Jaarstukken 2023

Wel heeft de raad via een amendement extra middelen beschikbaar gesteld voor nieuwe investeringen die in de cultuurnota zijn opgenomen.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 81 van 236

De pijlers uit de nieuwe cultuurnota zijn: 1. De basis op orde 2. Cultuur is voor iedereen 3. Cultuur doe je samen 4. Cultuur is zichtbaar In 2023 is er op deze pijlers al inzet gedaan waar mogelijk. Nieuwe subsidieregelingen Om te sturen op de doelen uit de cultuurnota zijn de incidentele subsidieregelingen voor cultuur eind 2023 aangepast en gepubliceerd. De nieuwe regelingen zijn op 1 januari 2024 ingegaan. Ook werden de subsidiepartijen geïnformeerd over wijzigingen in hun subsidie per 2024. Basis op orde Bachschool In 2023 werd duidelijk dat de locatie van de Bachschool (muziekonderwijs in Soest) door Scholen in de Kunst zou worden afgestoten. Met de Bachschool is in 2023 gezocht naar oplossingen. Het huidige pand is in eigendom gekomen van de gemeente. Voor 2024 is er een passend huuraanbod gedaan uitgaande van medegebruik van het pand. Voor de langere termijn zal gezocht worden naar een structurele oplossing voor het huisvestingsprobleem. Eemland 1 De fusie van de drie lokale omroepen in Soest, Baarn en Bunschoten tot de streekomroep Eemland 1 verliep niet probleemloos. Er zijn in 2023 bestuurswisselingen geweest en een verzoek tot structureel verhogen van budget werd afgewezen. De drie gemeenten zetten de gesprekken over de toekomst voort in 2024.

We vragen Eemland 1 om duidelijke scenario’s binnen het huidige budget en een visie op de samenwerking met Nieuwsplein 33 (Amersfoort/Leusden). Literaire activiteiten Het opheffen van de SLAS (Stichting literaire activiteiten Soest) leek te leiden tot verschraling van het cultuuraanbod. Gelukkig hebben nieuwe initiatiefnemers in samenwerking met Artishock het stokje overgenomen. Toegang tot literaire initiatieven in Soest blijft zo gewaarborgd. Cultuur is voor iedereen Herman van Veen Arts Center In 2023 was in de programmering bij het Herman van Veen arts center goed te zien hoe cultuur een bijdrage kan leveren aan bredere opgaven. ‘Stemmen uit Oekraïne’ is onderdeel van een doorlopend project dat bestaat uit voorstellingen en concerten georganiseerd voor en door vluchtelingen. Ook de voorstelling ‘En toen…’ is een mooi voorbeeld van de kracht van cultuur. Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 82 van 236

De voorstelling is gemaakt voor nieuwkomers in Nederland maar zeker zo boeiend voor wie er al waren. Met bussen werden nieuwkomers opgehaald om naar de voorstelling te kijken. Samenwerking met stichting Balans Een aantal keer per jaar ontvangt het Herman van Veen Arts center kinderen, ouders en begeleiders vanuit Balans voor een voorstelling en bezoek aan het landgoed. Het gaat vooral om inwoners die niet zo makkelijk met kunst en cultuur in aanraking komen.

KunstenHuis Idea In 2023 kreeg de nieuwe afdeling cultuur en samenleving meer vorm. Voorbeelden van projecten of samenwerkingen in 2023 zijn o.a. een theaterworkshop voor jongeren met ASS en project Natuur, Kunst en Welzijn en de drumband Royal Rythm Soest vanuit de jongerencultuurcoach. Een voorbeeld van talentontwikkeling voor jongeren die de aansluiting bij het bestaande culturele aanbod niet vonden.

Spreekuur Goos in de bibliotheek De bibliotheek Soest werkte ook in 2023 aan uitbreiding van haar rol als laagdrempelige plek voor inwoners met vragen over maatschappelijke onderwerpen. Naast stichting mantelzorg, het taalhuis, digitaal informatiepunt digitale overheid, inburgering en vluchtelingenwerk heeft in 2023 ook GOOS een wekelijks spreekuur in de bibliotheek. Jeugdfonds cultuur In 2023 zagen we een toename van goedgekeurde aanvragen. In 2022 werden 20 aanvragen goedgekeurd. In 2023 waren dat er 28.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 83 van 236

Cultuur doe je samen Buurten bij Artishock Artishock stelde in haar filmzaal stoelen ter beschikking om in negen buurten van Soest en Soesterberg het culturele buurtleven te stimuleren. Buurtbewoners werden uitgenodigd voor het gezamenlijk bijwonen van een film. In de pauze en na de film is er gelegenheid voor een hapje en een drankje om zodoende elkaar beter te leren kennen. Jonge blazers Talentontwikkeling voor jongeren draagt bij aan mentale gezondheid. Samen muziek maken geeft daarbij extra stimulans. Kinderen en jongeren die een blaasinstrument bespelen kregen een workshop met concert door het Nederlands blazers ensemble. Gluren bij de buren Muziek maken in huiskamers of tuinen in Soest. Buurtbewoners komen zo over de drempel bij elkaar en er ontstaan nieuwe ontmoetingen. Cultuur is zichtbaar Een van de doelen uit de omgevingsvisie is verlevendigen van de centra. Cultuur in de openbare ruimte kan daar een bijdrage aan leveren. Ook willen we het cultuuraanbod beter onder de aandacht brengen en zichtbaarder maken voor de inwoners. Voorbeelden in 2023 waren: Podiade In september 2023 vond de eerste Podiade plaats. Vanaf de Hema in de van Weedestraat tot aan Artishock was er aandacht voor podiumkunsten. Door optredens in het winkelgebied droeg het evenement bij aan verlevendigen van het centrum (omgevingsvisie).

