12a. Rapport evaluatie project bestemmingsplan Buitengebied

We zijn op dit moment aan het handhaven in Deelgebied 1 en 2 nadat de bestemmingsplannen onherroepelijk zijn geworden. Door het gegeven dat de handhaving en hercontroles plaatsvinden na het afronden van de initiële controles zullen we nog lange tijd aanwezig zijn in de deelgebieden met Toezicht & handhaving. We verliezen dus niet direct het zicht en de grip op ons buitengebied na vaststelling van een bestemmingsplan. Toch doen we hieronder alvast een voorstel hoe we de controles ook na het deelgebieden project kunnen continueren. Daarbij maken we onderscheid tussen de (agrarische) bedrijfsbestemmingen en de woonbestemmingen in het buitengebied. (Agrarische) bedrijfsbestemmingen Als een van de weinige gemeenten in de regio zijn wij niet volledig aangesloten bij het Regionaal Operationeel Kader milieutoezicht, ook wel ROK-TH genoemd. Het ROK-TH is beleid vanuit de ODZOB voor het controleren van bedrijvigheid op basis van risico&thema. Zo wordt het ene jaar alle bedrijfslocaties voor akkerbouw in de regio gecontroleerd. Het andere jaar vinden dan de controles plaats voor bijvoorbeeld bedrijfslocaties met paardenhouderijen. In het ‘Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving gemeente Someren 2019-2022’ is opgenomen dat gemeente Someren op termijn alsnog aansluit bij het ROK-TH.

Op dit moment is met de ODZOB een ‘ingroeimodel’ overeengekomen waarbij we als gemeente langzaam overstappen op dit controlebeleid. Dit is ook opgenomen in het uitvoeringsprogramma Toezicht en Handhaving. Op basis van het ROK verwachten wij in de toekomst grip te houden op de bedrijfslocaties in het buitengebied en wordt het jaarlijkse toezicht verspreid over het buitengebied i.p.v. 1 keer in de 10 jaar. De controlekans die inwoners ervaren wordt hoger i.t.t.: ze zijn geweest, komen over 10 jaar pas weer. Toezicht op het bestemmingsplan wordt in samenwerking met de ODZOB uitgevoerd, en komt aan bod bij controle in het kader van arbeidsmigranten, ondermijning en afwikkeling klachten en meldingen.

22/27

Woonbestemmingen en overige bestemmingen De woonbestemmingen en overige bestemmingen zoals recreatieve bestemmingen maken geen onderdeel uit van de ROK-TH controles. Daarom moeten we hier zelf toezicht op houden. Ons eerste idee hierbij is om ook hier thematisch te werken. Dus het ene jaar te focussen op de recreatieve bestemmingen in het buitengebied, het volgende jaar de woonbestemmingen en een jaar later bijvoorbeeld Wonen plus. Zo kunnen we ook makkelijker het gelijkheidsbeginsel hanteren. Natuurlijk is het niet mogelijk om jaarlijks alle locaties in het buitengebied te controleren, in ieder geval niet voor woonbestemmingen. Daarom zullen we gaan werken met een steekproefmethode. Door ieder jaar 20 steekproeven uit te voeren en hier ruchtbaarheid aan te geven hopen we bewoners bewust te maken en te houden. Deze steekproef zal dan ook niet per deelgebied plaatsvinden maar door het hele gemeentelijke grondgebied. Daarmee sluit je namelijk uit dat men in deelgebied 1 in de verleiding komt om strijdigheden te creëren op het moment dat we in deelgebied 2 beginnen. Deze controles zullen worden uitgevoerd door team Toezicht en Handhaving. Indien strijdigheden worden geconstateerd zal ook team Beleid worden betrokken om legalisatiemogelijkheden te onderzoeken.

