OmgevingsprogrammaWaterDEF

Inhoudsopgave

59

DEEL D - BIJLAGE WATER Bodem- en Waterprogramma Provincie Utrecht (2022-2027)

Het Bodem- en Waterprogramma van de provincie Utrecht is een uitwerking van ambities voor de bodem en het water uit de provinciale Omge-

vingsvisie en is daarom zeer relevant voor het Omgevingsprogramma Water van Soest. Hierin gaat de provincie bijvoorbeeld in op de overheveling

van taken voor bodembescherming aan gemeenten. Ook beschrijft de provincie haar verwachtingen ten aanzien van de gemeentelijke bijdragen aan de waterkwaliteit, bijvoorbeeld via vergunningverlening en screening van lozingsvergunningen aan bedrijven, en de aanpak van risicovolle riooloverstorten. De provincie wil doorgaan met de campagne ‘bezem door de middelenkast’ om inwoners bewust te maken van het probleem van diffuse verontreinigingen. Ook wil de provincie waterhergebruik stimuleren.

Volgend op het water- en bodemprogramma heeft de provincie een aantal handreikingen en leidraden opgesteld. Voor Soest zijn de volgende relevant:

• De provincie is verantwoordelijk voor de bescherming van de kwaliteit van grondwater bij drinkwaterwinningen. Hiervoor heeft de provincie een ‘Handreiking grond- en oppervlaktewaterbescherming van bronnen voor drinkwater bij ruimtelijke plannen en activiteiten’ (2024) opgesteld.

De provincie een Leidraad afkoppelen en infiltreren regenwater’ opgesteld (2024), rekening houdend met de kwetsbaarheid van de grond- en drinkwatervoorraad.

Inhoudsopgave

60

DEEL D - BIJLAGE WATER Regionaal Adaptatie Plan Regio Vallei & Veluwe (2020)

De werkregio Vallei en Eem werkt samen met 2 andere werkregio (Noord Veluwe en Oost Veluwe) in de Manifestregio Vallei en Veluwe. In 2020 is een Regionaal Adaptatie Plan opgesteld door (semi-)overheden in de regio Vallei en Veluwe. In het plan zijn verschillende speerpunten benoemd waar de werkregio’s de komende jaren aan werken. Elk jaar wordt de balans opgemaakt en bijgestuurd.

Binnen deze regio zijn ook ondersteunende tools en documenten opgesteld. Voor Soest zijn de volgende onder meer relevant:

• Handreiking gevolgbeperking overstroming regio Utrecht (2024). De handreiking is gericht op maatregelen die schade en slachtoffers als gevolg van overstromingen uit het hoofdwatersysteem én het regionale watersysteem voorkomen en beperken, met speciale aandacht voor vitale en kwetsbare functies.

• Klimaateffectatlas Vallei en Veluwe. Hierin zijn de inzichten uit de landelijke Klimaateffectatlas vertaald naar de regio. Afspraken klimaatadaptief bouwen regio Utrecht (2021)

De afspraken voor klimaatadaptief bouwen regio Utrecht zijn gericht op zowel nieuwbouw als bestaande bouw. De afspraken dragen bij aan een toekomstbestendige en dus klimaatrobuuste gebouwde omgeving en maken onderdeel uit van het convenant Toekomstbestendig Bouwen.

Inhoudsopgave

61

DEEL D - BIJLAGE WATER Waterschapsverordening en beleidsregels Vallei en Veluwe (2024)

In de waterschapsverordening en bijbehorende beleidsregels legt het waterschap de regels vast die moeten zorgen voor een goed functionerend

watersysteem. Hierin is bijvoorbeeld een bergingseis vastgelegd voor extra verhard of afgekoppeld oppervlak. Bij extra verharding groten 1.200 m2 in

bebouwd gebied, eist het waterschap een compensatie van 60 mm per hectare. Voor landelijk gebied geldt deze compensatieplicht bij extra verhard of afgekoppeld oppervlak vanaf 4.000 vierkante meter. Het waterschap heeft ook een norm vastgelegd voor de afvoer naar het regionale watersysteem

van 1,5 liter per seconde per hectare bij een normale bui en 3l/s/ha bij een extreme bui die eens in de honderd jaar voorkomt (T100-bui). Dit is nodig om de provinciale norm voor wateroverlast te bewaken. Provinciale omgevingsverordening Utrecht (2024)

De omgevingsverordening bevat alle provinciale regels voor de fysieke leefomgeving. Voor het Omgevingsprogramma Water zijn bijvoorbeeld de

normen voor wateroverlast en de regels rondom waterkwaliteit relevant. Voor wateroverlast binnen de bebouwde kom (en waar bebouwing, hoofdin-

frastructuur of spoor aanwezig is) heeft de provincie bijvoorbeeld een norm van 1:100 gesteld. Dit betekent dat het regionale watersysteem niet vaker dan gemiddeld eens in de honderd jaar buiten de oevers mag treden. Voor landelijk gebied (en overig gebied binnen de bebouwde kom) is de norm 1:10.

