Notulen Oordeelsvormende Vergadering Voorjaarsnot 2024 Kadernota 2025

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025

NOTULEN Voorzitter: dhr. R.T. Metz Griffier: mevr. M.A.C. van Esterik 1. Opening: Voorjaarsnota 2024 VOORZITTER: Dames en heren, mag ik u vragen om uw plekken in te nemen en de beraadslagingen te staken? Dank u wel. Dan open ik deze bijeenkomst. Het is wat warmer vandaag, maar we hebben maar twee agendapunten. Dat is het goede nieuws, maar het is aan u om dat te doen. Het eerste deel van de bespreking gaat over de voorjaarsnota. Ik zou willen noteren wie daar het woord over wenst te voeren. Mevrouw Wegman, meneer Polfliet, meneer Stormbroek, mevrouw Welschen, meneer Groothuis, meneer De Ruijter. Dat is het vooralsnog. Dan geef ik eerste het woord aan mevrouw Wegman namens de fractie van GGS. 2. Fracties geven hun oordeel over de Voorjaarsnota MEVROUW WEGMAN (GGS): Dank u wel. U vraagt aan de raad of hij kan instemmen met de voorjaarsnota en de grote projecten. Graag delen we enige kritische kanttekeningen met daarbij wat vragen aan de wethouder. Beleid of risico. U informeert de raad over afwijkingen van zowel beleid, de prioriteiten van de raad als over financiën. In alle paragrafen A van hoofdstuk 2 geeft u heel duidelijk aan dat er geen afwijkingen zijn qua beleid. Er zijn wél actuele ontwikkelingen en risico's. Soms vinden wij die scheidslijn lastig. Als u bijvoorbeeld rapporteert over het uitlopen van de omgevingsprogramma's, gaat dat ook over de uitwerking van beleid.

Als dat vertraging heeft, loopt het beleid zelf ook vertraging op. Welke invulling geeft de wethouder aan de definities en hoe is hiermee omgegaan tijdens het opstellen van de rapportage? Dan de drie O's: onvoorzien, onvermijdelijk en onuitstelbaar. Voor zover wij weten, dienen alle afwijkingen aan die drie O's te voldoen. Anders gaat het om nieuw beleid. We zijn gewend om dat bij de tussentijdse rapportages nog eens kritisch te bekijken. U maait echter het gras voor onze voeten weg door zelf alvast aan te geven welke posten niet aan de drie O's voldoen. Dat zijn er elf, en bij de meeste gaat het om de O van onvoorzien, bijvoorbeeld de salarisstijging van BBS die had voorzien kunnen worden en de aanbesteding van het leerlingenvervoer dat is gebaseerd op bedragen uit 2017 en dat had vermeden kunnen worden. De vraag aan de wethouder is: wat is er gebeurd dat er zoveel posten zijn die u had kunnen voorzien of vermijden en hoe gaat u dat in de toekomst voorkomen? Dan nog een onderzoek naar beheervormen van de sportboulevard. Dat is vermijdbaar en uitstelbaar. Waarom kiest u ervoor om het toch op te nemen in deze rapportage? Waarom kan niet worden gewacht tot het onderzoek naar de toekomst van het zwembad van start gaat? De grote projecten: we zijn van mening dat ze goed lopen, maar we vinden wél dat De Oude Tempel en het woonwagencentrum de Meent een beetje stroperig gaan.

We zouden graag extra focus willen op deze twee projecten. Met deze kritische kanttekeningen vinden we de voorjaarsnota heel overzichtelijk en kunnen we er, als we een goed antwoord krijgen op de vragen, straks mee instemmen. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Wegman. U sprak namens de fractie van GGS. Meneer Polfliet, namens de fractie van de Partij van de Arbeid. DE HEER POLFLIET (PVDA): Dank u wel, voorzitter. In één periode van acht dagen behandelen we drie verschillende boekjaren. Vorige week hadden we de jaarstukken 2023, nu de begrotingswijziging voor 2024, hierna de kadernota voor 2025. Dat vereiste wat mentale boekhoudkundige gymnastiek. Mocht ik de mist ingaan, dan excuses alvast daarvoor. Het is zonde dat de aanbiedingsbrief van het college en de meicirculaire van het Rijk op dezelfde dag vallen en niet zijn meegenomen. Dat maakt het financiële beeld van deze voorjaarsnota direct enigszins onvolledig. Eerste vraag aan het college is: kan dat niet anders? Bijvoorbeeld iets naar voren of iets naar achter, zodat de meicirculaire kan worden meegenomen. De voorjaarsnota is een goed leesbaar, beknopt stuk. Dank daarvoor. U bent ook transparant over enkele fouten. De effecten van die fouten zijn positief en negatief en de bijbehorende bedragen zijn best pittig.

Achttien dubbel betaalde facturen, € 28.000 voordelig, niet goed opgenomen, vergroting van de formatie van publiekszaken, twee ton structureel nadelig en niet teruggevorderde btw ter waarde van maar 1

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 liefst een half miljoen voordelig. We zouden de nieuwe wethouder van Financiën graag willen meegeven om bovenop het voorkomen van dergelijke fouten te zitten. De opvang van Oekraïners zorgt in de jaarrekening 2023 voor een voordeel van 3,3 miljoen en daarmee was het de hofleverancier van het positieve saldo van 4,6 miljoen. U geeft aan dat er voor deze post nu nog geen uitspraken gedaan kunnen worden over dit jaar en dat dit volgt in de najaarsnota. Vorig jaar werd de najaarsnota in de raad vastgesteld in december. Stel nu dat er weer een vergelijkbaar voordeel zal zijn en dit pas in november/december bekend is, dan heeft de raad nog maar erg weinig sturingsmogelijkheden. Wellicht dat er nee gezegd wordt tegen investeringen of uitgaven uit budgettenoverwegingen, terwijl het budget er misschien is. Overigens werd in de najaarsnota 2023 niets vermeld over deze regeling, maar wellicht dat het op een andere manier wél gedaan is. Vraag aan het college: kunt u eerder dan de najaarsnota 2024 een raming geven van hoeveel de middelen zijn die u verwacht uit te geven voor dit jaar voor deze regeling? Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Polfliet, namens de fractie van de Partij van de Arbeid. Meneer Stormbroek, fractie POS. DE HEER STORMBROEK (POS): Dank u wel, voorzitter.

Ik vraag me oprecht af waarom ik niet mijn korte broek en mijn slippers heb aangehouden, want het is hier niet te harden, maar daar gaan we het niet over hebben. Ik vind het reuze meevallen met colbert en stropdas. Voorzitter, in de voorjaarsnota worden verschillende punten en afwijkingen belicht die ook wat ons betreft de aandacht verdienen. Ik wil er een paar uitlichten en op basis van de opleggen ook wat suggesties doen voor verbetering. Allereerst de aanzienlijke toename van aanvragen voor reisdocumenten. Dat heeft geleid tot de noodzaak voor twee extra fte's. De regels zijn in 2014 veranderd, waardoor de geldigheidsduur van reisdocumenten is verlengd. Dit roept - in ieder geval bij ons - de vraag op of dit als onvoorzien kan worden beschouwd. Het lijkt logisch dat je deze piek kunt zien aankomen. Eerst een suggestie om te onderzoeken in hoeverre deze processen in de komende vier jaar deels geautomatiseerd kunnen worden, bijvoorbeeld door gebruik te maken van kunstmatige intelligentie, AI. Dit kan mogelijk helpen om structurele personeelsuitbreiding te vermijden. Wij zijn in ieder geval benieuwd naar de reactie van het college hierop. Daarnaast zien wij dat de afrekening van de dienstverleningsovereenkomst van het RMN een positief resultaat opleverde, maar ook een structurele verhoging van de RMN-begroting, dat die aanzienlijke kosten meebrengt.

