13a. Bijlage 1. Economische visie Someren 'Een economie van waarde'

Een economie van waarde Economische visie Someren

Gemeente Someren & Stec Groep

Johan van der Burg, Pim van Roij (gemeente Someren), Lukas Meuleman & Marijn Gradussen (Stec Groep) 14 juli 2022

Economische visie Someren

Inhoudsopgave Voorwoord

2

1

4

Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4

2

Economisch paspoort Someren 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.2

3

5

5.1.4 5.2 5.2.1

8

5.2.2 5.2.3 5.3 5.3.1 5.3.2

18

Toekomstbestendige werklocaties ................................................ 18 Optimale samenwerking ................................................................ 18 Economische groei als onderdeel van brede welvaart ................ 19

Economische visie op drie kernthema’s

21

5.3.3 5.3.4

6

Toekomstbestendige werklocaties ............................................... 21 Optimale samenwerking ................................................................ 23 Economische groei als onderdeel van brede welvaart ............... 25

Ambities vertaald in doelen 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3

Economische foto ............................................................................. 8 Someren en haar inwoners .............................................................. 8 Someren en haar werkgelegenheid ................................................ 9 Someren en haar bedrijfsleven...................................................... 11 Someren en haar vestigingsklimaat .............................................. 11 Trends en ontwikkelingen .............................................................. 14

Belangrijkste opgaven 3.1 3.2 3.3

4

Achtergrond bij de economische visie ............................................ 4 Het thema economie en de economische visie staat niet op zichzelf ................................................................................... 5 Hoe is de visie tot stand gekomen? ................................................. 6 Opbouw van deze economische visie ........................................... 6

4.1 4.2 4.3

28

Toekomstbestendige werklocaties ............................................... 28 Vitale bedrijventerreinen ............................................................... 28 Innovatieve tuinbouw .................................................................... 29 Het buitengebied als kraamkamer voor (nieuwe) economische ontwikkelingen ........................................................ 30 Een sfeervol, levendig en vitaal dorpshart ................................... 31 Optimale samenwerking ................................................................ 32 Eigen profiel (door)ontwikkelen binnen de kansen die Brainport biedt ................................................................................ 32 Samenwerken binnen de regio waar dat meerwaarde oplevert ........................................................................................... 33 Samenwerking in het DNA krijgen van Someren ........................ 34 Brede welvaart ................................................................................ 35 Passend en samen werken ............................................................ 35 Economische groei in balans met de leefbaarheid en kernkwaliteiten van Someren ........................................................ 35 Optimale bereikbaarheid ...............................................................

36 Een gezonde economie .................................................................. 36

Aan de slag!

39

Economische visie Someren

Voorwoord Met gepaste trots presenteren wij de nieuwe Economische visie Someren: “Een economie van waarde”. Met trots, want dit is de eerste echte economische visie van Someren. Een visie die niet alleen achter het bureau door onderzoek naar economische cijfers tot stand gekomen is, maar ook in samenspraak met stakeholders uit de Somerense economische realiteit van alle dag: ondernemers(verenigingen), brancheorganisaties, vertegenwoordigers uit de Peelregio en Brainport, een brede ambtelijke werkgroep, maar ook kennisinstellingen, B&W en leden van de gemeenteraad. Waarom juist nu een nieuwe en eerste economische visie voor Someren? De Somerense economie is vitaler dan ooit en daar horen ambities bij die op de toekomst gericht zijn. De werkgelegenheid is hoog en de ondernemers hebben dringend behoefte aan nieuwe bedrijventerreinkavels. Thema’s als de energietransitie, klimaat, duurzaamheid en digitalisering dringen zich op en vragen om antwoorden en gericht economische beleid. In Peelverband worden deze thema’s al besproken en dat helpt het lokale beleid. Op het niveau van de MRE-regio dient de schaalsprong Brainport zich ook nog aan. Welke kansen biedt dit voor ondernemend Someren en hoe dient de gemeente hierop te anticiperen en mee te groeien? Eind vorig jaar is de Toeristische nota Someren 2030 vastgesteld.

Hier gaat een wezenlijk impuls vanuit voor de vrije tijdseconomie van Someren. Meerdere vakantieparken komen in en rond Someren tot ontwikkeling, waaronder bijvoorbeeld De Heihorsten. Dit leidt tot een toename van toeristische bezoeken aan het centrum van Someren. Eén van de redenen waarom we dit jaar ook de centrumontwikkeling verder hebben opgepakt. Een gezond economisch klimaat gaat niet zonder een

2

bloeiende vrijetijdseconomie en een dynamisch en aantrekkelijk centrum. Dit kan een enorme impuls voor de retail- en detailhandel betekenen en ook de horeca en de gastronomie varen hier wel bij. De nieuwe economische visie, “Een economie van waarde” formuleert daarom de drie belangrijkste opgaves op economische gebied voor de gemeente Someren; • Ten eerste Toekomstbestendige werklocaties. De bedrijventerreinen zijn de economische motor van Someren. Om deze reden is samenhangend met de economische visie het Behoeftenonderzoek naar ruimtegebruik onder Somerense ondernemers uitgevoerd. Dit geeft zowel kwantitatieve als kwalitatieve richtlijnen voor de verdere ontwikkeling van de lokale bedrijventerreinen. Maar ook de centrumontwikkeling en de ontwikkeling naar een vitaal buitengebied komen hier aan bod. • Ten tweede Optimale samenwerking. Hierdoor wordt de positie van Someren in de regio sterk verbeterd. We pakken samen in de regio de opgaven op zoals bereikbaarheid, de werving van talent, de zoektocht naar een regionaal bedrijventerrein en het aantrekken van toerisme. Maar ook lokaal willen we meer gaan samenwerken met ondernemers in Someren. De organisatiegraad is relatief laag en dit moet beter. • Ten derde zien we economische groei als onderdeel van Brede welvaart. Economische ontwikkeling dient hand in hand te gaan met sociaal maatschappelijke en ecologische ontwikkelingen.

Onderwerpen als duurzaamheid, passende bereikbaarheid, inclusiviteit, de gezondheidseconomie en een voldoende en passend arbeidspotentieel komen hier aan bod.

3

Economische visie Someren

Kortom een economische visie die een antwoord geeft op de belangrijkste economische opgaven voor Someren. Dit in relatie met samenhangende relevante ontwikkelingen, relevante beleidsterreinen, en in samenwerking met de regio. Het kost tijd en energie om Someren een structurele economische impuls te geven. We werken daarom niet alleen aan de korte termijn, maar ook aan structurele verbeteringen op de lange termijn. Deze economische visie is daarbij bovendien een leidraad voor continue samenwerking in de toekomst, tussen overheden onderling, tussen bedrijven onderling én tussen overheid en bedrijven samen met kennisinstellingen. Louis Swinkels Wethouder gemeente Someren

Want wil ondernemend Someren die “Economie van waarde” bereiken dan geldt: alleen ben je sneller, samen kom je verder! De Peel maakt het in Brainport en Someren doet volop mee!!

4

Economische visie Someren

1 Inleiding 1.1 Achtergrond bij de economische visie Een stip op de horizon voor Someren Someren is economisch vitaal. Tegelijkertijd speelt er op het gebied van economie veel. Someren kent vele kwaliteiten, en staat ook voor belangrijke opgaven. De werkgelegenheid groeit, de arbeidsmarkt is krap, sectoren veranderen en staan op onderdelen onder druk en de (fysieke) uitbreidingsruimte voor ondernemers is beperkt. Bovendien zorgen allerlei ontwikkelingen omtrent energie & klimaat, circulariteit en digitalisering ervoor dat de economie in Someren voortdurend in beweging is. Someren staat daarin niet op zichzelf en is nadrukkelijk onderdeel van de grotere regio. Het is nu zaak om kansen lokaal én regionaal op een juiste manier te benutten. Met dit visiedocument willen we bijdragen aan het borgen en doorontwikkelen van de economische waarde van de gemeente. Een integrale visie waarin verschillende thema’s, sectoren en gebieden elkaar ontmoeten. Vanuit een economische focus leggen we dwarsverbanden met andere (beleids)terreinen. Vanuit die invalshoek bieden we passende randvoorwaarden om de Somerense economie te faciliteren en toekomstbestendig te maken. Het kost tijd en energie om Someren een structurele economische impuls te geven. We werken daarom niet alleen aan de effecten op korte termijn, maar ook aan structurele verbeteringen op de lange termijn.

