4c 10 Sociaal-economisch beleidsplan 2008 - 2015.pdf

Soest … groei in balans ---------------------------------------Sociaal-economisch beleidsplan gemeente Soest 2008-2015

Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Soest

Buck Consultants International Nijmegen, 10 april 2008

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting

1

Hoofdstuk 1 Inleiding

3

1.1 1.2 1.3

Achtergrond Aanpak Leeswijzer

3 4 5

Hoofdstuk 2 Sociaal-economisch profiel 2007

6

2.1 2.2 2.3

Inleiding Uitgangssituatie anno 2007 Sterkte/zwakte analyse lokale economie

Hoofdstuk 3 Koers 2015 3.1 3.2 3.3

Inleiding Visie en doelen tot 2015 Missie en strategie gemeente

Hoofdstuk 4 Actieprogramma 2008-2015 4.1 4.2 4.3 4.4

Inleiding Uitbouw economische sectoren Versterking arbeidspotentieel Optimalisering bedrijfsomgeving

6 6 13

16 16 16 18

20 20 21 28 30

Hoofdstuk 5 Uitvoering 5.1 5.2 5.3 5.4

Inleiding Organisatie Communicatie Financiering

35 35 35 37 38

Bijlage 1

Basisanalyse

39

Bijlage 2

Leegstand

62

Bijlage 3

Begeleiding/bronnen

65

Samenvatting

Een sociaal-economisch sterke gemeente … • • • • • • • •

Een middelgrote gemeente centraal gelegen in Nederland Een relatief hoog besteedbaar inkomen Een diverse economische structuur, die veel werkgelegenheid biedt zowel aan Soesters als aan mensen van buitenaf (inkomende pendel is groter dan uitgaande) Een hoge bedrijvendynamiek, met relatief veel startende ondernemers Een in landelijk opzicht tamelijk hoog opgeleide beroepsbevolking Een aantrekkelijke leefomgeving, met veel groen en mogelijkheden voor recreatie Kansen voor uitbouw van wonen, werken, recreëren, voorzieningen en natuur op en rond de vliegbasis Soesterberg Een gemeentelijke organisatie, die op diverse manieren haar dienstverlening aan bedrijven en werkzoekenden probeert te verbeteren

Met een aantal aandachtspunten/beperkingen … • • • • • • • •

Weinig echte groeiclusters Vergrijzing en afname van de beroepsbevolking Vertrek van jongeren, o.a. voor een studie of baan elders en door gebrek aan goedkope woningen Tekort aan ruimte voor uitbreiding van bestaande c.q. vestiging van nieuwe economische activiteiten, vanwege gebrek aan uitgeefbaar bedrijventerrein Een beperkt aanbod van sociaal-culturele voorzieningen Beperkte steun van grotere bedrijven aan reïntegratie van werkzoekenden Onvoldoende soelaas voor de steeds toenemende verkeersdruk rond en in Soest Een gespannen woningmarkt

Waar de gemeente de komende jaren actief op inspeelt … •

•

Met de visie om de komende 10 jaar selectief te groeien, zodat de gemeente niet alleen sociaal dynamisch, maar ook economisch vitaal blijft, zonder de aantrekkelijke omgevingskwaliteiten geweld aan te doen. Met de missie de economische groei in balans te houden met de ontwikkeling van de beroepsbevolking en de aantrekkelijke omgevingskwaliteiten.

1

•

•

Met de doelen om op de beroepsbevolking afgestemde werkgelegenheidsgroei te bewerkstelligen, instroom van kansarmen op de arbeidsmarkt te bevorderen, ruimte te creëren voor bedrijvigheid op bestaande en nieuwe werklocaties, de bereikbaarheid voor het bedrijfsleven te verbeteren en de dienstverlening aan bedrijven voortdurend te optimaliseren. Met de strategie om regelgeving en lasten voor het bedrijfsleven verder terug te dringen en de dienstverlening aan bedrijven te verbeteren, het aanbod van bedrijfsruimte en de bereikbaarheid te optimaliseren, belangrijke economische dragers en duurzaam ondernemen te stimuleren, de participatie van het arbeidspotentieel te maximaliseren, en Soest te profileren als gemeente die gericht inzet op bepaalde groeimogelijkheden en op samenwerking met betrokken partijen, zowel op lokaal niveau (met het bedrijfsleven, onderwijs, etc.) als binnen de regio.