Legger

In de Legger van het waterschap staat beschreven waar de belangrijkste wateren liggen, wat de minimale afmetingen van deze wateren moet zijn, waar waterstaatswerking liggen en wie verantwoordelijk is voor het onderhoud.

Inhoudsopgave

62

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.3 Bijlage 3 – Verdeling verantwoordelijkheden waterbeheer Deze bijlage beschrijft de verantwoordelijkheden

water naar een zuiveringsinstallatie. Daar wordt

A-wateren: van primair belang voor de aanvoer en

het afvalwater gezuiverd, voordat het wordt terug-

afvoer van water.

voor waterbeheer in Nederland.

B-wateren: van secundair belang voor de aanvoer

Hoofdwatersysteem en regionaal watersysteem

C-wateren: van tertiair belang voor het regio-

De zorg voor water in Nederland is verdeeld over

inzameling en het transport van stedelijk afval-

Watergangen

gebracht in het milieu. Het gaat vooral om huis-

houdelijk afvalwater, maar stedelijk afvalwater kan

en afvoer van water

nale watersysteem. Hiervoor geldt geen jaarlijkse

ook bedrijfsafvalwater en, wanneer sprake is van een gemengd rioolstelsel, hemelwater bevatten.

2. Hemelwatertaak. Hemelwater is de verzamel-

onderhoudsplicht.

naam voor water dat uit de hemel valt, zoals

Provincies, waterschappen en gemeenten zorgen

B- en C-watergangen vallen onder de verantwoorde-

genaren zelf verantwoordelijk voor het verwerken

kleinere rivieren, beken, sloten en het grondwater.

In stedelijk gebied is dat meestal de gemeente. Wie

verschillende partijen. Het Rijk gaat over het ‘hoofd-

watersysteem’: de grote rivieren en meren, en de zee. samen voor het ‘regionale watersysteem’. Dat zijn de Kortgezegd gaan provincies over het diepere grond-

water, gemeenten over het (grond)water in bebouwd gebied en waterschappen over het watersysteem als

geheel, maar taken overlappen. Alle wateren in Soest

lijkheid van de eigenaar van de aanliggende grond.

waterbeheer als ‘zorgplichten’ in de Waterwet en

in het regionale watersysteem. Het waterschap is

verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de A-watergangen. Het beheer en onderhoud van

Inhoudsopgave

is hiervoor verantwoordelijk op openbaar terrein. Voor sommige perceeleigenaren is het redelijkerwijs niet mogelijk om het hemelwater af te

Gemeentelijke watertaken

De sloten en vijvers in Soest zijn opgedeeld in A-,

watergang voor de aanvoer en afvoer van water

hemelwater dat valt op hun terrein. De gemeente

Legger van het waterschap.

Vóór de Omgevingswet, dus voor 2024, stonden de

Deze indeling is gebaseerd op het belang van de

(het bergen en infiltreren/afvoeren) van het

verantwoordelijk is voor welke watergang staat in de

zijn regionaal.

B- en C-wateren (zie tekstkader ‘Watergangen’).

regen, sneeuw en hagel. In principe zijn perceelei-

voeren naar de bodem of het oppervlaktewater. De gemeente moet dan, voor zover doelmatig,

taken van gemeenten op het gebied van regionaal

een voorziening aanbieden waar de perceeleigenaar het hemelwater in kan lozen. De perceelei-

de Wet Milieubeheer. In de Omgevingswet worden

genaar blijft verantwoordelijk voor het nemen van

dit ‘watertaken’ genoemd. In artikel 2.16 staan drie watertaken voor gemeenten:

1. Stedelijke afvalwatertaak. Afvalwater bevat

verontreinigingen die schadelijk zijn voor mens en natuur. Gemeenten moeten zorgen voor de

Volgens artikel 5:38 van het Burgerlijk Wetboek moeten lager gelegen erven het regenwater ontvangen dat van nature van hoger gelegen erven afloopt. Van nature betekent dat de waterafvoer niet beïnvloed wordt door de eigenaar van het hoger gelegen erf. In dat geval zou er sprake zijn van onrechtmatig handelen. 1

63

DEEL D - BIJLAGE WATER

maatregelen die de schade beperken. Ook is de perceeleigenaar verantwoordelijk voor het ont-

vangen van afstromend hemelwater vanaf hoger gelegen percelen. 1

3. Grondwatertaak. Ook hoge grondwaterstanden kunnen overlast veroorzaken. Denk aan natte

kelders. Ook hier is de perceeleigenaar in principe zelf verantwoordelijk voor het ontwateren van de bodem onder eigen terrein, en voor het nemen

van schadebeperkende maatregelen. Maar soms is de overlast structureel. In deze gevallen moet de

gemeente onderzoeken of zij maatregelen kunnen treffen in openbaar gebied, om de nadelige

gevolgen te voorkomen of te beperken. Daar is

een aantal regels aan verbonden: de maatregelen moeten doelmatig zijn, afgestemd zijn op de

functie van het gebied, en niet overlappen met

de verantwoordelijkheden van het waterschap, de provincie of het Rijk.

