Notulen Oordeelsvormende Vergadering Begroting 2024-2027

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027

NOTULEN Voorzitter: De heer Metz Griffier: Mevr. Van Esterik 1. Opening en vaststelling agenda VOORZITTER: Dames en heren van de raad, de publieke en ambtelijke tribune. Het is vandaag twee november. We hebben de raad in gesprek met elkaar, een oordeelsvormende vergadering met als belangrijkste onderwerp de begroting. Maar voordat ik daarmee begin, wil ik de heer Timo Postma, ons nieuwbakken raadslid, op deze stormachtige avond alvast feliciteren met zijn verjaardag. De griffier gaat nu even naar hem toe om de bloemen aan te geven. Gefeliciteerd namens ons allemaal. Dan open ik deze vergadering en zie dat wij een beperkt aantal agendapunten hebben. 2. Spreekrecht over de begroting 2024-2027 VOORZITTER: Maar dat begint, als u geen andere dingen wil toevoegen, met agendapunt twee: spreekrecht over de begroting. De heer Cornelissen heeft zich gemeld om ons wat te vertellen. Ik nodig de heer Cornelissen graag uit bij het spreekgestoelte om uw inbreng te leveren. DE HEER CORNELISSEN (inspreker): Ik wilde even de raad toespreken over het burgerinitiatief dat wij zestien maart jongstleden hebben ingediend over de veiligheid op de Peter van den Breemerweg. We hebben toen van de heer Suna vernomen dat het niet in behandeling kon worden genomen omdat eerst de startnotitie Mobiliteit afgerond zou moeten zijn. Dat is nu gebeurd, hebben wij ontvangen en gelezen.

Op basis daarvan hebben wij uitgebreider standpunt ingenomen. Vlak na de vergadering in maart werden wij overigens geconfronteerd met de doorfietsroute Amersfoort-Hilversum, die voor ons als een verrassing - letterlijk - binnen fietste. We hebben daar met een aantal ambtenaren goed over gesproken. We begrijpen het nu iets beter, ofschoon we het nog steeds een beetje vreemd vinden, waarom dat toen niet vermeld werd. We hebben in de begroting gelezen dat er tussen de Peter van den Breemerweg en de Middelhoefseweg (bij Superfun) een fietspad aangelegd wordt. Er komt ook een definitief ontwerp voor de A.P.Hilhorstweg. We hebben gelezen en gezien dat daar ideeën rond zijn, zoals een verlichte middenas, invoeghavens en de verbreding van het Breemeentje. Het plan is om daar 500.000 apart in te zetten, zijnde 125.000 euro per jaar. De provincie zal de rest bijdragen. Ingeschat op één miljoen heb ik begrepen. Als die route er via de Superfun gaat komen, is onze verwachting dat mensen kiezen voor de weg direct naar Soest over de Peter van den Bremerweg in plaats van voor de A.P.Hilhorstweg. Ik heb dat even op Google geanalyseerd en gezien dat dit korter is. Ik heb ooit geleerd dat mensen altijd voor de kortste weg kiezen. Verder lezen we dat er verder overlegd wordt over de doorfietsroute Baarn.

Wij vragen ons af: hoe zit dat? Is het zo belangrijk dat dit per se volgend jaar geregeld wordt? Of kunnen we misschien toch al iets doen aan de Peter van den Breemerweg. Ik sta hier namens een heleboel burgers - gezien alle handtekeningen die we hebben gekregen - en heb begrepen dat de bewoners van de A.P.Hilhorstweg niet tevreden zijn over de ideeën rond de invoeghavens en de verlichte middenstrook. Ik denk dat dit door de raad nog gefinetuned zal worden. In de notitie hebben we gelezen dat er zes hogere doelen zijn: bereikbaarheid, veiligheid, leefomgeving, klimaat, inclusiviteit en gezondheid. We zullen niet aan alle zes voldoen, maar wel aan bereikbaarheid, veiligheid en gezondheid. Ik heb de brieven via Marcella gestuurd. Die kunnen jullie doorlezen want ik begreep dat ik hier maar vijf minuten heb. In de Omgevingsvisie Soest hebben we gezien dat het zeer belangrijk is dat er een fietsinfrastructuur en snelfietsroutes Amersfoort-Hilversum-Utrecht komen. In de Omgevingsvisie Amersfoort staat dat het centrum inclusief het centraal station moeilijker bereikbaar wordt, waardoor de fiets of de bus een belangrijker vervoermiddel gaat worden.

Voor ons is de conclusie en aanbeveling aan de raad -dat gezien de nieuwe verbinding die aan de Superfun komt, sneller is dan via de Birkstraat of de A.P.Hilhorstweg, de Peter van den Breemerweg veiliger gemaakt moet worden voordat er ongelukken gebeuren met fietsers en niet nadat. Heel concreet: maak van de Peter van den Breemerweg een auto te gast straat. De afgelopen weken hebben we met elkaar en alle mensen die hebben getekend -veel overleg gehad. Er zijn een heleboel opties afgevallen, 1

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 onder andere die snelheidsbeperkende maatregelen en verlichte middenstrook. Aangezien mensen dit niet op de A.P.Hilhorstweg willen, willen ze dat ook niet op de Peter van den Breemerweg. Een auto te gast straat zorgt ervoor dat iedereen die die weg moet gebruiken, ook kan blijven gebruiken. Ik heb me ingelezen in het STOMP-principe en dat vond ik interessant. Ik dacht: de S en de T doen wij, eerst stappen en dan trappen. Daar zorgen wij voor. Volgens mij kan dit ook redelijk snel gebeuren, want een paar bordjes met daarop 'auto te gast straat' kan wat ons betreft ingevoerd worden. Nu staan er borden met snelheid 30, maar als je inhaalt, houdt niemand zich daaraan. In Aalsmeer heb ik gezien dat de fietsstraat ook op de weg is afgedrukt. Maak aan weerszijden van de weg een (rood) fietspad door de belijning anders te stellen dan die nu is. Nu is dat een einde wegmarkering, maar daar kan je ook een fietsmarkering van maken. De laatste stap is: maak de hele weg rood met een gemarkeerd deel voor de fietsers. Dit alles kan ook gedaan worden in combinatie met het groot onderhoud. Ik weet niet wanneer dat op de agenda staat, maar ik kan me voorstellen dat het kostbaar is om dit in één keer te doen. Er stond in het document een zelftoets in en die heb ik dan ook gedaan.

Ik heb overal een vinkje achter gezet, want volgens mij voldoen wij aan alle criteria. Dit is wat ik wilde zeggen. Ik hoop dat jullie dit in beraad nemen. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Cornelissen. Blijf nog even staan, ik kijk even of er behoefte is aan toelichtende vragen. Ik zie een aantal mensen de hand opsteken. Eerst mevrouw Sterenberg en daarna meneer Ter Beek-Suijkerbuijk. MEVROUW STERENBERG (VVD): Dank u wel. In de bijlage heb ik nog geen bedrag kunnen lezen voor de maatregelen die u zojuist noemde. Heeft u een inschatting van de kosten? Mochten wij bij deze begrotingsbehandeling iets willen doen, weten we hoeveel geld we moeten vinden. DE HEER CORNELISSEN: Dat is afhankelijk van hoeveel borden we plaatsen. Een bord kost 70 euro. Ik weet niet wat de arbeidskosten zijn om dat bord te plaatsen. Maar we hebben het erover gehad: u kan ons bellenen dan plaatsen wij dat bord wel. Ik heb nergens gevonden hoeveel de stickers op de weg kosten. Mijn inschatting is dat deze twee stappen voor onder de 1.000 moeten kunnen. Maar ik ben optimistisch. VOORZITTER: Dank u wel. Voldoende beantwoord. Meneer Ter Beek-Suijkerbuijk. DE HEER TER BEEK- SUIJKERBUIJK (D66): Voorzitter, dank u wel. Dank u wel dat u komt inspreken. Na de zomer had ik uw ideeën nog in mijn hoofd zitten en dacht: hoe zat het er ook weer mee? Ik ben blij dat u in november weer bent gekomen. Uw toelichtende vraag.