Door gerichte versterking van enkele economische motoren … •

•

Uitbouw van de mogelijkheden op het gebied van toerisme en recreatie door o het aantrekken van één of meer grote toeristische trekkers (voorzieningen en/of evenementen) o kwaliteitsverbetering van de verblijfsaccommodaties o promotie en marketing, in samenwerking met bedrijfsleven en regio o versterking van de samenwerking door oprichting van een Platform Toerisme Soest Scheppen van aantrekkelijke vestigingsvoorwaarden voor andere economische dragers, waaronder zorg en welzijn, zakelijke dienstverlening, hoogwaardige logistiek en wijkeconomie

… en investeringen in belangrijke randvoorwaarden • •

• • •

Versterking van het arbeidspotentieel, met name gericht op het stimuleren van werkmogelijkheden voor kansarmen Zorgen voor aanbod van voldoende en kwalitatief goede werklocaties, zowel voor uitbreiding van reeds gevestigde bedrijvigheid als voor startende ondernemers en gewenste bedrijven van buitenaf Lobby voor een betere bereikbaarheid op het hoofdwegennet en behoud/verbetering van de doorstroming in Soest zelf Faciliteren van de bouw van meer woningen, herstructerering van bestaande woongebieden en betere doorstromingsmogelijkheden op de woningmarkt Als gemeente voortdurend alert te blijven op nieuwe mogelijkheden om de dienstverlening aan bedrijven te verbeteren

2

Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Achtergrond

De gemeente Soest is met ruim 45 duizend inwoners een middelgrote gemeente in de regio Eemland. De gemeente onderkent in haar Raadsprogramma 2006-2010 dat een goed ondernemersklimaat belangrijk is voor de bedrijven in Soest. Hierbij past een actief beleid om bestaande bedrijven te behouden en nieuwe bedrijven aan te trekken, onder meer door aanbod van voldoende (kwalitatief goede) bedrijventerreinen. Daarnaast heeft de gemeente in het kader van de Wet Werk en Bijstand een regierol gekregen in het scheppen van voorwaarden om zoveel mogelijk mensen te laten deelnemen aan het arbeidsproces. De gemeente Soest heeft tot nu toe geen specifiek sociaal-economisch beleid gehad, maar vindt dergelijk beleid wenselijk om te kunnen sturen in de (ruimtelijk-) economische ontwikkelingen. Bij het opstellen van de Nota Sociaal-Economisch Beleid is een aantal aandachtspunten meegegeven: • •

• •

• •

•

Behoud en versterking van bestaande bedrijvigheid en werkgelegenheid Identificatie en benutting van de sterke kanten van Soest (o.a. op het gebied van toerisme en recreatie) bij het aantrekken van bedrijven die een bijdrage leveren aan de lokale werkgelegenheid Aansluiting zoeken bij ontwikkelingen in de buurgemeenten (o.a. in Eemland, de Heuvelrug en Het Gooi) en bestaande beleidskaders (o.a. het Streekplan, het Detailhandelsbeleid, de Inbo-studie naar de ruimtebehoefte van bedrijven en de Nieuwe arbeidsmarkt) Bevordering van zuinig ruimtegebruik op zowel bestaande als nieuwe bedrijventerreinen Stimulering van draagvlak, betrokkenheid en samenwerking tussen alle belanghebbenden (bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, e.d.) bij de uitvoering van de nota Stimulering van maatschappelijk betrokken ondernemen Verbetering van de gemeentelijke dienstverlening aan bedrijven, waar mogelijk ondersteund door vereenvoudiging van regelgeving en vermindering van administratieve lasten De nota moet ook inzicht bieden in de gewenste aard van de werkgelegenheid, passend bij het sociaal-demografisch karakter van de gemeente.

