JAARSTUKKEN 2021 definitief.pdf

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 84 van 209

Mutatie Kans Financieel impact Financieel risico t.o.v. begr.

Programma en Onderwerp Programma Bestuurlijke omgeving

242.000

- Financiële effecten maatregelen corona - Gemeentelijke aansprakelijkheid/verzekeringen

10%

1.000.000

- Terugval huuropbrengsten gemeentelijke accommodaties

10%

1.420.000

Programma Fysieke leefomgeving

100.000 142.000 3.851.250

- Verkeersplan Soest-zuid (uitvoering)

5%

12.825.000

641.250

- Schade door extreme weersinvloeden op openbaar groen

25%

200.000

50.000

- Programma aanpak Stikstof (PAS)

p.m.

- PFAS

p.m.

- Project vliegbasis Soesterberg

50%

3.300.000

1.650.000 300.000

-/-

- Planschade

25%

400.000

100.000

+

- Bouwleges

75%

200.000

150.000

- Implementatie Omgevingswet

25%

800.000

200.000

- Gebiedsvisie Dalweg

div.

div.

700.000

+

- Molenstraat, voormalig werfterrein

div.

div.

60.000

+

- Mastergrex Masterplan Soesterberg

Programma Sociale leefomgeving

604.500

- Leerlingenvervoer

25%

100.000

25.000

- Zorglevering Sociaal Domein

50%

1.000.000

500.000

- Wetswijziging BTW-verrekening Sport

50%

134.000

67.000

- Eigen risico aansprakelijkheid veiligheid speelgelegenheid

25%

50.000

12.500

- Ontwikkelingen algemene uitkering

50%

600.000

300.000

- Ontwikkelingen algemene uitkering BTW compensatiefonds

25%

580.000

145.000

- Dividenduitkering BNG

50%

30.000

15.000

- Dubieuze debiteuren

10%

200.000

20.000

- Lonen en prijzen

10%

200.000

Algemene dekkingsmiddelen

+

500.000

Paragrafen

20.000 353.300

- B Financiering : Renterisico

10%

150.000

15.000

- C Bedrijfsvoering: Trajecten medewerkers

50%

440.000

220.000

- C Bedrijfsvoering: Externe juridische ondersteuning bij aanbestedingen 25%

60.000

15.000

- C Bedrijfsvoering: meldplicht datalekken/bescherming persoonsgegevens 25%

100.000

25.000

- E Verbonden partijen: Garantstellingen

div.

Totaal

div.

-/-

78.300 5.551.050

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit heeft een structurele en een incidentele component. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de niet benutte belastingcapaciteit. De niet benutte belastingcapaciteit wordt gedefinieerd als: Het verschil tussen de kosten en opbrengsten (kostendekking) van de afval- en rioolheffing. De kostendekking is nagenoeg 100%. Daarom wordt deze niet verder in de berekening betrokken. Het verschil tussen de OZB-opbrengst voor de gemeente Soest volgens de artikel 12-norm en de begrote OZB-opbrengst, zoals deze is verwerkt in de begroting 2021. Dit geeft de volgende berekening: Artikel 12-norm

€

16.222.000

Opbrengst begroting 2021

€

9.622.000

Verschil

€

6.600.000

Op basis van deze normen bedraagt de structurele weerstandscapaciteit circa € 6,6 mln. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit de reserves die niet geblokkeerd zijn. De besteding van de meeste reserves ligt vast. Incidentele aanwending van deze reserves leidt dan ook tot een bestedingsbeperking voor de toekomst. Daarom beschouwen wij in het Visiedocument

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 85 van 209

Risicomanagement alleen de algemene reserve als vrij aanwendbaar. Op basis van de huidige inzichten bedraagt de gemiddelde hoogte van de algemene reserve per ultimo 2021 t/m 2024 circa € 7,0 miljoen. Dit ligt op de in de nota Reserves en Voorzieningen bepaalde minimumgrens van € 6 miljoen. De totale beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt daarmee in 2021 € 13,6 mln. Weerstandsvermogen Voor het berekenen van het weerstandsvermogen wordt de beschikbare weerstandscapaciteit (= algemene reserve + vrije belastingcapaciteit) gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit (= totaal van financiële risico’s). Op grond van de bovenstaande berekening komt het weerstandvermogen 2021 uit op: € 13,6 mln. / € 5,6 mln. = 2,4* *De ratio van 2,5 wekt de suggestie dat we zeer ruimschoots voldoen aan de normering. Echter er zijn een aantal risico’s met een p.m. opgenomen waarvan de financiële impact fors kan oplopen. Indien de maatregelen rondom Pfas of stikstof een nadelig effect hebben op de exploitaties dan heeft dit wel een majeure impact op ons vermogen. In 2020 is landelijk het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 2020) in werking getreden. Uit onderstaande tabel blijkt dat volgens de signaleringswaarden van het GTK 2020 ons weerstandsvermogen, ondanks de voortzettende daling van de afgelopen jaren, zich nog steeds op de grens van ‘ruim voldoende’ / ‘uitstekend’ bevindt.