Deze economische visie is bovendien een leidraad voor continue samenwerking in de toekomst, tussen overheden onderling, tussen bedrijven onderling én tussen overheid en bedrijven. We zijn helder en transparant over de koers van het gemeentelijk economisch beleid. We willen houvast bieden aan ondernemers bij het maken van keuzes en we acteren in (regionale) samenwerkingsverbanden om optimale resultaten te halen.

Een visie om te verbinden en te versnellen Deze visie draagt nadrukkelijk de intentie uit om samen aan de slag te gaan. We willen regionaal de partijen verbinden zodat we de processen lokaal kunnen versnellen. Dit is noodzakelijk. De economie van Someren niet alleen lokaal, maar ook regionaal opereert. In deze visie laten we het belangrijke aandeel van Someren binnen de regio zien. Hier liggen veel kansen voor onze gemeente. Brainport - de regio waar Someren onderdeel van is - is één ecosysteem. Het is een samenhangend ruimtelijk-economisch netwerk waarin inwoners, ondernemers, studenten, werkenden en bezoekers gezamenlijk zorgen voor economische voorspoed, prettige woon- en leefomgeving en een brede welvaart. Daarbij is de high tech maakindustrie een vliegwiel voor de brede economie binnen de regio. Dat onderscheidt Brainport van andere regio’s. De high tech maakindustrie is ook een speerpuntsector van de Peelregio en is volop aanwezig in Someren. Someren draagt bij aan dit ecosysteem door innovaties toe te passen, uit te voeren en weer terug te leveren. We willen uitdragen dat wij, als onderdeel van de Peel, de werkplaats voor vernieuwing in Brainport zijn, met slagkracht en ondernemerszin. De bedrijven in Someren, zowel op de bedrijventerreinen en in het landelijk gebied, zijn hier uitermate geschikt voor. Het begrip versnellen staat hierbij centraal.

Vanuit het bedrijfsleven het versnellen van productie en innovatie en vanuit de gemeente het versnellen van samenwerkingsprocessen. Het gros van de bedrijven is direct of indirect verbonden aan het hightech ecosysteem van Brainport en daarmee ook essentieel voor haar economisch succes. Afstemming met de regio is daarbij randvoorwaardelijk. Figuur 1: Someren in de regio

5

Economische visie Someren

1.2 Het thema economie en de economische visie staat niet op zichzelf Nastreven van duurzame economische ontwikkeling Een concurrerende, duurzame en circulaire economie is de basis van welvaart, nu en in de toekomst. Maar welke bijdrage leveren we aan de welvaart en het welzijn van de inwoners van onze gemeente? Hierin is ‘brede welvaart’ een steeds belangrijker begrip. We zetten de hefbomen ‘werken’, ‘wonen’ en ‘bereikbaarheid in voor het vergroten van de brede welvaart en een gezonde leefomgeving (Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant). Economische groei moet in balans zijn met andere ontwikkelingen; dit wil zeggen dat de kwaliteit van leven (in de breedste vorm) geborgd wordt. Zo zorgt een krachtige (lokale) economie voor inkomen en werkgelegenheid. Inwoners van Someren kunnen hierdoor in hun dagelijkse Figuur 2: Economisch beleid is een bestaan voorzien en zich integrale opgave ontplooien. Ook heeft een krachtige (lokale) economie een positieve invloed op onder andere de woningmarkt, het voorzieningenniveau aan winkels en bedrijven, de sociale structuur en saamhorigheid in Someren. Praktisch levert een brede welvaart inkomsten op voor de gemeente Someren die vervolgens kan worden ingezet ter bevordering van de kwaliteit van de Somerense samenleving.

1

Zie de Toeristische beleidsnota Someren 2030 & de Centrumvisie Someren.

Zorgen voor aansluiting bij vigerend beleid Het economisch beleid heeft veel raakvlakken met andere (beleids)velden. Lokaal, regionaal (regio de Peel en Brainport) en provinciaal. Uitgangspunten, keuzes en acties in deze visie sluiten aan en/of bouwen voort op bestaand beleid. In vastgesteld lokaal en regionaal beleid zijn sommige economische (beleids)keuzes al gemaakt. Vastgesteld beleid vormt daarmee al een kader voor dit visiedocument. Voorbeeld van thema’s waar al beleid voor is vastgesteld en een regionale economische weerslag hebben zijn onder andere toerisme & recreatie en het centrum van Someren 1. We herhalen daarom in deze economische visie niet de gemaakte keuzes, maar verwijzen, waar relevant, naar deze beleidsvisies. Deze visie geeft zo een eenduidig en robuust verhaal van en voor de gemeente Someren. In het onderstaand figuur ziet u welk beleid een belangrijke uitwerking kent in deze economische visie. Figuur 3: Aansluitend beleid

6

Economische visie Someren

1.3 Hoe is de visie tot stand gekomen? De economische visie is het resultaat van een intensief participatief proces. Input en feedback is opgehaald bij ondernemers uit verschillende economische sectoren, bij vertegenwoordigers van ondernemersverenigingen en bij andere (economisch) betrokken externe actoren zoals ambtenaren van gemeentelijke beleidsvelden, de gemeenteraad, het college van B&W en verschillende regionale partners. Verschillende partijen zijn in een vroeg stadium geraadpleegd om – daarbij gevoed door bureauanalyses – een breed beeld van ‘economisch Someren’ te vormen. Via interactieve sessies hebben betrokkenen kansen en opgaven voor de economie van Someren benoemd, deze zijn vertaald in ambities en doelen.

1.4 Opbouw van deze economische visie 2 De economische visie Someren is opgebouwd uit verschillende bouwstenen. Allereerst schetsen we in hoofdstuk 2 de opbouw en het functioneren van de huidige Somerense economie. Het economische paspoort toont de huidige positie van Someren, hierin geven we ook de belangrijkste trends en ontwikkelingen weer die zijn weerslag hebben op economisch Someren. Door een ‘economisch paspoort’ op te stellen krijgen we een beeld van de belangrijkste opgaven, deze benoemen we in hoofdstuk 3. Vervolgens schetsen we in hoofdstuk 4 onze visie en ambities op de drie belangrijkste thema’s en geven we in hoofdstuk 5 een aantal doelen weer die aan deze ambities gekoppeld zijn. De thema’s vloeien voort uit de opgaven en kansen van de gemeente Someren. Tevens sluiten ze aan bij de economische agenda’s van De Peel en Brainport. De kernthema’s van de economische visie Someren geven we weer in de figuur hiernaast.

Deze economische visie heeft vooralsnog geen directe financiële gevolgen. Deze visie gaat over ambities en doelen. Een uitvoeringsprogramma wordt separaat opgesteld. In een uitvoeringsprogramma worden de uitvoering en de benodigde middelen toegelicht.

2

Figuur 4: Opbouw economische visie Someren

Economische visie Someren

7

8

Economische visie Someren

2 Economisch paspoort Someren

de druk op de arbeidsmarkt in de gemeente toenemen. De groei van de groep van 75 jaar en ouder heeft economische gevolgen voor Someren. De beroepsbevolking krimpt, de zorgvraag neemt toe en (gemiddelde) gemeentelijke inkomens dalen. Figuur 5: Prognose potentiële (beroeps)bevolking

In dit hoofdstuk wordt Someren onder de loep genomen. We schetsen de economie van Someren op basis van analyses, economische statistieken en input vanuit verschillende economische actoren. We beschrijven in dit hoofdstuk daarna diverse trends en ontwikkelingen en de uitwerking daarvan op Someren.

