderen lokale bedrijvigheid. Bedrijvigheid die niet binnen het economisch profiel past , wordt bij nieuwvestiging of verplaatsing niet actief gefaciliteerd. Denk hierbij ook aan grote ruimtevragers als airport parkeren of bijvoorbeeld opslagboxen. De regio biedt alleen ruimte voor (grootschalige) logistiek en datacentra als ze van toegevoegde waarde zijn voor het ecosysteem. De regio stelt een lijst van sectoren op die , op basis van het economisch profiel en een extensief ruimtegebruik in combinatie met weinig toegevoegde waarde , wordt uitgesloten voor vestiging of grootschalige uitbreiding.
●
●
● ●
● ● ● ●
Duiding terreinen met ruimte voor grootschalige logistiek In verband met het ‘niet , tenzij beleid’ (voorbereidingsbesluit grootschalige logistiek , 2023) zijn er een aantal locaties waar grootschalige logistiek kan landen indien die regionale meerwaarde kent. Namelijk: ● ● ● ● ● ●
Eindhoven: GDC Acht Helmond: BZOB(deels) Laarbeek: Bemmer A/B (deels) Nuenen: Eeneind West Oirschot: Westfields I en II en Westfields III Son en Breugel: Ekkersrijt (deels)
Grootschalig logistiek bedrijf: gebruik van gronden of bouwwerken op een van 3 hectare of groter , waarop grootschalige bebouwing staat en dat in hoofdzaak in gebruik is voor logistieke- of distributieactiviteiten , met een door de aard en schaal van de activiteiten hoge verkeersaantrekkende werking en impact op de omgevingskwaliteit; ontwikkeling van een bedrijf: gebruik van gronden of bouwwerken voor uitbreiding , vestiging of nieuwvestiging van een bedrijf.
30
2
MENSELIJK KAPITAAL De Metropoolregio wil haar toppositie behouden. Hiervoor moet zij investeren in menselijk kapitaal.
31
Strategische Agenda Brainport: Talent Talent is een van de drie pijlers uit de Strategische Agenda Brainport Prognoses laten zien dat de uitstroom in technische beroepen bij ongewijzigd beleid hoger is dan de instroom. Tegelijkertijd zijn er nog te veel mensen die er niet tussen komen en onnodig langs de kant staan. Een slimme bundeling van krachten van Rijk en regio is nodig om mensen naar werk te begeleiden en voor een blijvend goede aansluiting van onderwijs op de regionale en (inter)nationale arbeidsmarkt , zoals bijvoorbeeld in Europees verband. De ambitie is dan ook dat er in 2032 50. 000 tech- en IT-arbeidsplaatsen in de regio zijn ingevuld door extra talent op te leiden , bij- en om te scholen , gericht aan te trekken en te behouden. Hiervoor is het volgende nodig: ● de instroom van studenten verhogen en 12. 000 extra afgestudeerden in techniekopleidingen; ● de participatiegraad vergroten via een publiek-private aanpak en 8. 000 extra zij-instromers in tech en IT; ● 9. 000 extra talent behouden voor de techniek; ● de stayrate verhogen naar 65% en internationale werknemers gericht aantrekken; ● de arbeidsproductiviteit in de industrie in Brainport verhogen met 10% (van €138. 000 in 2019 naar €151. 800) en zorgen dat Nederland (zoals in 2017) weer in de top 6 staat van landen met de hoogste arbeidsproductiviteit (in 2021 op #10).
Dit zorgt voor een vermindering van de extra benodigde arbeidscapaciteit van 5. 000 arbeidsplaatsen. Opgave en vijf actielijnen Tot 2032 zullen in de Brainportregio circa 71. 200 arbeidsplaatsen ontstaan in de brede HTSM-sector (43. 485 op mbo en 27. 715 op hbo en wo). Dit aantal is opgebouwd uit de vervangingsvraag door pensionering (18. 500) en uitbreidingsvraag door groei (52. 700). Met het huidige niveau van afstudeerders
(gecorrigeerd naar instroom op de regionale arbeidsmarkt) worden 17. 500 vacatures van dit aantal ingevuld. Daarmee resteert een opgave van ruim 50. 000 mensen voor 2032. De focus ligt op technisch talent (tech en IT) , omdat dat van cruciaal belang is voor de sterke (HTSM-)sector in de Brainportregio; een sector die het meest bijdraagt aan het verdienvermogen van Nederland en aan de maatschappelijke transities die we moeten realiseren. Het regionale ecosysteem kan echter alleen goed functioneren als ook andere kritische sectoren zoals onderwijs , zorg , kinderopvang en bouw voldoende goed geschoolde mensen hebben. De arbeidsmarktopgave kan alleen gehaald worden als op vijf kernmaatregelen wordt ingezet aan de hand van drie uitgangspunten: ● We bekijken de hele arbeidsmarkt , nadrukkelijk ook de groep mensen die nu nog aan de kant staan. ● Waar mogelijk slechten we de traditionele barrières in opleidingen , bijvoorbeeld via doorlopende leerlijnen van po naar vo en van mbo naar hbo en wo. Hetzelfde geldt voor het onderscheid tussen publiek en privaat; we hebben bedrijven en kennisinstellingen nodig die samenwerken en investeren. ● Tot slot kijken we goed welke opleidingen in de directe regio en welke in samenwerking met instellingen in andere regio’s verwezenlijkt kunnen worden.
Gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt is het van belang om goed te kijken hoe en waar op korte termijn (versneld) doorbraken gestimuleerd kunnen worden. Om de arbeidsmarktopgave in tech en IT in te vullen is nodig: 1. vergroten participatiegraad via publiek-private aanpak; 2. verhogen instroom studenten en aantal afgestudeerden in techniekopleidingen; 3. behouden talent voor de techniek; 4. vergroten van de arbeidsproductiviteitsgroei; 5. gericht aantrekken van internationaal talent en verhogen stayrate.
32
Bron: Strategische Agenda Brainport , provincie Noord-Brabant
Behouden van de toppositie vraagt werknemers
om
investeren in
Investering in onderwijs , woningaanbod en werving blijft nodig om te voorzien in de behoefte aan talent
Eerdere analyses wijzen al op noodzaak van talent , ook buiten de eigen regio In een eerdere analyse door Buck¹ wordt benadrukt dat ook talent van buiten de regio
Het behouden van de toppositie vraagt nadrukkelijk ook om aandacht voor het human capital. De strategisch agenda Brainport is hiervoor de basis. Investeringen in
en
onderwijs , woningaanbod en imago/werving zullen nodig blijven om te voorzien in de behoefte aan voldoende gekwalificeerd personeel. Zonder goede werknemers is het
naar
namelijk niet mogelijk om toekomstbestendige economie
gecombineerde locaties moet worden toegezien dat woonruimte niet te dominant wordt.
de
ambities van de regio waar te maken: een vraagt om toekomstbestendige medewerkers. De MRE
zet in op het bieden van kansen aan lokale talenten (knappe koppen en
het aantrekken
van
internationale talenten.
én slimme handen)
Het krijgen , boeien en binden
van
competente werknemers
is noodzakelijk voor een goed functionerend bedrijfsleven en een goed functionerend economisch ecosysteem. Een gezamenlijk arbeidsmarktbeleid draagt hieraan bij , evenals samenwerking met en tussen de arbeidsmarktregio’s. Naast het opleiden van mensen is de samenhang met fysieke opgaven even zo belangrijk. Ook het huisvesten van arbeidsmigranten brengt zo zijn eigen opgaven met zich mee.
Bron: Kansenkaarten en Toekomststrategie gemengde woon-/werkmilieus op de toplocaties in het Stedelijk Gebied Eindhoven , Buck Consultants International , 2022
33
Nederland nodig is om groei te faciliteren. De regio moet voor dit talent fysiek bereikbaar blijven en voldoende woonruimte bieden. In deze analyse wordt gekeken de potentie van woonruimte op toplocaties binnen de subregio SGE. Buck acht het realiseren van nieuwe substantiële woonruimte niet logisch en stelt dat op
Leidende principes •
voor
programmering
We erkennen dat investeringen in onderwijs , woningaanbod en imago/werving nodig zullen blijven om te voorzien in de behoefte aan voldoende gekwalificeerd personeel , kortom: dat inzet op je menselijk kapitaal een onmisbare bouwsteen is. We onderkennen het belang van werkgelegenheid voor zowel praktisch als theoretisch geschoolden en waken voor een gezonde verhouding tussen de regionale beroepsbevolking en de inzet van arbeidsmigranten.
•
34
Ten behoeve van de visie werklocaties en de programmeringsafspraken gaan we uit van de reeds gemaakte afspraken in de Strategische Agenda Brainport.