Weerstandsvermogen

Betekenis

>= 2.0 1.4 < 2.0 1.0 < 1.4 0.8 < 1.0 0.6 < 0.8 < 0.6

Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Vooralsnog gaan wij ervan uit dat ons weerstandsvermogen zich de komende jaren zal stabiliseren op het niveau van ‘ruim voldoende’ of ‘uitstekend’. Nadere toelichting bestuurlijk relevante risico’s: Programma 1. Bestuurlijke omgeving Financiële effecten maatregelen corona Toelichting: In 2020 moest met de corona uitbraak vanuit een plotselinge crisissituatie op zeer uiteenlopende gemeentelijke beleidsterreinen accuraat gereageerd worden. Het ging daarbij het om het zoveel mogelijk beschermen van de gezondheid van onze inwoners (i.c. de gezondheidszorg) en om de financiële gevolgen van de corona maatregelen voor bewoners, bedrijfsleven en (sport- en welzijns)organisaties zoveel mogelijk te beperken. Een precair evenwicht. Onze gemeente heeft daar hoge kosten voor moeten maken waar het Rijk gelden voor beschikbaar gesteld heeft. Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 86 van 209

Voor 2021 heeft de gemeente naast de structurele maatregelen die doorgevoerd zijn in gemeentelijk beleid en ook voor de uitvoering opnieuw aan de lat stond voor de effecten van een lockdown scenario. Risicobeheersing 2021: De gemaakte kosten in verband met de corona-maatregelen zijn in voldoende mate gecompenseerd door ontvangen Rijksgelden. Bij de behandeling van de Najaarsnota 2021 is een deel van de compensatie vrij gevallen. Daarbij is ook vastgelegd dat bij een dreigend tekort de uitvoering leidend is voor wat noodzakelijk is. Generiek risico

Kans

Impact

Risico

Financieel

p.m.

Gemeentelijke eigendommen en aansprakelijkheid/verzekeringen Toelichting: Verzekeringen zijn aangegaan voor onder andere gebouwen & inventaris, voertuigen. Ook zijn er verzekeringen afgesloten voor wettelijke aansprakelijkheid en aangelegenheden op het gebied van fraude, personeel en bestuur. Het risico bestaat uit kosten die voorvloeien uit afgesproken eigen risico en uit kosten van niet of niet volledig verzekerde zaken. Risicobeheersing 2021: •

De gemeentelijke opstallen zijn onder meer verzekerd tegen brand- en vliegtuigschade. De verzekeringen zijn afgesloten onder toepassing van de indexclausule, dat wil zeggen dat de verzekerde waarden meestijgen met de herbouwkosten.

•

De voertuigen zijn in ieder geval verzekerd op basis van een WA-polis. Afhankelijk van ouderdom en aard van het gebruik zijn aanvullende dekkingen meeverzekerd.

•

We hebben een WA-verzekering afgesloten met een eigen risico van € 12.500 per gebeurtenis. De verzekerde bedragen zijn maximaal € 2,5 miljoen in geval van personen en/of zaakschade en € 1,25 miljoen in geval van vermogensschade. Per verzekeringsjaar wordt niet meer vergoed dan twee keer de vermelde maximale bedragen per categorie. Op basis van het schadebeeld van de afgelopen jaren is het risico als normaal te beoordelen.

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 10%

€ 1.000.000

€ 100.000

Terugval huuropbrengsten gemeentelijke accommodaties Toelichting: Als gevolg van de voorziene verkoop van verschillende gemeentelijke accommodaties kan leegstand ontstaan. Bovendien heroriënteren maatschappelijke organisaties zich op hun ruimtegebruik. Naar verwachting neemt de komende jaren de leegstand toe. Het risico is gerelateerd aan de totaal geraamde huuropbrengsten, waarbij het risico op huurderving wordt geschat op 10%. Risicobeheersing 2021: •

Nadere uitwerking van het accommodatiebeleid kan inspelen op leegstand en verhuurbaarheid.

•

De verhuur wordt actief aangepakt door onder andere leegstandsbeheer en marktconforme huurprijzen.

Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Kans

Impact

Risico

laag = 10%

€ 1.420.000

€ 142.000

Pagina 87 van 209

Programma 2. Fysieke leefomgeving Verkeersplan Soest-Zuid (B, uitvoering) Toelichting: De regio heeft voor het Verkeersplan Soest-Zuid een totaal uitvoeringsbudget van € 12.824.666 vrijgegeven. Voorwaarde bij deze bijdrage is dat de uitvoering uiterlijk in 2024 gereed moet zijn. Als dit niet het geval is dan vervalt de bijdrage en zijn alle gemaakte kosten volledig voor rekening van de gemeente Soest. Daarnaast is de voorwaarde bij deze bijdrage dat de gemeente Soest de risicodragende partij is. Dit betekent dat als er meer dan de ontvangen bijdrage uit de regio wordt uitgegeven deze extra kosten voor rekening komen van de gemeente Soest. Risicobeheersing 2021: •

Op verzoek van de gemeente Soest is de voorwaarde van de uiterlijke datum van uitvoering verschoven van 2022 naar 2024. Er is een planning opgesteld waarin de verschillende fases van de deelprojecten zijn opgenomen. Het is essentieel om deze planning te halen, zodat alle maatregelen daadwerkelijk in 2024 zijn uitgevoerd.

•

In elke fase van het project worden er ramingen opgesteld. Deze ramingen worden vergeleken met het beschikbare budget. Indien dit om budgettaire redenen noodzakelijk is, kunnen op die momenten de plannen worden aangepast.