2.1 Economische foto 2.1.1 Someren en haar inwoners Vergrijzing neemt toe en arbeidsaanbod neemt af in Someren Someren heeft in 2021 19.430 inwoners. Het inwoneraantal is sinds 2011 gegroeid en de verwachting is dat het inwonertal, in lijn met de historische groei, gestaag doorgroeit. De bevolking zal licht stijgen met circa 5% tot het jaar 2030 en daarna nog eens met circa 3% in de periode 2030-2040. Ondertussen verandert de bevolkingssamenstelling. Someren kent een toenemende mate van vergrijzing van de bevolking. De grijze druk – de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar – is de laatste jaren toegenomen. Vergeleken met de andere Peelgemeenten is de grijze druk in Someren nog relatief laag en is gelijk aan het Noord-Brabantse gemiddelde. Door de toenemende vergrijzing zal de potentiële beroepsbevolking afnemen (zie volgend figuur). Hierdoor zal

Bron: CBS, EBB; bewerking ABF Research (2021); bewerking Stec Groep (2022)

Bestedingsmogelijkheden van inwoners Gekeken naar het inkomen van de huishoudens uit Someren kan Someren worden beschouwd als welvarend. Voornamelijk het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden is in Someren relatief hoog (vergeleken met de (sub)regio). Er is wel een zekere mate van inkomensongelijkheid aanwezig tussen de huishoudens in Someren. Dit heeft onder andere te maken met de toename van het aantal eenpersoonshuishoudens waardoor het verschil in inkomen tussen huishoudens groter wordt. De welvaart van een huishouden bepaalt voor een belangrijk deel waaraan dat huishouden zijn inkomen besteedt. Naarmate het inkomen hoger is, neemt het aandeel van niet-

Economische visie Someren

dagelijkse artikelen in de winkelbestedingen toe. In Someren is het aantal bestedingen van niet dagelijkse artikelen nog niet op het gewenste niveau. Onder andere een aantrekkelijker centrum zal moeten zorgen dat deze bestedingen omhoog gaan. 2.1.2 Someren en haar werkgelegenheid Groeiende werkgelegenheid… De werkgelegenheid is de afgelopen 10 jaar over het algemeen gegroeid. Waar er in 2010 nog 8.210 banen waren in de gemeente, waren er in 2020 circa 9.160 banen. De gemiddelde werkgelegenheidsontwikkeling ligt in lijn met de regio Zuidoost-Brabant. De afgelopen drie jaar is er niet direct een grote groei van werkgelegenheid zichtbaar. Een mogelijke reden hiervoor is dat er de laatste jaren weinig bedrijfskavels zijn uitgegeven. In absolute zin groeide met name de werkgelegenheid in de industrie en de zorg en zakelijke dienstverlening ten opzichte van 10 jaar geleden. Maar krapte op de arbeidsmarkt is groot Momenteel wordt forse krapte op de arbeidsmarkt ervaren. De werkloosheid is ondanks corona relatief laag gebleven. In 2020 was de werkloosheid in Someren 3,1% terwijl in de regio Zuidoost-Brabant de werkloosheid 3,7% was. Ook is het aantal WW-uitkeringen, mede door overheidssteunen, zelfs gedaald. Hierdoor kunnen bedrijven vacatures steeds moeilijker vullen. In ZuidoostBrabant is vooral krapte in de ICT-sector en bij agrarische en technische beroepen.

Dit is conform het landelijke beeld. Met de aanwezige sectoren in Someren zal ook hier de krapte onverminderd groot blijven. Voor Someren is het moeilijk om (aanvullend) te putten uit de huidige beroepsbevolking. De arbeidsdeelname in de gemeente is namelijk al relatief hoog. Dit geldt voor zowel de bruto als netto participatiegraad 3. In de Peelgemeenten en de regio Zuidoost-Brabant is de arbeidsdeelname wat lager dan in Someren. We zien in Someren dat vooral de arbeidsdeelname onder hoger opgeleiden hoog is.

De bruto participatiegraad geeft aan hoeveel procent van de beroepsgeschikte bevolking behoort tot de beroepsbevolking. De netto participatiegraad geeft aan hoeveel procent van de beroepsgeschikte bevolking er werkzaam is.

3

9

Relatief veel middelbaar opgeleide beroepsbevolking Naast de kwantitatieve tekorten is in Someren ook sprake van een lichte kwalitatieve mismatch op de arbeidsmarkt naar onderwijsniveau. Van de beroepsbevolking is in 2020 33% praktisch opgeleid, 43% middelbaar en 24% theoretisch opgeleid. Ten opzichte van de regio Zuidoost-Brabant is het aantal theoretisch opgeleide personen laag in Someren. Dit komt voornamelijk door de onderwijsinstellingen en de (hogere) werkgelegenheid binnen Brainport. Dezelfde verhoudingen zijn ook zichtbaar bij het (gevraagde) opleidingsniveau van de banen in Someren. Met veel bedrijvigheid in de maakindustrie is het aantal praktische banen hoog in Someren. Het aantal banen waar een theoretische opleiding wordt gevraagd komt overeen met het percentage van de beroepsbevolking dat theoretisch geschoold is. Waar nog wel een mismatch is, is het specialistische praktische niveau (middelbaar niveau). Hier zijn relatief weinig banen in te vinden in vergelijking met de beroepsbevolking. Dit kan ervoor zorgen dat deze kennis ‘weglekt’ richting de meer stedelijke gebieden zoals Eindhoven. Voornamelijk ‘traditionele sectoren’ aanwezig in Someren De sectoren handel, industrie, bouwnijverheid en landbouw zijn de grootste sectoren in Someren met ieder meer dan 1.000 banen. Deze ‘traditionele sectoren’ zijn goed voor circa 60% van de banen in Someren.

Het plattelandskarakter komt terug in de werkgelegenheidscijfers. Vergeleken met Zuidoost-Brabant zijn de genoemde sectoren sterk vertegenwoordigd. De laatste jaren groeit vooral in de industrie, de zorg en de dienstverlening het aantal arbeidsplaatsen. In de zorg en de industrie komt een groot deel van de werkgelegenheid voor rekening van enkele grote bedrijven terwijl in andere sectoren ook veel kleine bedrijven actief zijn. De zakelijke dienstverlening in Someren is relatief klein van omvang, maar groeit de laatste jaren.

10

Economische visie Someren

Figuur 6: Totale werkgelegenheid verdeeld naar sector (% is ontwikkeling 2011-2020)

Bron: LISA 2020 (2020); bewerking Stec Groep (2021)

Waarvan vooral industrie en logistiek & groothandel belangrijke sectoren zijn Als we de werkgelegenheidsontwikkeling van de sectoren in Someren afzetten tegen de werkgelegenheid ten opzichte van de regio zien we dat er in Someren niet een specifieke sector aanwezig is die groeit én die eruit springt ten opzichte van de regio (zie kwadrant). De industriesector, samen met logistiek en groothandel, is in Someren relatief groot. Echter zien we ook dat de dienstverlening qua werkgelegenheid redelijk groot is en ook een relatief hoge dynamiek kent.