Onderstaande figuur geeft een samenvatting van

de verdeling van verantwoordelijkheden rondom de gemeentelijke watertaken. Waterkwaliteit Verantwoordelijkheden voor de waterkwaliteit

volgen verantwoordelijkheden voor waterbeheer.

Inhoudsopgave

Verantwoordelijkheden in het Nederlandse waterbeheer Het Rijk gaat over de kwaliteit het hoofdwatersys-

specifieke verantwoordelijkheid voor de waterkwali-

regionale watersysteem en provincies richten zich op

Bijvoorbeeld via de stedelijke afvalwaterverwerking

teem, waterschappen bewaken de kwaliteit van het het (diepe) grondwater. Gemeenten hebben geen

teit, maar dragen wel bij aan waterkwaliteitsbeheer. en ruimtelijke (milieu)regelgeving.

64

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.4 Bijlage 4 – Beleidsoverzicht Soest Onderstaande tabel geeft een overzicht van

het waterbeleid dat na de vaststelling van dit Omgevingsprogramma Water blijft bestaan, en van beleid dat komt te vervallen. Beleid dat blijft bestaan Basiswaterketenplan Soest

Het afvalwater van de gemeenten Baarn en Soest wordt afgevoerd naar de rioolwaterzuivering van waterschap Vallei en Veluwe in Soest. In het Basiswaterketenplan

(BWKP) staan gegevens over het functioneren van dit afvalwatersysteem. Het is in 2018 opgesteld door de gemeenten Soest en Baarn en het waterschap. Wij werken samen in het Afvalwaterteam Soest, om de doelmatigheid, transparantie en duurzaamheid van het afvalwatersysteem te vergroten. Het Uitvoeringsteam van het

Platform Water Vallei en Eem heeft ook bijgedragen aan het plan. Het BWKP bevat een analyse van het huidige (2018) en toekomstige afvalwatersysteem, op basis van een toetsingskader. Het identificeert knelpunten en bevat een ‘maatregelenpoule’ waaruit geput kan worden om knelpunten te verminderen. Het BWKP wordt elke tien jaar herzien. In 2026 maken we een start met de herziening in 2028. Leidraad Fysieke Leefomgeving Soest

De openbare ruimte waar iedereen gebruik van maakt, wijzigt voortdurend. Bijvoorbeeld door het dagelijks onderhoud van de gemeente, maar ook door ruimtelijke

ontwikkelingen. De ‘Leidraad Fysieke Leefomgeving’ bevat uitgangspunten en eisen voor de inrichting van de openbare ruimte in Soest, zodat deze mooi, functioneel

en beheersbaar blijft. De Leidraad is bestemd voor alle initiatieven en ontwikkelingen, van zowel de gemeente als externen, die een stevige ruimtelijke impact hebben op en in de openbare ruimte. De leidraad bestaat uit drie delen. Deel 1 beschrijft het proces rondom ruimtelijke ontwikkelingen. Deel 2 beschrijft de strategie en (gebiedsgerichte) uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte in Soest. En deel 3 bevat technische inrichtings- en materiaaleisen. De Leidraad wordt na de vaststelling van het Omgevingsprogramma Water herzien, zodat de uitgangspunten en eisen overeenkomen. Verordening Rioolheffing Soest

De rioolheffingsverordening bevat de huidige belasting per perceel voor de inzameling en het transport van afvalwater en afvloeiend hemelwater (rioolheffing). De verordening geeft toelichting op betaling, kwijtschelding, overgangsrecht en inwerkingtreding van de heffing.

Inhoudsopgave

65

DEEL D - BIJLAGE WATER Verordening Rioolaansluitrecht Soest

De aansluitverordening regelt hoe de eigendommen binnen de gemeente moeten worden aangesloten op het gemeentelijk rioleringsnetwerk. Onderdeel van de verordening zijn de aansluitvergunning, gegevensverstrekking en een onderzoeksverplichting. Hemelwaterverordening Soest

Deze verordening bepaalt onder welke voorwaarden het verboden is om de hemelwaterafvoer aan te koppelen op het vuilwaterriool en wanneer afkoppelen van bestaande bouw verplicht is.

Subsidieregeling afkoppelen hemelwater gemeente Soest

Deze verordening bepaalt onder welke voorwaarden perceeleigenaren in aanmerking komen voor de gemeentelijke subsidie voor het afkoppelen van hemelwater van het vuilwaterriool en het verwijderen van bestaand verhard oppervlak. Subsidieregeling groene daken Soest

Deze verordening bepaalt onder welke voorwaarden perceeleigenaren in aanmerking komen voor de gemeentelijke subsidie voor het aanleggen van een groen dak. Subsidieregeling regenton en compostvat Soest

Deze verordening bepaalt onder welke voorwaarden perceeleigenaren in aanmerking komen voor de gemeentelijke subsidie voor de aanschaf van een regenton of compostvat.