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 5%

€ 12.825.000

€ 641.250

Aansprakelijkheid beheer en onderhoud openbare ruimte Toelichting: Door klimaatverandering zijn er aanzienlijk extremere weersinvloeden te verwachten. Een extreme droogteperiode kan leiden tot extra sterfte van beplanting en bomen en daarmee tot noodzakelijke vervanging. Daarnaast vormen zware stormen, hoosbuien en blikseminslagen een risico voor schade aan bomen en aan andere gemeentelijke goederen en goederen van derden. Mede door klimaatveranderingen ontstaat er een aansprakelijkheid voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte (of het nalaten daarvan) en mogelijke calamiteiten. Risicobeheersing 2021: •

Intensief watergeven ten tijde van droogte en zo nodig vervangen van beplanting/bomen. Met de begroting is het budget voor het water geven van bomen en beplanting structureel opgehoogd. Dit leidt niet tot het aanpassen van het risicobedrag.

•

Jaarlijks krijgen risicovolle bomen een VTA (Visual Tree Assessment)-controle. Daarnaast worden alle bomen in het stedelijk gebied eens in de drie jaar gecontroleerd. Dit draagt bij aan een actueel beeld van de risico’s.

•

Bij (her)inrichting of groenrenovatie kiezen wij boomsoorten en planten waarbij het risico op droogte en stormschade gering is.

Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 200.000

€ 50.000

Pagina 88 van 209

Programma Aanpak Stikstof (PAS) Toelichting: Sinds de Raad van State in 2019 het Programma Aanpak Stikstof (PAS) heeft vernietigd, is Nederland op zoek naar oplossingen en maatregelen om de stikstofdepositie naar beneden te brengen. In 2021 is besloten dat de maximale rekenafstand tot Natura 2000-gebieden voor alle emissiebronnen is vergroot naar 25 kilometer. Hierdoor liggen Soest en Soesterberg binnen de invloedssfeer van Natura 2000-gebieden. Risicobeheersing 2021: • Stikstofdepositieberekening via de AERIUS Calculator bij bouwplannen • Indien nodig, beperken van de stikstofneerslag die het project veroorzaakt Generiek risico

Kans

Impact

Risico

Financieel

p.m.

Programma Aanpak PFAS Toelichting: Naast de stikstofproblematiek is in 2019 een ander risico bekend geworden: het risico van PFAS. PFAS is een verzamelnaam voor meer dan 6.000 verschillende poly- en perfluoralkylstoffen. PFAS kunnen risico’s hebben voor de gezondheid en vervuilend zijn voor het milieu. Uit onderzoek blijkt dat er in Soest weinig PFAS in de grond zit. In juli 2020 verruimde het kabinet de landelijke regels voor PFAS op basis van nieuw onderzoek. Deze regels beschermen mens en milieu en zorgen ervoor dat bouwprojecten door kunnen gaan. Op basis van deze nieuwe regels en nieuw onderzoek is er PFAS-beleid opgesteld voor alle gemeenten in de provincie Utrecht. Dit beleid hebben wij opgenomen in de Nota bodembeheer en deze is in februari 2022 vastgesteld door de raad. Risicobeheersing 2021: Vaststellen Nota bodembeheer met bodemkwaliteitskaart, inclusief PFAS-beleid Generiek risico

Kans

Impact

Risico

Financieel

p.m.

Project Vliegbasis Soesterberg Toelichting: De financiële risico’s voor het project de Vliegbasis deelt Soest met provincie Utrecht en Zeist op grond van de Samenwerkingsovereenkomst Vliegbasis. De totale kosten van de groene projecten worden gedekt uit het positieve saldo van de rode projecten. Het risico dat het saldo van de rode projecten onvoldoende is om de kosten te dekken van de groene projecten kent de volgende verdeling: •

Mocht het saldo van de rode projecten hoger zijn dan € 28 mln., dan vervallen de risico’s voor Soest.

•

Mocht het saldo van de rode projecten lager zijn dan € 28 mln., dan wordt het tekort ten opzichte van de € 28 mln. tussen partijen voor gelijke delen (1/3) gedeeld.

•

De hoogte van het bedrag van € 28 mln. is als volgt tot stand gekomen:

•

Een geïnvesteerd vermogen van € 18 mln. voor de aankoop, sloop, sanering en natuurontwikkeling van de vliegbasis.

•

De afdracht aan het programma Hart van de Heuvelrug met een maximum van € 10 mln.

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 89 van 209

Door het uitwerken van het voorkeursmodel van de Vliegbasis is gebleken dat de benodigde € 18 miljoen gedekt is uit de rode ontwikkeling. De tussen de drie partners afgesproken maximale afdracht van € 10 miljoen aan het programma Hart van de Heuvelrug betrekken wij voor 1/3 deel in onze risico-inschatting. Jaarlijks stellen wij het risicoprofiel opnieuw op. Risicobeheersing 2021: •

Actieve programmasturing en –beheersing op het project de Vliegbasis

•

Actieve projectsturing en –beheersing op project de Vliegbasis

•

Optimale afstemming met project Soesterberg-Noord i.v.m. de milieuhindercirkels

•

Inzichten in uitkomsten van de flora en fauna onderzoeken en de te nemen maatregelen