3
DIVERS AANBOD COMPLEMENTAIRE WERKMILIEUS De regio zorgt voor een gedifferentieerd aanbod van complementaire werkmilieus om ruimte te bieden voor de bedrijvigheid die past in het economisch profiel.
35
Een hoogwaardig ondernemersklimaat diversiteit aan werkmilieus Om
de bedrijven
die bijdragen aan het economisch
ecosysteem
biedt
een
optimaal te kunnen
accommoderen , is een divers aanbod aan werkmilieus (zie bijlage 1 voor de definitie van werkmilieus) noodzakelijk. Dit diverse aanbod is complementair aan elkaar. Dat wil dat de werklocaties aanvullend zijn op elkaar met betrekking tot het type bedrijvigheid dat ze kunnen huisvesten. Alleen zo krijgen de bedrijven die passen in het zeggen
economisch profiel de kans om te groeien en zorgen we voor het juiste bedrijf op de juiste plek. Een hoogwaardig ondernemersklimaat biedt binnen de diverse werkmilieus ruimte aan zowel hoogwaardige campusmilieus , grootschalige productielocaties , als locaties voor regulier gemengde bedrijvigheid en stedelijke milieus voor start-ups. Er blijft ook ruimte nodig voor voorzienende mkb-bedrijvigheid en bedrijven met hogere milieucategorieën , onder andere voor de circulaire economie. Wat betreft de vestiging voorzienende mkb’s heeft de regio de wens uitgesproken ook kleinere kavels (tot 5000 m2) uit te kunnen geven , passend bij de vraag vanuit de ondernemers. van
Het onderzoek van Buck¹ vraagt aandacht
voor
toplocaties. Dit houdt in dat voor elke huisvestingsmogelijkheden beschikbaar zijn.
de ‘roltrapstrategie’ voor bedrijven op
levensfase
De werkmilieus differentiëren we op basis van drie criteria: 1.
grootte van de bedrijven op de terreinen;
2.
type bedrijvigheid;
3.
36
a.
sector
b.
grootte
van
een
bedrijf
adequate
Bron: Behoefteraming bedrijventerreinen provincie Noord-Brabant.
milieucategorie. 1 Bron: Kansenkaarten en Toekomststrategie gemengde woon-/werkmilieus op de toplocaties in het Stedelijk Gebied Eindhoven , Buck Consultants International , 2022
Criterium 1 | Grootte Totaal huidige terreinen: 160 Conform classificatie in IBIS: Campus: 4 terreinen Stedelijk klein-middelgroot: 42 terreinen Functioneel klein-middelgroot: 94 terreinen Functioneel grootschalig: 20 terreinen
37
van
bedrijventerreinen
Criterium 2 | De subregio’s kennen werkmilieus en bedrijvigheid
de volgende typen
Metropoolregio Eindhoven SGE Sector
A2
De Kempen
6% Campus/thema terrein 7% Grootschalige industrie 9% Consumentendiensten
Grootte
38
De Peel
15% Industrie/chemie
357% , Industrie/chemie
63% Mkb
643% , Mkb
138% , Grootschalige logistiek
18% , Campus/thema terrein
34% , Campus/thema terrein
107% , Consumentendiensten
138% , Industrie/chemie
54% , Industrie/chemie
69% Mkb
821% , Mkb
Overwegend grootschalig
Gemengd
Overwegend kleinschalig
Overwegend grootschalig
Gemengd
Overwegend kleinschalig
Overwegend grootschalig
347% ,
222% ,
431% ,
50%
429% ,
71% ,
82%
Bron: IBIS , berekend op basis van aantallen bedrijven (2022)
Klein middelgroot
18%
Overwegend grootschalig
Gemengd
Overwegend kleinschalig
582% ,
309% ,
109% ,
Welke
campussen
kennen
we
binnen de MRE?
In de afbeelding rechts staan de campussen vermeld die sectorgerelateerd zijn. Daarnaast bevinden zich in de regio nog een viertal corporate campussen die gelieerd zijn aan
High Tech Campus (Eindhoven)
TU/e Campus (Eindhoven)
bedrijven: •
ASML , Veldhoven
•
Philips Healthcare , Best Prodrive , Ekkersrijt , Son en Breugel
• •
als potentiële campuslocatie was ook Metalot , Cranendonck , aangeduid. De ontwikkeling hiervan op beoogde locatie ligt echter stil.
Brainport Industries Campus (Eindhoven)
Deze campussen leveren een belangrijke bijdrage aan het behouden van de toppositie.