U heeft een aantal dingen genoemd, en deze zijn niet veel anders dan deze in maart behalve dat u de fietsstraat wat specifieker wil. Terwijl u net in uw bijdrage zei dat de situatie bijna compleet anders is dankzij die fietssnelroute. Ik vroeg me af: zijn er veranderingen in de plannen of zijn deze enkel gespecificeerd? In hoeverre heeft u ondertussen contact gehad met onze ambtenaren? Ik vind dit een goed plan, en ik kan me niet voorstellen dat de andere mensen in dit huis dit niet vinden. VOORZITTER: Dat is geen toelichtende vraag. DE HEER CORNELISSEN: Ik kan beide vragen kort beantwoorden. Ja, het is specifieker geworden. Wij wisten toen niets over die doorfietsroute. Er was een opsomming van allerlei mogelijke maatregelen om de verkeerssnelheid te beperken. Omdat die fietsroute er komt, hebben we ons toegespitst op het veiliger maken voor de fietser. Tot een paar uurtjes geleden nog, hebben we dit met diverse ambtenaren besproken. Zij hebben de notitie doorgelezen en daar kennis van genomen. VOORZITTER: Dank u wel. De heer Paul wilde nog een vraag stellen. DE HEER PAUL (GGS): Dank u wel. Ik kan het niet nalaten om u even te complimenteren met uw degelijke werk. VOORZITTER: Nee, alleen een vraag, alstublieft. DE HEER PAUL (GGS): Dan kom ik direct op de vraag. We zijn er hier in dit huis al een tijdje mee bezig.

Heeft u de afgelopen tijd maatregelen gezien die er zijn genomen? DE HEER CORNELISSEN: Ja. Moet ik uitleggen welke? DE HEER PAUL (GGS): Als het mag van de voorzitter. 2

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027

VOORZITTER: Nee, dat hoeft niet. Dat weet de heer Paul ook wel. Ik ben heel streng. Het is een toelichtende vraag en dit is een vraag naar de bekende weg. Meneer Paul weet dit zelf ook. Nog anderen die vragen hebben? Meneer Groothuis. DE HEER GROOTHUIS (Soest2002): Heb ik het goed begrijpen dat u enkel borden en belijning op de weg voorstelt, en geen verkeersdrempels en versmallingen? DE HEER CORNELISSEN: Ja. DE HEER GROOTHUIS (Soest2002): Waarom? DE HEER CORNELISSEN: We hebben een aantal handtekeningen opgehaald en aan deze mensen gevraagd wat zij wel en niet acceptabel vinden. Er zijn een aantal inwoners die dat minder acceptabel vinden. VOORZITTER: Dank u wel. Dat was een mooi voorbeeld van een toelichtende vraag. Anderen nog? Als dat niet het geval is, meneer Cornelissen, bedankt voor uw inbreng. Wilt u de microfoon uitzetten. Dank u wel. 3. Bespreekpunten a. Algemene Beschouwingen politieke partijen VOORZITTER: Dan ga ik nu over naar agendapunt drie: de begroting 2024,inclusief meerjarenraming 2025-2027.We hebben van tevoren met elkaar de procedure afgesproken, namelijk: in eerste instantie beginnen wij met de algemene beschouwingen van fractie tot fractie. Ik heb samen met de griffier geloot en de fractie van de VVD mag als eerste haar beschouwing uitspreken. MEVROUW STERENBERG (VVD): Bedankt, voorzitter.

Het is een genoegen om dit jaar de algemene beschouwingen af te mogen trappen. Sinds de publicatie van de begroting ben ik druk bezig geweest met het nadenken over onze rol en verantwoordelijkheden als raadsleden. Waar leggen we de nadruk op? Hoe vinden we de juiste balans tussen controleren, kaders stellen en het waarderen van wat goed gaat? Ik kan u verklappen dat ik dit soort overpeinzingen vaak in mijn auto voer op weg naar het werken weer terug naar huis. Ik noem dat altijd 'mijn filosofeertijd', hoewel ik wel altijd beide handen aan het stuur hou. Maar als ik dan thuiskom, denk ik niet: goed gereden, Anne. Nee, ik constateer dat het goed is gegaan. Maar als er bijna iets misgaat, blijven die kritische punten wel in mijn gedachten en denk ik daar nog even over na op de bank. Zo werkt dat in de raad ook vaak. Ter geruststelling van mijn vrienden van GroenLinks: dit doe ik een elektrische auto met de beide handen aan het stuur, wat heel natuurlijk is. Maar de vraag hier in deze raad is: stellen wij wel voldoende kaders bij de beslissingen die we nemen en de stops die we daarbij onderweg maken? Mijn persoonlijke reflectie is dat we als raad niet altijd de handen aan het stuur hebben. Wanneer noem je iets uitvoering en wanneer is het nog beleidsvorming.

De VVD stelt deze vraag aan alle fracties: vinden wij dat we het stuur voldoende in handen hebben, of moeten we als fractie samen nadenken over onze rol en werkwijze in de raad? Ik hoor mezelf al terug: ik weet niet of er helemaal iets misgaat in het filosoferen met die gesprekken in mijn hoofd. VOORZITTER: Het is niet de echo in uw bovenkamer. MEVROUW STERENBERG (VVD): Gelukkig, dat is een geruststelling. Als er meer fracties openstaan voor dit gesprek, zouden wij dat graag met de griffie willen oppakken om te kijken hoe wij die handen aan het stuur kunnen krijgen. Bij het lezen van de begroting krijgt de VVD de indruk dat vaak van de raad verwacht wordt dat we op de achterbank plaatsnemen om na afloop te oordelen. Maar hoe ver reikt onze invloed dan? Het sociaal domein, sport en cultuur vereisen veel keuzesop basis van onze visie. Dat is een groot deel van onze begroting. Maar praten we daar wel genoeg over in deze raad? Bespreken we hoe het gaat met onze inwoners, hun bestaanszekerheid, armoederegelingen, werkgelegenheid en hulp aan de jeugd. Deze onderwerpen verdienen meer aandacht in deze zaal, want Soest is zoveel meer dan alleen haar stenen. Keuzes in het sociaal domein raken onze inwoners net zo goed. De VVD wil graag van visie naar beleid gaan, waarbij ook deze raad keuzes maakt.

Wij vroegen ons bijvoorbeeld af of we het hier in deze zaal niet het gesprek zouden moeten voeren over de mogelijke komst van de islamitische school naar Soest. Zijn dit vraagstukken die we per mail af moeten doen? Moeten we daar hier een goed debat over voeren? Helaas moet de keuze soms ook ingegeven worden op basis van financiële realiteit. Een 3

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 niet-sluitende begroting zou normaal gesproken kritiek krijgen, maar dit keer steunt de VVD het college omdat ze de tekorten die ontstaan zijn door te lage landelijke uitkeringen, transparant wil maken. Maar toch moeten we ook in de toekomst keuzes blijven maken. Voor nu lijkt het goed te gaan, omdat de gemeente nog financiële reserves heeft. De VVD is blij dat we nu de vruchten plukken van financieel degelijk beleid, en dat moeten we blijven voeren. Realistische begrotingen met minimale onzekerheden en realistische ramingen zijn essentieel. Goed dat het aantal p.m.posten is aangepakt. Over realisme gesproken, de VVD overweegt een amendement in te voeren om de besteding van de 150.000 euro voor het e-team te schrappen, omdat we de onderbouwing in de begroting missen. Dat lijkt bij de taken van de RID te horen. Ik nodig het college uit om ons te overtuigen waarom we dit team moeten financieren. Wanneer een overtuigende onderbouwing uitblijft, nodigen wede andere partijen uit om samen met ons een amendement in te dienen. De begroting mist ook een overzichtelijke onderbouwing voor de uitbreiding van de fte's. Het zou helpen als de raad een duidelijk totaaloverzicht krijgt in de begroting, in plaats van een puzzeltocht waarbij we daarom moeten vragen. We moeten weten waar we ja tegen zeggen.