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 3.300.000

€ 1.650.000

Masterplan Soesterberg Toelichting: In het Masterplan inventariseren wij de risico’s van de actieve projecten en vertalen wij deze in kans maal omvang. De optelsom van deze diverse percentages en bedragen levert een risicoprofiel op. Het project Hoofdwegen & Postweg heeft een risicoprofiel van € 0,3 miljoen. De andere deelprojecten zijn afgerond of nog niet gestart. Risicobeheersing 2021: Actieve projectsturing. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

bestaande uit diverse percentages en

€ 300.000

bedragen Planschade Toelichting: Artikel 6.1 Wro bepaalt dat degene die schade lijdt of zal lijden in de vorm van inkomensderving of vermindering van de waarde van een onroerende zaak op aanvraag een tegemoetkoming in de schade kan ontvangen. Dit wordt beoordeeld door een onafhankelijke deskundige. Een deel van de schade valt onder het normaal maatschappelijk risico, dat voor rekening blijft van de aanvrager. Voor de overige schade wordt een verhaalsovereenkomst gesloten met een ontwikkelaar op wiens initiatief wijzigingen in de planologie worden aangebracht. Er zijn echter ook gevallen waarbij de gemeente zelf initiatiefnemer is van planologische wijzigingen zodat de schade voor rekening van de gemeente is. Risicobeheersing 2021: De huidige woningmarkt en het feit dat er veel bouwplannen gerealiseerd worden, geeft een risico op planschade. Het risico wordt, indien mogelijk, afgedekt door de planschadeverhaalsovereenkomst. Een deel van de schade blijft voor rekening van de aanvrager, het normaal maatschappelijk risico. In de in 2023 in te voeren Omgevingswet komt dit risico vast te staan op een percentage van 4% van de waarde van de onroerende zaak onder het oude regime. Door het sluiten van planschadeverhaalsovereenkomsten en het normaal maatschappelijk risico blijft planschade beheersbaar. Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 400.000

€ 100.000

Pagina 90 van 209

Bouwleges Toelichting: Na een aantal jaren een stijgende lijn gezien te hebben, krimpt het aantal kleinere aanvragen. Het aantal grote bouwplannen is wel constant. Echter, de inkomsten uit bouwleges zullen altijd een inschatting - en dus een risico- blijven omdat het door diverse omstandigheden mogelijk is dat projecten niet volgens planning verlopen of überhaupt doorgaan. Risicobeheersing 2021: 

Herziening van legestarieven op basis van kostprijsberekening. In het kader van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging wordt de berekening van de leges herzien, samengaand met de ingangsdatum van de wetten.



Tussen de afdeling Ruimte en het team Vergunningen is periodiek overleg over de fasering van het bouwprogramma en initiatieven van derden.

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

hoog = 75%

€ 200.000

€ 150.000

Omgevingswet Toelichting: In juli 2018 is op basis van het financieel dialoogmodel een inschatting gemaakt van de kosten voor de invoering van de Omgevingswet. De totale invoeringskosten volgens dit dialoogmodel worden voor Soest geraamd op € 3,8 miljoen. Inmiddels is er voor € 2,4 miljoen euro aan budget vrijgegeven. Sinds 2018 is de inwerkingtredingsdatum een aantal maal uitgesteld, recent naar 1 januari 2023. De jaren 2020, 2021 en 2022 zijn voor de implementatie van de Omgevingswet piekjaren voor de gemeentelijke organisatie. In deze jaren wordt steeds meer duidelijk wat de financiële consequenties zijn van de invoering van de omgevingswet op de structurele baten en lasten. In 2020 presenteerden Rijk/VNG de eerste onderzoeksrapporten met daarin een integraal financieel beeld van het nieuwe stelsel. Ook zijn er marktpartijen die tools aanbieden om meer inzicht en grip te krijgen op de financiële consequenties na de invoering. Doordat de Omgevingswet is uitgesteld zullen wij beter voorbereid zijn. Risicobeheersing 2021: De gemeenteraad wordt rond implementatie van de Omgevingswet, zoals bijvoorbeeld bij het proces van de omgevingsvisie en bij de voorbereiding op (de aanpak van) het omgevingsplan gevraagd om keuzes te maken die bepalend zijn voor de manier waarop gestelde doelen en ambities gehaald gaan worden (sturingsfilosofie).

Op basis van die keuzes worden er budgetten vrijgemaakt om de Omgevingswet te implementeren. Impact

Risico

Impact

Risico

Financieel

laag = 25%

€ 800.000

€ 200.000

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 91 van 209

Gebiedsvisie Dalweg e.o. Toelichting: Met betrekking tot de fase van de projecten in de gebiedsvisie Dalweg is gekozen voor een methode waarbij de risico’s van de actieve projecten worden geïnventariseerd per project en vertaald in kans maal omvang. De optelsom van deze diverse percentages en bedragen levert een risicoprofiel op. De grondexploitatie van de Dalweg staat nog aan het begin. Risico’s in deze fase van het planproces uiten zich in onze ambities versus haalbaarheid. Door rekenen en tekenen gelijk op te laten gaan, krijgen we inzicht in de haalbaarheid van onze ambities. Risicobeheersing 2021: Het resultaat van de deelprojecten opgeteld leidt tot een nadelig resultaat. Dit resultaat is te beïnvloeden door te draaien aan verschillende “knoppen”: • Parkeeroplossingen. Gebeurt het parkeren ondergronds, half-verdiept of op maaiveld. • Hoe om te gaan met de parkeernorm in relatie tot mobiliteit; • Ambitie en kwaliteit zoals geformuleerd in de gebiedsvisie • Uitwerkingskader voor SPVE en BKP (Stedenbouwkundig programma van eisen en Beeldkwaliteitsplan) • Programma. Voegen wij meer of juist minder woningen toe; • Typologie. Verhouding sociaal/goedkoop, midden duur en duur segment; • Inrichtingsniveau openbare ruimte. Hoe vullen wij onze ambities voor de inrichting van de openbare ruimte in. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