De personele inzet voor deze controles is niet opgenomen in het budget van dit project en zal dus extra vrij moeten worden gemaakt. Een eerste raming levert de volgende jaarlijkse kosten op. Daarnaast worden er controles uitgevoerd in het kader van arbeidsmigranten, ondermijning en afwikkeling van klachten meldingen. Werkzaamheden

Team

Uren

Aantal

Tarief

per

adresse

incl.

adres

n per

overhead

Jaarlijkse kosten 5

jaar Steekproef locaties en

Toezicht en

aanschrijven

Handhaving

0,5

20

102,-

€550,-

Controles uitvoeren en

Toezicht en

12

20

102,-

€24.480,-

rapport opstellen

Handhaving

Onderzoek naar

Beleid

10

0 - 20

115,-

€0 - €23.000,-

Beleid

25

0 - 206

115,-

€0 - €57.500,-

Nacontrole en/of

Toezicht en

4

0 - 20

102,-

€8.160,-

handhaving

Handhaving

legalisatiemogelijkhed en (indien strijdig) Aanpassen omgevingsplan (indien te legaliseren)

Totaal

€33.190,- tot €113.690,-

Tabel 1 Indicatie benodigd budget controles na Deelgebied 7 Een eerste aanzet tot een planning zou er als volgt uit zien. Waarbij we voorstellen om in 2026 te starten met bovenstaande manier van controleren. In 2026 verwachten we het laatste deelgebied 5

Gebaseerd op interne tarieven uit 2022. Aantal afhankelijk of op basis van de strijdigheid een nieuw bestemmingsplan dient te worden opgesteld. Uren gebaseerd op bestemmingsplanprocedure dus niet op omgevingsplanprocedure. Hier hebben we nog te weinig inzicht in. 6

23/27

te hebben vastgesteld en zal volledig worden overgestapt op het ROK-TH. Omdat we de komende jaren nog in de deelgebieden aanwezig zullen zijn met Toezicht&Handhaving is 2026 ook een goed moment om te starten met de steekproefsgewijze controles. Daarbij zal dus ieder jaar een andere type bestemming worden gecontroleerd. 2023

2024

2025

2026

2027

2028 e.v.

Ingroeien ROK-TH Volledige deelname ROK-TH Controles woonbestemmingen Controles recreatiebestemmingen Controles overige bestemmingen Tabel 2 Voorstel planning controles na Deelgebied 7 Bovenstaand betreft een eerste voorstel om de raad mee te nemen in onze afwegingen. In 2023 staat een nieuw beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving op de raadsplanning. Daarin zal een nadere uitwerking worden voorgelegd aan de raad.

5.

Financiën

Bij de start van dit project in 2016 is door de raad een budget vrijgemaakt onder de noemer ‘IP Aanpak Buitengebied’. Dit budget voorzag in bijna 4 miljoen euro. In 2019 is de financiële stand van zaken voor het laatst geëvalueerd. Het is dan ook tijd om de financiën opnieuw tegen het licht te houden nu we nog 4 van de 7 deelgebieden moeten gaan vaststellen. De conclusie die bij de vorige evaluatie in 2019 werd getrokken, is dat er een budget van € 4.000.000 is toegekend via het IP, terwijl er een bedrag is begroot van (afgerond) € 4.600.000. Toen werd al geconcludeerd dat er echter geen jaarlijkse indexering was opgenomen. Indien deze wel zou zijn opgenomen dan zouden we met de indexering in 2019 al op een eindbedrag van € 5.200.000 uitkomen. In 2019 werd ook geconstateerd dat er in deelgebied 1 een besparing van 8% was gerealiseerd. Aan de hand van een theoretische exercitie werd toen berekend wat het zou betekenen als deze besparing door zou zetten. Daarbij werd alvast nadrukkelijk een disclaimer meegegeven. In de kostenramingen werd namelijk geen rekening gehouden met factoren als vertraging in de planning, ingediende zienswijzen, extra werk dat voortvloeit uit beleidswijzigingen waardoor standpunten herzien moeten worden, etc. Bovendien was toen al bekend dat de planning zou uitlopen tot 2024. Zoals gezegd zijn we op moment van schrijven bezig met Deelgebied 4.