Hoewel dit kostenneutraal lijkt voor de gemeente, kan dit resulteren in een structurele verhoging van de afvalstofverheffing voor onze inwoners. Klopt deze aanname? Dit is niet de eerste keer dat het RMN met afwijkingen komt in onze voorjaarsnota of in onze najaarsnota. Het zou dan ook nuttig zijn om deze situatie beter in kaart te brengen voor de raad. Is er een strategie te ontwikkelen om de kosten van RMN eerder inzichtelijk te krijgen en voor ons ook beter te beheersen te krijgen? Wat betreft Wmo beschermd wonen is er een financieel voordeel behaald. Dat lijkt echter voor een deel te komen door AVG-regels, waardoor mensen met een licht verstandelijke beperking uit het zicht raken. We hopen dat het college stappen kan ondernemen om beter zicht te krijgen op deze kwetsbare groep en ervoor wil zorgen dat zij de nodige ondersteuning blijven ontvangen. Dan de begrotingswijziging voor BBS. Daar meldt u een incidenteel nadeel van 5,5 ton en een structureel nadeel van ruim 4 ton, voornamelijk door loonstijgingen als gevolg van cao-wijzigingen en extra taken vanuit het Rijk. De inschattingen voor deze wijzigingen waren niet opgenomen in de BBS-begroting van 2024. Dat is zorgelijk.

Kan het college er bij BBS op aandringen dat er in de toekomst beter wordt geanticipeerd op caowijzigingen en nieuwe taken vanuit het Rijk, aangezien deze kosten misschien niet volledig voorspelbaar zijn, maar wel enigszins? Een specifiek probleem dat de aandacht verdient is de rioleringsproblematiek in Soesterberg. We waarderen de inspanningen om dit aan te pakken, maar stellen voor dat het college duidelijker communiceert over de huidige status van deze problematiek en de genomen maatregelen. De zin - citaat - "Deze middelen worden ingezet voor het verder uitwerken van de rioleringsproblematiek in Soesterberg" kun je dubbelzinnig opvatten. Het zou wellicht beter zijn om te stellen: uitwerken van een oplossing voor de rioleringsproblematiek in Soesterberg, om misverstanden over de plannen van het college hieromtrent te vermijden. We zouden graag willen zien dat u - de raad - de samenleving beter voorziet in een tijdslijn van de uitvoering voor deze oplossingen. Verder geeft u aan te willen starten met de voorbereidingen voor de herinrichting van onder andere de Banningstraat, de Kamerlingh Onneslaan en de Oude Tempellaan, maar dat de uitvoering afhankelijk is van diverse ontwikkelingen. Wij stellen voor dat het college concretere informatie over de uitvoering en een tijdslijnschets voor de aanpak van deze wegen geeft.

Dit helpt ons, maar zeker ook de inwoners van Soesterberg om beter voorbereid te zijn op de geplande werkzaamheden. Ten slotte willen wij benadrukken dat het belangrijk is om regelmatig en transparant te communiceren over de gemeentefinanciën in z’n algemeenheid en de impact van de besluiten die wij nemen op onze inwoners. Niet alleen daarover, - ik ga toch weer even terug naar Soesterberg - maar ook over impactvolle gebiedsontwikkeling in Soesterberg zoals De Oude Tempel, Soesterberg-Noord en de mogelijke plaatsing van windturbines en dat u bij 2

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 actuele ontwikkelingen het dorp bij voorkeur ook per brief informeert. Dat waren de suggesties, voorzitter. Dank u. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Stormbroek. U sprak namens de fractie van POS. Mevrouw Welschen, fractie van D66. MEVROUW WELSCHEN (D66): Dank u wel, voorzitter. We hebben niet zozeer een vraag over wat we hebben gelezen. Dat is voor ons helder. Wat we hebben gelezen, is reeds genoemd. We hebben vooral een vraag over wat we niet hebben gelezen. Het gaat over de grote projecten. Dat zijn voornamelijk fysieke projecten, maar er is ook een heel groot project in het sociaal domein, namelijk de start van Met Maya. Er wordt niets gerapporteerd op het moment dat er geen afwijkingen zijn, omdat er geen impact is op de gemeentefinanciën. Klopt dat? Loopt het als een zonnetje of is er nog iets te melden over dat project, dat toch erg veel geld kost? Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Welschen, namens de fractie van D66. Meneer Groothuis, Soest2002. DE HEER GROOTHUIS (SOEST2002): Dank u, voorzitter. De getallen in de voorjaarsnota zijn voor de fractie van Soest2002 duidelijk. Zoals het er nu naar uitziet, zal het begrotingsjaar 2024 afgesloten worden met een tekort. Zo te zien is dit een voorbode van wat ons te wachten staat de komende jaren.

Er vallen ons als fractie een aantal zaken op aan de voorjaarsnota, bijvoorbeeld de extra fte's die nodig zijn voor de paspoortenuitgifte. Een maatregel van het Rijk leidt tot een nadeel dat oploopt tot 2 ton per jaar. Wat ons als fractie teleurstelt, is dat de fietsverbinding SoestAmersfoort in Soesterberg nog steeds niet gerealiseerd kan worden. Dit loopt nu al diverse jaren, maar de verbinding is nog steeds niet gemaakt. Met betrekking tot de wachtlijsten van de Wmo dachten we dat we die hadden ingelopen en nu blijkt dat deze weer oplopen. We moeten investeren in het verkleinen van de wachtlijsten om te voorkomen dat cliënten het slachtoffer daarvan worden. De verbonden partijen leveren altijd weer verrassingen op. Deze zijn soms positief, maar ook vaak negatief, zoals bij BBS. BBS verrast ons vaak op financieel gebied en wij roepen BBS op om in de toekomst haar begroting beter samen te stellen. Dan een andere financiële verrassing. Een onderzoek naar de verwerking van de btw leverde de gemeente een half miljoen op. Je zou bijna vragen: zijn er nog niet meer van dergelijke projecten. Dan zijn we gelijk uit de problemen, denk ik. Voorzitter, ondanks eerder genoemde aandachtspunten kunnen we ons vinden in de voorjaarsnota en stemmen we hiermee in. Dank u. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Groothuis, namens de fractie van Soest2002. Meneer De Ruijter, GroenLinks.

DE HEER DE RUIJTER (GL): Dank u wel, voorzitter. Over het algemeen kunnen we de voorstellen in de voorjaarsnota goed volgen. Op drie onderwerpen, al eerder genoemd vanavond, heeft GroenLinks nadere bestuurlijke duiding nodig om ook echt te kunnen instemmen. Het eerste betreft maatschappelijke ondersteuning bij beschermd wonen. Hier wordt een flink voordeel ingeboekt. We geven minder geld uit dan verwacht. Net als POS vragen wij ons af of dit voordeel betekent dat we een complete doelgroep van de Wmo uit beeld zien verdwijnen. Er staat immers dat door de AVG minder gegevens bekend zijn over de doelgroep met licht verstandelijke beperking. Het kan toch niet de bedoeling zijn, voorzitter, dat de ene wet de uitvoering van de andere belemmert. Hopelijk kan de wethouder garanderen dat dit niet het geval is en we nu geen geld wegsluizen dat bij mensen met een licht verstandelijke handicap had moeten terechtkomen, alleen maar omdat wij ze uit beeld hebben. Het tweede onderwerp is BBS, onze sociale dienst, ook al eerder genoemd. Hier vinden we een structureel nadeel en daarbovenop een incidenteel nadeel dat mogelijk volgend jaar terugkeert. Er staat: "Het is moeilijk in te schatten." Dit betekent toch bijna een miljoen per jaar extra voor BBS. Ik kan mij niet herinneren dat we hier ooit eerder een enkele afwijking van een miljoen via een voorjaarsnota hebben behandeld.

Hopelijk kan de wethouder ons geruststellen dat we hier grip op hebben. Met BBS hebben we dat gevoel niet altijd gehad. We zijn ook zeer benieuwd naar wat de raadsrapporteurs hierover gehoord hebben en of zij hier van tevoren ook nog een mening over hebben kunnen vormen. Daar hebben we ze toch voor. Het derde en laatste onderwerp is de piek in aanvragen van reisdocumenten. Ook GroenLinks vraagt zich af waarom dit onvoorzien zou zijn. We weten toch al tien jaar dat de geldigheidsduur van deze documenten verlengd is, maar wat ons nog meer zorgen baart, is het gerommel ten opzichte van de begroting en met de formatie van het webteam. Is dat een vierde O van onzorgvuldig? De omschrijving in de voorjaarsnota verdient wat ons betreft in ieder geval de O van onnavolgbaar. Kan het college hierin beterschap beloven? Dank, voorzitter.