bestaande uit diverse percentages en bedragen

Risico € 700.000

Molenstraat, voormalig werfterrein Toelichting: Risico’s die van toepassing zijn op het werfterrein is de kostenraming. Deze is gebaseerd op een ssk raming. Uit de later op te stellen meer gedetailleerde directiebegroting, bestek en aanbesteding voor het bouw- & woonrijp maken moet blijken of de vooraf geraamde begroting voldoende is. Risicobeheersing 2021: • Indexatie van de eenheidsprijzen Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

bestaande uit diverse percentages en bedragen

€ 60.000

Programma 3. Sociale leefomgeving Leerlingenvervoer Toelichting: Omdat het leerlingenvervoer een open einde regeling is (iedereen die voldoet aan de eisen heeft recht op leerlingenvervoer), is het lastig de kosten omlaag te brengen. Met onze regels hanteren we de maximale wettelijke ruimte. Ook zijn er ontwikkelingen zoals het gebrek aan plekken op het voortgezet speciaal onderwijs in onze regio, waardoor leerlingen over grotere afstanden vervoerd moeten worden. We zitten samen met de gemeenten van Regio Amersfoort in een contract voor het leerlingenvervoer dat doorloopt in 2022. Risicobeheersing 2021:

• Streng beschikken aan de voorkant: alleen taxivervoer als er geen andere mogelijkheden zijn • Intensivering contractmanagement samen met de andere regiogemeenten

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 92 van 209

• Versterken zelfredzaamheid: kijken of jongeren met begeleiding in staat zijn om uit het taxivervoer te komen

• Inzetten op thuisnabij onderwijs zodat leerlingen op hun eigen school kunnen blijven. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 100.000

€ 25.000

Zorgleveringen Sociaal Domein Toelichting: Het Sociaal Domein bestaat uit zorgleveringen WMO-oud, WMO-nieuw en de Jeugdzorg. Daarnaast bestaat het Sociaal Domein uit werk & inkomen. In deze tabel geven we een risico-inschatting voor het geheel van het Sociaal Domein. Wij schatten risico’s in vanwege de grote hoeveelheid externe factoren die invloed hebben op het gebruik van zorg en werk & inkomen en daarmee op het financiële resultaat. Risicobeheersing 2021: In 2020 was het resultaat voorzichtig positief. In de jaarrekening 2021 is het vrijwel budget neutraal. Het effect van realistisch begroten naar verwacht zorggebruik, wat met de begroting 2021 in werking is gesteld, toont aan dat het financieel resultaat gemonitord kan worden. Daarom is het ingeschatte risico per einde 2021 naar beneden bijgesteld. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 1.000.000

€ 500.000

Wetswijziging btw-verrekening sport Toelichting: Met ingang van 1 januari 2019 is de gewijzigde btw-sportvrijstelling in werking getreden. Ter compensatie hiervan heeft het rijk een specifieke uitkering in het leven geroepen (SPUK). Alle gemeentelijke aanvragen over 2021 overtroffen het beschikbare landelijke budget. In 2021 bedroeg het uitkeringspercentage ongeveer 75%. Uitgaande van de situatie van de afgelopen jaren schatten wij in dat het uitkeringspercentage voor 2022 en verder ook in de bandbreedte van 75% tot 80% zullen bedragen. Voor de gemeente Soest betekend dit dat ca. € 134.000 niet gehonoreerd wordt door het Rijk. Wij blijven deze ontwikkelingen volgen. In november 2021 is er vanuit het Miniserie een tussentijdse evaluatie gepresenteerd waarbij het huidige beleid volgens het Rijk naar behoren functioneert en er geen aanpassingen dan/wel bijstellingen zijn voorgesteld. Generiek risico

Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 134.000

€ 67.000

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 93 van 209

Aansprakelijkheid voor veiligheid van speelgelegenheid Toelichting: De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld voor het beheer en onderhoud van speelgelegenheden en het nalaten daarvan. Om de veiligheid voor de gebruikers te borgen, zijn in het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen wettelijke eisen gesteld aan speeltoestellen en aan het onderhoud en beheer van speelgelegenheden. Risicobeheersing 2021: Dit risico heeft zich in 2021 niet voorgedaan. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

klein = 25%

€ 50.000

€ 12.500

Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Toelichting: Meer dan 50% van de inkomsten van de gemeente is afkomstig uit het Gemeentefonds. De raming van de uitkering 2021 en verder is gebaseerd op de meicirculaire 2020. De ontwikkeling van de algemene uitkering is sinds 2014 verbonden aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven; echter de koppeling is voor 2 jaar bevroren (2020 en 2021). 1% lagere of hogere uitkering is circa € 600.000. Gerealiseerd risico 2021: De diverse circulaires (mei-, september- en decembercirculaire) hebben geleid tot een aanvulling van de Algemene Uitkering. Een deel hiervan heeft betrekking op de dekking van de coronamaatregelen. Het saldo van de corona-ontvangsten en de gemarkeerde corona-uitgaven is deels vrijgevallen ten gunste van het resultaat, toekomstige uitgaven, indien nodig, kunnen daardoor nog gedekt worden. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 600.000