Cultuurinsoest.nl In 2023 werd de website cultuurinsoest.nl gelanceerd. Het cultuuraanbod en agenda staat nu bij elkaar. Ook kan deze website gebruikt worden voor info voor cultuurpartijen zoals regelingen, fondsenaanvraag en dergelijke. Cultuurprijs In 2023 is de cultuurprijs uitgereikt aan het LOUvre, een broedplaats waarin de verbinding tussen kunst & cultuur en het sociaal domein een zeer succesvolle vorm heeft gekregen.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 84 van 236

Wat heeft het gekost? Deelprogramma (bedragen * € 1.000) 3.3 Sport, kunst en cultuur

L/B

L B

Resultaat

Rekening 2022 12.457 6.411 -6.045

Toelichting op de afwijkingen t.o.v. begroting 2023: Een negatief bedrag betreft een nadeel/tekort, een positief bedrag betreft een voordeel/overschot. 3.3 Sport, kunst en cultuur

Begroting 2023

Rekening 2023

9.894 3.257 -6.637

9.334 3.569 -5.766

2023 L B

Toelichting op de afwijkingen boven de € 100.000 Onderhoud gebouwen voordeel € 691.000 Het is gebleken dat bij verschillende sport- en cultuurlocaties de kwaliteit van onderhoud nog voldoende was, zodat het geplande onderhoud niet heeft plaatsgevonden. De lasten worden verrekend met de reserve onderhoud gebouwen. Relevante beleidsdocumenten Sport a. Sportvisie 2013-2016, raad 19 september 2013 b. Tarievenbesluit (raad oktober 2015) c. Visie op de binnensportaccommodaties (raad 2016) d. Lokaal Sportakkoord (2020) e. Sport coronascan (2021) f. Speelruimtebeleid ‘Het nieuwe spelen in Soest’ (2013) Cultuur a. Beleidsregels welzijn, cultuur en sport (B&W, 2019) b. Cultuurpact provincie Utrecht en gemeente Soest (B&W, 2018) c. Meedoen is de Soester Cultuur. Cultuurvisie gemeente Soest 2016-2020 (raad, 2015) d. Uitvoeringsplan Cultuurvisie 2016-2020 (raad, 2016) e. Cultuur coronascan (2021)

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 85 van 236

560 312 872

Overhead Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) heeft als doel om uw raad op een simpele manier meer inzicht te geven in de totale kosten van de overhead voor de hele organisatie. Daarmee krijgt u ook meer zeggenschap en sturing over de ontwikkeling van deze kosten. Daarom staan hieronder de baten en lasten die verband houden met de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Dit zijn de zogenaamde overheadkosten. Financiële verantwoording Producten (bedragen * € 1.000)

L/B

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Ondersteunende organisatie

L B saldo

8.970 0 -8.970

9.788 0 -9.788

9.234 59 -9.175

Informatiehuishouding

L B saldo

3.220 1 -3.219

3.475 0 -3.475

3.545 0 -3.545

Facilitair en huisvesting

L B saldo

2.127 132 -1.995

2.556 145 -2.412

2.562 466 -2.096

Communicatie

L B saldo

136

192

148

-136

-192

-148

L B saldo

-214 1.568 1.782

-378 1.559 1.937

-378 1.654 2.032

14.239 1.700 -12.539

15.633 1.703 -13.929

15.110 2.179 -12.931

Dekking overhead

Totale lasten Totale baten Resultaat

Toelichting op de afwijkingen t.o.v. begroting 2023: Een negatief bedrag betreft een nadeel/tekort, een positief bedrag betreft een voordeel/overschot. Overhead

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

2023 L B

Pagina 86 van 236

523 475 998

Toelichting op de afwijkingen boven de € 100.000 Basis op orde voordeel € 671.000 Het budget voor de ‘basis op orde’ is in de najaarsnota 2023 toegekend aan de diverse deelprogramma’s. Ook is een stelpost opgenomen bij de overhead. Op de diverse deelprogramma’s is sprake van overschrijdingen op de personeelskosten. De stelpost bij de overhead dekt deze overschrijdingen met een bedrag van € 671.000. Dit gebeurt budgettair neutraal. Gemeentehuis voordeel € 135.000 De lagere lasten voor het onderhoud van het gemeentehuis in verband met uitstel van werkzaamheden. Dit is een budgettair neutrale verwerking, omdat er minder onttrokken wordt uit de reserve onderhoud gebouwen. Energielasten gemeentehuis voordeel € 115.000 Er is een hogere doorbelasting van energielasten aan externe gebruikers (voordeel € 67.000) en de lasten van de hoger begrote energielasten vielen mee (voordeel € 48.000). Dekking overhead voordeel € 120.000 Er is een hogere bijdrage voor de dienstverlening met BBS afgesproken.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 87 van 236