3

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 VOORZITTER: Dank u wel, meneer De Ruijter. U sprak namens de fractie van GroenLinks. Zijn er nog anderen die het woord wensen? Als dat niet het geval is, doe ik even een korte schorsing, zodat het college zich kan voorbereiden op de beantwoording. 3. Reactie van de portefeuillehouder VOORZITTER: Dames en heren, zou ik u mogen vragen om weer op uw plek te gaan staan - zitten is ook goed - en de onderlinge beraadslagingen te staken? Dan geef ik als eerste het woord aan wethouder Financiën, mevrouw Sterenberg. WETHOUDER STERENBERG: Dank u wel. Ik begin bij GGS. Die had het over de lastige scheidslijnen met de definities voor de O's. Hoe zit dat met de definitie van onvoorzien? Dat is het lastige, want fouten voorzie je sowieso meestal niet, maar we sturen er zoveel mogelijk op en we gebruiken dit ook om weer onze begroting te actualiseren. We hopen dat we toch zo duidelijk mogelijk voor u kunnen verwoorden waarom het één de ene O is. Dan de vragen van de PvdA. Kan de meicirculaire niet anders? Met dezelfde verrassing zitten wij ook altijd. Dan denk je alles klaar te hebben en dan komt toch die meicirculaire ongeveer op de laatste dag van mei. Helaas hebben we het niet in de hand om dat systeem te veranderen. We kunnen namelijk de meicirculaire bijvoorbeeld verwerken in de kadernota. Dat vroeg u ook.

Dat zou betekenen dat we de kadernota niet meer vóór de zomer kunnen vaststellen, terwijl we in de zomer alweer alle voorbereidingen voor de begroting starten. Er is hoop, want er zitten ook positieve kanten aan. De gemeentefondsfinancieringen veranderen. Daardoor verwachten we dat er minder vaak verrassingen in zullen voorkomen. Door de nieuwe systematiek hebben we misschien ook minder afwijkingen. Ik begrijp dat het weer een hele stapel financiële documenten was voor u. Het voordeel van dat deze documenten tegelijk komen, is ook dat we meteen het verleden kunnen meenemen naar het heden en de toekomst. Zo probeer ik het voor u een beetje positief te praten dat u zoveel heeft moeten lezen. Dan D66, dat u MetMaya heeft gemist in het projectenoverzicht. Allereerst wil ik geen semantische discussie starten, maar MetMaya is geen project. Dat is een manier van inkopen, maar het punt is ook dat we pas gestart zijn. We hebben nog geen zicht op of er daadwerkelijk financiële afwijkingen en dergelijke zijn. Zodra we daar meer over weten, gaan we u ook informeren, want we begrijpen ook dat u sowieso geïnteresseerd bent in hoe het allemaal verloopt rondom MetMaya. Dan kregen we tot slot van GroenLinks ook nog het verzoek om beterschap, minder gerommel, minder foutjes. Dat nemen we mee. We zullen altijd ons best doen.

U kunt zich voorstellen dat we in de organisatie het liefst hebben dat we zomin mogelijk dingen moeten rechtzetten in deze nota. Dat zullen we blijven doen. Tot zover de vragen aan mij. VOORZITTER: Dank u wel, wethouder Sterenberg. Wethouder Scholten. WETHOUDER SCHOLTEN: Voorzitter, dank u wel. Twee vragen. Allereerst de vraag van GGS over de beheervorm van het mogelijke nieuwe zwembad, waarom dat nu al in gang gezet wordt en daarvoor de middelen aan u gevraagd worden. Dat heeft te maken met het feit dat er verschillende beheervormen mogelijk zijn - dat vergt onderzoek - en uiteindelijk ook welke beheervorm het beste zou passen bij een toekomstig zwembad, alhoewel daar natuurlijk de onderzoeken nog voor lopen. Wil je dat gelijk laten vallen met mogelijkerwijs het zwembad, - nieuw, vernieuwd - dan moet het zo zijn dat we dat nu opstarten, want we hebben daarvoor zeker een jaar onderzoektijd en implementatie nodig om tot de keuze te kunnen komen die het best past bij de situatie van dat moment. Dan vraagt de PvdA naar de Oekraïners. Best laat om in de najaarsnota te vertellen wat de financiële stand van zaken is. U wil graag eerder wat invloed kunnen uitoefenen op het moment dat daar middelen zouden resteren, hebben wij gehoord. Ik doe u de toezegging dat wij u na de vakantie vóór de begroting in ieder geval meenemen in de stand van zaken op dat moment.

In de voorjaarsnota staat aangegeven dat je niet een raming kunt maken, omdat je niet precies weet wat er op je afkomt, maar we kunnen wél laten zien wat de stand van zaken is op dat moment. Voorzitter, dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, wethouder Scholten. Wethouder Treep. WETHOUDER TREEP: Dank u wel. Twee vragen van POS. Meneer Stormbroek, u vroeg naar de RMN en u wilt graag inzicht in: zijn we in control? De RMN komt met enige regelmaat in deze raad, maar we zullen zorgen dat u up-to-date blijft, omdat we nog steeds bezig zijn met die basis op orde. U ziet dat je dan toch de loonindexatie weer later krijgt dan je verlangt. We proberen dat steeds beter en beter onder controle te krijgen, maar dat is nog niet. Als je kijkt naar de begroting van de RMN voor volgend jaar, zie je daar ook weer een kostenstijging in. Dat is heel erg lastig. We zitten daarbovenop, maar we zullen zorgen dat u als raad ook voldoende op de hoogte blijft. U vraagt ook naar de riolering in Soesterberg. Hoe staat het ermee? Ik zal zorgen dat u daar ook over 4

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 geïnformeerd wordt, want alles is gericht op het zo best mogelijke systeem. Het was eerst gericht op inzicht, maar dat hebben we. Er komt een programma water aan, waarin ook weer een en ander is opgenomen daarover. U vraagt ook naar: kunt u sowieso communiceren over werkzaamheden? Niet alleen riool, maar wellicht ook wegwerkzaamheden of andere werkzaamheden. Dat geldt Soest-breed dat we ons uiterste best doen om onze inwoners up-to-date te houden. VOORZITTER: Dank u wel, wethouder Treep. Ik zou graag het voorzitterschap even willen overgeven aan de heer Dijkhuizen, met het verzoek om me vervolgens even het woord te geven. PLV. VOORZITTER: Dat doe ik met genoegen, meneer de portefeuillehouder. Volgens mij is het voor de orde van de vergadering prima als u nu het woord neemt. BURGEMEESTER: Dank u voorzitter. Neem me niet kwalijk, wethouder Suna. Ik was even zo in de ban van het antwoord. U heeft daar allemaal iets over gezegd natuurlijk. Hadden wij niet kunnen voorzien dat er veel reisdocumenten waren? Het antwoord is ja. Hebben we de grote verrassing voor vanavond ook voorzien? Het antwoord is ook: ja. We hebben het alleen niet verwerkt in de begrotingen dat is nu even een oepsje. PLV. VOORZITTER: Hartelijk dank voor die beantwoording. Ik geef het voorzitterschap graag aan u terug.

VOORZITTER: Dat is mooi, want dan kan ik het woord daarna aan wethouder Suna geven. WETHOUDER SUNA: Voorzitter, dank je wel. Het is bijzonder om als laatste aan de beurt te komen. Het heeft ook wat. Er waren een aantal fracties die vragen over de BBS-kosten hebben gesteld. Voor de helderheid: BBS moet de begroting voor het jaar erop al vóór 1 juli gereed hebben, zodat we dat verwerken in onze begroting. Zoals u weet, heeft u de ontwerpbegroting 2025 nu ook al in bezit. Dat heeft daarmee te maken. Toen de cao-stijgingen vorig jaar aan de orde waren, was dat nog niet meegenomen in de begroting van 2024. Dat is de reden waarom deze kosten nu komen voor 2025. Volgend jaar is dat wél verwerkt in de ontwerpbegroting van 2025 van BBS. Dat weten onze raadsrapporteurs nu duidelijk, denk ik. Misschien kunnen wij ook verder informeren, maar zo zit het in elkaar. Dat is de grootste reden. We hebben ook bij de sociale teams een aantal mensen die zijn gekomen. Dat heeft ook een klein beetje een rol daarin gespeeld vanwege de kosten. Er was ook een vraag over beschermd wonen. Meneer Stormbroek, ik kan u gelukkig garanderen garanderen is een groot woord, maar bijna garanderen - dat de mensen niet uit beeld zijn. Dat heeft te maken - dat is een voordeel dat we hebben - met het feit dat de kosten worden gedragen door Amersfoort. De AVG zorgt ervoor dat bepaalde persoonsgegevens beschermd zijn.