We hebben als raad veel bevoegdheden aan het college gedelegeerd, maar deze begroting geeft zelden aan wat de rol van de raad is in het vervolgproces. Dat zou moeten veranderen, want we hebben na deze begroting echt nog wat te kiezen op de vele thema's. Denk bijvoorbeeld aan de personele uitbreidingen die nu even incidenteel zijn totdat we keuzes maken. Daarbij is de vraag: hoeveel zekerheid kunnen we deze mensen bieden? Neem de BOA voor het buitengebied. Dit doen we voor nu vanuit incidentele middelen, maar valt er nog iets te kiezen wanneer het personeel al is aangenomen? Een ander onderwerp waar de VVD zich op wil richten, is de bereikbaarheid van de woningmarkt voor starters. De VVD wil graag een motie indienen om het college op te roepen de bedragen voor de starterslening aan te passen, omdat de huidige regeling achterloopt bij de realiteit. Wij zouden daarvoor graag een raadsvoorstel naar de raad willen zien komen. Nog een discussie die als prioriteit wordt aangemerkt in de begroting is het vluchtelingenvraagstuk. Laten we nu als raad eindelijk een visie ontwikkelen over ons standpunten de ambitie met betrekking tot het vluchtelingenvraagstuk. Als we niet meegeteld worden in de aantallen van Zeist, moeten we onze ambtelijke capaciteit terugtrekken en als raad een signaal afgeven aan de provinciale overlegtafels.

Tot slot, voorzitter, een hele positieve afsluiter: iets waar de VVD zeker de komende jaren de handen voor op aan het stuur zal blijven houden en niet van richting zal wijzigen, is dat we met deze begroting ook een periode afsluiten van verhogingen van de OZB. In het huidige coalitieakkoord zijn we heel duidelijken ook in deze begroting: extra OZBverhogingenzijn geen optie meer. Voor de toekomst zullen we daar ook niet mee instemmen. De VVD verwacht wel in te kunnen stemmen met deze begroting. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Sterenberg. U sprak namens de fractie van de VVD. Dan ga ik nu naar de fractie van de ChristenUnie-SGP. Dat is mevrouw Walraven-van Dam. MEVROUW WALRAVEN-VAN DAM (CU-SGP): Dank u wel, voorzitter. Gisteren was het dankdag, een dag die vroeger ontstaan is om in de kerk te danken voor de oogsten die van het land komen, in een tijd dat het belangrijk was om de winter te overleven. Nu een dag om te danken voor de zegeningen in ons leven. Maar soms is het ook een moeilijke tijd om te danken als we denken aan de wereld waarin zoveel lijden is en vrede ver weg lijkt. Toch probeer ik elke dag weer dankbaar te zijn voor de mensen die naast mij staan, voor de mensen die hier in Soest en Soesterberg werken en ons van ons dagelijks voedsel voorzien.

Of zoals ik elke zaterdag naar de molen ga om mijn groentepakket op te halen van de Engtuin en met vele andere Soesters en zoals anderen dat doen bij de Herenboeren of de coöperatie. Als ik door de polder fiets of door de Soester duinen loop met onze hond, is het zo niet zo moeilijk om dankbaar te zijn voor de mooie omgeving. Dankbaar dat we hier in Soest en Soesterberg het goed hebben met elkaar. Dankbaar voor de mogelijkheden die we hebben om op te staan tegen het onrecht wat ons zo aan het hart gaat, om te zoeken naar vrede op de plekken waar we zijn geplaatst. Daarom is het ook zo mooi dat we vanavond met elkaar de begroting 2024 bespreken en dat in alle vrijheid mogen doen. Het is een begroting waar we ons in kunnen vinden. Een begroting waarbij we over voldoende financiële middelen beschikken en daarom kunnen opplussen. Een begroting waar we met elkaar kijken hoe we beter kunnen worden en hoe we het voor de samenleving aantrekkelijker kunnen maken, beter bereikbaar, socialer en betrouwbaar. Natuurlijk zijn er ook best wat verwonderpunten, want hoewel we het beter willen doen, gaan we er niet overal op vooruit. Wij noemen wat verwonderpunten van onze fractie bij deze begroting. Veiligheid: onze fractie is blij dat er verder doorontwikkeld wordt op het gebied van veiligheid en mensenhandel. Dat daar uitbreiding voor nodig is, begrijpen wij ook.

Wel vroegen wij ons af welke doelen u stelt voor die 145.000 euro, als u bij de indicatoren aangeeft dat de invloed van de gemeente op gepleegde criminaliteit niet groot is. Wonen: in de opgave wonen gaat u zich richten op drie pijlers, zijnde Soesterberg-Noord, het Dalweggebied en de versnelling van de woningbouw. Over die derde pijler maken we ons nu toch echt wel zorgen. Deze pijler is al vaak genoemd door het college de afgelopen jaren, maar wij zien daar nog steeds geen plannen 4

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 voor. Nu is de participatie geweest, dus de Soester bevolking heeft zich nu duidelijk uitgesproken over de woningbouw en waar dit zou kunnen. We hebben soms het idee dat we in een vertraging zitten in plaats van in een versnelling. We willen allemaal dat er gebouwd gaat worden. Er waren grote verkiezingsbeloftes maar Joost van Soest woont nog steeds bij zijn ouders en er is nog steeds geen zicht op een woning. Kunnen wij als raad nu al iets vernemen over de plannen hoe de woningbouw de versnellen en waar het college aan denkt? Verder wordt er aangegeven dat er prioriteit gegeven gaat worden aan de plannen van de woningbouwcorporaties. Zijn er bij het college al plannen bekend en hebben deze corporaties ook grond waar ze op kunnen gaan bouwen? Op de technische avond begrepen wij dat het project van de Meent is losgekoppeld, dus de gemeente gaat nu zorgdragen voor het brandveilig maken van het woonwagencentrum. De ontwikkelaar gaat zelf verder met ontwikkelen. Hier zijn wij als fractie erg van geschrokken want er lagen zoveel mooie plannen voor dit gebied om het gezamenlijk op te pakken als gemeente met de ontwikkelaar. Kan het college ons uitleggen waarom deze keuze gemaakt wordt.

Hoe denkt u nu de financiering rond te krijgen? Waarom niet bouwen op deze locaties of de corporaties, die kunnen bouwen op onze eigen grond die we daar hebben. We hebben al eerder gevraagd naar het beleid rondom mantelzorgwoningen. Dit beleid heeft nu veel regels die streng en niet rechtvaardig zijn. Kan het college aangeven of er naar dit beleid gekeken wordt en of dit beleid menswaardiger kan, zodat ouderen in de toekomst sneller en eenvoudiger naar een mantelzorgwoning kunnen? We wachten het antwoord van het college nog even af, maar anders dienen we hier een motie over in. Het klimaat: goed om te lezen dat we budget hebben gekregen van het Rijk en dat er gewerkt wordt aan een nieuw programma wat begin 2024 klaar is. Wij kijken daarna uit. Mooi ook dat er verder wordt gegaan met de concrete acties bij onze inwoners die het nodig hebben en dat dit project - wat gestart is in Smitsveen -ook verder gaat naar andere wijken en Soesterberg. In Arnhem heeft onze vorige wethouder van klimaat, mevrouw Kundic, een Green Deal gesloten met kerken, moskeeën en gebedshuizen voor het verduurzamen van hun gebouwen. Vaak zijn deze gebouwen monumentaal of worden ze op een andere manier gebruikt. De mensen die deze gebouwen exploiteren, drijven vaak op vrijwilligers. Wellicht ligt hier, net als in Arnhem, ook een rol voor de gemeente om samen met hen een Green Deal te sluiten.

In de Green Deal kun je bijvoorbeeld ook afspraken maken dat kerken en gebedshuizen een rol gaan spelen in het meenemen van hun achterbannen in de energietransitie. We zijn benieuwd naar de visie van het college op dit onderwerp. Wordt deze specifieke doelgroep ook gezien? Ziet het college het als een mooie optie om in de navolging van Arnhem een Green Deal te sluiten? De sociale leefomgeving: wat goed dat er meer ingezet gaat worden op de mentale weerbaarheid bij jongeren en dat het jeugdteam en welzijnswerk samenwerken om de jongeren zo goed mogelijk aan de voorkant te begeleiden. Ook het kostendekkend maken van alternatieve jeugdhulp vinden wij een goed plan. Fijn dat er voor kinderen een oplossing is en dat Stichting Balans dit kan uitvoeren. Nu we toch over jongeren hebben, Speaking minds is een methode om gemeenten en provincies te helpen bij jongerenparticipatie. Het programma betrekt moeilijk bereikbare jongeren op een praktische en betekenisvolle manier bij gemeentelijk beleid. De methode is samen met jongeren van het praktijkonderwijs, vmbo en mbo ontwikkeld. Tijdens dit traject leren jongeren hoe beleid tot stand komt, op welke wijze zij hun stem kunnen laten horen en wat hen dit oplevert. Door actief mee te praten krijgen jongeren meer zelfvertrouwen en zelfwaarde. Op de website van Speaking minds staan mooie voorbeelden van gemeenten die hiermee aan de slag gaan.