Automotive Campus (Helmond)
39
Bron: Uitvoeringsagenda Toekomstbestendige clusters en triple helix samenwerking provincie Noord-Brabant
Criterium 3 | Milieucategorie Op meer dan de helft van de bedrijventerreinen binnen de MRE geldt een maximale milieucategorie. Tegelijkertijd hebben slechts negentien bedrijventerreinen een minimale milieucategorie. Dit kan in praktijk betekenen dat bijvoorbeeld een sportschool zich bevindt in de nabijheid van een circulaire afvalverwerker op een terrein met maximaal
(MC)
Slechts 19 terreinen hebben minimale MC 3 , dit biedt kansen om overlastgevende bedrijven te clusteren
categorie 5. Je wilt de ruimte van de sportschool eigenlijk benutten voor een bedrijf dat zich alleen kan vestigen op een plek met milieucategorie 5. Een sportschool kan zich vestigen op een terrein met een lagere milieucategorie. Er liggen kansen voor de regio om te onderzoeken of het introduceren van een minimale milieucategorie eraan kan bijdragen dat overlastgevende bedrijven zich clusteren. Tevens borg je zo voldoende ruimte voor deze bedrijven. Daarnaast voorkomt een minimale milieucategorie dat bedrijvigheid die zich laat mengen met wonen , schaarse ruimte inneemt op terreinen waar die bedrijvigheid eigenlijk niet past. Het is de moeite waard om op het moment van intensivering of revitalisering met het zittende bedrijfsleven in gesprek te gaan omtrent een passende milieucategorie in relatie tot de gevestigde en gewenste bedrijvigheid. ● ●
86 van 161 terreinen vallen in de hoogste categorieën 4 en 5 3 van 9 terreinen met maximale milieucategorisering 5 bevinden zich in Son en Breugel Tabel 1: Milieucategorisering van terreinen in MRE ( IBIS , 2022)
40
Leidende principes
41
voor
programmering
●
We zetten in op voldoende complementaire werkmilieus die ruimte bieden voor de grote diversiteit van economische activiteiten die de motor van onze regio vormen: gemengd stedelijk , regulier werkmilieu , grootschalige distributie en grootschalige productie. Mogelijk moeten we in de programmering nog tot een nadere duiding van werkmilieus komen.
●
Bepalende differentiaties voor werkmilieus zijn: ○ grootte van de bedrijvigheid; ○ type bedrijvigheid en economische sector; ○ milieucategorie.
●
We heroverwegen de huidige ‘grootte-indeling’ van bedrijfskavels als criterium voor lokale regionale bedrijventerreinen , om daarmee gedifferentieerd te kunnen inspelen op een adequaat gemeentelijk aanbod van middelgrote kavels.
●
We hanteren bij nieuwe terreinen zowel een boven- als ondergrens met betrekking tot deze milieucategorie. Op deze manier borgen we dat de juiste bedrijven op de juiste plek terechtkomen. We voorkomen hiermee dat schaarse ruimte ingenomen wordt door bedrijven die bijvoorbeeld ook bij uitstek passen in een gemengde woon-werkomgeving.
●
Bij bestaande terreinen voeren we op het moment van revitalisering , intensivering of transformatie het gesprek met het zittende bedrijfsleven omtrent de passende milieucategorie op het betreffende terrein.
4
CREËREN
VAN RUIMTE
De regio maakt slim gebruik van wat schaars is: ruimte. Intensiveren draagt bij aan het creëren van meer ruimte voor bedrijvigheid. In de programmeringsafspraken geven we prioriteit aan het creëren van ruimte op bestaande terreinen én zorgen we dat nieuwe terreinen tijdig worden voorbereid.
42
Visie
op
creëren
van
ruimte
De beschikbare ruimte in de MRE toont een neerwaartse trend en is niet toereikend voor prognoses van de provincie. Hierbij plaatsen we de voetnoot dat deze prognoses de totale vraag weergeven en niet enkel de vraag binnen het economisch profiel. De prognose van de provincie toont tot 2030 een ruimtevraag van 242 tot 376 hectare. De provincie vraagt de regio in ieder geval uit te gaan van het lage scenario tot 242 ha en daarnaast rekening te houden met de ruimtevraag die na 2030 wordt voorzien. In de programmeringsafspraken geven we prioriteit aan het creëren van ruimte op bestaand terrein én zorgen we dat nieuwe terreinen tijdig kunnen worden voorbereid Ruimte is schaars. Daarom zet de regio in eerste instantie in op het creëren van ruimte op bestaande bedrijventerreinen en het creëren van schuifruimte¹. De eerste analyses wijzen erop dat er te weinig ruimte is om alle hectares op bestaande terreinen te laten landen. Er is om deze reden dus ook nieuwe ruimte nodig. De route naar nieuwe terreinen zullen we dan ook verkennen. We realiseren ons dat intensiveren en het realiseren van nieuwe terreinen een ander tijdspad vragen. We zorgen ervoor dat , mede gelet op de doorlooptijden , we hierop inspelen in de programmeringsafspraken zodat we tijdig kunnen starten met de planvoorbereiding.