Die factuur komt niet richting ons, waarschijnlijk volgend jaar ook niet. Daardoor hebben wij daar financieel voordeel van en niet omdat we mensen buiten beeld hebben. Overigens richting meneer De Ruijter: het is zo dat er wat afname te zien is vanwege ook deels Wlz, maar dat is niet de belangrijkste reden van dit incidentele voordeel. Dat waren de vragen richting mij, voorzitter. VOORZITTER: Dank u wel, wethouder Suna. Daarmee heeft het college van B en W als het goed is de meeste vragen voor u beantwoord, maar ik ga checken of u daar in de tweede termijn nog iets over heeft. Wie wenst het woord? U voelt zich uitgedacht als raadsrapporteur, maar dat maakt niet uit. Dat doen we gelijk in de tweede termijn. Dan kunt u gelijk kijken of u nog andere dingen wil doen. Meneer Stormbroek. Anderen nog? Als dat niet het geval is, geef ik het woord aan mevrouw Wegman. 4. Fracties reageren op elkaar over de Voorjaarsnota MEVROUW WEGMAN (RAADSRAPPORTEUR): Dank u wel, voor alle antwoorden ook. We begrijpen dat jullie aan de slag gaan met alle oepsjes en knelpunten en we kijken uit naar verbetering. Als raadsrapporteur wil ik graag nog antwoord geven op meneer De Ruijter. Wij zitten daarboven open we hebben daar ook heel veel vragen over gesteld. Dat van dat miljoen en het ontbreken van de cao-stijging in de begroting hadden we al eerder gezien.

Dat is een heel proces en dat heeft te maken met timing, maar gelukkig hebben we zeker vier keer per jaar overleg met de wethouder en letten we erg opdat de rapportages beleidsrijker en grondiger worden en dat ze zich niet zo makkelijk ervan afmaken. We volgen ook heel nauwlettend de bestuursopdracht die gaande is. Ik hoop dat dat voldoende is. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Wegman. Meneer Stormbroek, POS.

5

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 DE HEER STORMBROEK (POS): Dank u wel, voorzitter. Via de plaatsvervangend voorzitter een verhelderende vraag aan de voorzitter. Dank voor het oepsje, maar ik was vooral benieuwd waarom de twee fte's structureel zijn en of bijvoorbeeld in de jaren die komen - misschien in algemenere zin - kunstmatige intelligentie een rol zou kunnen spelen in dit soort kwesties om zaken eenvoudiger op te lossen zonder dat het personeelskosten kost. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Stormbroek. Anderen nog een tweede termijn? PLV. VOORZITTER: Als dat niet het geval is, geef ik u graag het woord op de beantwoording van meneer Stormbroek van POS. BURGEMEESTER: Vanaf 2014 zijn de reisdocumenten tien jaar geldig en is het heel voor de hand liggend dat in de opvolgende jaren diezelfde opeenvolging gaat volgen. Dat is de reden dat het structureel is, want dit is het eerste jaar, maar het tweede jaar, derde jaar, vierde jaar, vijfde jaar enzovoort natuurlijk ook. Pas daarna gaat het hooguit wat minder worden. Is AI een antwoord? Het antwoord is: nee. Bij reisdocumenten zullen we zelf fysiek moeten vaststellen of degene die zijn reisdocumenten komt inwisselen ook daadwerkelijk diegene is. Als je dat nu via AI gaat doen, geloof ik niet dat ik daar een voorstander van ben en u ook niet. PLV.

VOORZITTER: Dank voor de beantwoording. VOORZITTER: Als dat voldoende duidelijkheid geeft, zou ik moeten kunnen vaststellen dat we dit volgende week naar de besluitvorming kunnen brengen. Als dat het geval is, dan is dat de conclusie. Ik heb een onderonsje met de griffier, maar we hebben even een kort moment voor schorsing. Ik kan u aanbevelen om dat buiten deze zaal te doen. Volgt u mijn aanbeveling maar. 5. Opening: Kadernota 2025 VOORZITTER: Dames en heren van de raad, mag ik u verzoeken om op uw posities te gaan zitten en de beraadslagingen te staken? Dank u wel. We gaan nu over naar de kadernota 2025, het tweede agendapunt van deze avond. Hiervoor hebben wij van tevoren geloot. Ik lees de volgorde van spreken: ChristenUnie-SGP als eerste, dan POS, dan D66, de Partij van de Arbeid, BBS, GGS, GroenLinks, Soest2002, VVD en tot slot het CDA. Ik geef als eerste het woord aan de ChristenUnie-SGP. Mevrouw Walraven-van Dam. 6. Fracties geven hun oordeel over de Kadernota MEVROUW WALRAVEN (CU-SGP): Voorzitter, dank u wel. Voor ons ligt de kadernota 2025, een kadernota waarin we verder bouwen aan vertrouwen en verder bouwen aan de toekomst. Het is moeilijk te lezen dat we door allerlei vertragingen in de omgevingsprogramma's nu geen goede samenhang in besluit en kunnen overzien en maken.

Veel besluiten, ook in deze kadernota, kunnen we niet goed wegen in de totale samenhang, maar we moeten het ermee doen. In deze kadernota zijn er vijf maatschappelijke opgaven geformuleerd, waarvan de vijfde - de opgave vluchtelingen - als laatste is toegevoegd. Het is goed dat onze gemeente deze taak serieus neemt. Wél hebben we een vraag over de Woonopgave zoals die geformuleerd is in deze. U bent mogelijkheden aan het onderzoeken om asielplekken te combineren met een deel van de opgave: tijdelijke woningen voor starters, spoedzoekers en statushouders. Voor het ontwikkelen van concrete locaties voor tijdelijke huisvesting kan mogelijk budget nodig zijn. Onze vraag hierbij is: hoe stelt u zich voor om dit gecombineerd te ontwikkelen? Ook gezien de gesprekken die wij als gemeente met de inwoners hebben gehad, waarbij door hen is aangegeven dat een maximum van 50 asielzoekers de grens is. Heeft het college hiervoor al concrete plekken op het oog? De intensivering op het gebied van handhaving/ ondermijning juichen wij toe. Het is belangrijk dat er extra versterking komt voor het BOA-team. Wij gaan ervan uit dat dit ook gebruikt wordt om het nieuwe IVP uit te werken en met name ook het mensenhandelbeleid. Bij het programma Wonen over de ontwikkelstrategie Soesterberg-Noord hebben we de volgende vraag.