De Nota Sociaal-Economisch Beleid moet een kader schetsen voor de gewenste ruimtelijke en sociaal-economische ontwikkelingen in Soest (en omgeving). 3

Ten tijde van het opstellen van de Nota (medio 2007) waren de plannen rond de vliegbasis Soesterberg nog ongewis. Oorspronkelijk zou de Nota slechts betrekking hebben op de periode 2008-2012. In die periode zijn nog geen grootschalige investeringen op en rond de vliegbasis te verwachten. Omdat veel maatregelen pas op langere termijn effect opleveren, is besloten om de doorlooptijd van de Nota te verlengen tot 2015. Hoewel de plannen nog onzeker zijn, is het voor deze periode wel nodig om een doorkijk te geven naar de mogelijke economische impulsen die van de ontwikkelingen op en rond de vliegbasis uitgaan. Concretisering van het beleid is echter pas mogelijk nadat de plannen helder zijn.

1.2

Aanpak

De volgende stappen zijn gezet om te komen tot dit sociaal-economisch beleidsplan: • het sociaal-economisch profiel van Soest is in beeld gebracht • het profiel is samengevat in een sterkte-zwakte analyse • in deze fasen hebben diverse interviews plaatsgevonden met vertegenwoordigers van het lokale bedrijfsleven, ambtenaren en een jobcoach, alsmede discussies met de betrokken portefeuillehouders, gemeenteraadsleden, begeleidingscommissie en leden van de klankbordgroep. Tevens hebben andere belanghebbenden (waaronder burgers) hun ideeën kunnen ventileren tijdens een discussieavond en via de ideeënbus op de website van de gemeente Soest 4

• op basis van het sociaal-economisch profiel en de sterkte-zwakte analyse zijn globale scenario’s opgesteld die nader op kansrijkheid zijn geanalyseerd • het uit deze analyse naar voren gekomen voorkeursscenario is vertaald in een koers voor Soest tot 2015 • deze economische koers is – mede op basis van (telefonische) interviews met betrokkenen vertaald in een actieprogramma, met bijbehorende uitvoeringsconsequenties.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 worden de uitgangssituatie anno 2007 en de sterkten/kansen resp. zwakten/bedreigingen van de lokale economie samengevat. Op basis van deze ‘sociaaleconomische foto’ wordt in hoofdstuk 3 de economische koers voor 2015 uitgezet. Om deze koers te kunnen varen, wordt in hoofdstuk 4 een actieprogramma voor de eerstkomende jaren beschreven, in hoofdstuk 5 gevolgd door de daarvoor noodzakelijke uitvoeringsstructuur en middelen.

5

Hoofdstuk 2

2.1

Sociaal-economisch profiel 2007

Inleiding

In dit sociaal-economisch profiel wordt een beknopte beschrijving gegeven van de economie van Soest anno 2007. Deze is gebaseerd op een analyse van statistieken en beleidsdocumenten en gesprekken met bestuurders en ambtenaren van de gemeente en vertegenwoordigers van het lokale bedrijfsleven. Het volledig uitgewerkte sociaaleconomisch profiel 2007 is opgenomen in bijlage 1. De uitgangssituatie anno 2007 wordt in paragraaf 2.2 geschetst aan de hand van de volgende pijlers: bevolking, economische structuur, arbeidspotentieel, bedrijfsomgeving, woon- en leefklimaat en gemeentelijke dienstverlening. Deze analyse resulteert in paragraaf 2.3 in een sterkte-zwakte analyse.