●
We zetten nieuwe regionale bedrijventerreinen strategisch in voor de vestiging van nieuwe ‘stuwende bedrijven’ die het ecosysteem versterken , of het uitplaatsen van bedrijven die niet meer passen in stedelijke transformatiegebieden , of te intensiveren of revitaliseren bestaande bedrijventerreinen , en realiseren zodoende ‘schuifruimte’ voor bedrijven.
●
We maken afspraken over hoe om te gaan met de schaarse ruimte , de beoogde transformatie van bedrijvenlocaties en met de inzet van regionale bedrijvenlocaties.
Leidende principes komen voort uit de ontwikkelstrategie en bouwsteen 1 en 3 De leidende principes ten behoeve van het creëren van ruimte komen voort uit de leidende principes rondom ruimte en werklocaties in de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant en bouwsteen 1 en 3 van dit document. De beperkte ruimte die beschikbaar is zetten we in voor bedrijven die passen in het economisch profiel en het regionale ecosysteem. Deze bedrijven hebben behoefte aan een plek binnen een kwalitatief en kwantitatief passend werkmilieu. De leidende principes uit de Ontwikkelstrategie zijn: ● We geven prioriteit aan het intensiveren , revitaliseren en het naar de huidige eisen aanpassen van bestaande bedrijventerreinen. Bovendien zijn er nieuwe terreinen nodig om de gewenste groei te kunnen faciliteren. We houden aandacht voor voldoende ruimte voor lokaal mkb omwille van leefbaarheid en benutten de 43 hefboom van de groei van bedrijvigheid om deze opgave in te vullen.
Bronnen: ● IBIS , 2017-2022 Stec , Behoefteraming bedrijventerreinen Noord-Brabant , 2022 ● Voetnoot 1: zie bijlage 2 voor definities
Leidende principes
44
voor
programmering
●
We zetten als MRE stevig in op het intensiveren van het ruimtegebruik op bestaande bedrijventerreinen. Daartoe zullen we een 'intensiverings-percentage' als ambitie opnemen; in de uitwerking bieden we maatwerk.
●
We zetten in op het revitaliseren en naar de huidige eisen aanpassen van bestaande terreinen.
●
We gaan terughoudend om met transformatie van bedrijventerreinen naar wonen. Dit vraagt om een afweging over de meerwaarde van wonen en 'waardeverlies bedrijvigheid' , én om het realiseren van een alternatieve locatie voor te hervestigen bedrijvigheid.
●
We spannen ons in om nog onbenutte geprogrammeerde bedrijventerreinen alsnog aan het werkelijke aanbod toe te voegen; als dit niet mogelijk blijkt halen we deze uit de kortetermijnprogrammering.
●
Op basis van de nadere analyse van de confrontatie van de toekomstige vraag en het beschikbare , werkelijke (harde en zachte) aanbod brengen we de behoefte aan nieuwe terreinen in beeld , zowel op niveau van de regio , de sub-regio’s als naar werkmilieus. We programmeren op basis daarvan nieuwe locaties of duiden voor de langere termijn na 2030 strategische ruimtelijke afwegingen. We wegen hierbij zowel ruimtelijke als economische belangen af en zetten in op een evenwichtige economische ontwikkeling en ruimtelijke inrichting van de regio en de subregio’s waarbij ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit , identiteit en voldoende ruimte voor wonen , bereikbaarheid en natuur en landschap afwegingscriteria vormen.
●
We zetten nieuwe regionale bedrijventerreinen strategisch in voor de vestiging van nieuwe ‘stuwende bedrijven’ die het ecosysteem versterken of het uitplaatsen van bedrijven die niet meer passen in stedelijke transformatiegebieden , of te intensiveren of revitaliseren bestaande bedrijventerreinen , en realiseren zodoende ‘schuifruimte’ voor bedrijven.