Voorzitter, tot zover onze beschouwing bij deze begroting. U hoort dat we positief zijn, maar hebben hier en daar nog wat vragen. Als u daar een goed antwoord op weet te geven, zijn we mogelijk helemaal tevreden. Voor ik eindig wil ik graag namens onze fractie onze dank aan alle ambtenaren en het college uitspreken voor het uitschrijven van deze begroting. We wensen u Gods zegen bij het werk, voor u, als college, voor onze inwoners, maar ook voor ons als raadsleden. Dank u wel, voorzitter. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Walraven-van Dam. U sprak namens de fractie van de ChristenUnie-SGP. Dan zal mevrouw Welschen het woord voeren en die spreekt namens de fractie van D66. MEVROUW WELSCHEN (D66): Vandaag kijken we naar de meerjarenbegroting en daarmee kijken we vooruit naar een onzekere tijd op veel verschillende fronten, soms letterlijk. Het instrument om er iets van sturing aan te geven ligt vanavond voor. Ruim 200 pagina's vol zinnen waarin wij perspectief willen bieden voor de inwoners van Soest en Soesterberg. In deze begroting lezen wij een opvallende passage van het college over de wijze waarop zij dat bestuurlijk wil doen. Aangezien bestuurlijke vernieuwing een speerpunt is van D66,viel het ons gelijk op: onorthodox besturen. Zie pagina zeventien.

Onze vraag aan het college: voor ons kwam deze bestuurlijke optie onverwacht en zijn benieuwd naar de definitie van onorthodox besturen. Bij gebrek aan de definitie hebben wij het kunstmatige brein van deze tijd maar aangesproken: ChatGPT. Met een druk op de knop- en dit is even de samenvatting - kregen wij snel een uiteenzettingen die combineerden wij met ouderwetse denkkracht. Zo vonden wij een denkkader en trokken wij vrij snel de conclusie dat 5

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 onorthodox besturen toch echt iets anders is dan experimenteren. Onze fractie bekruipt het gevoel dat in sommige delen van deze begroting wij met het laatste te maken hebben. Laat ons toelichten: met de conclusies van het taskforce nog in het achterhoofd, sprong deze beschrijving eruit. Veel geld is en wordt nog steeds ingezet om met het implementatieplan de basis op orde te krijgen. Wellicht een goed idee om dat eerst af te ronden, te evalueren, met de raad te bespreken en daarvan verslag te doen. De P&C-cyclus is straks voor het sociaal domein, samen met de nog erg brede visie, het sturingsinstrument. Althans dat schrijft het college in deze begroting. Maar als deze cyclus als voorbeeld dient, heeft D66 de nodige twijfels. De kadernota was maar deels gevuld, wat kaderstellen bemoeilijkt heeft. Maar inmiddels de stelpost Nieuw Beleid worden de voornemens uit de kadernota wel alvast uitgevoerd, nog voor de afweging van de raad. Wij vragen ons af dat het democratisch proces verstevigt, en hiermee sluiten we aan bij het betoog van VVD. Met betrekking tot het sociaal domein staan er in een begroting concrete acties. We zijn bijzonder blij met de maatschappelijke businesscases. In het programma wordt ook, zoals de ChristenUnie-SGP net ook al zei, de mentale weerbaarheid van jongeren wederom aangehaald.

Binnen de raad is deze doelgroep regelmatig onderwerp van gesprek. Maar er wordt geen budget opgenomen omdat we nog niet weten waar we op willen inzetten, en dat baart ons zorgen. Het college en het veld weten het nog niet, ondanks twee jaar corona - wat voor sommige jongeren een vijfde of een zevende van hun leven is geweest - en alarmerende analyses die we met regelmaat lezen. Om vooral niet af te wachten, vragen we ons af of we kunnen doorpakken op wat we al hebben. Dus zonder subsidie toch misschien die skatebaan aanleggenen wellicht meeliften op het plan van jonge Soesterbergers om hun eigen plekje te creëren. Een mooi staaltje burgerinitiatief. Onze vraag is dan ook of daar geld voor apart kan worden gezet. In het kader van het streven van deze coalitie om het vooral samen te doen, viel dit kenmerk ons op. Zeker in relatie tot de taak taakstelling voor cultuur. Deze zou worden besproken en besloten bij de behandeling van de cultuurnota. Dat heeft wethouder Aalst ons meerdere keren uitdrukkelijk toegezegd. Maar de taakstelling is verwerkt in deze begrotingen daar besluiten we volgende week over.

De vraag aan de wethouder is dan ook: wat klopt er niet, de toezegging of de opname van de taakstelling in de begroting? Uit onder andere deze voorbeelden blijkt voor ons niet dat het een organisatie is die de zo vaak genoemde basisoveral op orde heeft en klaar is om de dynamische omgeving te besturenmiddels kleuren buiten de lijntjes. De focus ligt nog te zeer op de eigen organisatie, op navelstaren. Dat blijkt zeker niet erg onorthodox. Wat bedoelen we met navelstaren? Leerlingenvervoer als voorbeeld: er is een tekort aan buschauffeurs. Ze werken vaak tegen een te laag loon. Er woedt een landelijke discussie over kinderen die meer dan twee uur in een busje zitten, kinderen die al moeite hebben met te veel prikkels. En waar zetten wij ons geld op? Op ambtelijke druk. Structureel 50.000 euro om aanvragen te verwerken voor bussen die niet rijden. De vraag is: wat is het effect op kinderen van deze 50.000 euro? D66 wil meer geld, tijd en aandacht investeren in de samenleving. Dat geld kan slechts één keer worden uitgegeven. De grip op kosten begint bij begrijpen waarom je geld uitgeeft. Waar wij volledig grip op hebben, zijn de kosten voor de inhuur van derden. Soms zijn deze kosten noodzakelijk en creëren ze inzet en duurzame meerwaarde.D66 wil vooral helder hebben welke meerwaarde zij toevoegen aan de organisatie.

We zien graag dat de kosten van externen en bovenal het rendement ervan in een jaarstuk wordt opgenomen. Daarnaast willen we graag dat de raad vooraf wordt geïnformeerd als voor grote opdrachten adviesbureaus worden ingezet. De vraag aan de wethouder is of ze dit kan toezeggen. We doen wederom een beroep om de blik naar buiten te richten, met als doel bij te dragen aan het omzien naar elkaar, het uitgaan van eigen kracht en de sociale cohesie. Kortom u raadt het al, het Soester moment. Wij maken ons in 2024 in ieder geval sterk voor het behoud van de Bachschool, waarover wij mogelijks een amendement gaan indienen om in het begin van het jaar rust te creëren, gezien de 30.000 euro huur. Wijkgerichte aanpak naar aanleiding van de evaluatie van Smitsveen: een onorthodoxe visie op participatie, verminderde bureaucratie en versterking van de dienstverlening, prioriteit van de woningbouwlocaties, de Meent, TBS, de flexlocaties. Betaalbaar maken en houden van de energietransitie en op de opvang van vluchtelingen. Goed dat het college hier prioriteit aan geeft en laten we dat doen in samenspraak met onze inwoners, met een heldere, open en eerlijke communicatie over de mogelijke locaties. Voorzitter, onze fractie valt jaarlijks in herhaling. Daarin tonen wij ons wellicht weinig innovatief en blijven we hardnekkig binnen de lijntjes.