Plan van aanpak diffuse bronnen (2007)

Dit plan beschrijft de aanpak van de gemeente Soest op ‘diffuse bronnen’. Dit zijn verontreinigingen die rechtstreeks van de bron van de vervuiling in het grondof oppervlaktewater terecht komen. Zij worden niet met het afvalwater opgevangen in het riool en getransporteerd naar de zuivering. Het gaat bijvoorbeeld om chemische bestrijdingsmiddelen, de uitspoeling (uitloging) van bouwmaterialen, emissies van verkeer en hondenpoep. Dit beleid wordt extra belangrijk nu de deadline voor het behalen van de waterkwaliteitsdoelen uit de Europese Kaderrichtlijn Water (2027) dichterbij komt. We zullen dit indien nodig herzien.

Beleid dat vervalt

Gemeentelijk Water en Rioleringsplan Baarn-Soest 2018-2022/2024

In 2018 stelden de gemeenten Baarn en Soest gezamenlijk een water- en rioleringsplan op, omdat beide gemeenten voor hun afvalwater zijn aangesloten op dezelfde rioolwaterzuivering. Met de komst van de Omgevingswet is besloten om de daaronder hangende instrumenten (de Omgevingsvisie, het Omgevingsprogramma en

het Omgevingsplan) afzonderlijk op te stellen. Dit Omgevingsprogramma Water is daarvan een uitwerking voor de gemeente Soest. Een evaluatie van het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan is opgenomen in bijlage 10.

Inhoudsopgave

66

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.5 Bijlage 5 – Beslisboom grondwatermaatregelen

Inhoudsopgave

67

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.6 Bijlage 6 – Voorkeursvolg­ orde waterbeheer Soest

past de kwaliteit bij het doel waarvoor we het water

te infiltreren. Dit doen we op gemeentelijk en

In het Nationaal Waterprogramma (2022-2027) zijn

(nieuwe) technieken om water te besparen en rest-

waterstromen te benutten. Zo beperken we de afval-

de gevolgen op grondwaterstanden aan de flanken.

drie voorkeursvolgordes voor regionaal waterbeheer opgenomen:

1. ‘Vasthouden-bergen-afvoeren’ voor de omgang met wateroverlast.

gebruiken. Bij nieuwbouw hebben we aandacht voor

waterhoeveelheid. Dit nemen we mee bij het toetsen van plannen van ontwikkelaars. Deze stap hangt samen met onze drinkwaterzorgplicht (doel 2).

2. ‘Besparen-vasthouden-slimmer verdelen’ voor

We benutten de waterstromen. Zo kan hemelwater

3. ‘Schoonhouden-scheiden-schoonmaken’ voor

worden. Bijvoorbeeld in de tuin om planten water

de omgang met watertekorten.

de omgang met waterverontreinigingen.

In Soest hangen wateroverlast, watertekort en waterverontreiniging sterk met elkaar samen. Wat we op de heuvel doen heeft bijvoorbeeld invloed op de

flanken. Het watersysteem in Soest kan daarom het beste gezamenlijk worden bekeken. Zo zorgen we ervoor dat de gevolgen van ruimtelijke ontwikke-

lingen op het watersysteem niet terechtkomen bij andere gebieden. Ook kunnen we zo zoeken naar

gecombineerde oplossingen. Daarom bekijken we de voorkeursvolgordes in Soest gezamenlijk. Hieronder

bijvoorbeeld opgeslagen worden en later gebruikt

figuur hieronder), die geüpdatete zal worden op

basis van studies en inzichten over deze effecten.

Deze stap sluit goed aan bij onze hemelwatertaak (doel 1), water- en bodemsturend (doel 4) en ons klimaatadaptatiebeleid (doel 5).

te spoelen. Ook kunnen energie en grondstoffen

gewonnen worden uit afvalwater, oppervlaktewater en drinkwater. Waar mogelijkheden en initiatieven

zijn om waterstromen te benutten, sluiten we hierbij aan. In het kader van de energietransitie kijken wij ook naar aquathermie als warmtebron. Een voor-

beeldproject in een vijver in Overhees laat zien dat

dit mogelijk is. Dit combineert goed met het principe ‘water- en bodemsturend’ (doel 4).

We houden de druppel vast waar deze valt.

We besparen water door zo min mogelijk (drink)

bestaat uit zandgrond. Dit is een doorlatende

Inhoudsopgave

Daarvoor gebruiken we de afkoppelkansenkaart (zie

te geven of in huis om bijvoorbeeld het toilet door

beschrijven we de stappen die we hierbij aanhouden.

water te gebruiken. Van het water dat we gebruiken,

particulier terrein. Hierbij houden we rekening met

Het grootste deel van de ondergrond van Soest ondergrond, waar het goed mogelijk is om water

Afkoppelkansenkaart Soest (bron: Omgevingsvisie)

68

DEEL D - BIJLAGE WATER

Wanneer het niet mogelijk is om water direct te

naar lokaal oppervlaktewater. Bij bodempassage

in een lokale voorziening, zodat het later alsnog kan

volgen we de handreikingen en leidraden van de

infiltreren in de bodem, bergen we het water tijdelijk infiltreren. Bij voorkeur kiezen we voor bovengrondse berging, zoals een wadi. Bovengrondse

voorzieningen zijn goed te onderhouden, en

treedt natuurlijke zuivering op. Bij het afkoppelen Provincie Utrecht om de grondwaterkwaliteit te beschermen.

eventuele knelpunten of gebreken zijn snel zichtbaar.