Algemene dekkingsmiddelen Lasten en baten (bedragen * € 1.000)

L/B

Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Lasten Lasten programma 1 t/m 3 Overhead Algemene lasten Onvoorziene uitgaven Stelposten Totaal lasten

L L L L L

114.113 14.239 1.218 0 0 129.571

133.891 15.633 947 0 192 150.662

126.958 15.110 944 0 0 143.013

Baten Baten programma 1 t/m 3 Overhead Algemene uitkering Sociaal domein Dividend, aandelen Saldo financiering Bespaarde rente Lokale belastingen Algemene baten Totaal baten

B B B B B B B B B

44.981 1.700 75.953 4.473 282 217 357 10.422 409 138.796

48.666 1.703 77.708 3.022 306 642 293 10.619 257 143.216

46.367 2.179 79.139 3.022 310 727 293 10.626 470 143.133

9.225

-7.447

120

12.711 13.682 10.196

8.920 15.658 -708

9.066 14.269 5.323

Resultaat voor bestemming Mutaties reserves Stortingen Onttrekkingen Resultaat na bestemming

L B

Algemene lasten In de najaarsnota 2023 is gemeld dat een deel van onze vorderingen op de debiteuren voor een bedrag van € 241.000 oninbaar is verklaard. Dit bedrag kon deels opgevangen worden binnen het begrote budget en deels binnen de voorziening die speciaal hiervoor is opgenomen. Eind van het jaar is de omvang van de debiteuren dusdanig gedaald dat er in plaats van een storting een onttrekking van de voorziening kan plaatsvinden waardoor een voordeel ontstaat van € 216.000. Stelposten Het restant van de stelposten bestaat uit de stelpost onvoorzien welzijn (€ 5.000) en het restant van de stelpost taakmutaties (€ 187.000). Dit zijn middelen die uit de diverse circulaires van het Rijk zijn toegekend. De stelpost onvoorzien welzijn kan vrijvallen. Van de middelen uit de stelpost taakmutaties (€ 187.000) wordt voorgesteld € 37.000 te oormerken voor de implementatie van de nieuwe wettelijke taak van de Wet Goed Verhuurderschap. De restant middelen voor de aanpak van de energie- en inflatiecrisis ad € 150.000 is als volgt ingezet. € 100.000 is voor dekking van lasten binnen deelprogramma Sport, kunst en cultuur. Zoals ook in de najaarsnota 2023 is aangegeven, is het gewenst om het restantbedrag beschikbaar te houden voor onvoorziene Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 88 van 236

uitgaven. Hierbij merken we nog op dat er hiervoor geen structurele middelen in de begroting beschikbaar zijn. Het verzoek is daarom het resterende budget van € 50.000 te oormerken voor het doen van uitgaven in 2024. Algemene uitkering Via de mei- en de septembercirculaire is de begroting 2023 bijgesteld. Aan het eind van het jaar verstuurd het Rijk nog de decembercirculaire. De middelen die via deze decembercirculaire aan de gemeente zijn toebedeeld bestaan uit de volgende onderdelen: - Energietoeslag € 1.752.000 de lasten van de energietoeslag staan vermeld in deelprogramma sociaal domein - Gebiedsgerichte aanpak 15.000 - Maatschappelijke begeleiding 17.000 - Oekraïne sociaal domein 31.000 - Overige kleine taakmutaties 15.000 - Omgevingswet 247.000 Voorgesteld wordt om alleen de middelen van de omgevingswet te oormerken, zodat deze middelen nog ingezet kunnen worden in 2024. Reserveringen Toelichting op de afwijkingen t.o.v. begroting 2023: Een negatief bedrag betreft een nadeel/tekort, een positief bedrag betreft een voordeel/overschot. Reserveringen

2023 L B

-146 -1.389 -1.535

Toelichting op de afwijkingen boven de € 100.000 Algemene reserve nadeel € 290.000 In 2023 is het raadsbesluit genomen om € 3,9 mln te onttrekken uit de algemene reserve en te storten in de exploitatie voor de dekking van de extra lasten uit de bouwgrondexploitatie Dalweg. Bij de herziening van deze grondexploitatie is een bedrag van € 3,6 mln berekend, waardoor er € 0,3 mln minder gestort is. Reserve onderhoud gebouwen nadeel € 1.417.000 In de programma’s waar de diverse gemeentelijke gebouwen financieel op drukken, staan diverse voordelen genoemd die budgettair neutraal verlopen. Doordat er minder onderhoud is gepleegd dan begroot, is een lagere storting uit de reserve onderhoud gebouwen nodig. Reserve egalisatieheffing afvalstoffenheffing nadeel € 231.000 Door de lagere lasten in het product afvalstoffen is een lagere bijdrage aan de exploitatie nodig. Reserve onderhoud wegen en vervanging verkeerslichten voordeel € 449.000 In 2023 is het nieuwe wegenbeheersplan in de Raad aangenomen. Zoals in de nota reserves en voorzieningen is vastgesteld, zou daarna de bestemmingsreserve wegen opgeheven worden