We kregen eerder al 1,5 miljoen van het Rijk, zoals we afgelopen week ook konden lezen in het weekbericht. Hier wordt gesproken over een dotatie uit de algemene reserve van 2 miljoen. Wordt dit met elkaar verrekend? Hebben we maar 0,5 miljoen nodig uit de algemene reserve of gaat het nog steeds om 2 miljoen? Bij de huisvesting maatschappelijke voorzieningen wordt gesproken over het concept huis van de samenleving. Kan het college hier concreet iets meer over vertellen hoe dit concept meegenomen gaat worden? Dan komen we bij het programma sociaal domein. Als gemeente gaan we aan de slag met de gezonde leefstijl en dat juichen wij toe. Denk hierbij ook aan de ouders als het gaat om het naleven van de 18+-grens van alcohol. Daar hebben we hen ook heel hard bij nodig. Richt daar ook activiteiten op. We kunnen ons ook vinden in de uitbreiding voor het 6

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 jeugdteam en voor het jongerenwerk. Het is belangrijk dat dit werk verder uitgewerkt wordt en goed dat dit budget ook structureel gemaakt wordt. U zult begrijpen dat wij enthousiast zijn over meer preventie en samenwerken in de sociale basis. We lezen ook dat u in 2025 ervoor wil zorgen dat kinderen en jongeren niet uitvallen op school. Hiervoor vraagt u een structureel budget. Hier zijn we enthousiast over, maar we vragen ons wél af wat de plannen hiervoor zijn. De uitval is best groot en u stelt dat er in 2025 geen uitval meer zal zijn. Hoe gaat u dat bewerkstelligen? Is dit uitgangspunt realistisch? U schrijft ook dat u in 2025 uitvoering wil geven aan de ketenaanpak voor valpreventie. Dit is een goed initiatief, maar het is evenzo belangrijk om ook onze ouderen aan het bewegen te krijgen en te houden. Een mooi initiatief zagen wij deze week bij de excursie van het VNG-congres in de Edelstenenbuurt in Alphen aan den Rijn, namelijk de aanleg van de KWIEKroute. KWIEK maakt gebruik van het straatmeubilair in de buurt. Je volgt de stoeptegels op de route en daarin train je balans, kracht en uithoudingsvermogen. Er zijn inmiddels al 80 gerealiseerde KWIEK-beweegroutes in diverse gemeentes. Wat ons betreft is dit een mooi voorbeeld om binnen onze gemeente op te nemen.

Bent u dat met ons eens? Het is goed om te lezen dat er een continuering zal zijn voor de activiteiten in Smitsveen en dat de aanpak succesvol is. Onze fractie is wél benieuwd wanneer de evaluatie gaat plaatsvinden en dat we naar aanleiding daarvan de definitieve keuzes kunnen maken hoe we hiermee doorgaan. U vraagt nu al om een structurele uitgave zonder dat er een evaluatie heeft plaatsgevonden. Kan het college dit nader uitleggen? Dan als laatste het hoofdstuk over de ombuigingsscenario's. Wat ons betreft zijn de leidende principes leidend en kan wat ons betreft principe G eruit. Je maakt leidende principes niet om als laatste dan nog toe te voegen dat je er ook kan van afwijken. Dat vinden wij als fractie vreemd en dat komt de betrouwbaarheid niet ten goede. Aanvullende dekkingsopties zijn wat onze fractie betreft het verhogen van de OZB - een goede optie - en na 2026 ook het verhogen van de toeristenbelasting. Verlagen van het voorzieningenniveau is voor ons ook nog afhankelijk van wat het voorstel voor ons zwembad gaat worden en daar is nu nog niets over bekend. Voorstellen hiervoor zijn wat ons betreft in dit stadium nog te prematuur. U vraagt aan ons om ruimte bij het formuleren van voorstellen tot tekortreductie om zo nodig af te wijken van het coalitieakkoord.

Dat is wat ons betreft prima, als u zich maar aan de andere leidende principes zoals die geformuleerd zijn, blijft houden. Voorzitter, ik wil vanavond namens de fractie van de ChristenUnie-SGP eindigen met een Franciscaans gebed. Moge God ons zegenen met ongemak bij gemakkelijke antwoorden, halve waarheden en oppervlakkige verhoudingen, zodat we diep vanuit ons hart mogen leven. Moge God ons zegenen met woede bij onrechtvaardigheid, onderdrukking en uitbuiting van Gods schepselen, zodat we mogen werken aan rechtvaardigheid, vrijheid en vrede. Moge God ons zegenen met tranen om te vergieten voor hen die lijden aan pijn, verwerping, honger en oorlog, zodat we onze handen kunnen uitstrekken om hen te troosten en om hun pijn in vreugde te veranderen. En moge God ons zegenen met genoeg dwaasheid om te geloven dat we een verschil kunnen maken in de wereld, in Soest, zodat we kunnen doen waarvan anderen zeggen dat het niet gedaan kan worden. Dank u wel, voorzitter. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Walraven-van Dam, namens de fractie van de ChristenUnieSGP. Meneer Stormbroek, fractie POS. DE HEER STORMBROEK (POS): Voorzitter, dank u wel. Eindelijk kunnen we weer genieten van het Nederlandse elftal. Oranje verbindt alle Nederlanders, of we nu winnen of verliezen. Vorige week geschreven, denk ik. Winnen of verliezen. Ik heb het expres eraan toegevoegd.

Ik voel zelf in ieder geval de samenhorigheid terwijl we te maken hebben met oorlog in Oekraïne, de strijd in Gaza die erbij is gekomen, gestegen prijzen, de wooncrisis, de klimaatcrisis en de vertrouwenscrisis tussen burger en overheid. Hoewel corona achter ons ligt, blijven we ons zorgen maken over eenzaamheid onder jongeren en zetten wij ons ook als POS daar graag voor in. Wij zijn dan ook blij met de investeringen die u wilt doen in jeugd en jongeren. POS pleit ook voor een verantwoord financieel beleid zonder onnodige pogingen van de OZB. Onze inwoners hoeven niet extra op te draaien voor de kortingen vanuit het Rijk. Haagse lasten mogen niet op Soesterse schouders rusten. Een keuze om de OZB te verhogen om extra geld te innen is geen keuze. Het mogelijk moeten afstoten van voorzieningen als het zwembad is geen keuze. Wat POS betreft, wordt er niet getornd aan de OZB en het voorzieningenniveau. In lijn met het VNG-advies onderschrijft POS de noodzaak om wettelijke taken terug te geven aan het Rijk als deze onvoldoende worden gefinancierd. Taakstellingen zijn een mogelijkheid, zodat we keuzes vooruitschuiven tot er meer duidelijkheid is over de keuzes van het nieuwe kabinet. Onze kaders, onze centjes, onze wensen, onze mensen. POS heeft het vaker geroepen.

Wij willen dat de huizen die we gaan bouwen in eerste instantie voor Soesters en Soesterbergers zijn en dat ze betaalbaar zijn. Daar hoort ook een goede rioolzuivering in Soesterberg bij, - Ik heb het al eerder genoemd - maar waar? POS kan zich vinden in de beleidsintensiveringen wonen die het college voorstelt. Een van de kernwaarden van POS is actieve burgerparticipatie. We pleiten ervoor dat de gemeente burgers vroegtijdig betrekt bij beleidsontwikkelingen en planvorming en dat burgerinitiatieven en vrijwilligersinitiatieven ruim 7

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 baan krijgen. We juichen toe dat het college voorstelt om het evenementenbeleid te vernieuwen. Het is belangrijk dat de gemeente evenementen en initiatieven vanuit de samenleving faciliteert. In het verleden zijn er te veel obstakels geweest rond evenementen zoals Halloween en Koningsnacht in Soesterberg en zelfs bij kleine initiatieven als een buurtbarbecue. POS gelooft in de kracht van de samenleving en steunt initiatieven zoals Samen voor Soest, Happy Kids Happy People en de Weggeefbasis. Maatschappelijk vastgoed verspreid over de hele gemeente Soest - denk aan het Odeongebouw -moet dan ook zoveel mogelijk behouden blijven voor dit soort initiatieven. Haast is dan ook geboden bij de evaluatie rond het maatschappelijk vastgoed. Wij zijn geen voorstander van het huis van de samenleving hier aan de Dalweg. Daarop aansluitend heeft POS altijd gepleit voor een dorpshuis in Soesterberg, maar we hebben twijfels bij de huidige voorziening aan het Den Berghplein en roepen het college op om de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten te houden. Voor POS is ook de veiligheid van onze buurten van groot belang. Wij ondersteunen de extra budgetten voor handhaving en veiligheid en specifiek het tegengaan van ondermijning. Veiligheid gaat niet alleen over criminaliteit.