Figuur 7: Kansenkaart van Someren t.o.v. regio Noordoost-Brabant

Economische relatie tussen Asten en Eindhoven bevestigd door woon-werk pendel De vergrijzing en kwalitatieve mismatch zien we ook elders in de regio en wordt extra versterkt door de aantrekkingskracht van een grote stad als Eindhoven op de jongere bevolking. De arbeidsmarkt kan daarom ook niet los worden gezien van de omliggende regio. In totaal gaan er dagelijks circa 5.600 mensen Someren uit om elders te werken terwijl er circa 3.200 mensen Someren binnenkomen. De relatie is het sterkst met gemeenten als Asten, Helmond en Eindhoven. Vanuit Asten is de pendelstroom positief, er gaan meer mensen Someren in (ca. 800) om te werken dan dat er uitgaan (ca. 700). Naar de stedelijke gemeenten Eindhoven en Helmond gaan meer mensen heen om te werken dan dat er van beide gemeenten naar Someren komen voor werk. Een logisch gevolg van de omvang en aantrekkingskracht van de gebieden. In Someren wordt 36% van de werkgelegenheid in de gemeente ingevuld door mensen uit Someren. Dit is hoog ten opzichte van het landelijk gemiddelde (van ca. 30%). Voor de rest werken de inwoners van Someren in de

11

Economische visie Someren

Brainportregio (49%). Een klein deel (14%) van de inwoners van Someren werkt buiten Brainport. Figuur 8: Woon-werkpendel Someren

MKB belangrijk voor de werkgelegenheid in Someren De gemiddelde omvang van de bedrijven in Someren (qua werknemers) is relatief klein. Naast de zzp’ers zorgen bedrijven met meer dan 2 en minder dan 50 werknemers voor bijna 60% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Er zijn in Someren maar een klein aantal (circa 15 bedrijven) die meer dan 50 werknemers in dienst hebben. Dit neemt niet weg dat de bedrijven in Someren alleen een lokale functie hebben. Het aandeel exporterende vestigingen van het totaal aantal vestigingen is in Someren circa 11%, ten opzichte van 8,5% in Brainport en 6,2% in Nederland. 2.1.4 Someren en haar vestigingsklimaat 86 hectare netto uitgegeven oppervlakte bedrijventerrein, nog alleen zacht planaanbod beschikbaar De bedrijventerreinen zijn grofweg verdeeld over twee plekken in de gemeente. Er is een clustering van verschillende terreinen aan de oostkant van de kern Someren en tussen de N266 (bestaande uit Sluis XI / Half Elfje, Lage Akkerweg I, II en III en Witvrouwenbergweg). Daarnaast is in Someren-Eind is een kleiner bedrijventerrein, ’t Vaartje, gelegen. Alle terreinen in Someren zijn volledig uitgegeven. Momenteel is er alleen nog zacht planaanbod voor bedrijfsruimte aanwezig.

Bron: CBS, peildatum dec. 2019 (2021); bewerking Stec Groep (2021)

2.1.3 Someren en haar bedrijfsleven Toename aantal vestigingen Het aantal vestigingen is de afgelopen 10 jaar harder gegroeid dan het aantal banen. Momenteel zijn er in de gemeente Someren circa 2.390 bedrijfsvestigingen. Het feit dat het aantal vestigingen de laatste twee jaar harder is gegroeid dan het aantal banen, is te verklaren door een sterke groei van het aantal zzp’ers in de gemeente. Van het totaal aantal banen is circa 20% zzp’er, landelijk is dit circa 12%. De meeste zzp’ers in Someren zijn werkzaam in de commerciële dienstverlening en in de bouwnijverheid.

Veel banen en vestigingen aanwezig op de bedrijventerreinen Op de Somerense bedrijventerreinen zitten vooral bedrijven in de sectoren industrie, bouw en handel. Het gaat hier voornamelijk om banen in de vervaardiging van voedingsmiddelen en primaire houtbewerking. De bedrijven leveren relatief veel werkgelegenheid en toegevoegde waarde op voor de Somerense economie. In totaal zijn de bedrijventerreinen goed voor circa 30% van alle banen in de gemeente en 10% van alle vestigingen, dit is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. Alle bedrijventerreinen in Someren typeren zich dan ook als gemengde bedrijventerreinen. Op Sluis XI / Half Elfje zijn met name de grootschalige bedrijven van de gemeente gevestigd. Een uitgebreide profielschets van de bedrijventerreinen bevindt zich in het bijlagerapport; ruimtebehoeftepeiling.

12

Economische visie Someren

Weinig dynamiek en vernieuwing in het centrum In de gemeente Someren is er sprake van één duidelijk centrum: het centrum van Someren. Het centrum van Someren heeft niet alleen een economische functie, het is bovenal belangrijk voor de leefbaarheid in de gemeente. Het centrum heeft een lokale functie met een compleet dagelijks aanbod zoals een supermarkt, bakker en slager. Momenteel is er in het centrum van Someren weinig dynamiek en vernieuwing zichtbaar, met een oplopende leegstand in o.a. de aanloopstraten als gevolg. Ook zijn de scores van de inrichting van het centrum ten opzichte van het ideaalbeeld op thema’s zoals identiteit en structuur relatief laag. Met de Centrumvisie willen we een levendig centrum creëren dat meer is dan winkels en horeca. In het vervolg van deze visie gaan we niet uitgebreid in op het centrum. Waar nodig stippen we het onderwerp aan en verwijzen naar de Centrumvisie 4. Buitengebied bekend om haar glastuinbouw, intensieve veehouderij & akkerbouw Naast het centrum en de bedrijventerreinen beslaat het buitengebied de meeste ruimte in de gemeente. Het buitengebied van Someren kenmerkt zich door tuinbouw, akkers (veehouderij & intensieve teelten) en heidegebieden (Strabrechtse heide). Belangrijke gebruikers én beheerders van het buitengebied zijn de agrariërs. Economisch gezien is dit de belangrijkste sector in het buitengebied.

Het aantal agrarische bedrijven in de gemeente is teruggelopen van 380 naar 210. De verwachting is dat dit aantal in 2030 nog eens met 33 terug loopt naar 177 bedrijven. Redenen hiervoor zijn onder andere stoppende agrariërs, schaalvergroting, verdere robotisering en stokkende aanwas van nieuwe/jonge agrariërs.

dat Someren hierin achterloopt. Het ontbreken van een vakantiepark en hotel met ruime capaciteit, vaak goed voor een fors aantal overnachtingen, draagt bij aan dit lage aantal. Het bijzonder hoge aantal groepsovernachtingen vangt dit gemis deels op. Met de Toeristische beleidsnota Someren 2030 zetten we in op een groei van deze sector in balans met de sfeer en de groene natuurlijke uitstraling van de gemeente. Woningbouw Woningbouw en economie kan niet los van elkaar worden gezien. Een aantrekkelijke gemeente met een gunstig vestigingsklimaat kan betekenen dat naast economische groei ook de vraag naar woningen toeneemt. Een van de ambities van de Economische agenda De Peel is dat de regio in balans moet blijven. Dit betekent het in stand houden van de huidige verhouding totaal aantal woningen : arbeidsplaatsen. 1 extra woning, is 1 extra baan. Volgens de prognoses moeten we de komende jaren nog woningen bijbouwen. Uitbreiding van het woningaanbod biedt kansen om het lokale voorzieningenniveau op peil te houden en een bijdrage te leveren aan de lokale en regionale arbeidsmarkt en economie. Figuur 9: Verloop en prognose van het aantal landbouwbedrijven Someren

Ook toerisme en recreatie richt zich veelal op het buitengebied. Er is echter nog geen absolute stijging zichtbaar in de T&R sector in Someren. Er wordt jaarlijks € 9,5 miljoen besteedt door inwoners van Someren en bezoekers, 37% van de bestedingen vindt plaats in de verblijfsrecreatie. Ten opzichte van vergelijkbare gemeenten met overeenkomende kenmerken en karaktereigenschappen, blijkt

Bron: ZLTO (2022)

Voor onze ambitie en doelstellingen voor ons centrum verwijzen we u naar de Centrumvisie van Someren;

https://www.someren.nl/fileadmin/Someren/Afbeeldingen/Centrumplan/Eindversie_Centrumvisie_S omeren_3-2-2021.pdf

44

13

Economische visie Someren

Naast veel zzp’ers kent Someren ook een groot aandeel mkb. De werkgelegenheid in Someren is groeiende, net zoals het aantal vestigingen. Op het moment wel weinig uitbreidingsmogelijkheden voor ondernemers. De Somerense arbeidsmarkt is krap en zal de komende jaren alleen nog maar krapper worden.

De werkgelegenheidsstructuur van Someren is traditioneel van aard. De werkgelegenheid is geconcentreerd in de sectoren handel, industrie, bouwnijverheid en landbouw. De dienstensector (incl. de zorgeconomie) wint terrein.