€ 300.000

Ontwikkeling algemene uitkering – BTW compensatiefonds Toelichting: De hoogte van het gemeentefonds wordt mede bepaald door de ‘ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds’. Blijven gemeenten onder het plafond dan wordt het verschil aan het gemeentefonds toegevoegd, wordt het plafond overschreden dan wordt het verschil uit het gemeentefonds genomen. Het Rijk verrekent dit verschil achteraf, in het jaar zelf. Dat betekent dat gemeenten zelf een (meerjarige) inschatting moeten maken van dit positieve of negatieve bedrag. Op dit moment is er een dalende tendens te zien van de ruimte onder het plafond, omdat gemeenten meer BTW declareren dan voorzien. Dit betekent dat er een risico is dat de inkomsten zullen dalen. Wij houden vooralsnog in 2021 rekening met een bijdrage van zo’n € 580.000. Gerealiseerd risico 2021: De Rijksoverheid heeft in de meicirculaire 2020 zekerheid gegeven over 2020 en 2021 door enkele zaken vast te klikken op het niveau van deze circulaire. Dit is meerjarig verwerkt. Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 580.000

€ 145.000

Pagina 94 van 209

Dividenduitkering deelnemingen(BNG en Vitens) Toelichting: De gemeente Soest heeft aandelen bij de Bank Nederlandse Gemeenten en Vitens drinkwatermaatschappij. Dividenduitkeringen kunnen fluctueren. Voor Vitens is conform aandeelhoudersbesluit het verwachte dividend voor drie jaar op nihil gesteld. Voor de BNG is het dividend afhankelijk van de marktontwikkelingen en het toezicht vanuit de DNB en ECB. Gerealiseerd risico 2021: Door de toepassing van een 3-jaarsgemiddelde dividend verwachting worden schommelingen in het gerealiseerd dividend genivelleerd. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 30.000

€ 15.000

Dubieuze debiteuren Toelichting: Dit risico betreft de mogelijke oninbaarheid van debiteuren (in het bijzonder de belastingdebiteuren). Gerealiseerd risico 2021: Jaarlijks wordt in de begroting rekening gehouden met een afschrijving wegens oninbaarheid van € 73.500. Voor de afwikkeling van debiteuren over oudere belastingjaren is daarnaast een voorziening beschikbaar. Wij achten de genomen beheersmaatregelen voldoende om het risico het hoofd te bieden. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 50.000

€ 25.000

Lonen en prijzen ontwikkelingen Toelichting: In de begroting is (met stelposten) rekening gehouden met een bepaalde loon- en prijsontwikkeling. Het risico blijft aanwezig dat de loon- en prijsontwikkeling hoger uitvalt dan waarmee rekening is gehouden. Risicobeheersing 2021: In 2021 is er een nieuwe CAO vastgesteld. In de vaststelling van het resultaat over 2021 is rekening gehouden met het financieel effect met betrekking tot 2021. Generiek risico Financieel

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Kans

Impact

Risico

laag = 10%

€ 200.000

€ 20.000

Pagina 95 van 209

Paragrafen Paragraaf B Financiering: Renterisico Toelichting: Renterisico’s hebben vooral betrekking op situaties waarbij: - de mogelijkheid zich voordoet van renteherziening; - er nieuwe vaste geldleningen moeten worden aangetrokken; - uitstaande gelden opnieuw uitgezet moeten worden. Gerealiseerd risico 2021: Het voordelig rentesaldo viel in 2021 ten opzichte van de primitieve begroting lager uit door het effect van de positieve renteontwikkelingen. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 10%

€ 150.000

€ 15.000

Paragraaf C Bedrijfsvoering: Trajecten medewerkers Toelichting: Onze samenleving verandert, en daarmee ook de rol en het werk van onze organisatie en onze medewerkers. Wij realiseren ons dat niet iedereen meekan in deze ontwikkelingen. Wij begeleiden daarbij deze medewerkers van werk naar werk. Gerealiseerd risico 2021: De invoering van de WNRA behoort inmiddels tot de normale bedrijfsvoering van onze gemeente. Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

gemiddeld = 50%

€ 440.000

€ 220.000

Paragraaf C Bedrijfsvoering: Inkoop Toelichting: Gelet op landelijke ervaringen en de complexiteit van wet- en regelgeving inzake aanbestedingen, schatten wij de financieel/juridische risico’s bij aanbestedingen in als zeer reëel aanwezig. Risicobeheersing 2021: •

Risico gestuurd prioriteren van aanbestedingen op basis van de spendanalyse.

•

Faciliteren van de organisatie bij rechtmatig inkopen door verdere professionalisering van de inkooporganisatie binnen de mogelijkheden die hiervoor beschikbaar zijn.

•

Aanbestedingen uitvoeren conform huidige wetgeving. Hierbij is vanaf medio 2021 gebruik gemaakt van de dienstverlening van Flextender voor alle nieuwe inhuurvraagstukken.

•

Volgen van nieuwe ontwikkelingen binnen het Europees en nationaal recht en dit toepassen binnen Soest.