We vragen ook nadrukkelijk om maatregelen zoals een veilige oversteek bij de Banninghal aan de Banningstraat en veilige stoepen. Dit zijn overigens punten die zijn voortgekomen uit kerstwensen - het is al een tijdje voorbij kerst - die mensen met ons hebben gedeeld. Een andere wens is dat het college zich andermaal hardmaakt bij de provincie voor een directe busverbinding tussen Soesterberg en station Den Dolder en het Nationaal Militair Museum. Een veilige laad- en losplek aan de Rademakerstraat voor de nieuwe supermarkt en dat u de verkeersveiligheid in de hele Rademakerstraat kritisch beoordeelt. Zoals u ook bekend, is POS tegen de bouw van windturbines vlak bij Soesterberg. Wij steunen duurzame energieoplossingen zoals zonnevelden en andere milieuvriendelijke oplossingen. Het beschermen en versterken van onze natuur, ook tegen brand, staat op een gespannen voet met het plaatsen van windturbines bij de Leusderheide en de Vlasakkers. We zijn dan ook kritisch ten aanzien van het forse bedrag dat geïnvesteerd moet worden in een energietransitie die zwaar drukt op Soesterberg en haar omgeving. Ik noem het toch nog een keer: het ontwikkelen van landgoed Oude Tempel voor woningbouw is een historische fout. POS is voorstander van meer bomen in de openbare ruimte en heeft eerder een motie daartoe ingediend. Ze horen wat POS betreft bij het groene en dorpse karakter.

Helaas zien we in de kadernota behalve het vervangen van dode bomen geen concrete plannen om dit uit te breiden. We roepen het college op om daadwerkelijk werk te maken van het vergroenen van onze leefomgeving. Dit is goed voor natuur en klimaat en voor de gezondheid van mensen. Sport ook. Wat ons betreft, hoeft het zwembad niet te verdwijnen, maar sturen we aan op renoveren en kunnen de Springbokken rondspringen in de nieuwe sporthal bij het Griftland. We zouden graag een voorstel hiertoe terugzien in de begroting en hopen dat u dit toezegt. Dat maakt ook de behandeling van het voorstel over het Griftland volgende week een stukje makkelijker. Ik heb het al gezegd: POS maakt zich sterk voor jeugd en jongeren. We hebben dan ook een motie ingediend - al langer geleden -om jongeren positief te benaderen en te ondersteunen. Wij zetten ons dan ook in voor de ontwikkeling van het Odeongebouw voor jongeren. Daarnaast steunen we maatregelen die ervoor zorgen dat mensen kunnen meedoen in onze samenleving, met voldoende ondersteuning voor ouderen. De nadruk kan bij de uitvoering van de visie sociaal domein wat ons betreft liggen op bestaanszekerheid, mentale weerbaarheid en kansengelijkheid.

We hebben -en dat is ook eerder aangehaald door ChristenUnie-SGP - wat twijfels over de wijkaanpak Smitsveen om die structureel te maken, maar dat heeft er met name mee te maken omdat we nog geen evaluatie hebben gezien voor deze bespreking. Voorzitter, hopelijk kunt u iets met de richting die wij meegeven, al vinden we het ingewikkeld om richting te geven op een kruispunt waar alle wegwijzers naar Den Haag wijzen. Wij voelen ons in ieder geval niet geroepen om met een Haags mes in ons eigen vlees te snijden. Dank u wel, voorzitter. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Stormbroek. U sprak namens de fractie van POS. Dan ga ik nu naar de fractie van D66, bij monde van mevrouw Welschen. MEVROUW WELSCHEN (D66): Dank u wel. In deze kadernota roept het college de raad op om bestuurlijke keuzes te maken, want de hand moet op de knip. Daarmee gooit het college het stuur in ene om en duwt het in de handen van de raad. Een wat abrupte 180 graden als u het ons vraagt, maar D66 neemt de handschoen graag op. Dat doen we allereerst door aan te sluiten bij een van onze kernwaarden: wij zijn positief constructief - u hoort het niet voor het eerst - en dus draaien we de boodschap uit de kadernota graag om. Niet waar wil je in snijden, maar waar wil je in investeren? Een positieve keuze eerst. Dan verschuift vanzelf het een en ander naar de onderkant van de lijst.

Daarvoor dienen immers ook de visies die we hierzo enthousiast hebben aangenomen en goedgekeurd. Die geven richting en sluiten ook uit. Dus bij herhaling: durf te kiezen! Maar ook positieve keuzes hebben inhoud nodig om iets ergens op te baseren. De ombuigingsscenario's zijn een-op-een overgenomen van de Taskforce zonder verdere Soester duiding. De doelen voor het sociaal domein blijven steken op meer en minder uitspraken en informatie over de huidige stand van zaken ontbreekt. Tevens vraagt het college toestemming om 8

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 te mogen afwijken van het coalitieakkoord en de raad moet aangeven waar dat mag. Kortom, u vraagt aan ons om van uw sleetse wijde zak in vage kleuren in een handomdraai een strak gesneden koket Chanel pakje op maat te maken. Wellicht wat veel gevraagd en meer duiding is nodig voor een beredeneerde keuze. Voor wat meer richting en om een motie-overload te voorkomen, de volgende vraag aan de fractievoorzitters van de coalitiepartijen en een open uitnodiging aan de andere partijen: wat zijn uw principiële ideologische en visiegedreven keuzes uit uw akkoord waarop u niet wilt onderhandelen? Wat is voor uw fractie zo belangrijk dat alles daarop moet worden ingezet? We horen het in ieder geval graag van de heer Lobbes, de heer Witlox, de heer Paauw en de heer Groothuis. D66 geeft ook graag zelf wat meer politieke richting. We richten ons op vroegtijdig en laagdrempelig investeren om latere hoge kosten te kunnen voorkomen. Zie ook de visie sociaal domein, want we willen schooluitval voorkomen en dat begint aan de basis, bijvoorbeeld door strakker te sturen en te controleren op de kwaliteit van de uitvoering en invulling van voor-en vroegschoolse educatie. Eerder dit jaar bespraken wij het onderwijsachterstandenbeleid.

Daaruit kwam de conclusie dat er nog wat verbeterpunten waren, zoals een goede overdracht met de basisschool, die veelal niet gebeurt, zodat kinderen, als het wél gebeurt, zoveel mogelijk in een ononderbroken lijn kunnen doorleren. Ook kent Soest nog altijd geen uniform inschrijfbeleid voor basisscholen dat klopt volgens de wet. De wethouder - voormalig wethouder - gaf eind 2023 aan dat binnen enkele weken een website zou zijn ontwikkeld, maar die vinden we nog altijd niet terug en we zien dat scholen kinderen al plaatsen toebedelen voordat ze 3 zijn. Nu is er geen kansrijke verdeling van kinderen over de scholen mogelijk en voor scholen zonder wachtlijst zijn de financiën onvoorspelbaar. Dat zorgt voor ongelijkheid op langere termijn. We zien dit ook niet concreet terug in onze kadernota. Vandaar onze vraag: wat is de status van de uniforme inschrijfprocedure en wat is de actie die nog doorloopt in 2024? Op meerdere plekken wordt extra formatie gevraagd. U heeft in de beeldvormende vergadering aangegeven dat dit andere ambities behelst dan voor de nog niet benutte fte's uit de begroting van 2024.

Begrijpelijk, maar is er ruimte voor nieuwe ambities nu de seinen volgens u op rood staan? Een vraag aan het college dan ook: welke ambities kunnen worden gepauzeerd en om hoeveel fte zou dat gaan? Bij de behandeling van de kadernota hebben wij onderbouwd waarom wij menen dat er lucht in de begroting zit. Tussen de ingeschatte risico's van 7,4 miljoen en de gerealiseerde risico's van 1,5 miljoen in 2023 zit 6 miljoen ongebruikt budget. Met een strakkere risicoanalyse is het gat te verkleinen en minder ombuigen mogelijk. Is de wethouder voornemens om opnieuw te kijken naar die analyse en de raad te informeren over de daarmee mogelijk vrijgespeelde gelden? Want naast onderwijs zouden we graag zien dat er voldoende geld beschikbaar blijft voor de inhaalslag ten aanzien van de warmtetransitie. Er wordt in de stukken steeds gesproken over een versnelling, maar die is niet eens op gang gekomen. Vandaar dat wij het een inhaalslag noemen. Ook hier is een tekort aan middelen en mensen. De vraag is: hoe denkt u die inhaalslag te gaan maken en klopt de zorg vanuit de organisaties in Soest die bezig zijn met deze transitie dat de gemeente volgens hen een rem zet op een aantal projecten vanwege het capaciteitstekort en wat betekent dat voor alle ambities die na de zomer met ons gedeeld gaan worden? Kortom, we zijn op zoek naar de positieve keuze die we kunnen maken.