Of juist niet? Is het blijven sturen op daadwerkelijke maatschappelijke resultaten ironisch genoeg, bij uitstek onorthodox? Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, mevrouw Welschen. U sprak namens de fractie van D66. Ik kijk naar de fractie van Soest2002. Het woord wordt gevoerd door de heer Groothuis. DE HEER GROOTHUIS (Soest2002): Dank u, voorzitter. Nog een paar weken en dan mogen we naar de stembus toe voor de landelijke verkiezingen. De campagnes zijn begonnen en in deze campagnes komt het woord bestaanszekerheid veelvuldig voor. Dit containerbegrip omvat alles om de burger, de inwoners van ons mooie land gezond oud te laten worden. Want gezond is hier het 6

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 toverwoord wat onze fractie betreft. Dan gaat het hier om zowel mentale als de fysieke gezondheid. De afgelopen raadsperiode heeft het college hard gewerkt aan een nieuw beleid in de vorm van visies. Visies op sociaal domein, cultuur en sport, om er maar een paar op te noemen. Er zit nog meer in het spreekwoordelijke vat. Visies die samen met gebruikers en uitvoerders ontwikkeld worden en soms zelfs met behulp van burgerparticipatie. Visies die, als we die tot op de letter uitvoeren, ervoor zorgen dat onze inwoners mentaal en fysiek gezond door het leven gaan. En dan zien we dat de begroting van 2024 nog steeds een gunstig beeld laat zien, terwijl we tegelijkertijd ook zien dat we vanaf 2026 problematisch gaat worden en er tekorten op ons afkomen. Onze fractie staat achter het beleid van het college om het advies van de VNG te volgen en de ontstane tekorten ook zichtbaar te maken. Dit betekent dus dat we voorzichtig met de algemene reserves moeten omgaan willen we de tekorten niet verder vergroten. Volgens onze fractie betekent dit ook dat we moeten doorgaan met innoveren op beleid en uitvoering, om goed voorbereid te zijn op de komende bezuinigingen. In de visie op het sociaal domein staat dat initiatieven vanuit de inwoners ondersteund moeten worden door de gemeente.

Door slim gebruik te maken van inwonersinitiatieven, kan er wellicht ook geld gespaard worden. Op een andere manier iets doen waardoor je wel dezelfde doelstelling behaald. Innoveren is investeren om uiteindelijk te besparen in tijd of capaciteit. Hier zou de komende periode de focus op moeten liggen, zodat we vanaf 2026 goed voorbereid de moeilijke tijden ingaan. Het college laat in de begroting zien waar de algemene reserve in de komende jaren aan besteed kan worden: versnelling van de woningbouw, herijking van het huisvestingsplanscholen, en niet te vergeten het zwembad. Op dit moment is er nog veel onduidelijk over wat het allemaal gaat kosten en hoe we het precies gaan financieren, maar duidelijk is dat we er niet aan ontkomen om de algemene reserve hiervoor in te zetten. Een belangrijk punt voor Soest2002 is de dienstverlening. Het vertrouwen van de burgers wordt ernstig geschaad als gemaakte afspraken niet worden nagekomen of dat de burger eindeloos moet wachten op het in behandeling nemen van zijn of haar verzoek. De eerstelijns dienstverlening lijkt redelijk op orde, maar kan nog beter. De tweedelijns dienstverlening is nog steeds niet op orde. Het is voor ons raadsleden niet te controleren hoe de stand van zaken precies is. Wordt aan alle terugbelverzoeken voldaan? Worden alle aanvragen binnen de termijnen afgehandeld? Onze fractie wil dit graag inzichtelijk hebben.

Vanmiddag heeft de landelijke commissie het rapport over de staat van de democratische rechtsorde gepresenteerd. Eén van de aanbevelingen is om zorgen om te zorgen dat laagdrempelig persoonlijk contact met de overheid beschikbaar is. Een advies dat serieus dient te worden genomen. Onze fractie vraagt zich ook af hoeveel inwoners van Soest op hoogte zijn van het feit dat zij hun aanvraag kunnen volgen via mijnsoest.nl. Een suggestie van onze fractie is hier om een voorlichtingscampagne op los te laten. Met betrekking tot het versnellen van de woningbouwplannen, zullen de woningbouwcorporaties aan het werk moeten. Deels zijn zij in Soesterberg al bezig om oude complexen te slopen om daar meer nieuwe en betere woningen te realiseren. Een mooi voorbeeld betreft de woningen aan de Moerbessenberg. Dit zou ook in de kern Soest moeten gebeuren. We roepen het college op om samen met de corporaties hier actief mee aan de slag te gaan. In de begroting is hier wel aandacht voor gevraagd, maar dat mag voor ons meer zijn. Duurzaam wonen maakt immers onderdeel uit van bestaanszekerheid. Elk initiatief om woning te realiseren in onze gemeente moet worden aangegrepen. Onze fractie zal dan ook met een motie komen waarin het college wordt gevraagd om een verordening te maken waarin inwoners wordt toegestaan om een pre-mantelzorgwoning te bouwen op hun perceel.

Misschien kan er dan gelijk een evaluatie volgen van de normale mantelzorgwoningen, want dat moet uiteraard gewoon doorgaan. Zoals het college al aangeeft, zijn de maatschappelijke opgavengroot en vragen om oplossingen. Onze fractie stemt volledig in om minima regelingen tegen het licht te houden en inwoners die langdurig in armoedeleven, beter perspectief bieden. Een bestaanszekerheid. Onze fractie zal deze ontwikkelingen op de voet volgen. Tenslotte wensen wij het college en het ambtelijk apparaat veel wijsheid, creativiteit en vooral innovatiekracht toe in de komende periode. Onze fractie heeft zich toegespitst op twee bestuurlijke vragen: kan het college in de P&C-cyclus inzichtelijker maken hoe de tweedelijns dienstverlening verloopt? Kan het college inzichtelijk maken hoeveel omgevingsvergunning aanvragen er binnenkomen en om een behandeling vragen? En of deze binnen de termijnen worden afgehandeld? Dank u. VOORZITTER: Dank, meneer Groothuis. U sprak namens de fractie van Soest2002.Dan ga ik nu naar de fractie van GGS bij monde van de heer Paul. DE HEER PAUL (GGS): Voorzitter, collega's, inwoners van de gemeente Soest, de begroting die voor ons ligt is grotendeels gebaseerd op de coalitieafspraken. Terecht, maar in de uitvoering moet blijken of alles haalbaar is, want ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op.

Vaak mondiale zaken buiten ons bereik, maar we worden wel geconfronteerd met prijsverhogende effecten. Laten we beginnen met een compliment naar het college en ambtenaren voor de prettige, leesbare en heldere begroting. Ook de oplossing om de voorliggende begrotingstekorten te dekken vanuit 7

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 algemene middelen verdient een pluim. Deze begroting geeft ook weer dat we terughoudend moeten zijn met nieuwe plannen en zaken die aan te merken zijn als nice to have. Er komt veel op ons af de komende jaren. Wij refereerden al aan de mondiale ontwikkelingen, maar ook lokaal zien we de nodige plannen en kosten daarvan. Alleen al het herijken van het Integraal Huisvestingsplan voor Onderwijs en het realiseren van een toekomstvisie voor het zwembad, gaat ons jaarlijks miljoenen kosten. En dan hebben we het nog niet eens over het feit dat er na 2025 mogelijk geen budget meer van het Rijk komt om de uitvoering van de klimaatopgave te realiseren. Onze vraag en ongetwijfeld kunt u ook één van uw handen van het ding weghalen eentje zo. Onze fractie en ongetwijfeld iedere partij in van deze raad, vindt het van eminent belang dat de energietransitie plaatsvindt en wij ons hard blijven maken voor energiebesparingen, zowel voor inwoners als de gemeente. Om dit te kunnen bewerkstelligen moeten we in algemene zin voorzichtig zijn met nieuwe plannen en extra kosten in de jaren na 2025. Voor GGS staat voorop dat Soest in 2050 bijna CO2-neutraal moet zijn. Het is voor ons daarom prioriteit dat wij als gemeente daarin moeten investeren, ook als de centrale overheid niet met extra middelen komt.