2.2

Uitgangssituatie anno 2007

Sociaal-economisch beleid beperkt zich niet louter tot sociale en economische zaken, maar wordt ook in andere beleidsterreinen vormgegeven. Bij de analyse gaan we uit van de volgende 4 pijlers van de regionale economie (figuur 2.1): • • • •

structuur & resultaten van het bedrijfsleven bedrijfsomgeving arbeidspotentieel woon- en leefklimaat

tezamen zakenklimaat tezamen arbeidsklimaat

Deze pijlers staan niet los van elkaar, maar kennen tal van dwarsverbanden. Ook worden ontwikkelingen in Soest sterk bepaald door ontwikkelingen in de omgeving, zowel de nabije omgeving (buurgemeenten en grotere regio) als verder weg (nationaal en internationaal). De invloed van de gemeente op economische ontwikkelingen is beperkt, maar daarmee niet onbelangrijk. Deze bestaat enerzijds uit dienstverlening aan bedrijfsleven, werkzoekenden, etc. (inclusief uitvoering van wet- en regelgeving, afstemming en coördinatie, stimulering en facilitering) en anderzijds uit profilering, lobbying en strategische samenwerking met partijen in de regio en grotere verbanden. 6

Figuur 2.1 Integrale benadering lokale economie

De vier pijlers worden hieronder voor de gemeente Soest kort en bondig beschreven. Het gaat daarbij zowel om de ontwikkeling in de afgelopen jaren als om de huidige stand van zaken per pijler. Naast de pijlers wordt kort iets gezegd over de bevolking en de gemeentelijke dienstverlening. Een meer uitgebreide beschrijving van het sociaaleconomisch profiel Soest is opgenomen in bijlage 1.

Bevolking • •

• •

De gemeente Soest is met bijna 45,4 duizend inwoners (per 1-1-2007) een middelgrote gemeente in de regio Eemland. De bevolking is in 10 jaar tijd (1996-2006) met bijna 2.500 inwoners toegenomen. Deze groei van bijna 6% is in vergelijking met de provincie Utrecht (ruim 9%) bescheiden. In vergelijking met de provincie Utrecht wonen in de gemeente Soest minder jongeren (tot en met 34 jaar) en meer ouderen (vanaf 55 jaar). Het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in de gemeente Soest (met €19.700 per inwoner) ruim boven het provinciaal en ook landelijk gemiddelde.

Economische structuur •

De gemeente Soest telt (per 1-1-2006, meer recente cijfers zijn nog niet beschikbaar) ruim 3.100 bedrijfsvestigingen, waarvan bijna een derde in de zakelijke dienstverlening (30,7%). Ook de sector reparatie en handel is ruim vertegenwoordigd (24%). Meer dan de helft van de Soester vestigingen is in deze twee sectoren terug te vinden. Het aantal bedrijfsvestigingen is in Soest de afgelopen 10 jaar met ongeveer 1.000 toegenomen, een stijging van 50% 7

•

•

•

•

•

De herkomst van de groei in het aantal vestigingen kan worden afgeleid uit de bedrijvendynamiek. De groei van het aantal bedrijfsvestigingen vanaf 2003 wordt met name veroorzaakt door de natuurlijke aanwas (positief saldo starters en oprichtingen), het migratiesaldo was in die periode tamelijk stabiel. De gemeente Soest telt (per 1-1-2006) ruim 20 duizend banen. Soest heeft relatief veel banen in de reparatie en handel (18,9%), gevolgd door de zakelijke diensten (15,4%), defensie (14,9%) en de gezondheids- en welzijnszorg (11,4%). Ook de industrie en bouw kennen een substantieel aantal arbeidsplaatsen. Vergeleken met de provincie als geheel heeft Soest relatief veel banen in de industrie, bouw, reparatie & handel en vooral in de overheidssector (vnl. defensie) en relatief weinig banen in de commerciële dienstverlening. De ontwikkeling van de werkgelegenheid laat de laatste jaren een wat minder rooskleurig beeld zien dan eind jaren negentig het geval was. Na een sterke toename van het aantal banen in de tweede helft van de jaren negentig treedt er vanaf 2002 een afname van de werkgelegenheid op. In 2006 nam het aantal banen weer toe (met bijna 600). In de provincie Utrecht nam het aantal banen sinds 2001 af, maar trad de kentering eveneens een jaar eerder op: sinds 2005 nam het aantal banen weer toe.