We scheiden schone en vervuilde waterstromen (zie

ondergrondse bergings- en infiltratievoorzieningen

aan te leggen en de werking van deze rioleringsstel-

Wanneer er minder ruimte beschikbaar is, passen we toe, zoals infiltratieriolen. Waterberging is ook

belangrijk voor klimaatadaptatie. Hiervoor stellen we

ook doel 1). Dit doen we door gescheiden riolering sels te monitoren en verbeteren.

waterbergingsnormen (zie doel 5).

We brengen vervuild water naar de RWZI, waar het

Wanneer lokaal vasthouden en bergen van water

in het milieu.

niet mogelijk is, voeren we het water af. We laten

waterschap het water zuivert, voordat het terugkomt

hemelwater bij voorkeur oppervlakkig afstromen

naar laagteberging, waar het geen schade oplevert.

Vanuit deze voorziening wordt het water geïnfiltreerd of afgevoerd naar het oppervlaktewatersysteem.

Dit doen we bij voorkeur vertraagd. Hierbij houden we de afvoernorm van het waterschap aan.

Dit bespreken we bij doel 5 (klimaatadaptatie). Wat schoon is, moet schoon blijven. We zorgen dat

we schoon water schoon houden door regenwater te infiltreren in de bodem, of door het af te voeren

Inhoudsopgave

69

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.7 Bijlage 7 – Richtlijnen klimaatbestendig bouwen en inrichten Als gemeente hanteren we de volgende uitgangs-

punten voor klimaatbestendig bouwen in inrichten. Wateroverlastbestendig bouwen • In het buitengebied is het verboden om regenwater te lozen op de mechanische riolering.

• Bij nieuwbouw en renovaties is het verplicht

regenwater af te koppelen van de gemengde

riolering. Bij bestaande bouw stimuleren we dit via een subsidie.

• Bij nieuwbouw en renovaties hanteren we een norm van veertig millimeter statische

waterberging per vierkante meter verhard of

afgekoppeld oppervlak. Bij bestaande bouw is dit

• Bij het bepalen van verhard oppervlak gaan we uit van de volgende stelregels:

- sportvelden of kunstgrasvelden worden niet als verhard oppervlak aangemerkt;

een inspanningsverplichting.

- (half) open verharding bij parkeerplaatsen

toevoegen van verhard oppervlak. Het gaat om

- vegetatiedaken (met voldoende opvang­

• Het waterschap eist watercompensatie voor het een waterberging van zestig millimeter per vier-

kante meter extra verhard of afgekoppeld opper-

vlak, als dit oppervlak groter is dan vijftienhonderd vierkante meter in of aan bebouwd gebied (dus ook bij uitbreidingen) en vierduizend vierkante

wordt niet als verhard oppervlak aangemerkt; capaciteit) worden niet aangemerkt als verhard oppervlak;

- tuinen op particuliere percelen worden voor 50% toegerekend aan verhard oppervlak.

meter in het buitengebied. Deze waterberging

Grondwaterbestendig bouwen

terrein.

bouwen, hanteert de gemeente de volgende uit-

wordt bij voorkeur gerealiseerd op openbaar

Aanvullend op deze eisen voor klimaatbestendig

terrein af. Bij deze werkzaamheden nemen we

• Wanneer regenwater vanaf dit afgekoppelde of

gangspunten om grondwateroverlast in stedelijk

• Particulieren verwerken hemelwater op eigen

wordt, geldt dat de hoeveelheid te lozen water

• De gemeente koppelt regenwater op openbaar aangrenzende particuliere terreinen mee.

terrein. Als dit binnen redelijke grenzen niet mogelijk is, biedt de gemeente publieke

voorzieningen voor het afvoeren van hemelwater aan als dat doelmatig kan.

• Bij nieuwbouw en renovaties wordt tien procent van het plangebied gereserveerd voor

waterberging. Bij bestaande bouw is dit een inspanningsverplichting.

Inhoudsopgave

verharde oppervlak op oppervlaktewater geloosd geen nadelig effect mag hebben op het ontvan-

gebied te voorkomen.

• Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de

omgang met grondwateroverlast op hun terrein.

gende watersysteem. Het waterschap stelt daarom

• Wij hebben als gemeente een inspanningsver-

hevige bui (T100) van een perceel mag afstromen

Hierbij volgen we de beslisboom ‘grondwater-

een grens aan de hoeveelheid water die bij een

richting het stedelijk oppervlaktewater. De landelijke afvoernorm bedraagt drie liter per seconde

per hectare in bebouwd gebied en anderhalve liter per seconde per hectare in landelijk gebied..

plichting bij structurele grondwateroverlast. maatregelen’ in bijlage 5.