Onze fractie is blij met het voornemen van het college om in het buitengebied meer te gaan inzetten op gastheerschap en toezicht. Zo wordt ervoor gezorgd dat de balans tussen natuur en recreatie meer in evenwicht blijft. De uitbreiding van het handhavingsteam ondersteunen wij dan ook van harte. Verder is het onze wettelijke taak om onder meer statushouders een woning toe te wijzen. Wij merken dat dit bij sommige inwoners tot onbegrip leidt. Onze fractie is van mening dat wij, nu deze problematiek op ons afkomt, zeker niet de urgente woningzoekende uit het oog moeten verliezen. Wij moeten het hoofd koel houden, niet in paniek raken en kiezen voor duurzame woonoplossingen. Tijdelijke woningen zijn niet duurzaam en moet tot een minimum worden beperkt. Een belangrijk uitgangspunt in deze begroting is de integrale afweging. Voor de uitvoering van nieuwe nog door de raad vast te stellen plannen, zijn middelen geraamd van 7,5 ton in 2024 en anderhalf miljoen vanaf 2025. Sport en cultuur worden integraal benaderd met het sociaal domein. Ook het fysieke domein moet integraal bijdragen. Zo spreekt IVP (Integraal Veiligheidsplan) ook van de noodzaak voor een integrale benadering vanuit de beleidsgebieden sociaal domein en veiligheid. Wij denken dat iedereen wel ziet dat het praktisch handjes en voetjes geven aan die integrale benadering nog een hele klus is.

Wij onderstrepen dat zowel de oorzaak als de oplossing van veiligheidszaken binnen het sociaal domein ligt. Een goed sociale basis zorgt mede voor een goede veiligheid. Een goede veiligheidssituatie is bevorderlijk voor de sociale samenhang. Professionals van zowel de politie als het sociaal domein vissen zogezegd in hetzelfde vijvertje. Graag een reactie van het college hierop, want wij hebben nergens kunnen lezen hoe één en ander verwerkt en afgerond wordt. In het kader van integrale afweging willen wij van het college horen waarom de 'Versterking capaciteit Bureau Regio Amersfoort' (115.000 euro structureel), niet is opgenomen bij de integrale afweging. Wij vinden het onbegrijpelijk dat er een Cultuurvisie en Sportnota wordt gepresenteerd waarbij de financiële paragraaf ontbreekt. Wij horen graag van het college of zij bij de vaststelling van de visie en nota de garantie gaat geven dat met de uitvoering van de plannen in 2024 kan gestart worden, ondanks het ontbreken van het financiële aspect. Zeker met in het achterhoofd dat het college van B&W in de voorgestelde begroting op pagina 86 heel goed aangeeft dat sport en cultuur twee belangrijke onderdelen zijn in de Soester samenleving. Zo niet, komen wij mogelijk met een amendement om één en ander aan te passen.

Tot slot, voorzitter, wij zijn verheugd met de paraplubestemming die er komt om de intensivering van de kamerbewoning tegen te gaan. Wij gaan ervanuit dat het college in het eerste half jaar van 2024 komt met een voorstel richting de raad, over een aanpassing van het paraplu-bestemmingsplan. Graag een reactie van het college hierop. Als gemeente moeten wij maatregelen treffen om onze toekomst als Soester gemeenschap te borgen. De ons voorliggende begroting vindt GGS in het algemeen duidelijk, degelijk en een stap in de goede richting. De begroting is realistisch en goed te verdedigen. Maar niet alles kan. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel. Meneer Paul sprak namens de fractie van GGS. Dan kijk ik nu naar de heer Witlox. Hij zal een bijdrage leveren namens de fractie van de Partij van de Arbeid. DE HEER WITLOX (PvdA): Collega's, college, aanwezigen en kijkers, nog maar kort geleden was de omslag van de begroting een foto met de oude kerk en daarachter een landelijke polder en een bankje. Een mooie verbeelding van ons dorps karakter. Nu is de omslag veel verbeeldender, veelzeggender en meer passend bij deze tijd, maar ook verontrustender. Zo is de receptie van de gemeente alleen nog telefonisch bereikbaar, het poldermodel van vergaderen helemaal verwaterd en onze burgervader dreigt straks kopje onder te gaan.

Als die omslag een voorbode is van wat ons met nog een ravijnjaar in het vooruitzicht te wachten staat, staat Soest er zo best voor, vreesde ik. Gelukkig viel het bij het omslaan van de eerste bladzijde nogal mee. In één van de eerste alinea's van de bestuurlijke inleidingstaat als prioriteiten voor het komend jaar: de maatschappelijke opgaven op het gebied van sociaal domein, wonen, het vluchtelingenvraagstuk en energie. Het zijn de prioriteiten waar wij als PvdA helemaal achter kunnen staan. Laten we de 8

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 programma indeling van de beleidsbegroting volgen. Er zijn extra financiële middelen beschikbaar om de basis op orde te brengen. Een basis van voldoende en gekwalificeerde ambtenaren. Helaas wordt geconstateerd dat het nog niet gelukt is om de daarvoor benodigde vacatures in te vullen. Extra uitgaven voor duurzaam inkopen, de regionale versterking, de Rekenkamercommissie, maar ook het structureel organiseren van de succesvolle Dag van de Democratie kunnen op onze instemming rekenen. En 7.500 euro voor een reünie volgend jaar voor (oud-)raadsleden? Vooruit dan maar en laten we hopen dat ze er bij de volgende reünie, vijftien jaar later in 2038, ook zo over denken. Dan zien wij elkaar, bij leven en welzijn, nog een keer in 2039. De telefonische bereikbaarheid van de gemeente wordt nu verbeterd met een Telefonisch Informatiepunt. Of dat voldoende is en ook de bereikbaarheid van de tweedelijns en de vakspecialisten, zullen we nauwlettend blijven monitoren. We zijn benieuwd naar de voorstellen op het gebied van integraal accommodatiebeleid. Een vraagje: kan het college daar wat concreter in zijn dan het voorbeeld van dubbelgebruik van schoollokalen na schooltijd? Dat is volgens een lastig voorbeeld.

In aansluiting daarop, mogen we ervan uitgaan dat in de nieuwbouwplannen van het Griftland College ook de nodige aandacht wordt gegeven aan dubbelgebruik. Gelukkig gaat volgend jaar eindelijk het Sociaal Cultureel Centrum in Soesterberg in gebruik worden genomen en we hopen dat dat een succes wordt. Bij het deelprogramma wonen zijn we blij dat de focus ligt op plannen van de woningcorporaties en de grotere bouwplannen. De laatste jaren zijn er immers te veel postzegelplannetjes gerealiseerd en ook nog met woningen waar geen behoefte aan bestaat. We hebben hoge verwachtingen van het zoeken naar locaties van tijdelijke woningen. Die zijn niet alleen nodig voor statushouders en Oekraïners, maar ook voor onze eigen starters. Als het gaat om wonen met zorg, zou je het liefst willen dat ervoor de doelgroep kwetsbare ouderen een locatie met een flinke capaciteit -zoals Honsbergen - komt. Honsbergen 3.0, 4.0 of hoe je het ook noemen wil. We kijken ook uit naar locaties voor woningbouw na 2030, die voortkomen uit het participatietraject. Met de vorige week aangenomen doelgroepenverordening kunnen we dan echt werk maken van de bouw van betaalbare woningen. De concrete acties bij het programmaonderdeel Klimaat, zoals de energiebesparing voor sociale minima en die voor het grondstoffenbeleid en de rioleringsproblemensteunen we uiteraard.

Bij het programma mobiliteit en infrastructuurzijn we verheugd dat de proef met de Ledverlichting op de rotonde aan de Koningsweg succesvol is geweest en navolging krijgt bij andere rotondes. Kan het college aangeven wanneer dat het geval is? We zijn ook tevreden over andere maatregelen om de veiligheid voor voetgangers en fietsers te verbeteren. Het fietsen wordt gestimuleerd door de aanleg en voorbereiding van een zestal fietsroutes en fietspaden. Wat is het verschil eigenlijk? Maar goed, laat die vraag maar zitten. Het gebruik van deelauto's juichen we toe. Maar twijfels hebben we over het aanmoedigen van deelfietsen en deelscooters. Het is de vraag of je daarmee overlast voorkomt of juist veroorzaakt. Onze vraag aan het college is waarom zij deelfietsen en deelscooters wil aanmoedigen. Het programma sociale leefomgeving geeft ons reden tot de volgende opmerkingen. Uitbreiding van het Jeugd- en Sociale team zijn noodzakelijk, mede om de kosten voor dure specialistische hulpverlening te kunnen beperken. Het college geeft aan dat recente cijfers daarover bemoedigend zijn. Bij bestaanszekerheid staat dat er een kleine groep inwoners is die waarschijnlijk nooit aan het werk zullen komen. Dat is uiterst teleurstellend, zowel voor die inwoners als voor de maatschappij.