Volgens planning zal dit deelgebied in 2022 worden vastgesteld. Na Deelgebied 4 volgen nog Deelgebied 5, 6 en 7. Op basis van de aangepaste planning uit hoofdstuk 4 zal deelgebied 7 eind 2025 worden vastgesteld. Opnieuw is de vraag of het resterende budget daarvoor toereikend zal zijn. Het resterende budget

24/27

bedraagt namelijk €4.600.000 - €2.733.141,22 = €1.866.859,-. Waarbij we qua tijd en aantal deelgebieden op de helft zijn. Qua aantal adressen zijn we ook op de helft als we Deelgebied 4 halveren (670/1257). Als we dus een beknopte exercitie doen om deze lijn door te trekken komen we op tweemaal het nu gerealiseerde bedrag uit als eindbedrag: (2*€2.733.141=) €5.466.282,-. Dit bedrag benadert het in 2019 voorspelde eindbedrag van €5.200.000, gebaseerd op de indexatie van destijds. Als de indexatie van de laatste 3 jaren hierbij betrokken wordt zou het bedrag van €5.466.282 weleens realistisch kunnen blijken. Het moge duidelijk zijn: het wordt spannend of we het gaan redden met het bedrag van €4.600.000 dat initieel is begroot voor dit project. Destijds dachten we in 2022 alle 6 de deelgebieden doorlopen te kunnen hebben maar de praktijk is weerbarstiger. Al in 2019 werd voorzichtig een voorschot genomen op uitloop in de planning en andere onvoorziene zaken. Laat staan dat men van een coronapandemie had gehoord. We zullen dus de komende tijd goed de vinger aan de pols moeten houden wat betreft de financiën en de planning.

6.

Risicoanalyse

Er is een aantal risico’s te onderkennen ten aanzien van de behandelde onderwerpen:

  

Verbetervoorstellen Planning Financiën

In onderstaande tabel hebben wij de risico’s per onderwerp opgesomd en aangegeven hoe wij dit risico willen beheersen.

Onderwerp

Risico

Beschrijving risico

Beheer risico

Investering in

De extra investering in

Monitoren of de

communicatie

communicatie kost

investering in

extra tijd en geld.

communicatie ook tot

Verbetervoorstelle n

Communicatie

een verbetering van het proces leidt. Betrekken team Vergunningen

Extra inzet eigen

De personele inzet voor

Monitoren of de

personeel

dit project wordt

kosten omhoog gaan

vergroot en dus de

en op basis daarvan

kosten worden

besluiten wat de

verhoogd.

investering waard moet zijn.

Buitenopslag

Beoordeling

Er ontstaat willekeur in

Door de situatie in

buitenopslag

het beoordelen van de

een projectteam te

mate van buitenopslag.

beoordelen op basis van het controlerapport wordt 25/27

de willekeur grotendeels weggenomen en kan een ‘rode lijn’ worden bewaakt. Wonen-Plus

Strijdige locaties DG 1/

De aanpassing van

m3

Wonen-Plus heeft gevolgen voor de beoordeling van locaties in eerdere deelgebieden en dus moet er extra tijd worden geïnvesteerd om deze locaties te heroverwegen.

Wonen-Plus

Aanpassing definitie

De aanpassing van de

De aangepaste

definitie dient te

definitie wordt enkel

worden doorgevoerd in

opgenomen in de

voorgaande

nieuwe

bestemmingsplannen

bestemmingsplannen

wat extra tijd en inzet

en in het toekomstige

kost.

omgevingsplan. Er zal dus geen afzonderlijk parapluplan worden opgesteld ter reparatie van vigerende bestemmingsplannen .

Wonen-Plus

Effect begrenzen opslag

Door te bepalen dat de

De 100 m2 zien toe

ZZP’er

bedrijfsvoering

op binnenopslag en

wonen-plus

bij

minimaal

stalling voor de

100 m2 groot moet zijn

bedrijfsvoering van

kunnen

een eenmansbedrijf.

mensen

groter

een

(totaal)

oppervlakte

Als men

aan

daadwerkelijk deze

bijgebouwen aan gaan

100 m2 in gebruik

vragen

heeft zal er nog altijd

om

zo

voldoende ruimte over

getoetst moeten

te

voor

worden of de

hun

bedrijfsvoering wel

houden

privégebruik

van

bijgebouwen (zijnde het

voldoende

deel

de

kleinschalig is en of

niet

de 100 m2 ook

voor de bedrijfsvoering

daadwerkelijk

van wonen-plus wordt

benodigd is voor de

van

bijgebouwen

dat

26/27

gebruikt).