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 60.000

€ 15.000

Paragraaf C Bedrijfsvoering: Meldplicht datalekken/bescherming persoonsgegevens Toelichting: De Algemene Verordening Gegevensverwerking (AVG) vereist dat de gemeente Soest voor zichzelf dan wel voor de partijen die namens de gemeente persoonsgegevens verwerken over actuele verwerkersovereenkomsten beschikken. De gemeente Soest heeft al belangrijke slagen gemaakt in het afsluiten van nieuwe verwerkersovereenkomsten en daardoor meer in control, maar dit proces

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 96 van 209

is nog niet afgerond. Daardoor is nog niet volledig in beeld in hoeverre partijen die namens ons persoonsgegevens ‘verwerken’ voldoende maatregelen hebben genomen om een datalek te voorkomen. Bij een datalek bij een dergelijke ‘verwerker’ of een van haar onderaannemers zijn wij verantwoordelijk en kunnen wij een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) krijgen. Met de in werking getreden AVG moeten we aan nog meer verplichtingen en strengere eisen voldoen en zal door de AP sneller een boete worden opgelegd. Risicobeheersing 2021: •

Bestaande verwerkersovereenkomsten verder aanscherpen conform de nieuwe AVG.

•

Doorlopend aandacht vragen voor bewustheid van het omgaan van vertrouwelijke gegevens

Generiek risico Financieel

Kans

Impact

Risico

laag = 25%

€ 100.000

€ 25.000

Paragraaf E Verbonden partijen: Garantstellingen Toelichting: De door de gemeente verstrekte garantstellingen betreffen de volgende categorieën: A. instellingen op het gebied van de woningbouw; B. sociaal-culturele instellingen, sportverenigingen; C. koop of bouw van woningen door personeelsleden; D. verstrekte geldleningen. Gerealiseerd risico 2021: Dit risico heeft geen nadelen opgeleverd. Generiek risico Ouderenhuisvesting Restauratiefonds Hypothecaire leningen (HVO en gem.) Sportverenigingen

Kans

Impact

Risico

laag = 1% laag = 1% laag = 1%

€ 2.000.000 € 530.000 € 1.300.000

€ 20.000 € 5.300 € 13.000

laag = 10%

€

€ 38.000

380.000

Inschatting eind 2021 (totaal)

€ 78.300

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 97 van 209

Paragraaf B - Financiering Algemeen Onder treasury wordt verstaan: Het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële posities en de hieraan gebonden risico’s. De treasuryfunctie moet voldoen aan de Wet Fido (Financiering Decentrale Overheden). In deze wet staat onder andere dat een gemeente alleen leningen mag aangaan en middelen mag uitzetten voor de uitoefening van de publieke taak ter vermijding van overmatige risico’s. De uitvoering van het treasurybeleid is beschreven in het Treasurystatuut. In 2020 is het Treasurystatuut herzien en door de raad in de vergadering van 24 september 2020 vastgesteld. Conform de financiële verordening dient het statuut ten minste eens in de vier jaar integraal te worden voorgelegd aan de raad. Vlottende schuld De kasgeldlimiet bepaalt hoeveel geld een gemeente mag lenen voor een periode van maximaal 1 jaar. De limiet was 8,5% van het begrotingstotaal en bedroeg in 2021 € 10,9 miljoen (zie Modelstaat A begroting 2021). In 2021 zijn gedurende het jaar maandelijks kasgeldleningen aangetrokken ter overbrugging en ter voorkoming van overschrijding van het overeengekomen kredietarrangement bij de BNG. De hoogte van het kredietarrangement was in 2021 € 9 miljoen.

Langlopende schuld De renterisiconorm geeft aan hoeveel een gemeente mag uitgeven aan renteherzieningen en aflossingen van langlopende leningen. Deze norm bedroeg in 2021 € 25,7 miljoen (zie Modelstaat B Meerjarenbegroting 2021-2024). Per 1 januari 2021 bedroeg de totale leningenportefeuille circa € 42,6 miljoen. De vaste schuld per 31 december 2021 bedraagt € 48,8 miljoen. Gemiddeld werd over de totale leningenportefeuille een rente van 1,08% betaald. De leningenportefeuille bevat 11 langlopende leningen, waarvan 6 afgesloten in de jaren 1997 t/m 2007 met wisselende rentes van 4,30% t/m 5,7%. Van de nog lopende leningen komen er geen in aanmerking voor vervroegde aflossing. In juni 2021 is een langlopende lening afgesloten van € 10 miljoen tegen een laag rentepercentage van 0,15%. In 2022 neemt de gemiddelde rente van alle leningen nog verder af. Kredietrisico’s van verstrekte leningen Restant omvang van de verstrekte leningen: 2021 2020 - geldleningen ambtenaren € 3.146 € 6.013 In 2021 zijn geen leningen aan derden verstrekt. De risico’s voor de eerder verstrekte leningen zijn uiterst beperkt. Voor de verstrekte leningen aan ambtenaren voor de aankoop van woningen is hypothecaire zekerheid gesteld, waarbij de waarde in het economisch verkeer van de woning de restantschuld ruimschoots overstijgt.