• In bestaand bebouwd gebied bij gebouwen met kruipruimte, met een ontwateringsdiepte van

minder dan zeventig centimeter beneden de kruin

70

DEEL D - BIJLAGE WATER

van de weg, leggen we drainage aan bij rioolver-

Toewerken naar nationale en regionale richtlijnen

vanging of herinrichting van de openbare ruimte.

klimaatbestendig bouwen en inrichten

voor hoge grondwaterstanden, geldt een richtlijn

de richtlijnen voor klimaatbestendig bouwen en

• Voor nieuwbouw en renovaties die gevoelig zijn

In Soest werken we toe naar het toepassen van

voor de ontwateringsdiepte van zeventig centi-

inrichten zoals die zijn vastgelegd in landelijke

meter beneden maaiveld. Voor wegen geldt een

richtlijn voor de ontwateringsdiepte van negentig centimeter beneden maaiveld. Wanneer dit niet haalbaar is, geldt een voorkeursvolgorde voor: 1. kruipruimteloos bouwen 2. ophogen maaiveld

3. aanbrengen extra open water 4. grondverbetering 5. aanleg drainage

• Vloerpeilen leggen wij bij in- en uitbreidingen vijf centimeter hoger aan ten opzichte van de

huidige uitgangspunten. Hierbij spelen wij in op

klimaatverandering. Dit kan door dit vast te leggen in de regels van het Omgevingsplan en/of een

kaders en regionale afspraken. Hierin staan ook

prestatie-eisen voor hitte-, droogte- en overstro-

mingsbestendig inrichten. Voor ons zijn met name de Landelijke Maatlat Groene Klimaatadaptieve

Gebouwde Omgeving (link), de Afspraken Klimaatadaptief Bouwen Utrecht (link) als onderdeel van

het Convenant Toekomstbestendig Bouwen regio

Utrecht, en de Handreikingen over gevolgbeperking bij overstroming (link) leidend. Op de volgende pagina’s staan de samenvattende tabellen van

deze kaders. De komende periode onderzoeken wij de mogelijkheden om op doelmatige wijze toe te

werken naar deze landelijke en regionale richtlijnen.

projectbesluit. De daadwerkelijke aanleghoogte valt onder de verantwoordelijkheid van de eigenaar/ontwikkelaar.

Inhoudsopgave

71

DEEL D - BIJLAGE WATER

Inhoudsopgave

72

DEEL D - BIJLAGE WATER

Inhoudsopgave

73

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.8 Bijlage 8 – Schadebeelden wateroverlast Onder normale omstandigheden kunnen rioolbuizen van de gemengde riolering en hemelwaterriolering

regenwater opvangen, bergen en afvoeren. Bij erge neerslag is de capaciteit onvoldoende om al het water te verwerken. Dan kan er water op straat

blijven staan. Afhankelijk van de omvang, de diepte van plassen en de duur van ‘water-op-straat’, is er sprake van hinder, overlast of schade. Figuur 9a

brengt deze situaties in beeld en geeft aan welke

hinder, overlast en schade we bij verschillende buien acceptabel vinden.

Inhoudsopgave

74

DEEL D - BIJLAGE WATER

Bui Kans op voorkomen Acceptabele situatie

Normale bui

Hevige bui

Extreme bui

20 mm in 60 min

42 mm in 150 min

70 mm in 60 min

2024: 1x per 2 jaar

2024: 1x per 50 jaar

2024: 1x per 120 jaar

Situatie 2

Situatie 3

Situatie 4

2050: 1x per jaar

2050: 1x per 10 jaar

2050: 1x per 100 jaar

In bovenstaand schema staan onze ambities.

van de inrichting van de openbare en particuliere

ming tegen de gevolgen van wateroverlast wij

bijvoorbeeld heel snel naar beneden. En in Soest ligt

Het schema geeft aan naar welk niveau van bescherstreven, door bepaalde maatregelen in de openbare ruimte te nemen, en particulieren te stimuleren om hun percelen waterbestendig in te richten.

Toch kunnen wij overlastsituaties door water niet

altijd voorkomen. De gevolgen van een regenbui zijn niet alleen afhankelijk van de locatie en het karakter

van de bui, zoals de duur en de intensiteit, maar ook

Inhoudsopgave

ruimte. Van verhard oppervlak stroomt regenwater

ongeveer zestig procent van het verhard oppervlak op particulier terrein (BWKP). Er kan daarom altijd

sprake zijn van overmacht waarbij hinder, overlast of schade optreedt. Wij willen dit beperken en moni-

toren daarom overlastsituaties en onderzoeken welke maatregelen wij kunnen nemen tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten.

75

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.9 Bijlage 9 – Evaluatie Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan De afgelopen jaren hebben we veel werkzaamheden, onderzoeken en projecten met betrekking tot water

Thema

Status

Toelichting

Het stelsel is goed op orde. De staat van de voorzieningen wordt geïnspecteerd en mogelijke verbeteringen in het functioneren

worden uitgevoerd. Denk aan het opsporen van foutaansluitingen. Goed beheren

Er zijn diverse werkzaamheden uitgevoerd:

• Bijvoorbeeld op locaties waar de staat van de voorzieningen niet meer voldoende was.

uitgevoerd in Soest.

In 2022 is een tussenevaluatie van het Gemeentelijke

• Regionaal wordt een grondwatermodel opgezet. Dit grondwater-

Het GWRP 2018-2022 beschrijft hoe wij onze

Wij werken aan klimaatbestendigheid van de openbare ruimte en

model geeft inzicht in de werking van het grondwatersysteem.