Daarmee

werk

je

mogelijk

opplussen

van

bijgebouwen

in

bedrijfsvoering.

de

hand. Of dat men juist naar

een

oppervlakte

van

100

m2

aan

binnenopslag toewerkt om in aanmerking te komen

voor

extra

planologische

rechten

in de vorm van WonenPlus. LIR

Aanhouden LIR als

Het voorlopig niet

Men heeft nog steeds

alternatief Sloopbank

toepassen van de LIR

de mogelijkheid in

als instrument voor het

contact te treden met

opplussen van

agrariërs die

bijgebouwen zorgt voor

eventueel stallen

beperkingen in

willen slopen. Op die

ontwikkelmogelijkhede

manier voorziet men

n van bedrijven en

in eigen

particulieren in het

ontwikkelruimte.

buitengebied. Stapelen ontheffingen

Beperken

Door terughoudendheid

Vooraf

legalisatiemogelijkhede

te betrachten bij het

(informatieavonden,

n

stapelen van

flyers, website)

ontheffingen ten

duidelijkheid

behoeve van het

verschaffen over de

legaliseren van

kaders voor het wel

bijgebouwen zullen veel

of niet kunnen

situaties worden

legaliseren van

gehandhaafd.

illegale bebouwing.

De omgevingswet

Zo goed als mogelijk

treedt op 1 januari

voorbereiden op deze

2023 in werking en zal

aanpassingen, dit zal

voor de nodige

echter de nodige tijd,

verandering in het

inzet en expertise

werkproces zorgen.

vergen.

Door

Personeel tevreden

personeelswisselingen

houden.

Planning Nieuwe omgevingswet

Personeelswisselingen

ontstaan er gaten in kennis en ervaring en daarmee kans op vertraging in de

27/27

planning. Nieuwe coronavariant

Het is niet uit te sluiten

Ervaringen uit

dat er later in het jaar

voorgaande

weer een nieuwe

deelgebieden rondom

coronavariant opduikt

corona inzetten om

en er weer beperkende

de schade te

maatregelen gaan

beperken.

gelden. Weerstand bewoners

De weerstand zoals

Investeren in

ervaren in Deelgebied 4

communicatie om

kan zich voortzetten in

verwachtingen van

de volgende

bewoners te

deelgebieden en het

verbeteren.

proces ingewikkeld maken. Financiën Nalaten indexatie

Het originele budget is

Door te blijven

kosten

niet geïndexeerd in de

evalueren kan tijdig

tijd waardoor het

worden ingegrepen

budget waarschijnlijk

op het moment dat er

niet toereikend gaat

daadwerkelijk een

zijn.

tekort ontstaan in het budget.

8.

Conclusie en samenvatting

Ruim 2 jaar na de vorige evaluatie in het najaar van 2019 kunnen we stellen dat de wereld er iets anders uitziet. Sindsdien hebben we te kampen gehad met een coronapandemie, personeelswisselingen, directe betrokkenheid van individuele raadsleden en een verslechterde verhouding tussen burgers en de overheid. Dit heeft ook gevolgen gehad voor het project actualisatie bestemmingsplan Buitengebied. Hoewel de verbetervoorstellen uit 2019 over het algemeen goed hebben bijgedragen aan het proces moeten we constateren dat er een vertraging is opgetreden in het proces. Deze vertraging lijkt vooralsnog drie tot zes maanden te bedragen. Op het moment van schrijven hopen we gezamenlijk verlost te zijn van de coronamaatregelen. De verhouding tot onze burgers heeft echter een deuk opgelopen wat met name te merken was in deelgebied 4. In deze evaluatie zijn dan ook de volgende voorstellen gedaan ter verbetering van deze verhouding: 1.