Omdat de indruk bestaat dat het om een grote harde kern gaat in het bestand van BBS, is onze vraag om welk percentage/aandeel van de ongeveer 610 huishoudens - als ik de grafiek goed gelezen heb - het gaat. Over sport en cultuur zijn onlangs nota's verschenen. We hebben over deze onderwerpen geen opmerkingen ten aanzien van de begroting. Tot slot nog een opmerking over het surplus van zestien miljoen binnen de algemene reserve. Dat lijkt veel, maar wij zijn van mening dat het college goede indicaties heeft gegeven waar die reserve in de toekomst voor bestemd zou kunnen worden. Kortom de Partij van de Arbeid is blij met deze begroting en zal die ook van harte ondersteunen. Nog twee kleine nabranders: de VVD vraagt tijd om te filosoferen over de raad achter het stuur of op de achterbank. Als fietser denk ik daar graag over mee. Wat betreft de opmerking van de ChristenUnie en D66 over Arnhem: dat betreft mijn oude monumentale kerk, de Sint-Jozefkerk. Daarin is al tien jaar een skatebaan. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Witlox. U sprak namens de fractie van de Partij van de Arbeid. Ik geef het woord aan meneer De Ruijter, namens de fractie van GroenLinks. DE HEER DE RUIJTER (GL): Dank, voorzitter. Dit college heeft nu een volledig jaar uitvoering gegeven aan de eerste eigen begroting, en presenteert nu de tweedeter realisatie van het coalitieakkoord.

Tijd om de balans op te maken. Namens GroenLinks begin ik graag met het goede nieuws, vooral voor de cijferfetisjisten: het weerstandsvermogen van de gemeente is vier keer zo groot als we nodig hebben en de solvabiliteit zakt de komende vier jaar niet onder de norm van 30 procent. De gemiddelde hoogte van de algemene reserve is in die vier jaar tot en met 2027, circa 23,7 miljoen euro, zie pagina 106.Voorzitter, het geld is er. Tot zover het goede nieuws. Het 9

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 college spreekt van een ravijnjaar in 2026, maar hoe voorkomen we nu al een ravijnjaar voor de laagstverdienenden die de hoge gasprijzen niet kunnen betalen? Hoe voorkomen we nu al een ravijnjaar voor migranten die geen opvang vinden? Hoe voorkomen we nu al een ravijnjaar voor jongeren zonder perspectief op een woning en op bestendiger werk? Het geld is er. Ruim 23 miljoen euro aan reserve. Maar met deze begroting is er geen plan waaraan dit -bij de inwoners opgehaalde - gemeenschapsgeld uit te geven. Geen plan voor de energietransitie. Het geld is er. Vanuit het rijk krijgen we 850.000 euro per jaar extra, bovenop de 850.000 euro die we jaarlijks al kregen -ook na 2025, meneer Paul - voor die energietransitie. Maar in deze begroting geen plan of overzicht waar die miljoenen aan worden uitgegeven. We kunnen als raad dus ook niet controleren of de besteding conform het doel plaatsvindt. Ook geen concreet plan voor het sociaal domein, niet meer dan een conceptvisie: een opsomming van de stand van zaken en wat wensen, zonder een plan om tot resultaten te komen. Begrijpelijk dat dat niet in deze begroting terugkomt, het afwachten van een visie is immers budgetneutraal.

Een citaat uit het coalitieakkoord, voorzitter: "We willen het onderzoek afwachten om dan te bezien of eerst een visie moet worden afgewacht." Dat maakt deze begroting wel waar. Anderhalf jaar later wachten we nog steeds, ook voor het TBS-terrein. We wachten op de beloftes van dit college uit het coalitieakkoord: woningbouw zou namelijk het vliegwiel zijn voor alle gewenste ontwikkelingen. Nu was het voor GroenLinks al niet helemaal duidelijk hoe met woningbouw het dorpse en het groene karakter te behouden, hoe met woningbouw klimaatverandering tegen te gaan en hoe woningbouw leidt tot minder hinder van autoverkeer en een betere verkeersveiligheid. Maar het college deed wel die belofte. Toch zijn er ook met deze begroting nog steeds geen duidelijke plannen hoe die woningbouw dan vlot te trekken, ondanks de vele tonnen die deze raad beschikbaar stelde voor taskforce en versnelling. Sterker nog, in een paar concrete plannen die al wel bestaan, zitten zoveel dure woningen dat vrijwel niemand uit Soesterberg door kan stromen, zoals onlangs zelfs de rechter vaststelde voor vliegbasis Soesterberg. Voorzitter, mensen met mijn inkomen, leeftijd en genderoriëntatie houden het wel goed in Soest. Doen we het daar dan voor? GroenLinks niet. Deze begroting biedt ons geen uitzicht op de ontwikkeling van een dorp dat wij willen achterlaten voor de generaties na ons.

Het klinkt misschien ver weg, maar in 2066 is mijn kind net zo oud als ik nu. Wat treft hij dan aan voor zijn kinderen? Er is één ding dat deze begroting kan redden, voorzitter, en dat is rigoureuze aandacht bij elk voorstel, bij elke begrotingspost voor de gevolgen die dit heeft voor toekomstige generaties. Het college heeft een goede start gemaakt met de global goals. GroenLinks wil doorpakken en dit nu eens serieus vertalen naar concrete plannen. Voor behoud van natuur, voor gunstige omgeving om in op te groeien, voor eigentijdse vormen van democratie, voor de veiligheid van voetgangers en fietsers -en dan zijn lampjes bij rotondes echt niet voldoende -voor een klimaataanpak waar de kinderen van onze kindskinderen nog steeds iets aan hebben. Daarom één uitnodigend bedoelde vraag aan zowel het college als de andere fracties: wilt u met ons samenwerken om deze begroting te verbeteren met serieuze plannen voor een toekomst waar iedereen aan mee kan doen? Voor GroenLinks is dat nodig om in te kunnen stemmen met deze begroting. VOORZITTER: Dank u wel, meneer De Ruijter. U sprak namens de fractie van GroenLinks. Dan ga ik naar de fractie van Burgerbelangen bij monde van de heer Baks. DE HEER BAKS (BURGERBELANGEN SOEST- SOESTERBERG): Dank u wel, voorzitter.

Voorzitter, collega-raadsleden, wethouders en overige belangstellenden, algemene beschouwingen uitspreken in een situatie waarbij de democratie in landen die de oorlog zijn getroffen op hun grondvesten staat te schudden, laat ons nogmaals zien dat vrijheid en democratie iets bijzonders zijn. Dat maakt ons dankbaar maar ook waakzaam. Die situatie dwingt ons tot extra relativeringsvermogen. Daar waar wij spreken vanavond over een paar 1000 euro meer of minder voor iets, vragen mensen elders in de wereld zich af of ze deze dag nog wel zullen overleven. Of hun familie en/of gezinsleden nog leven. Of er morgenochtend wel eten, drinken en elektriciteit is. Waar ze vannacht moeten overnachten. In het licht van deze context spreken wij onze algemene beschouwingen uit over de voorliggende begroting. Burgerbelangen dankt het college en de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor deze begroting. Ieder jaar weer net iets leesbaarder, overzichtelijker en smarter. Onze complimenten. Voorzitter, dit jaar wordt overal in ons land extra aandacht gegeven aan laaggeletterdheid. Volgens Wikipedia ben je laaggeletterd als je moeite hebt met lezen, schrijven, rekenen en digitale handelingen. Als gemeenteraad willen we dat iedereen mee kan doen en meetelt.