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 89 van 236

en hiervoor is een voorziening wegen geformeerd. Het genoemde voordeel is de vrijval van het onderdeel wegen.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 90 van 236

Hoofdstuk 3 – Paragrafen Paragrafen Paragraaf A - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf begint met de verplichte basisset financiële kengetallen. Vervolgens wordt ingegaan op de inschatting van de financiële risico’s alsmede aan de benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit. Basisset financiële kengetallen In de hierna opgenomen tabel zijn de voorgeschreven kengetallen vermeld en zijn de berekende waarden en het verloop van deze waarden ingevuld. Daarna volgt per kengetal een korte uitleg en wordt op de uitkomst en situatie voor Soest ingegaan. Nr

Omschrijving kengetallen

Verloop van de kengetallen Rekening Begroting Rekening 2022 2023 2023

1A 1B 2 3 4 5

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens

15% 15% 45% 6,04% 2% 97%

25% 25% 33% 1,11% 4% 91%

20% 20% 43% 5,00% 5% 91%

1A Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Hierachter gaat het volgende mechanisme schuil. Gaat een gemeente schulden aan (b.v. ten behoeve van investeringen), dan worden de lasten hoger door rentebetalingen en aflossingen. Door geld te lenen worden aanschaffingen naar voren gehaald, maar de consequentie is dat hiermee een beslag op toekomstige inkomsten worden gelegd. Hoe hoger de schulden hoe meer toekomstige inkomsten voor aflossingen en rente worden vastgelegd. Deze uitgaven aan aflossingen en rente kunnen niet aan andere publieke voorzieningen worden besteed. Te hoge schulden verdrukken op deze wijze uitgaven aan noodzakelijke publieke voorzieningen en kunnen de gemeente in financiële problemen brengen. Ontwikkeling Netto schuldquote

Rekening Begroting 2022 2023 15% 25%

Rekening 2023 20%

Hoe de uitkomst te beoordelen? Hoe lager de netto schuldquote, hoe beter. Als de netto schuldquote de 100% passeert, springt het licht op oranje. Bij een netto schuldquote boven de

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 91 van 236

130% springt het licht voor de gemeente op rood. Tussen 0% en 100% is bij de meeste gemeenten sprake van een normale uitkomst. Geconcludeerd kan worden dat: a. De netto schuldquote als aandeel van de inkomsten is toegenomen. b. De omvang van de netto schuld als aandeel van de inkomsten is relatief laag en royaal binnen de bandbreedte valt die als normaal voor een gemeente kan worden beschouwd. 1B Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt de netto schuldquote zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden berekend. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De berekening van dit kengetal is gelijk aan de berekening van de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen. De uitkomst is gelijk aan de netto schuldquote omdat in Soest geen sprake is van leningen aan b.v. woningbouwcorporaties, verbonden partijen, e.d. en er ook geen overige langlopende leningen spelen. 2 Solvabiliteitsratio Onder solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Dit kengetal geeft in procenten aan in hoeverre het bezit op de balans is afbetaald, ergo niet met schulden is belast.

Deze indicator geeft eveneens inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Ontwikkeling Solvabiliteitsratio

Rekening Begroting 2022 2023 45% 33%

Rekening 2023 43%

Hoe de uitkomst te beoordelen? Hoe hoger dit percentage, hoe beter. Een uitkomst tussen 30% en 100% is als goed te beschouwen. Bij een uitkomst tussen 20% en 30% is voorzichtigheid geboden. Is de uitkomst lager dan 20%, dan heeft de gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Geconcludeerd kan worden dat: a. De solvabiliteitsratio is gelijk gebleven. b. De omvang van de bruto schuld in ruime mate binnen de bandbreedte valt die als goed voor een gemeente kan worden beschouwd. 3 Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe wendbaar een gemeente is. Als de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten, is een gemeente in staat om (structurele) tegenvallers op te vangen. Een dergelijke begroting is meer flexibel dan een begroting waarbij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 92 van 236

Ontwikkeling

Rekening 2022

Begroting 2023

6,04%

1,11%

Structurele exploitatieruimte

Rekening 2023 5,00%

In 2023 is sprake van een positieve structurele exploitatieruimte. Uit de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit (zie volgende bladzijden) blijkt dat de niet benutte belastingcapaciteit € 7,4 miljoen bedraagt en deze capaciteit als structurele capaciteit wordt aangemerkt. Hieruit volgt dat de potentiële structurele exploitatieruimte (aanzienlijk is en) op 5,28% kan worden gesteld. 4 Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij verkoop. Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Hoe lager dit percentage, hoe beter. Ontwikkeling Grondexploitatie

Rekening Begroting 2022 2023 2% 4%

Rekening 2023 5%

De waarde van het kengetal kan als normaal voor een gemeente worden beschouwd. 5 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale belastingdruk zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De lokale woonlasten worden t.o.v. het landelijke gemiddelde van het voorafgaande begrotingsjaar uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Ontwikkeling Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens

Rekening 2022 97%

Begroting 2023 91%

Rekening 2023 91%

Geconcludeerd kan worden dat in de aangegeven jaren de gemiddelde woonlasten in Soest lager zijn dan het landelijke gemiddelde. De 91% in 2023 komt erop neer dat de lokale woonlasten in Soest € 79 per inwoner lager zijn dan het landelijke gemiddelde over 2022. Financiële risico’s, benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit c.a. Onzekerheden kunnen van invloed zijn op het behalen van gemeentelijke doelstellingen. Die onzekerheden doen zich voor in de vorm van risico’s. Diverse ontwikkelingen (hernieuwde inzichten, onder andere volgend uit de nota grondbeleid en wet- en regelgeving) vormden aanleiding om het risicomanagement te actualiseren en hiervoor een integrale nota op te stellen. Eind 2023 heeft het college het Uitvoeringskader risicomanagement gemeente Soest 2023 vastgesteld. De raad heeft de beleidskaders voor het risicomanagement al vastgesteld in de financiële verordening en in de nota reserves en voorzieningen.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 93 van 236

In het kort komt dit er op neer dat de ratio voor het weerstandsvermogen minimaal 1 moet zijn, dat de algemene reserve een minimale omvang van € 7 miljoen moet hebben om tegenvallers op te vangen en dat de raad via de paragraaf ‘’weerstandsvermogen en risicomanagement’’ door het college wordt geïnformeerd over de voortgang en relevante ontwikkelingen. Een gemeente loopt tal van risico’s. Een deel daarvan wordt geheel of gedeeltelijk afgedekt door specifieke maatregelen, bijvoorbeeld met verzekeringen en interne controle. Daarnaast loopt een gemeente ook altijd risico’s die niet (kunnen) worden afgedekt. Deze risico’s kunnen tot onvoorziene kosten leiden. De inschatting van het totaal aan financiële risico’s waarvoor onvoldoende beheersmaatregelen zijn getroffen geeft inzicht in de benodigde weerstandscapaciteit. Om te voorkomen dat een ingrijpende beleidswijziging moet worden doorgevoerd bij het optreden van niet afgedekte risico’s, moet een gemeente capaciteit hebben om dergelijke zaken op te vangen: de zogenoemde beschikbare weerstandscapaciteit. Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en de capaciteit die een gemeente heeft om die niet-begrote kosten op te vangen. Een weerstandsvermogen lager dan 1,0 geeft aan dat een gemeente mogelijk niet goed in staat is om onverwachte ontwikkelingen financieel op te vangen.

Zoals aangegeven, geldt voor de ratio van het weerstandsvermogen een minimumgrens van 1,0. De nadere uitwerking van het genoemde uitvoeringskader voor het risicomanagement vindt in 2024 plaats. Over de effecten daarvan zal de raad in toekomstige P&C documenten worden geïnformeerd. Risico-inschatting per einde 2023: Ten behoeve van de jaarstukken 2023 zijn in het 1e kwartaal 2024 de onderkende, bestuurlijk relevante risico’s geactualiseerd. In de hiernavolgende tabel zijn per programma de financiële risico’s weergegeven. Uit de tabel op de volgende pagina blijkt dat Soest per einde 2023 voor € 7,9 miljoen risico’s loopt die mogelijk onvoldoende zijn afgedekt door beheersmaatregelen. In de jaarstukken 2022 betrof het een bedrag van afgerond € 7,4 miljoen aan risico’s. Het verschil van € 0,5 miljoen betreft met name de risico inschatting voor woonwagenkamp De Meent (+ € 0,4 miljoen), gebiedsvisie Dalweg (- € 0,5 miljoen), omgevingsvergunningen (+ € 0,2 miljoen) en zorgleveringen Sociaal Domein (+ € 0,4 miljoen). Zie nadere toelichting op de risico’s verderop in dit onderdeel.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 94 van 236

Programma en onderwerp PROGRAMMA BESTUURLIJKE OMGEVING Gemeentelijke aansprakelijkheid/verzekeringen Terugval huuropbrengst gemeentelijk vastgoed PROGRAMMA FYSIEKE LEEFOMGEVING Verkeersplan Soest-zuid (uitvoering) Schade aan het groen/openbare ruimte door weersinvloeden Stikstof Project vliegbasis Soesterberg Masterplan Soesterberg Woonwagenkamp De Meent en omliggende gebiedsontwikkeling Gebiedsvisie Dalweg e.o. Molenstraat, voormalig werfterrein Planschade Omgevingsvergunningen Omgevingswet Netcongestie PROGRAMMA SOCIALE LEEFOMGEVING Zorgleveringen Sociaal Domein Leerlingenvervoer Wetswijziging BTW verrekening Sport Aansprakelijkheid voor veiligheid van speelgelegenheid ALGEMENE DEKKINGGMIDDELEN Uitkeringen gemeentefonds Dividenduitkering deelnemingen Dubieuze debiteuren Loonontwikkelingen Prijsontwikkelingen PARAGRAFEN B - Renterisico C - Trajecten medewerkers C - Inkoop C - Meldplicht datalekken C – Algemene informatieveiligheid E - Garantstellingen Totaal