Water- en Rioleringsplan 2018-2022 uitgevoerd. zorgtaken voor afvalwater, hemelwater en

ruimtelijke projecten.

grondwater uitvoeren. Ook het oppervlaktewater,

• We hebben de kwetsbare locaties voor wateroverlast en droogte

waar de gemeente voor zorgt, is in dit plan

in beeld

opgenomen. Het plan gaat in op de gevolgen

• In rioolvervangingsprojecten wordt de openbare ruimte

van en het omgaan met klimaatverandering, het verduurzamen van de afvalwaterketen en haar

omgeving en hoe wij inwoners en bedrijven hierin kunnen betrekken. In deze tussenevaluatie is een beoordeling van de bereikte effecten tot 2022

gemaakt. In deze evaluatie borduren we voort op de resultaten van de tussenevaluatie. Per thema geven we de status aan:

: wij hebben dit de afgelopen periode goed

Klimaatbestendigheid

afgekoppeld

• Bij het herinrichten van speelplekken en parken worden altijd de mogelijkheden voor het klimaatbestendig inrichten onderzocht en hebben wij kansen benut. Bijvoorbeeld door het aanleggen van wadi’s. Dit heeft ervoor gezorgd dat de openbare ruimte beetje bij beetje klimaatbestendiger wordt.

• Er liggen nog meer mogelijkheden om particulieren hier ook in mee te nemen.

ingevuld

: wij zijn ermee bezig, maar het kan nog beter : wij hebben er weinig aandacht voor gehad

Inhoudsopgave

76

DEEL D - BIJLAGE WATER

Er is meer aandacht nodig om de bewustwording over de water-

keten en het watersysteem bij inwoners te vergroten. Voorbeelden van thema’s waar meer bewustwording nodig is, zijn:

• De invloed van inwoners op de waterkwaliteit, bijvoorbeeld het

voeren van eenden en hondenpoep, hebben een negatief effect op de waterkwaliteit. Daarom willen we dit op veel plekken niet. Hier zijn inwoners zich vaak niet van bewust.

• Het afkoppelen en vergroenen van verhard gebied draagt bij aan Bewoners bewust

de klimaatbestendigheid. De subsidieregeling en actie Steen-

breek kunnen meer benut worden om op particulier terrein meer effect te bereiken.

• Goed gebruik van het riool. We willen dat het riool gebruikt

wordt waar het voor is bedoeld. Bepaalde stoffen horen hierin

niet thuis. Daarnaast is het op de plekken met een gescheiden rioolstelsel belangrijk dat men weet dat er geen vuilwater op

het hemelwaterriool geloosd mag worden. Bijvoorbeeld auto’s wassen op straat, waarna het vuile water in de kolk van het

hemelwaterstelsel wordt geloosd, heeft een negatief effect op de waterkwaliteit.

Er is weinig aandacht geweest voor beleefbaar water. Hoewel in een

groot deel van de gemeente Soest geen oppervlaktewater aanwezig Beleefbaar water

is, is het wel belangrijk om de doelen voor waterkwaliteit beter in beeld te krijgen. Met de Ecoscan hebben wij wel een eerste stap gezet om beter inzicht in de huidige situatie te krijgen.

Inhoudsopgave

77

DEEL D - BIJLAGE WATER Ontwikkelingen en lessen die we meenemen naar

De projecten die we uitvoeren dragen bij aan duurzaamheid.

de komende jaren

Naast de waterketen ook aandacht voor het watersysteem

Bijvoorbeeld het afkoppelen van regenwater van het gemengde Duurzame

afvalwaterketen

Naast de waterketen is ook het watersysteem

stelsel en het aanleggen van waterbergingen in groen, zodat het hemelwater lokaal kan worden opgevangen.

We hebben de afgelopen jaren ingezet op het verminderen van de

belangrijk. Er is in de afgelopen jaren steeds meer

foutaansluitingen op het gescheiden stelsel.

aandacht gekomen voor het natuurlijke water- en

bodemsysteem. Vanuit het Rijk is het beleidsvoornemen ‘water- en bodemsturend’ gepubliceerd.

Het Omgevingsprogramma Water heeft een bredere

Er zijn al regelingen waar inwoners aanspraak op

Soest en Soesterberg in beeld gebracht (SAWA, 2024).

waterketen is ook het watersysteem een belangrijk

of vergroenen. Het is goed om deze regelingen

gemeente zijn.

insteek dan zijn voorganger, het GWRP. Naast de

onderdeel van dit programma. Daarmee krijgt het thema beleefbaar water ook meer aandacht.

kunnen maken als ze bijvoorbeeld willen afkoppelen onder de aandacht te blijven brengen en er actief

Zo weten we waar de meest kwetsbare locaties in de

voor te zorgen dat inwoners en bedrijven hiervan

Rioleringsproblematiek Soesterberg

gemaakt.

het stelsel te verbeteren.

op de hoogte zijn, zodat er meer gebruik van wordt

Er loopt een onderzoek naar de mogelijkheden om

stendig Soest is niet alleen inzet vanuit de overheid

Klimaatbestendigheid

De afgelopen jaren zijn veel projecten doorgeschoven,

hebben wij een taak in het informeren, stimuleren

de gemeente Soest. In projecten in de openbare

Bewustwording en activeren van inwoners Bij het toewerken naar een duurzaam en klimaatbenodig, maar ook vanuit particulieren. Als gemeente

We werken al aan het klimaatbestendig maken van

en faciliteren van inwoners en ondernemers. Als het

ruimte hebben we aandacht voor het tegengaan

gaat om gewenst gedrag in de waterketen en het

watersysteem, kunnen wij meer inzetten op bewustwording. Hier moet dan wel capaciteit voor zijn.