Verbetering communicatie: door meer te investeren in de communicatie hopen we meer begrip en medewerking te krijgen van bewoners. Dit doen we door een webpagina aan te maken waarnaar we mensen makkelijk naar meer informatie kunnen verwijzen. Daarbij willen we informatieflyers als bijlage toesturen bij de startschotbrieven. Door team

28/27

Communicatie te betrekken bij het projectteam hopen we bovendien onze manier van communiceren en ons taalgebruik in brieven te verbeteren. 2.

Verbetering afstemming team Vergunningen: door intern beter af te stemmen met team Vergunningen kunnen we burgers aan de voorkant meer duidelijkheid geven over de legalisatiemogelijkheden voor hun bijgebouwen. Dit moet onduidelijkheid of teleurstelling achteraf voorkomen.

Naast het verbeteren van de verhouding tot onze burgers hebben we ook kritisch naar ons beleid gekeken. Op basis van input van burgers en raadsleden komen we tot de volgende nieuwe voorstellen: 1.

Buitenopslag: onder het mom ‘iedereen heeft recht op zijn eigen rommel’ willen we schappelijker omgaan met het beoordelen van buitenopslag. Daarbij maken we onderscheid tussen marginale buitenopslag en ontsierende buitenopslag. De eerste staan we oogluikend toe zolang men het niet laat verslechteren. De tweede beoordelen wij als strijdig met de gebruiksregels van het bestemmingsplan en zal worden gehandhaafd.

2.

Wonen-Plus: met de beste bedoelingen hebben we ooit de bestemming Wonen-Plus in het leven geroepen. Ondertussen moeten we erkennen dat deze definitie wellicht wat streng was en onbedoeld bedrijven (ZZP’ers) dwingt tot het opschalen naar een ‘zwaardere’ bestemming met meer planologische rechten. Daarom willen we de definitie aanpassen.

3.

LIR: de Landschapsinvesteringsregeling wordt sinds 2020 toegepast als alternatief op de stagnerende Sloopbank. Ondertussen zijn hier de nodige bedenkingen bij ontstaan waardoor we het voorstel doen hier anders mee om te gaan. Totdat de LIR als onderdeel van de evaluatie beeldkwaliteitsplan buitengebied is geëvalueerd zal deze beperkt worden toegepast. Voor meer duiding hierover is het van belang paragraaf 3.4.3 te lezen.

4.

Stapelen ontheffingsmogelijkheden: de onvrede in deelgebied 4 heeft ons ertoe bewogen nog eens expliciet onze werkwijze voor het legaliseren van bijgebouwen toe te lichten. Voor het legaliseren van bijgebouwen met behulp van de sloopbonusregeling (opplussen) moeten namelijk vaak meerdere ontheffingen worden verleend. Zulke bijgebouwen zijn namelijk vaak in strijd met de bouwregels opgetrokken. Wij pleiten ervoor om vast te houden aan het uitgangspunt om maximaal één ontheffing te verlenen ten behoeve van legalisatie.

Ten slotte heeft dit evaluatierapport ook de moeite genomen om de planning en de financiën kritisch te bekijken. Zoals aangegeven zal de planning naar verwachting uitlopen naar eind 2025. Dit heeft meerdere reden waarvan de belangrijkste zijn: coronapandemie, thuiswerken, personeelswisselingen, onvoldoende communicatie, weerstand bewoners, vertraging controles ODZOB en natuurlijk de hoge werkdruk. Wat betreft de financiën wordt, in navolging van de evaluatie uit 2019, geconstateerd dat een indexatie van de kostenraming gepast zou zijn geweest. Het indexeren van het totaalbudget van €4.600.000 zou resulteren in een budget van €5.200.000. Op basis van de huidige inzichten lijkt dit ook een meer realistische uitkomst. Met een nieuwe planning hopen we weer meer grip te krijgen op het proces. Hierbij hebben we echter wel de nodige risico’s opgetekend. Want als ons iets duidelijk is geworden in de afgelopen jaren is dat het feit dat we aan een intensief en dynamisch proces werken. Het blijven evalueren is daarom ook van belang. 29/27

30/27

Bijlagen Bijlage 1 – beslisboom beoordeling bijgebouwen

31/27