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Financiële impact (€)

Kans (%)

Financieel risico (€) 242.000

10%

1.000.000

100.000

10%

1.420.000

142.000

15%

11.975.000

5.225.000 1.800.000

50%

200.000

100.000

pm pm 50% 3.300.000 bestaande uit diverse percentages en bedragen

pm 1.650.000

10%

3.500.000

bestaande uit diverse percentages en bedragen 10% 928.000 25% 400.000 90% 400.000 50% 250.000 50% pm

450.000 350.000 200.000

50% 25% 10%

1.850.000 100.000 300.000

90.000 100.000 360.000 125.000 pm 992.500 925.000 25.000 30.000

25%

50.000

12.500 987.500

bestaande uit diverse percentages en bedragen 50% 30.000 50% 50.000 10% 200.000 50% 350.000 10% 150.000 50% 440.000 25% 60.000 25% 100.000 5% 1.500.000 bestaande uit diverse percentages en bedragen

752.500 15.000 25.000 20.000 175.000 416.000 15.000 220.000 15.000 25.000 75.000 66.000 7.863.000

Pagina 95 van 236

Overzicht (majeure) risico’s die zich in 2023 hebben voorgedaan: Terugval huuropbrengst gemeentelijk vastgoed Zoals is toegelicht bij deelprogramma 1.4 Accommodaties en eigendommen/wat heeft het gekost zijn voor een bedrag van € 33.000 lagere huuropbrengsten gerealiseerd dan was begroot. Masterplan Soesterberg en Gebiedsvisie Dalweg e.o. Voor de herziening van de grondexploitaties inclusief afsluiten diverse deelplannen Masterplan Soesterberg is een incidentele last van € 339.000 ontstaan. Voor de bouwgrondexploitaties Dalweg was een lagere bijdrage uit algemene reserve nodig. Dit leverde een incidenteel voordeel op van € 283.000. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar deelprogramma 2.1 Wonen/wat heeft het gekost en naar paragraaf F Grondbeleid. Bouwleges Voor de bouwleges/omgevingsvergunningen is een nadeel van afgerond € 1 miljoen gerealiseerd ten opzichte van de begroting. Zie toelichting bij deelprogramma 2.1 Wonen/wat heeft het gekost. Zorgleveringen sociaal domein De zorgleveringen voor Jeugd en WMO vallen ten opzichte van het beschikbare budget voor een bedrag van afgerond € 1 miljoen lager uit. Zie toelichting bij deelprogramma 3.1 Sociaal Domein/wat heeft het gekost.

Uitkeringen gemeentefonds Zoals is toegelicht bij het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen, treedt er voor de algemene uitkering als gevolg van de decembercirculaire 2023 een voordeel op afgerond € 1,6 miljoen. Hier staan uitgaven tegenover van afgerond € 1,2 miljoen voor de energietoeslag bij deelprogramma 3.1 Sociaal Domein en daarnaast wordt voor de omgevingswet een bedrag van € 247.000 geoormerkt (zie oormerkvoorstellen). Dubieuze debiteuren Zoals is toegelicht bij het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen, is er voor de dubieuze debiteuren een voordeel ontstaan van € 216.000. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit heeft een structurele en een incidentele component. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de niet benutte belastingcapaciteit. De niet benutte belastingcapaciteit wordt gedefinieerd als: 1. Het verschil tussen de kosten en opbrengsten (kostendekking) van de afval- en rioolheffing. De kostendekking is nagenoeg 100%. Daarom wordt deze niet verder in de berekening betrokken. 2. Het verschil tussen de OZB-opbrengst voor de gemeente Soest volgens de artikel 12norm en de begrote OZB-opbrengst, zoals deze is verwerkt in de begroting 2023.

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 96 van 236

Dit geeft de volgende berekening: Artikel 12-norm € Opbrengst begroting 2023 € Verschil €

17.898.000 10.451.000 7.447.000

Op basis van deze normen bedraagt de structurele weerstandscapaciteit circa € 7,4 miljoen. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit de reserves die niet geblokkeerd zijn. De besteding van de meeste reserves ligt vast. Incidentele aanwending van deze reserves leidt dan ook tot een bestedingsbeperking voor de toekomst. Daarom beschouwen wij conform het uitvoeringskader Risicomanagement alleen de algemene reserve als vrij aanwendbaar. Op basis van de huidige inzichten bedraagt de gemiddelde hoogte van de algemene reserve per ultimo 2023 t/m 2026 circa € 20 miljoen. Dit ligt fors boven de in de nota Reserves en Voorzieningen bepaalde minimumgrens van € 7 miljoen. De totale beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt daarmee in 2023 € 27,4 miljoen. Weerstandsvermogen Voor het berekenen van het weerstandsvermogen wordt de beschikbare weerstandscapaciteit (= algemene reserve + vrije belastingcapaciteit) gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit (= totaal van financiële risico’s). Op grond van de bovenstaande berekening komt het weerstandvermogen 2023 uit op: € 27,4 miljoen / € 7,9 miljoen = 3,5. De ratio van 3,5 wekt de suggestie dat we zeer ruimschoots voldoen aan de normering. We tekenen hier bij aan dat een aantal risico’s met een p.m. is opgenomen waarvan de financiële impact fors kan oplopen.