Graag horen wij van de overige partijen wat hun positieve keuzes zijn en van de coalitiepartijen horen wij heel graag waarvoor zij staan en wat zij bereid zijn te offeren ten behoeve van een sluitende begroting. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Welschen van D66. De fractievoorzitters van de coalitie mogen er ook gelijk op reageren voordat de Partij van de Arbeid haar hele bijdrage uitspreekt. Ik weet niet of ze dat willen. Geen behoefte aan? U doet dat in uw bijdrage? Dan bent u gelijk aan de beurt. Meneer Witlox, fractie van de Partij van de Arbeid. DE HEER WITLOX (PVDA): Dank u wel, voorzitter. Ik dacht dat we beschouwingen zouden houden en dan daarna pas gaan reageren. Als die gelegenheid er dan nog is, maak ik daar graag gebruik van. Geachte collega's, college, toehoorders, kijkers, we bespreken vanavond de kadernota 2025 en dat is een jaar voordat we de kadernota van het ravijnjaar 2026 en volgende jaren moeten maken. Wat doe je dan? Wat is verstandig? In volle vaart op het ravijnjaar afstormen? Of zoveel mogelijk reserves inzetten om vaart te minderen? Of zoveel afremmen dat ons gemeentevehikel vast komt te lopen en onze inzittenden ernstige schade ondervinden? Een troost: we zijn niet het enige voertuig in deze onzekere tijden. Ik kom aan het eind van mijn betoog nog even op dat ravijnjaar terug.

We worden nu als gemeenteraad gevraagd om ons oordeel te geven over de uitgangspunten bij de tekortreductie, een ander woord voor ravijn. Allereerst de financiële uitgangspunten. Daarbij komen er nog nadere richtlijnen en adviezen van de VNG en hopelijk verzachtende maatregelen vanuit het nieuwe regeerakkoord. De fractie van de Partij van de Arbeid kan zich vinden in die financiële uitgangspunten, waarbij het benutten van onze grote algemene reserve een hele belangrijke rol speelt. Dan de beleidsinhoudelijke uitgangspunten. Uiteraard is het coalitieakkoord leidend, met voor ons de belangrijkste prioriteit voor wonen en sociaal domein, want daarmee stellen we onze inwoners op de eerste plaats. En zoals het college voorstelt: we 9

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 ontzien daarbij de meest kwetsbare inwoners. Helaas kunnen we ombuigingen - lees: bezuinigingen - op taken die we van het Rijk moeten uitvoeren - de zogenaamde medebewindstaken - niet op voorhand uitsluiten. Definitieve keuzes daarbij kunnen we nog niet maken, want we moeten eerst een overzicht hebben van de financiële consequenties van alle voornemens uit het coalitieakkoord en er volgen natuurlijk nog advies van de VNG en die uitkomsten van het regeerakkoord. Als we de kadernota nader beschouwen, vinden we dat bij het fysieke domein de formatie die nodig is bij onze bouwplannen een absolute vereiste is. De basis is daarbij nog lang niet op orde. Bij de versnelling van de energietransitie vanaf 2026 is er ruim 2 miljoen euro nodig om de tekorten te dekken. Wij vragen ons af of we die versnelling - die volgens wat een voorgangster gemeld heeft nog niet eens begonnen was - dan wel moeten inzetten. Bij de sociale leefomgeving zijn we blij met de voorstellen van het college voor de jongerenwerkers. We vragen wél aan het college of die jongerenwerkers niet van 09:00 tot 17:00, maar vooral ’s avonds en in het weekend - als de overlast het grootst is -ingezet kunnen worden. Ook zijn we blij met de continuering van goedlopende projecten in Smitsveen, zoals de huiskamer, buurtkeuken en opvoedondersteuning.

De wijkaanpak laat zien dat investeren loont, zoals het college constateert, maar -en dat is al de derde keer deze avond - wanneer kunnen we het evaluatierapport bespreken wat onze inzet bij bijvoorbeeld de laaggeletterdheid en veiligheid heeft opgeleverd? In de nota wordt voorts vermeld dat dienstverlening een belangrijk speerpunt blijft. Dat werd duidelijk bij de behandeling van de jaarstukken en het rekenkamerrapport. Dan zou je toch verwachten dat daar voorstellen over in de kadernota staan, maar niets daarover. Is het dan geen speerpunt meer? Tja, en dan staat het daar op bladzijde 31: toekomstonderzoek zwembad. Renovatie: 10 miljoen. Nieuwbouw: tussen de 15 en 24 miljoen. Dan zou de tekortreductie zomaar kunnen botsen met de voor onze inwoners zo belangrijke voorzieningen. Verderop staat nog de herijking van het Integraal Huisvestingsplan, oftewel het geld voor renovatie en nieuwbouw van onze scholen. Er is daar zo'n 75 miljoen mee gemoeid. Overigens, kan het college eens goed kijken naar de spreiding van basisscholen? 6 in Overhees, 0 in de Boerenstreek. Wij als Partij van de Arbeid willen dat het college nogmaals kijkt of de 2de Van der Huchtschool niet naar de Boerenstreek of de rand van die wijk kan. Omwonenden van de 2de Van der Huchtschool hebben aangegeven dat de school op de huidige doodlopende straat echt niet past.

We komen daar bij het IHP op terug en we willen - we moeten - die kans niet laten lopen. Investeren doe je bijvoorbeeld ook in verkeersveiligheid en noodzakelijke voorzieningen als een rotonde hier bij de Albert Cuyplaan en de Dalweg. De Dalweg met helaas deze week weer een ernstig ongeval. We willen daarom zo snel mogelijk het mobiliteitsprogramma geagendeerd zien, zodat we een beeld hebben van de plannen van het college. Daarna komen we erbij de begroting op terug. Ook investeren in de clustering van maatschappelijke voorzieningen, zoals bibliotheek, theater, gemeentehuis, in een echt huis van en voor Soesters, is voor ons prioriteit. Dat voor zover de beleidsintensiveringen. Dan komt er een voorzichtige paragraaf over aanvullende dekkingsopties. De keuzes die ons worden voorgeschoteld zijn: verhogen belasting eigen inkomsten en/of verlaging voorzieningenniveau en/of opleggen taakstellingen. Dat laatste - we kennen het - is de bekende kaasschaafmethode. Het moge duidelijk zijn dat wij geen voorstander zijn van die kaasschaafmethode. Dat raakt onze inwoners en datzelfde geldt voor bezuinigingen op noodzakelijke voorzieningen. Met betrekking tot belastingen en verhoging van eigen inkomsten, vragen we het college om eerst eens goed te kijken naar al die belastingen en leges en de verhouding daarvan van onze gemeente ten opzichte van de ons omliggende gemeenten.

Tot slot is het ravijnjaar geen natuurverschijnsel. Het is een bewuste keuze van bepaalde partijen In Den Haag. Ik roep die partijen op om bij hun volksvertegenwoordigers daar te bepleiten een brug te slaan over het ravijnjaar heen. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Witlox. U sprak namens de fractie van de Partij van de Arbeid. Ik geef het woord aan de heer Baks en hij spreekt namens Burgerbelangen. DE HEER BAKS (BURGERBELANGEN): Dank u wel, voorzitter. Collega's, wethouders, toehoorders hier en thuis, bij het lezen van de kadernota bekroop me het gevoel dat ik meestal pas eind oktober, begin november krijg. Na het verschijnen van de eerste reclamefolders stel ik mijn kleinzoon van 6 voorzichtig de vraag: wat vraag jij aan Sinterklaas? Dan komt het. Vanuit de folders wijst hij zijn verlangens aan. Ik schrijf netjes het briefje aan Sinterklaas en zeg erbij dat de sint heel veel kinderen een cadeautje wil geven, maar dat hij ook niet alles kan kopen. Dat begrijpt hij ook. Ik zeg dan: als je te veel vraagt, kan de sint je ook overslaan. Dat is moeilijk te verteren en roept minstens evenveel vragen aan opa op als het verlanglijstje lang is. De basis op orde, maar hoe ziet die basis er dan uit en hebben we allemaal, zoals we hier zitten, hetzelfde plaatje voor ogen? Als ik aan het eind van de nota begin, stelt uw college ons een viertal vragen.