Someren blijft een woongemeente. Er is voornamelijk sprake van uitgaande pendelstromen met gemeenten in Brainport.

Someren is onderdeel van Brainport en (sub)regio de Peel. Een groot deel van de gemeente bestaat uit buitengebied en de gemeente is bereikbaar via de N266.

14

Economische visie Someren

2.2 Trends en ontwikkelingen De economische structuur van Someren wordt beïnvloed door verschillende trends en ontwikkelingen. Dit zijn trends en ontwikkelingen die zowel landelijk te zien zijn en die een lokale uitwerking hebben op de gemeente Someren. Trends en ontwikkelingen en de effecten daarvan op Someren geven samen met de economische foto een compleet beeld van economisch Someren.

•

Duurzaamheid en energietransitie

organisatie die samen met bedrijven de innovatieslagkracht in de Peelregio vergroot, zorgt voor verbinding tussen deze alternatieven. Bedrijventerreinen spelen een grote rol in de verduurzamingsopgave. Het energieverbruik van bedrijventerreinen vormt immers ruim 20% van het gehele verbruik in Nederland. De Peelregio ontwikkelt duurzaamheidsdoelstellingen waar nieuwe ontwikkelingen aan moeten voldoen. Dit zijn doelstellingen die ook in Someren als uitgangspunt kunnen worden gehanteerd.

Circulaire economie

•

•

•

Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95% zijn afgenomen. De uitstoot van CO2 moet in 2030 met 49% zijn verminderd. Om dit te bewerkstelligen moeten we van fossiele brandstoffen overstappen op duurzame alternatieven. De komende jaren zal dan ook op verschillende schaalniveaus geïnvesteerd moeten worden in energiebesparing en schone, hernieuwbare energieopwekking. Het economische landschap wordt steeds meer beïnvloed door de duurzaamheidsdoelstellingen. Denk aan wet- en regelgeving, maar ook stimulerende maatregelen zoals subsidies. De gemeente Someren werkt samen de gemeenten van de Metropoolregio Eindhoven (MRE), de waterschappen AA en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant en Enexis Netbeheer aan een Regionale Energiestrategie (RES). In de RES 1.0, welke eind 2021 is vastgesteld, staat hoe we als regio meer duurzame energie en minder aardgas gaan verbruiken. Onderdeel van de RES is het stimuleren van de pioniersrol voor circulaire en duurzame bedrijfsconcepten. Dit geldt voor alle soorten ondernemers op alle werklocaties (inclusief de agrariërs). Het Innovatiehuis, een

•

•

Nederland staat midden in de transitie naar een duurzame, schone en slimme ‘Next Economy’. Vooral de omslag van een lineaire naar een circulaire economie staat hoog op de landelijke, regionale en lokale agenda. Circulaire economie is een onderwerp dat uitstekend vanuit economie kan worden aangevlogen. Ondernemers zijn hierin een belangrijke schakel. De regio wil dan ook een regionaal onderzoek starten naar de manier waarop de circulaire economie kan worden gestimuleerd. Niet voor niets vinden we dat de bedrijventerreinen hier een belangrijke rol in spelen. Bedrijven produceren, consumeren en/of transporteren immers veel reststromen en grondstoffen. Circulaire bedrijven vragen om meer ruimte voor bijvoorbeeld het verzamelen, tussentijds opslaan en hoogwaardig scheiden van secundaire materiaalstromen. Het aandeel circulaire activiteiten en uitbreidingen zal groeien naar 40 tot 50% van de totale ruimtevraag op bedrijventerreinen in 2030. Ook werken circulaire bedrijven steeds meer cross-sectoraal samen rond een specifiek thema, product of plek met een unieke locatiekwaliteit. Someren kent al een aantal circulaire (bouw)bedrijven zoals Hendriks. Dit soort bedrijven kunnen als

15

Economische visie Someren

vliegwiel fungeren voor andere innovatieve circulaire toepassingen in de gemeente.

Transitie in de agrarische sector

Smart industry: digitalisering, robotisering en automatisering

•

•

•

•

De robotdichtheid in Nederland is nu nog laag. De bouwsector bijvoorbeeld gebruikt op dit moment maar 2% van de bedrijven robots en de logistiek zelfs maar 1%. Tegelijkertijd is in deze sectoren een enorm potentieel. Zo verdriedubbelt naar verwachting de markt voor bouwrobots in 2030. Door te investeren in robots en machines kunnen bedrijven de arbeidsproductiviteit verhogen en zo voldoen aan de grote vraag naar extra woningen, verduurzaming en klimaatoplossingen. Dit alles leidt tot de verdere opkomst en groei van ‘Smart Industry’. Dit betreft de koppeling van automatisering en gegevensuitwisseling aan industriële productie en logistieke processen via slimme sensoren, big data, robots etc. Robotisering en automatisering betekenen veelal meer ruimtevraag, vooral vanuit industrie en logistiek. Hier is de kennis én infrastructuur voor innovatieve high tech maakindustrie van grote toegevoegde waarde. Met name het belang van een optimale digitale infrastructuur op bedrijventerreinen in Someren neemt toe. Door verdergaande digitalisering zullen (digitale) platformen bovendien een steeds belangrijker onderdeel worden van productie, handels- (en logistieke) processen. Als Brainport de koppositie in de maakindustrie wil versterken, dan moet de regio meegaan in deze transitie. Ook voor Someren liggen er dan kansen.

Deze ontwikkeling vraagt waarschijnlijk wel om ander soort personeel en een veranderende ruimtevraag.

•

•

De agrarische sector is een belangrijke sector in Someren en Nederland als geheel. Het is bovendien een sector die een groot deel van het grondoppervlak benut. Waar smart industry en circulariteit meer impact hebben op de bedrijventerreinen in Someren, spelen er in de landbouwsector allerlei andere opgaven. Door de vele onzekerheden van onder andere het PAS/stikstofbeleid is het soms lastig voor ondernemers om grote investeringen en innovaties door te voeren. Technologische ontwikkeling wordt gezien als hulpmiddel in het streven naar duurzaamheid. Deze ontwikkeling zorgt voor efficiënter ruimtegebruik en een efficiëntere productie, maar zorgt tegelijkertijd voor dalende werkgelegenheid in de agrosector. Veel ouderen in de agrosector hebben bovendien geen (natuurlijke) opvolger. Dit kan in de toekomst knelpunten opleveren. In Nederland, en ook in Someren, is er steeds vaker sprake van vrijkomende agrarische bebouwing en grond (VAB’s). We zien dat andere functies steeds vaker een plek zoeken in het buitengebied, zoals toerisme en recreatie, startende bedrijfjes, zorg(gerelateerde) functies en andere vormen van niet-agrarische bedrijvigheid. Vaak wil men deze activiteiten beginnen in de leegstaande stallen van gestopte agrarische bedrijven; soms gewenst, soms ongewenst.

Een duidelijke lijn hanteren in het wel of niet faciliteren van bepaalde type functies in het buitengebied, heeft gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit en indeling van het buitengebied.

Economische visie Someren

Veranderende winkelmarkt

•

•

De sterke groei van online winkelen en het veranderende consumentengedrag zorgt ervoor dat de winkelmarkt in de centra al een tijd onder druk staat. Door toenemend online winkelen, maar ook vergrijzing, neemt het draagvlak voor winkels af. Leegstand wordt op veel plekken in het land ingevuld met andere functies, zoals horeca en wonen. De functie van centra verandert daardoor steeds meer. Ook in de kern Someren zal de winkelfunctie steeds minder dominant worden en nemen andere functies (denk aan horeca en leisure) deze plek in. Dit komt ook omdat beleving een steeds belangrijkere factor wordt. Een centrum van de toekomst moet zorgen voor een diverser voorzieningenaanbod, aantrekkelijker openbaar gebied, ruimte om elkaar te ontmoeten. Daarbij is het van belang dat een centra compacter wordt. Een goede mix aan functies is daarom belangrijk om ook in Someren een toekomstbestendig centrum te hebben.