We investeren veel in participatietrajecten, maar dat brengt voor ons toch ook de verplichting mee dat we in ieder geval leesbare stukken uit laten gaan. Maar ook dat in vergaderingen ons taalgebruik begrijpelijk is, zodat iedereen op zijn/haar niveau mee kan doen en alle beschikbare informatie tot zich kan nemen. Om bij dat laatste te beginnen, voorzitter, wij van Burgerbelangen willen de kloof tussen burger en bestuur verkleinen door het instellen van een verbindingsbel. Deze bel willen we straks graag aanbieden aan de griffier. Zij wil er vast voor zorgen dat bij iedere bijeenkomst, in iedere vergadering de bel aanwezig en beschikbaar is voor de 10

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 publieke tribune. Als iemand iets niet begrijpt, kan hij/zij op de bel drukken en de verbinding tot stand brengen tussen volksvertegenwoordiger en inwoners. Via de voorzitter kan de vraag gesteld worden en kan verduidelijking gegeven worden door de betreffende spreker. Als hiervoor het reglement van orde moet worden aangepast, merken we dat wel in het fractievoorzittersoverleg. Om kritisch te blijven op taalgebruik in stukken, geef ik een paar voorbeelden uit de voorliggende begroting. Ik ben maar vier pagina's doorgelopen en heb thans al drie voorbeelden. De eerste: "Het landelijk probleem van netcongestie vormt het risico voor toekomstige ontwikkelingen." Vervolgens: "Onze opgaven voor wonen, sociaal domein, energie en vluchtelingen vergen een ontkokerde integrale aanpak." Gelukkig weet u het allemaal en dat is fijn. Op deze eerste vier bladzijden kwamen wij de afkorting JOGG-aanpak tegen. Ik heb gekeken of dit een afkorting is voor iets van yoghurt, maar dat is het niet. In het kader van Soesterberg als vliegbasis en vliegdorp, de term vliegwielbudget. Een willekeurige greep, voorzitter, uit de eerste vier bladzijden van een begroting die 199 pagina's bevat.

Daaruit vloeit onze vraag voort, voorzitter: wil het college erop toezien dat voordat stukken gepubliceerd worden, deze gecontroleerd worden op leesbaarheid? De afdeling communicatie zou hier misschien een mooie rol in kunnen vervullen. Als u hiervoor extra budget nodig heeft, horen we van u en kunnen we van u of een voorstel tegemoet zien bij de najaarsnota, of u kunt van ons volgende week een motie verwachten. U zegt het maar. Bijna tenslotte, voorzitter. Als raad vertegenwoordigen we samen en ieder lid op zich, de totale inwoners van Soest en Soesterberg. Ieder besluit wat we nemen, iedere keuze die we maken moet dan ook ten goede komen aan de inwoners. Zij hebben ons tenslotte met de opdracht voor vier jaar op basis van een verkiezingsprogramma op pad gestuurd. Ook al zijn wij de kleinste partij - zo veronderstel ik -met de kleinste beperkte financiële middelen, willen we graag aan de totale raad, inclusief fractie assistenten en het college een broodnodig instrument aanbieden. Een instrument om te gebruiken bij de voorbereiding van de besluitbijeenkomst, maar ook na afloop ervan.

Het is een zelfreflectie instrument die onmiskenbaar antwoord geeft op de vraag die u bij het gebruik van het instrument stelt: is de keuze die ik heb gemaakt in het belang van de Soester bevolking geweest? Kan ik het ook aan ze uitleggen? Als we die vragen onszelf blijven stellen, kunnen we ondanks meningsverschillen elkaar er ook op bevragen. Vragen over achterliggende doelen en of idealen: waarom kom jij tot een andere conclusie als ik? Dan kunnen we op die manier rekenschap afleggen aan onze opdrachtgevers, de inwoners van onze gemeente. Zo dadelijk worden, voorzitter, via de bodes de instrumenten aan u allen uitgereikt. Wij spreken de wens uit dat dit instrument door u consequent wordt gebruikt en niet beland op de stapel van hebbedingetjes. Het is in het economisch verkeer niet van grote waarde, dus u kunt het met een gerust hart in ontvangst nemen. Voor een optimaal resultaat, adviseer ik u er thuis batterijen in te doen. Als u er namelijk batterijen in gedaan hebt, geeft het apparaat u direct feedback. Ten bijna slotte, voorzitter. Tegen het licht van het bij de inleiding gestelde, zal het u niet verbazen dat Burgerbelangen voor het begrotingsvoorstel zal stemmen, te meer daar het de, in het coalitieakkoord voorgestelde plannen, dichterbij de realisatie brengt. En dat akkoord hebben we niet voor niets mee ondertekend.

Tenslotte voorzitter, in de wetenschap dat in veel kerken en huisgezinnen gebeden wordt voor Gods zegen op ons mooie werk, wens ik u en ons als raad een gezegend jaar toe. Dank u wel. VOORZITTER: Dank u wel, meneer Baks namens de fractie van Burgerbelangen. Ik denk inderdaad dat het onder de 50 euro is. Goed, dan geef ik graag het woord aan de heer Stormbroek namens de fractie van POS. DE HEER STORMBROEK (POS): Dank wel, voorzitter, collega's, inwoners en meneer Baks voor de prachtige spiegel. Voorzitter, ik heb een soort déjà vu bij vorig jaar. Niet alleen omdat ik wederom kan genieten van bloemen in de tuin, van fluitende vogels en mildere temperaturen. Storm Ciaran heeft me inmiddels voor de derde dag op rij drijfnat geregend. Denkend aan de staat van ons land, onze gemeente en ons dorp kan ik niet anders dan nattigheid voelen. Die nattigheid zorgt ook voor een bepaalde vorm van onbehagen, een ongemakkelijk gevoel en de behoefte om iets aan die nattigheid te doen. Ik kreeg bij de begroting een beetje hetzelfde gevoel als bij Marco Verhoef vanmiddag op het journaal: hij kan goed vertellen over het weer, maar heeft geen paraplu. Terwijl ik buiten liep met mijn honden om te bedenken hoe ik in de geest van Cicero, Winston Churchill of Barack Obama een speech zou schrijven die u, net als storm Ciaran, omver zou blazen, dacht ik aan het bouwen van een schuilplaats.

Denkend aan een schuilplaats, dacht ik meteen aan de Weggeefbasis in Soesterberg en Happy Kids Happy People in Soest. Zij reiken de hand uit naar mensen die worstelen met tekorten aan voedsel en kleding, helpen hen die aan de rand staan van onze samenleving. Ze houden een spreekwoordelijke paraplu op voor mensen die het moeilijk hebben. Soms volstaat een bescheiden subsidie om een huur te kunnen betalen of in plaats van een paraplu, een ruimte voor mensen om te schuilen tegen de spreekwoordelijke najaarsstorm. Wat doet u voor hen, college? Het Odeon-gebouw in Soesterberg is zo'n mogelijke schuilplaats, in eigendom van de gemeente Soest. In dit gebouw zien we een kans die naadloos aansluit bij 11

Oordeelsvormende Vergadering : 2 november 2023 Begroting 2024-2027 minstens drie essentiële doelen die u benoemt over het Integraal Accommodatiebeleid. Het voorziet in de behoefte van onze samenleving, op efficiënter beheer van ons maatschappelijk vastgoed en biedt mogelijkheden om maatschappelijke voorzieningen samen te brengen. Schuilplaats Odeon, waar ook onze jeugd uit de wind kan blijven. Wat denkt u, college? Collega's, wij denken aan een motie of een amendement. Over schuilplaatsen gesproken, denken we aan huizen. Niet in dikke rapporten, in gelikte PowerPointpresentaties, maar in betaalbare huizen van cement en stenen. Het belangrijkste onderwerp ook voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het Dalweggebied alleen volstaat niet. Laten we niet vergeten dat het nu aan Soest is om haar verantwoordelijkheid te nemen. Soesterberg heeft ook zonder Soesterberg-Noord al meer dan haar aandeel geleverd. Soesterberg heeft Soest lang genoeg uit de wind gehouden. Voorzitter, wij zitten eraan te denken om een amendement in te dienen om eindelijk duidelijkheid te scheppen over de toekomst van het TBS-terrein. Voor Soester woningzoekenden, bedrijven en de ontwikkelaar. Die duidelijkheid houdt voor ons in: woningen op het TBS-terrein vergezeld door 18.000 vierkante meter bedrijfsruimte. Ons geduld raakt voorzichtig aan op. De raad heeft lang genoeg zonder paraplu in de regen gelopen.