Indien de maatregelen rondom stikstof of netcongestie een nadelig effect hebben op de exploitaties dan heeft dit wel een majeure impact op ons vermogen. In 2020 is landelijk het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 2020) in werking getreden. Uit onderstaande tabel blijkt dat volgens de signaleringswaarden van het GTK 2020 ons weerstandsvermogen ‘uitstekend’ is te noemen. Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4 0.8 < 1.0 0.6 < 0.8 < 0.6

Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Pagina 97 van 236

Nadere toelichting bestuurlijk relevante risico’s: Programma 1. Bestuurlijke omgeving Gemeentelijke eigendommen en aansprakelijkheid/verzekeringen Toelichting: Verzekeringen zijn aangegaan voor onder andere gebouwen & inventaris, voertuigen. Ook zijn er verzekeringen afgesloten voor wettelijke aansprakelijkheid en aangelegenheden op het gebied van fraude, personeel en bestuur. Het risico bestaat uit kosten die voorvloeien uit afgesproken eigen risico en uit kosten van niet of niet volledig verzekerde zaken. Beheersmaatregel(en): • De gemeentelijke opstallen zijn onder meer verzekerd tegen brand- en vliegtuigschade. De verzekeringen zijn afgesloten onder toepassing van de indexclausule, dat wil zeggen dat de verzekerde waarden meestijgen met de herbouwkosten; •

De voertuigen zijn in ieder geval verzekerd op basis van een WA-polis. Afhankelijk van ouderdom en aard van het gebruik zijn aanvullende dekkingen meeverzekerd;

•

We hebben een WA-verzekering afgesloten met een eigen risico van € 12.500 per gebeurtenis. De verzekerde bedragen zijn maximaal € 2,5 miljoen in geval van personen en/of zaakschade en € 1,25 miljoen in geval van vermogensschade. Per verzekeringsjaar wordt niet meer vergoed dan twee keer de vermelde maximale bedragen per categorie. Op basis van het schadebeeld van de afgelopen jaren is het risico als normaal te beoordelen.

Generiek risico Financieel

Kans laag = 10%

€

Impact 1.000.000

€

Risico 100.000

Terugval huuropbrengsten gemeentelijke accommodaties Toelichting: Maatschappelijke organisaties en andere huurders van gemeentelijk vastgoed heroriënteren zich eens in de paar jaar op hun huisvesting en ruimtegebruik. Hierdoor kan de komende jaren de leegstand toenemen als contracten worden beëindigd. Het risico is gerelateerd aan de totaal geraamde huuropbrengsten, waarbij het risico op huurderving wordt geschat op 10%. Beheersmaatregel(en): • Nadere uitwerking van het accommodatiebeleid kan inspelen op leegstand en verhuurbaarheid; • De verhuur wordt actief aangepakt door onder andere leegstandsbeheer en marktconforme huurprijzen. Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Kans laag = 10%

€

Impact 1.420.000

€

Risico 142.000

Pagina 98 van 236

Programma 2. Fysieke leefomgeving Verkeersplan Soest zuid (uitvoering) Toelichting: De regio heeft voor het Verkeersplan Soest-Zuid een totaal uitvoeringsbudget van € 11.975.000 beschikbaar gesteld. Voorwaarde van de regio is dat de uitvoering uiterlijk in 2024 gereed is. Als dit niet het geval is, dan vervalt de bijdrage en zijn alle gemaakte kosten volledig voor rekening van de gemeente Soest. Daarnaast is de voorwaarde bij deze bijdrage dat de gemeente Soest de risicodragende partij is. Dit betekent dat als er meer dan de ontvangen bijdrage uit de regio wordt uitgegeven, deze extra kosten voor rekening komen van de gemeente Soest. Beheersmaatregel(en): • De gemeente heeft in 2022 overleg gevoerd met de provincie voor de verlenging van de beschikking van 2024 naar 31-12-2028. Dit is gehonoreerd. • Aansluitend hebben we ook te maken met een duidelijke stijging van de indexering. Om dit goed in beeld te houden hebben we regelmatig interne begroting overleggen, Vanuit hier kunnen we mogelijk maatregelen nemen in de uitvoering (versoberingen) of zoeken we naar extra budget voor de (gewijzigde) scope. Generiek risico Financieel

Kans laag = 15%

Impact € 11.975.000

Risico € 1.800.000

Schade aan het groen/openbare ruimte door weersinvloeden Toelichting: Door klimaatverandering zijn er aanzienlijk extremere weersinvloeden te verwachten. Een extreme droogteperiode kan leiden tot extra sterfte van beplanting en bomen en daarmee tot noodzakelijke vervanging. Daarnaast vormen zware stormen, hoosbuien en blikseminslagen een risico voor schade aan bomen en aan andere gemeentelijke goederen en goederen van derden. In 2023 hebben we meer kosten moeten maken dan begroot aan boombeheer, door invloeden van droogte, storm, en te veel water. Beheersmaatregel(en): • We werken continu aan het afkoppelen van hemelwater van het gemengde riool. Dit zorgt voor aanvulling van grondwater in natte perioden, waardoor groen langer kan beschikken over water in droge perioden. Ook zorgt het lokaal verwerken van hemelwater voor minder risico op wateroverlast benedenstrooms en (vervuild) water op straat vanuit de riolering. Desalniettemin geven we momenteel bomen extra water ten tijde van droogte; • Daarnaast vervangen we bomen en beplanting die doodgaan door droogte en houden we bij de keuze voor boom- en heestersoorten zoveel mogelijk rekening met de klimaatverandering.