16

Economische visie Someren

17

18

Economische visie Someren

3 Belangrijkste

•

opgaven

Op basis van het economisch paspoort, ontwikkelingen en input van economische actoren geven we een opsomming van de belangrijkste opgaves die we voor de gemeente Someren zien op economisch gebied. Opgaves waar we mee aan de slag moeten én willen. Deze opgaves zijn verdeeld over drie kernthema’s; werklocaties, samenwerking en brede welvaart.

3.1 Toekomstbestendige werklocaties Het eerste thema is werklocaties. Ruimtelijk vinden we het gros van de bedrijvigheid en werkgelegenheid terug op drie prominente plekken in Someren: de bedrijventerreinen, het centrum en het buitengebied. We zien dan ook de volgende belangrijke gebiedsgerichte opgaven voor economisch Someren: • Werken aan kwaliteit en innovatiekracht bedrijventerreinen: onze bedrijventerreinen zijn de belangrijkste economische schakel van Someren. Tot wel 30% van de economie en werkgelegenheid hangt van deze plekken af. We zien dat de huidige terreinen op plekken tekenen van veroudering tonen. Door de afwezigheid van groen en openbare ontmoetingsplekken hebben de terreinen een functionele uitstraling. Dit zijn juist aspecten die voor een prettig werk- en verblijfsklimaat van belang zijn. Een opgave is dan ook om waar nodig te revitaliseren om het toekomstbestendig te maken. Daarnaast zijn sommige ondernemers door ruimtegebrek niet in staat te groeien in Someren. Er is de laatste jaren haast geen nieuwe bedrijfsgrond uitgegeven in de gemeente. Als we de (verwachte) economische groei willen faciliteren is het wel van belang om ondernemers de ruimte te bieden die ze nodig hebben.

•

Naar een sfeervol, levendig en vitaal dorpshart: deze begrippen staan centraal in de centrumvisie van de gemeente Someren. Voorzieningen zijn van groot belang als het gaat om de levendigheid en vitaliteit van een centrum. Deze zijn voor een groot deel al te vinden in Someren. De forse veranderingen waar onze centra mee geconfronteerd worden vragen om een (integrale) aanpak om de centra vitaal en aantrekkelijk te houden. Dit is in belang van onze bewoners, maar ook bezoekers en bedrijven (vestigingsklimaat). Een vitaal buitengebied met diverse functies: het buitengebied speelt een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid van Someren als woon-, werk- en bezoekgemeente. Daarnaast heeft het buitengebied van Someren een belangrijke economische waarde. Ondanks dat het aantal bedrijven is gedaald, is het economisch belang van de agrarische sector gestegen. Ons buitengebied staat voor een enorme transitie. De agrarische sector is onder andere onderhevig aan de stikstofproblematiek en stoppers. Aan ons als gemeente de taak deze transitie te ondersteunen. Belangrijke gebruikers van het buitengebied helpen we om hun bedrijf op een duurzame wijze voort te zetten of de bedrijfsvoering te transformeren naar andere activiteiten.

Een andere opgave op het gebied van recreatie en toerisme is om kansen die er komen – door de transitie van het buitengebied – zo snel mogelijk te signaleren en zo goed mogelijk te verzilveren.

3.2 Optimale samenwerking Onze gemeente kan dit niet alleen. Om succes te boeken werken we samen binnen regio de Peel en Brainport. Ook trekken we zoveel mogelijk gezamenlijk met het bedrijfsleven op. Gezamenlijke opgaven waar we voor staan zijn: • Het positioneren van Someren in de regio in relatie tot de schaalsprong van Brainport: Someren staat niet alleen. Allereerst als onderdeel van de Brainportregio en verder ingezoomd, als onderdeel van de Peelgemeenten. Ondanks dat elke gemeente andere opgaven kent wordt er vanuit de regionale ontwikkelstrategie gevraagd om overkoepelende ambities te hebben. Regio de Peel heeft de ambitie om de economische structuur te verbreden en te verdiepen. Dit met een onderscheidend en robuust ecosysteem. De opgave is om Someren hier haar eigen positie in te geven,

19

Economische visie Someren

•

•

ook in relatie tot de schaalsprong van Brainport. Het is van belang dat we zo goed mogelijk en waar we dat kunnen aansluiten bij de ambities op regioniveau. Daarvoor zijn beleidsmatige keuzes noodzakelijk. Wat kan en wil Someren bijdragen aan deze schaalsprong en de bijbehorende opgaven voor de regio. Het aanpakken van regionale opgaven: Belangrijke opgaven die regionaal spelen is de bereikbaarheid, de werving van talent, de zoektocht naar een regionaal bedrijventerrein en de aantrekking van toerisme. Dit zijn opgaven die de gemeentegrenzen overschrijden dus gezamenlijk opgepakt moeten worden. Lokale samenwerking om daadkrachtig te handelen: ook binnen de gemeente is samenwerking cruciaal om diverse opgaven succesvol aan te pakken. De opgave is om zo goed en efficiënt mogelijk te blijven samenwerken tussen en met ondernemers op lokaal niveau en met inwoners en maatschappelijke partners. Daarbij is welke rol we als gemeente aannemen steeds belangrijker. We zullen moeten zorgen dat onze actieve houding zorgt voor een goede samenwerking waardoor er stappen gezet worden in de economie van Someren. De organisatiegraad tussen ondernemers is momenteel erg laag. We zien het als een opgave om ondernemers onderling meer te verbinden.

3.3 Economische groei als onderdeel van brede welvaart Economie staat niet op zichzelf. Het succes van economisch Someren is afhankelijk van de inzet op aanpalende beleidsdomeinen. Hierdoor wordt niet alleen economische groei beoogd, maar willen we naar een gemeente waar het zowel economisch als sociaal maatschappelijk en ecologisch goed toeven is. • Economische groei aan laten sluiten bij de duurzaamheidsambities: Verduurzaming staat hoog in het vaandel bij de gemeente Someren. De energietransitie is een belangrijke trend waar de komende jaren veel economische activiteit en investeringsdynamiek gaat ontstaan. Er komen veel opgaven op ons af die verder gaan dan enkel op economisch gebied. • Een passende bereikbaarheid: een goede, duurzame en veilige bereikbaarheid vergroot de aantrekkelijkheid van Someren als plek om te vestigen, werken en wonen. Momenteel ervaart Someren niet direct

•

•

problemen rondom bereikbaarheid maar we zien richting de toekomst toe belangrijke opgaven ontstaan om de economische groei samen te laten gaan met andere doeleinden zoals wonen en recreëren. Someren als leefbare en gezonde gemeente: Een florerende economie in de gemeente dient de leefbaarheid. Om economisch sterk en financieel gezond te blijven is het van belang te blijven ontwikkelen, maar wel passend binnen het gebied waarin we wonen, werken en recreëren. Immers, het bestaan en toevoegen van (passende) woningen zorgt voor een economische impuls: als draagvlak voor voorzieningen, als werkplek (inspelend op een toenemend aandeel thuiswerkers) en bestedingen van (nieuwe) inwoners in onze kernen. Om economisch verder te groeien zijn er gezonde mensen nodig. De zorg- en gezondheidseconomie kan gaan drukken op andere economische sectoren als deze niet op orde is. Dit kunnen zo concurrerende markten vormen, waar beide economieën last van gaan krijgen. De opgave is om de zorgeconomie te laten groeien in combinatie met een toename van de brede welvaart. Voldoende en passend arbeidspotentieel: Voldoende arbeidskrachten zijn cruciaal om op de transities in te spelen en de Somerense en regionale economie toekomstbestendig te maken. De arbeidsmarkt in Someren is krap en wordt richting de toekomst alleen nog maar krapper.

Voor bedrijven is het, en wordt het lastiger om nieuw personeel te vinden om groei te realiseren. Ook personeel vervangen als gevolg van uittreding is een grote opgave. Naast een kwantitatieve mismatch is er ook sprake van een kwalitatieve mismatch. De opgave is om het opleidingsniveau/studierichting zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de economische structuur van Someren. Bijkomende opgave is hoe de toenemende vraag naar (huisvesting van) arbeidsmigranten door tekorten op de arbeidsmarkt te faciliteren.