Alle vier de vragen kan Burgerbelangen positief beantwoorden, met de kanttekening dat ik bij vraag 4 afwijken van het coalitieakkoord, wat wij en mevrouw Welschen ook getekend hebben veronderstel dat we als raad de motivatie van het college horen en daarover met elkaar in debat kunnen gaan. Dat gezegd hebbend, wil ik kort nog even stilstaan bij een aantal onderdelen uit de 10

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 kadernota, me realiserend dat ik niet compleet zal zijn. Allereerst uitbreiding van het aantal fte's. Tussen de regels door worden er nogal wat fte's extra gevraagd. Als ik goed heb geteld, zijn het er vijftien. Gelet op het jaar 2026 is de vraag: is het dan financieel verantwoord om in 2025 al zo'n grote uitbreiding te realiseren die zijn doorwerking heeft in het meerjarenprogramma. Het sociaal domein. Veel taken zijn door het Rijk op het bord van de gemeenten gedeponeerd, zonder daarbij de benodigde financiën voor die taken mee te geven. In onze optiek hoort dat probleem in eerste instantie op het bord van het Rijk teruggelegd te worden. Wat we doen, doen we goed of niet. We willen toch niet schipperen met onze eigen kwaliteit? Liever niet dan slecht. Het derde puntje dat ik zag, was het huis van de samenleving. De noodzaak hiervan is tot op heden voor ons niet aangetoond. Van ons krijgt u hiervoor vooralsnog niet de steun. Dan de OZB. Om uw plannen uit deze nota te realiseren, geeft u als mogelijkheid aan de belastingen -waaronder de OZB - te verhogen. Vooralsnog is dit voor ons niet een acceptabele oplossing. Ik verwijs graag naar mijn opmerkingen bij het sociaal domein.

Schrappen in het verlanglijstje van je kind of kleinkind doe je niet zomaar, maar niet alles kan, ook al is de vraag nog zo gerechtvaardigd. Wij wachten op de begroting voor 2025 en de meerjarenraming. Dat wachten doen we met meer dan gewone belangstelling en we wensen u als college wijsheid toe bij het maken van die keuzes. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Baks. U sprak namens Burgerbelangen. De fractie van GGS bij monde van de heer Paauw. DE HEER PAAUW (GGS): Voorzitter, college, collega's, inwoners van ons mooie dorp, de gemeente heeft talloze taken en is de spin in het web van alles wat te maken heeft met de leefomgeving. Dat zijn taken die voor een deel wettelijk zijn bepaald en voor een ander deel zo zijn gegroeid. Opgaves als verduurzaming en zorg voor meer woningbouw zijn van groot belang voor onze gemeenschap, maar ook voorzieningen voor kwetsbare inwoners zijn nodig om goed te kunnen deelnemen aan de maatschappij. Schuldhulpverlening, bijzondere bijstand, jeugdhulp zijn allemaal zaken die volgens onze fractie van eminent belang zijn en blijven. Als gemeente moeten we blijven inzetten voor bestaanszekerheid, wonen, zorg, sport en cultuur, groen en natuur, allemaal zaken die van groot belang zijn om prettig te wonen in Soest.

De collectieve voorzieningen zoals wegen, sporthallen, bibliotheek, culturele centra waar dan ook, zwembad en onze sportvelden moeten in stand gehouden worden om in ieder geval prettig en goed te kunnen blijven wonen in Soest. Het nieuwe regeringsakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB heeft plannen om de bestaanszekerheid te vergroten en zal de gemeente daarbij harder nodig hebben om daar uitvoering aan te geven. In datzelfde coalitieakkoord staat echter niets over met welke financiële middelen de gemeenten dit moeten doen. Daarbij komt bovendien nog dat er geen correctie komt op het gegraai van het vorige kabinet in het Gemeentefonds. Hopelijk wordt dat nog gecorrigeerd, anders zitten wij als lokale overheid met de gebakken peren. De financiële uitgangspunten bij de tekortreductie zoals geformuleerd in de kadernota op pagina 45 zijn logisch. Wij moeten vooral kijken vanaf 2026 en verder. We vinden dat er sowieso ombuigingen moeten komen in de categorie van medebewindstaken, die slecht of maar gedeeltelijk worden vergoed door het Rijk. We moeten denk ik -met de vuist op tafel slaan: dat gaan we dan maar even niet doen. Er zal dan waarschijnlijk nog te kort zijn en dan zijn we noodgedwongen om te versoberen in taken zoals het sociaal domein.

Dat raakt onze inwoners, dat raakt ons allemaal als raadslid als we daartoe moeten overgaan, maar als je niet anders kan, moet je daar een goed verhaal bij hebben dat je in wezen niet in staat gesteld wordt door onze founder - de Rijksoverheid - om dat te kunnen uitvoeren. Dat is een bericht dat we heel duidelijk naar voren moeten brengen. Onze fractie is geen voorstander om de OZB weer extra te verhogen. We hebben dit ook duidelijk afgesproken met onze coalitiepartners in het coalitieakkoord. Ook de methode van de zogenaamde kaasschaaf -overal een beetje vanaf halen - is voor ons geen goede optie. Komen we te kort in de begroting, dan zullen we moeten temporiseren en nogmaals bekijken: komen alle legeskosten overeen? Dekken ze alle kosten die worden gemaakt? Een verzoek aan het college om dat onderzoek nog eens goed en grondig te doen. Dekken alle legeskosten de kosten? Ook verzoeken wij het college om de gevraagde uitbreiding van tien fte - maar net werd me verteld dat het er al vijftien waren vooralsnog niet structureel te maken. Wij wensen enige flexibiliteit in te bouwen. Graag een reactie hierop. Samengevat: wij zullen taken, plannen, niet allemaal kunnen uitvoeren of we moeten gaan temporiseren. Leges verhogen, noodgedwongen versoberen en verstrekken in het sociaal domein.

Kortom, structurele verhogingen van fte's moeten we niet in december -de komende begroting laten gewaarworden. Tot slot vraagt het college op pagina 49 te reageren op een aantal vragen. "Kan uw raad instemmen met de in deze paragraaf geformuleerde financiële uitgangspunten bij de tekortreductie?" Voor wat GGS betreft, is het antwoord ja, met inachtneming van de opmerkingen die we zojuist hebben genomen. Vraag 2: "Kan uw raad instemmen met de in deze paragraaf geformuleerde beleidsinhoudelijke uitgangspunten bij de tekortreductie?" Er staan nogal wat uitgangspunten genoemd waarvan wij de impact groot achten. Op voorhand zullen we dan ook niet volmondig ja zeggen tegen deze geformuleerde beleidsinhoudelijke uitgangspunten. Drie: "Kan uw 11

Oordeelsvormende Vergadering: 27 juni 2024 Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025 raad instemmen met de volgende opdracht aan het college? Stel een begroting op die -met inachtneming van de onder 1 en 2 aangegeven kaders -voor 2025 sluitend is en voor de jaren daarna ten minste een aflopend tekort laat zien." Met inachtneming van onze reactie op vraag 2 zijn we het eens dat de begroting in 2025 sluitend moet zijn. Vraag 4: "Geef het college ruimte om bij het formuleren van voorstellen tot tekortreductie zo nodig af te wijken van het coalitieakkoord." Wij gaan ervan uit dat, als er omgebogen en afgeweken moet worden van het coalitieakkoord, dit eerst met de betrokken partijen wordt overlegd alvorens het college een besluit gaat nemen over de begroting 2025. Wij wensen het college en de ambtelijke organisatie veel sterkte bij de opstelling van de aankomende begroting. VOORZITTER: Ik voel me toch geroepen om een staatsrechtelijke opmerking te maken. Wat u in de coalitieoverleggen doet, moet u zelf weten, maar alle informatie moet gelijktijdig voor de hele raad beschikbaar zijn. Ik kan u dat niet toezeggen, want dat is niet zoals het in het staatsrecht is geregeld. Als u klaar bent met uw bijdrage, ga ik over naar de fractie van GroenLinks, bij monde van de heer De Ruijter.