We proberen hierdoor het uitvallen van bomen zoveel mogelijk te beperken, er bestaan echter weinig soorten die tegen meerdere extremen (hitte, vrieskou, droogte én hevige regenval) kunnen; • Jaarlijks krijgen risicovolle bomen een VTA (Visual Tree Assessment)-controle. Daarnaast worden alle bomen in het stedelijk gebied eens in de drie jaar gecontroleerd. Dit draagt bij aan een actueel beeld van de risico’s. Generiek risico Financieel

Kans gemiddeld = 50%

Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Impact € 200.000

Risico € 100.000

Pagina 99 van 236

Stikstof Toelichting: Beleidsontwikkelingen rond stikstof hebben in 2023 veel aandacht opgeëist in het landelijke nieuws. Net als in voorgaande jaren is er veel onduidelijk. Mogelijkerwijs is de impact nog steeds significant. In Soest geldt dat met name voor (woning)bouwprojecten. Beheersmaatregel(en): Voor Soest is in beeld gebracht bij welke omvang een ontwikkeling de kritische grens mogelijk passeert. Deze grens is vertaald in een handelingskader, hierdoor is het duidelijk wanneer stikstof mogelijk extra aandacht vraagt. Door deze werkwijze is het risico op juridische aansprakelijkheid door het handelen van de gemeente zelf aanzienlijk afgenomen. Generiek risico Financieel

Kans p.m.

Impact p.m.

Risico p.m.

Project Vliegbasis Soesterberg Toelichting: De financiële risico’s voor het project de Vliegbasis deelt Soest met Zeist en de provincie Utrecht op grond van de Samenwerkingsovereenkomst Vliegbasis. De totale kosten van de groene projecten worden gedekt uit het positieve saldo van de rode projecten. Het risico dat het saldo van de rode projecten onvoldoende is om de kosten te dekken van de groene projecten kent de volgende verdeling: · Mocht het saldo van de rode projecten hoger zijn dan € 28 mln., dan vervallen de risico’s voor Soest. · Mocht het saldo van de rode projecten lager zijn dan € 28 mln., dan wordt het tekort ten opzichte van de € 28 mln. tussen partijen voor gelijke delen (1/3) gedeeld. · De hoogte van het bedrag van € 28 mln. is als volgt tot stand gekomen: · Een geïnvesteerd vermogen van € 18 mln. voor de aankoop, sloop, sanering en natuurontwikkeling van de vliegbasis. · De afdracht aan het programma Hart van de Heuvelrug met een maximum van € 10 mln. Door het uitwerken van het voorkeursmodel van de Vliegbasis is gebleken dat de benodigde € 18 mln. gedekt is uit de rode ontwikkeling. De tussen de drie partners afgesproken maximale afdracht van € 10 mln. aan het programma Hart van de Heuvelrug betrekken wij voor 1/3 deel in onze risico-inschatting. Het huidig resultaat op eindwaarde van de woonwijk Vliegbasis (rode project) is € 31,6 mln.

Op 4 augustus 2023 heeft de rechtbank Midden-Nederland een tussenuitspraak gedaan waarbij de rechter van oordeel is dat in de Habitatrichtlijn-vleermuissoorten onvoldoende onderbouwd is dat er een groot openbaar belang is in de vorm van een regionale behoefte aan woningen in het dure prijssegment. Provincie Utrecht moet nu een aanvullende onderbouwing geven. Dit is gebeurd en op 26 januari 2024 heeft de rechtbank MiddenNederland een voor het project een positieve uitspraak gedaan: de ontheffing blijft in stand. Onder de beoogde woonwijk ligt een grote bodemverontreiniging in de vorm van de stof PFOS uit voormalige brandblusmiddelen. Provincie Utrecht is in gesprek met de voormalig eigenaar Defensie om tot een passende oplossing te komen. De kosten zijn voor rekening en risico van Defensie en provincie Utrecht. Beheersmaatregel(en): Actieve programmasturing en –beheersing op het project de Vliegbasis; Actieve projectsturing en –beheersing op het project de Vliegbasis; Optimale afstemming met project Soesterberg-Noord i.v.m. de milieuhindercirkels; Inzichten in uitkomsten van de flora en fauna onderzoeken en de te nemen maatregelen; Maatregelen sanering monitoren en waar nodig ingrijpen als de kwaliteit van de sanering onder druk komt te staan. Generiek risico Financieel Jaarstukken 2023 - Gemeente Soest

Kans gemiddeld = 50%

Impact € 3.300.000

Risico € 1.650.000 Pagina 100 van 236