Economische visie Someren

20

Economische visie Someren

4 Economische visie op drie kernthema’s In deze visie leggen we de focus op 3 kernthema’s: • Toekomstbestendige werklocaties • Optimale samenwerking • Economische groei als onderdeel brede welvaart Door hierop te focussen realiseren we als gemeente Someren de grootste impact voor de economie, met daarbij aandacht voor sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen. Binnen de drie kernthema’s van Someren geven we onze visie.

4.1 Toekomstbestendige werklocaties We zien dat de economische activiteit zich op verschillende plekken in de gemeente afspeelt. Elke plek heeft zijn eigen omgevingskwaliteiten en toegevoegde waarde. We vinden het belangrijk om deze werklocaties te koesteren en waar mogelijk door te ontwikkelen. We formuleren verschillende ambities voor de gebieden in Someren. We zoomen in op de volgende gebieden waar zich belangrijke economische activiteiten afspelen: • Bedrijventerreinen • Tuinbouwclusters • Buitengebied • Centrum

21

Vitale bedrijventerreinen De bedrijventerreinen herbergen het gros van de Somerense bedrijvigheid en werkgelegenheid. De bedrijven op deze terreinen creëren veel toevoegde waarde. De bedrijventerreinen vormen een plek waar bedrijven kunnen werken aan vernieuwend ondernemerschap in de Somerense sectoren. Het zijn dé werkplaatsen voor vernieuwing in Brainport. In onze visie is een bedrijventerrein een optimaal vestigingsklimaat, waar toekomstige ontwikkelingen en innovaties een plek krijgen en waar ondernemers de mogelijkheid hebben om te groeien. Om de economische waarde te behouden willen we de bestaande bedrijvigheid op de bedrijventerreinen borgen. De bedrijventerreinen moeten een plek blijven waar ondernemers zich graag vestigen en waar ruimte is om goed te ondernemen. De bedrijventerreinen moet zo worden ingericht en opgezet dat ze bijdragen aan een positieve beleving van de werkenden en een aantrekkelijke uitstraling hebben naar buiten. De basiskwaliteit moet optimaal zijn. Naast het borgen van onze bedrijventerreinen willen we toe naar een toekomstgerichte en -bestendige economie. Ontwikkelingen als digitalisering, circulaire economie, klimaatadaptatie en energietransitie zijn geen keuze maar een gegeven. Dit raakt het toekomstperspectief van de bedrijven in Someren.

We zien veel (nieuwe) kansen op de bedrijventerreinen en willen meegaan in de nieuwe werkelijkheid die momenteel voor de bedrijventerreinen geldt en waar bedrijven in de toekomst in kunnen floreren. Momenteel is bedrijfsruimte schaars en de leegstand laag in Someren. Dit betekent dat er meer ruimte voor bedrijventerreinen noodzakelijk is. Naast het zo optimaal en efficiënt mogelijk inrichten van de huidige plekken, vinden we het belangrijk dat er voldoende (nieuwe) groeimogelijkheden zijn voor onze ondernemers. We ambiëren duurzame, economische groei met de focus op het Brainport ecosysteem. Innovatieve tuinbouw De gemeente Someren kent een tweetal tuinbouwvestigingsgebieden: Vlasakkers en Kievitsakkers. Innovatie en vernieuwing in de Nederlandse tuinbouw, zo ook in Someren, is belangrijk voor de versterking van de concurrentiekracht en het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen. Binnen

Economische visie Someren

de tuinbouw liggen kansen op het gebied van innovatie, water, energie en digitalisering. We willen dan ook dat de tuinbouw in Someren (daar waar dit nog niet het geval is) aansluiting vindt bij deze thema’s. We moeten er daarbij voor zorgen dat op de vestigingsgebieden een innovatief milieu ontstaat waar ook andere (innovatieve) bedrijvigheid van kan profiteren. We willen zorgen dat de tuinbouw naast de eigen ontwikkeling ook een boost kan geven aan gelieerde en ondersteunende bedrijvigheid. Het buitengebied als kraamkamer voor (nieuwe) economische ontwikkelingen Het buitengebied van Someren is economie en beleving. We zijn er ons van bewust dat het Somerense buitengebied een tweeledig karakter heeft. Enerzijds is het buitengebied een plaats van bedrijvigheid met als hoofdgroep de agrarische sector. Anderzijds is het buitengebied wandel-, fiets-, recreatieen woongebied en omvat dus belevingskwaliteit voor veel inwoners en bezoekers. Omdat er op beide gebieden veel speelt is het nu meer dan ooit belangrijk om het buitengebied in balans te houden en de diversiteit te vergroten. Dit vraag om het maken van juiste keuzes. De juiste balans vinden met voldoende ruimte voor economische en recreatieve ontwikkeling vormt onze overkoepelende doelstelling voor het buitengebied.

Voor de drie verschillende onderdelen ziet dat er als volgt uit: Allereerst is landbouw een sector van economische betekenis in Someren. Het is van belang het economisch potentieel te behouden en te streven naar een hogere toegevoegde waarde voor de sector. We willen dat onze agrariërs ook naar de toekomst toe trots en goed kunnen boeren. De meerwaarde van grond tot mond wordt steeds belangrijker, de focus ligt meer en meer op de kwaliteitsverbetering van de producten. De landbouw zal dan wel de transitie in moeten zetten naar een meer duurzame vorm. Hierbij willen we ervoor zorgen dat het imago van de landbouw in Someren een positieve draai krijgt. In plaats

In de toeristische beleidsnota: De Kracht van Toerisme, worden gerichte ambities gesteld en doelen genoemd om toeristische groei te bewerkstelligen in combinatie met het behoud van de landschappelijke kwaliteiten.

5

22

van de negatieve invalshoek als stikstofuitstoters laten we zien welke kansen de landbouw allemaal heeft en biedt. Ten tweede moedigen we cross-overs met andere sectoren aan. Naast de traditionele landbouw zijn er andere verdienmodellen en vormen van economische activiteiten te ontwikkelen binnen de plattelandseconomie. Dit speelt bijvoorbeeld bij vrijkomende agrarische bebouwingen (VAB’s). Denk hierbij aan zzp’ers, zorginitiatieven en combinaties hiervan met agrarisch gebruik. Ten derde zien we ontwikkelkansen voor het buitengebied binnen de sector recreatie en toerisme. Deze sector neemt in de economie in Someren nu (nog) een bescheiden rol in op het gebied van werkgelegenheid en directe economische toegevoegde waarde. Wel zijn er voldoende kansen voor de toeristisch-recreatieve sector in Someren. Het landelijke karakter, de heiden en de cultuurhistorische kwaliteiten bieden veel potentie. De landschappelijke kwaliteiten geven ons mogelijkheden om de potentie voor nieuwe economische activiteiten op het gebied van recreatie & toerisme 5 te benutten. Bovendien is een aantrekkelijke natuur en recreatieve omgeving het visitekaartje van de gemeente richting (nieuwe) ondernemers, inwoners en bezoekers. Een sfeervol, levendig en vitaal dorpshart Het centrum van Someren is naast economisch ook maatschappelijk erg belangrijk.

Het centrum heeft momenteel met verschillende uitdagingen te maken. We ambiëren een sfeervol, levendig en vitaal dorpshart in Someren. De Centrumvisie van Someren, die in 2021 is opgesteld, geldt als basis voor de koers van het centrum. In deze economische visie maken we geen nieuwe keuzes, maar verwijzen naar de Centrumvisie. We zorgen ervoor dat de ambities uit de Centrumvisie en die in deze economische visie bij elkaar aansluiten. Zo creëren we verbinding en versterking tussen het centrum en de andere economische activiteiten, werklocaties en sectoren binnen Someren.