Inhoudsopgave

van wateroverlast, hittestress en de gevolgen van

droogte. Op basis van de stresstesten uit 2018 en andere huidige bestanden, zijn de opgaven voor

terwijl er wel geld beschikbaar is om deze projecten

uit te voeren. De stapeling van deze projecten zorgt ervoor dat er veel werkzaamheden tegelijk weg-

gezet moeten worden om de achterstand in te halen. Dit vraagt om extra inzet van de organisatie.

78

DEEL D - BIJLAGE WATER

4.10 Bijlage 10 – Relevante bronnen Ambient en FLO Legal, 2022. Bouwsteen bruidsschat

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het

(link).

schappen (UvW), 2023. Landelijke Maatlat Groene

Omgevingswet, voor het thema water en riolering. ATKB, 2022. Ecoscan Soest 2022.

Broks-Messelaar Consultancy, 2017. Basiswaterketenplan deelgebied Soest.

Bureau 7Tien en Rekenkamer Soest, 2020. Evalu-

atie Klimaatadaptatiebeleid, Rekenkameronderzoek gemeente Soest. (link).

Deltares en RIVM, 2022. Nationale Grondwater

Reserves (NGR), Onderbouwing van noodzaak voor aanwijzing en mogelijke omvang. (link).

Gemeente Soest, 2023. Stap voor stap ver komen, Omgevingsvisie Soest en Soesterberg. (link).

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2024. Voorontwerp Nota Ruimte. (link).

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 2018. Structuurvisie Ondergrond. (link).

Ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks-

relaties, Infrastructuur en Waterstaat, en Landbouw,

Natuur en Voedselkwaliteit, in samenwerking met de

Inhoudsopgave

Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van WaterKlimaatadaptieve Gebouwde Omgeving (link).

Onderzoeksbureau Opiniepeilers, 2023. Hoe moet uw dorp eruit zien? Participatie inwoners over omgevingsprogramma’s.

Provincie Utrecht, 2020. Gebiedsdossier Soestduinen. (link).

Provincie Utrecht, 2022. Bodem- en Waterprogramma Provincie Utrecht 2022-2027. (link).

Provincie Utrecht, 2022. Convenant Toekomstbestendig Bouwen. (link).

Provincie Utrecht, 2023. Concept Utrechts

Programma Landelijk Gebied (UPLG). (link). Provincie Utrecht, 2023. Handreiking nieuwe woongebieden: Groen Groeit Mee met betekenis van voordeur tot landschap.

Provincie Utrecht, 2024. Handreiking grond- en

oppervlaktewaterbescherming van bronnen voor drinkwater bij ruimtelijke plannen en activiteiten. (link)

Provincie Utrecht, 2024. Leidraad afkoppelen en infiltreren afstromend hemelwater. (link)

Provincie Utrecht, 2024. Omgevingsverordening provincie Utrecht. (link).

Rijksoverheid, 2020. Nationale Omgevingsvisie. (link).

Rijksoverheid, 2022. Nationaal Water Programma 2022-2027. (link).

Rijksoverheid, 2024. Kennisagenda groenblauwe dooradering. (link).

Rijksoverheid, 2024. Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing. (link).

Rijksoverheid, 2024. Omgevingswet. (link). RIVM, 2023. Waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater tot 203, knelpunten en oplossingsrichtingen. (link).

SAWA, 2024. Klimaatadaptatie Soest: de opgavelocaties voor klimaatadaptatie in de gemeente Soest zijn in dit boekje weergegeven.

Sweco, 2023. Studie afvoercapaciteit drukriolering Amersfoortsestraat te Soesterberg.

79

DEEL D - BIJLAGE WATER Sweco, 2024. Studie afvalwaterstromen Soesterberg. Vewin, 2023. Staalkaart drinkwater in het Omgevingsplan. (link).

Waterschap Vallei en Veluwe, 2022. Blauw Omgevingsprogramma. (link).

Waterschap Vallei en Veluwe, 2024. Beleidsregels Waterschapsverordening waterschap Vallei en Veluwe. (link).

Waterschap Vallei en Veluwe, 2024. Blauwe Omge-

vingsvisie (BOVI) 2050, inclusief aanscherping. (link). Werkgroep gevolgbeperking overstroming van de werkregio’s Platform Vallei en Eem en Water en

Klimaat, 2024. Handreiking gevolgbeperking over-

stroming: hoe werkt dit in de praktijk – regio Utrecht. (link).

Inhoudsopgave

80