Garantstellingen In de balans (passiva) komt een onderdeel “gewaarborgde geldleningen” voor. Wij kunnen u hierover het volgende melden: De door de gemeente verstrekte garantstellingen hebben betrekking op de volgende categorieën: Instellingen op het gebied van de woningbouw. De rol van de gemeente is primair overgenomen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). De gemeente fungeert als achtervang. De WSW stuurt jaarlijks eind maart een verantwoording. Tot nu toe was er voldoende geld aanwezig in het waarborgfonds. We blijven de ontwikkelingen nauwlettend volgen. Sociaal-culturele instellingen, sportverenigingen. Er zijn geen achterstanden en het risico is als normaal aan te merken.

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 98 van 209

-

Koop of bouw van woningen door particulieren. Deze garantierisico’s zijn vooralsnog uiterst beperkt.

Eind augustus 2021 is een nieuwe achtervangovereenkomst getekend met het WSW. Als gemeente dragen wij hiermee bij aan een robuuster borgstelsel. De onderwerpen die in de nieuwe overeenkomst zijn aangepast hebben specifiek betrekking op (i) borgbare doelen, (ii) herfinanciering, en (iii) verstrekking en terugbetaling van renteloze leningen. Relatiebeheer De BNG (Bank van Nederlandse Gemeenten) is onze huisbankier. Nagenoeg alle financiële transacties worden bij de BNG afgewikkeld via één centrale gemeentelijke rekening. De gemeente heeft een kredietarrangement met de BNG. Het kredietarrangement was in 2021 € 9 miljoen. Ontwikkelingen in 2021 Het schatkistbankieren is verplicht voor decentrale overheden. Ook in 2021 hebben wij door deze verplichting al onze geringe overtollige (liquide) middelen aan moeten houden in de schatkist. Via een werkrekening bij de BNG worden de middelen boven het grensbedrag van € 0,5 mln. (het bedrag dat we op onze betaalrekening mogen aanhouden voor onze dagelijkse bedrijfsvoering) van onze bankrekening overgeboekt naar rijksschatkist. Om te voorzien in onze financieringsbehoefte voor o.a. grote investeringsuitgaven (o.a. rioleringskredieten, wegen, bouwgrondexploitatie) worden maandelijks kasgeldleningen afgesloten. Deze kasgeldleningen konden nog steeds worden afgesloten tegen een negatieve rente.

Vooruitblik Op 31 december 2021 bedroeg het liquiditeitssaldo (rekening-courant en de lopende kasgeldlening) circa € 15 mln. positief. In de eerste maanden van het nieuwe jaar vinden veel uitgaven plaats waardoor het positieve saldo snel zal teruglopen. Als het saldo toch negatief wordt moet hierover een vergoeding worden betaald die minimaal is en goedkoper dan het aangaan van een vaste geldlening). Indien de negatieve stand toch te hoog oploopt tot boven het kredietarrangement van 9 miljoen zal overgegaan worden tot het aantrekken van een vaste geldlening. In de begroting 2022 is hiermee al rekening gehouden. Vanaf het tweede kwartaal komen inkomsten binnen vanuit de belastingheffing wat weer een effect heeft op het liquiditeitssaldo. Maar ook gezien verdere investeringen vanuit de bouwgrondexploitatie en de kredieten voor riolering, wegen, sport en groen zal het aantrekken van kasgeld nodig blijven. Het aantrekken van geld voor een langlopende lening of kasgeld levert geen problemen op. Ondanks de verscherpte voorwaarden van banken als gevolg van de financiële crisis wordt de gemeente i.c. de overheid beschouwd als betrouwbare partner voor het nakomen van de verplichtingen. De rentestand bij het aantrekken van een kasgeldlening is begin 2022 nog steeds negatief (-0,52%). Er zijn nog geen tekenen dat hier op korte termijn verandering in komt.

Een en ander is wel afhankelijk van de ontwikkelingen in de wereld. De ontwikkelingen met name rond de rentestand worden nauwlettend gevolgd en afhankelijk daarvan worden adequaat besluiten genomen in overleg met het treasurycomité. Renteschema Het gepresenteerde renteschema in de meerjarenbegroting 2021 – 2024 kende een positief resultaat van € 506.000. Het werkelijke saldo is uitgekomen op € 441.000. Een nadelig verschil van € 65.000. De grootste afwijking komt door het feit dat er minder rente is toegerekend aan de activa door een lagere boekwaarde aan het begin van het jaar ten opzichte van de begroting. De berekende rente over het eigen vermogen was hoger dan de raming.

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

Pagina 99 van 209

Hieronder is het uiteindelijke renteschema 2021 opgenomen.

RENTESCHEMA: 2021 (bedragen x € 1.000)

a.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

b.

De externe rentebaten

461 -/-

Totaal door te rekenen externe rente

c1.

79

382

De rente die aan de grondexploitatie moet worden

-72

doorberekend c2.

De rente van projectfinanciering die aan het betreffende

0

taakveld moet worden toegerekend totaal c >>

-72

Saldo door te rekenen externe rente

310

d1.

Rente over eigen vermogen

441

d2.

Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)

89

De aan taakvelden (programma's inclusief overzicht Overhead)

840

toe te rekenen rente

e.

De werkelijk aan taakvelden (programma's inclusief overzicht Overhead)

-1.281

toegerekende rente (renteomslag)

f.

Renteresultaat op het taakveld treasury

Jaarstukken 2021 - Gemeente Soest

441

Pagina 100 van 209