Economische visie Someren

4.2 Optimale samenwerking Meer en meer samenwerken is belangrijk om grote gemeentegrensoverschrijdende opgaven aan te pakken. Tegelijkertijd is een eigen profiel van Someren ten opzichte van de regio in onze ogen belangrijk. Samenwerking in de regio moet in Someren zichtbaar resultaat opleveren. ‘En dat doet het ook!’, zo geven verschillende ondernemers aan. De volgende drie samenwerkingsuitgangspunten zijn leidend voor Someren: • Eigen profiel (door)ontwikkelen binnen de kansen die Brainport biedt • Samenwerken binnen de regio waar dat meerwaarde oplevert • Samenwerking in het DNA krijgen van Someren Eigen profiel (door)ontwikkelen binnen de kansen die Brainport biedt We willen als gemeente Someren (meer) aansluiten bij Brainport. We willen, samen met regio de Peel, een robuust onderdeel zijn van een kansrijke en aantrekkelijke regio. Hierbij vinden we het van belang dat we Someren een duidelijke positie geven binnen de regio en binnen Brainport. Als ‘makersdistrict’ zijn we van grote waarde als toeleverancier. Door de aanwezige maakindustrie in Someren zijn we in staat om diverse halffabricaten te leveren aan bedrijven in Brainport. Het begrip Brainport willen we meer verbinden met het Somerense DNA. We vinden het belangrijk dat de eigen identiteit van Someren gewaarborgd wordt en tegelijkertijd willen we regionale kansen pakken om zo mee te gaan met innovaties.

We werken daarmee aan een toekomstbestendige Somerense economie.

Quote ondernemer: “Je moet erg blij zijn met de aanwezigheid van het kenniscluster dat Brainport is. Wij kunnen perfect de meest innovatieve bedrijven bedienen met onze eigen expertises en producten. Wij zijn Brainport.”

23

Om een juiste balans te vinden in het waarborgen van de eigen identiteit en in het meegaan van ontwikkelingen van Brainport, maken we gebruik van een drietrapsraket. In de eerste trap gaat het om de ontwikkelingen binnen Brainport en dat deze een uitwerking hebben voor de Somerense bedrijven. Brainport is een succesvolle regio die zich continu met hun beleid en acties richt op factoren die belangrijk zijn voor ontwikkeling en innovatie. Innovatieve ecosystemen binnen Brainport kenmerken zich door samenhang en samenwerking. Binnen deze ecosystemen zijn fysieke plekken, zoals campussen en fieldlabs (praktijkomgevingen waar ondernemers en kennisinstellingen intensief samenwerken en experimenteren met de ontwikkeling en implementatie van nieuwe technologieën) cruciaal als innovatieknooppunten. Als tweede trap zijn werklocaties (in de regio) van levensbelang voor aanleverende en ondersteunende bedrijven. Het belang van subregio’s binnen Brainport voor economische ontwikkeling en maatschappelijke impact wordt steeds meer erkend. Brainport vormt een vliegwiel voor de Peel. De Peel wil graag aanhaken op het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid van Brainport. De derde en laatste trap is de rol van de gemeente Someren, binnen Brainport en binnen de Peel.

We willen het Somerense DNA vasthouden, maar wel aanhaken bij innovatieve- en toekomstgerichte ontwikkelingen uit Brainport en de Peel. Op deze manier voegen we nuttige elementen toe waardoor we in Someren in staat zijn naar een duurzame, toekomstbestendige economie toe te werken.

24

Economische visie Someren

Samenwerken binnen de regio waar dat meerwaarde oplevert Someren staat niet alleen op het gebied van economie. Diverse opgaven overschrijden de gemeentegrens: regionale afstemming en samenwerking is verreist. Vanuit Brainport worden er een aantal faciliterende opgaven doorgegeven die voortkomen uit de schaalsprong. We bepalen op sub-regionaal niveau wat de regio kenmerkt en wat een bijdrage aan een evenwichtige, zorgvuldige en kwalitatieve schaalsprong van Brainport kan zijn. De opgaven bevinden zich vooral op ruimtelijke ontwikkeling (waaronder werken, wonen, landschap, verkeer en mobiliteit) en sociaaleconomische ontwikkeling (waaronder werkgelegenheid, bedrijvigheid, recreatie, toerisme en cultuur). Momenteel is, ondanks de nabijheid en het ondernemerschap, de samenwerking binnen de Peel nog niet vanzelfsprekend. De ‘ons kent ons’ cultuur is vaak nog erg lokaal aanwezig. Rondom regionale vraagstukken wordt nog niet altijd gezamenlijk opgetrokken. We willen samen met de regio de Peel toe naar een samenwerking die meer de vorm van een multi-helix aanneemt. Hierin wordt het bedrijfsleven, de overheid, het onderwijs en maatschappelijke organisaties betrokken bij de opgaven die spelen.

Doel van de samenwerking is ‘het leveren van een proactieve, herkenbare en onderscheidende bijdrage aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van de Peel binnen Brainport en de metropoolregio Eindhoven'. Met name op het gebied van kennis willen we meer een wisselwerking creëren met Brainport. Immers, voor een innovatieve maakindustrie heb je gouden handen en knappe koppen nodig. Door de juiste afstemming van Someren ten opzichte van de regio kunnen we de economie in Someren nog meer kracht bijzetten en synergievoordelen halen. Samenwerking in het DNA krijgen van Someren Naast regionale samenwerking koesteren we de lokale samenwerking. Dit is de samenwerking van de gemeente naar ondernemers, maar ook zeker van ondernemers onderling. Immers, veel initiatieven vallen of staan met

ondernemers/vastgoedeigenaren die samen met de gemeente de schouders er onder wil zetten. We vinden deze vormen van samenwerking heel belangrijk en zullen het verenigen van ondernemers blijven stimuleren. Binnen Someren willen we ons met de vele betrokken ondernemers inzetten om het ondernemingsklimaat in Someren te versterken en ondernemers met elkaar te verbinden. Hierbij is optimale dienstverlening van belang. Ondernemers initiëren en acteren, de gemeente faciliteert daarbij zo goed mogelijk. Zowel bij de start van het contact als ook gedurende processen. We richten ons voornamelijk op het maximaal faciliteren, binden en laten groeien van de al gevestigde bedrijven. Immers, de bestaande bedrijvigheid vormt een belangrijke groeimotor voor de gemeente. Daarbij verliezen we de nieuwvestigers zeker niet uit het oog, waar deze weer een extra bijdrage aan de Somerense economie kunnen leveren.

Quote wethouder: “Het sterke karaktereigenschap van Someren is dat er genoeg draagkracht en zeer groot ondernemerslust aanwezig is in de gemeente.”

Economische visie Someren

4.3 Economische groei als onderdeel van brede welvaart De economische keuzes die we maken hebben invloed op de brede welvaart voor inwoners in de gemeente Someren. We geven ruimte aan bedrijven die banen bieden die onze (beroeps)bevolking nodig heeft. We willen vernieuwing van de economie stimuleren, met het accent op innovatie, digitalisering en verduurzaming. Dit maakt de Somerense economie sterker. We streven naar evenwicht in wonen en werken, economie, ruimte en bereikbaarheid, bebouwde omgeving en landschap. In het kader van brede welvaart zien we economie als drager van de samenleving en willen we dat de ontwikkeling van de economie de bevolking van de gemeente Someren ten goede komt. In deze economische visie vinden we de volgende ‘brede welvaart onderwerpen’ van belang: • Arbeidsmarkt • Leefbaarheid • Bereikbaarheid • Gezondheid Passend en samen werken We willen dat de lokale en regionale arbeidsmarkt meer gaat voorzien in de behoefte van het lokale en regionale bedrijfsleven. Door de (toekomstige) beroepsbevolking en het bedrijfsleven beter op elkaar aan te sluiten zijn we in staat om beter in te spelen op die voortdurend veranderende arbeidsmarkt. Daarbij willen we ervoor zorgen dat zo veel mogelijk mensen in staat zijn om deel te nemen aan de arbeidsmarkt. Dat geldt voor alle doelgroepen, van recente werklozen tot mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.