In totaal nam de werkgelegenheid in de periode 1996–2006 met ruim 3.750 arbeidsplaatsen toe (23% tegenover 24% in de provincie als geheel). De sterkste toename van de werkgelegenheid deed zich voor in de sectoren zakelijke diensten (bijna 1.200 banen meer) en defensie (1.050 banen extra), gevolgd door gezondheidsen welzijnszorg (bijna 500 banen meer) en bouw (ruim 400 arbeidsplaatsen extra). De grootste afname van de werkgelegenheid vond plaats in de industrie, waar ruim 500 banen verdwenen. Desondanks is deze sector met meer dan 10% van de werkgelegenheid nog relatief sterk vertegenwoordigd. Met het aandeel kenniswerkers scoort de gemeente Soest, evenals de rest van de provincie, ruim boven het landelijk gemiddelde. Het hoge aandeel kenniswerkers komt niet tot uiting in een hoge innovatie-output. De score van het Soester bedrijfsleven in het doorvoeren van innovaties wordt door de RPB als gemiddeld gekenschetst.

Arbeidspotentieel • •

De beroepsbevolking in de gemeente Soest is de afgelopen jaren gestabiliseerd en telt in 2006 zo’n 19.000 personen. De Soester beroepsbevolking is iets hoger opgeleid dan landelijk gemiddeld, maar in vergelijking met de provincie Utrecht is het opleidingsniveau van de beroepsbevolking van Soest iets lager.

8

•

•

•

•

•

De prognose van de potentiële beroepsbevolking (15-64 jarigen) tot en met 2020 laat in de gemeente Soest een lichte daling zien, die iets sterker is dan in de provincie Utrecht. De daadwerkelijke deelname van deze potentiële beroepsbevolking aan de arbeidsmarkt is moeilijk te voorspellen, maar een sterke toename van de participatiegraad (na de groei in de afgelopen jaren) ligt niet voor de hand. De prognose is gebaseerd op de huidige, krappe woningmarktsituatie en houdt geen rekening met de plannen voor het opvangen van knelpunten (zie recente Woonvisie), noch met eventuele extra woningbouw op en rond de vliegbasis. Ervan uitgaande dat in ieder geval een deel van deze plannen wordt gerealiseerd, is enige groei van de beroepsbevolking aannemelijk. In de gemeente Soest komen dagelijks meer mensen binnen om te werken dan dat er mensen de gemeente verlaten om elders te werken. Soest is dus niet alleen een woongemeente, maar duidelijk ook een werkgemeente. Na een aantal mindere jaren nam de werkloosheid in Soest in 2006 weer af tot 4,9%. Voor het eerst kwam het werkloosheidspercentage van Soest hiermee onder dat van de provincie Utrecht (5%). Ruim 45% van de werkzoekenden heeft een inschrijftijd bij het CWI van meer dan een jaar. In de provincie Utrecht ligt dit lager op ruim 41%. Het merendeel van de werkzoekenden is 45 jaar of ouder.

Het Werk Alert project, dat de gemeente in 2005 is gestart om werkzoekenden zo snel mogelijk in het arbeidsproces te integreren, heeft in de praktijk een preventieve werking aangezien kandidaten op een andere wijze aan de slag gaan en/of afzien van een uitkering. Het aantal openstaande vacatures, dat bij het CWI staat ingeschreven, schommelt nogal en steeg in 2006 naar ongeveer 150. Ook het aantal vacatures dat langer dan 3 maanden openstaat, steeg in 2006 en kwam uit op 22. In de provincie Utrecht daalde het aantal vacatures juist in 2006 naar bijna 2,5 duizend.

Bedrijfsomgeving •

In Soest bevinden zich vier bedrijventerreinen: Soestduinen, Soesterberg-Noord, Soestdijk en de Grachten. Op terrein Soestdijk na (ruim 50 ha) zijn deze alle kleinschalig van karakter. In Soest zijn geen (grote) kantorenlocaties, maar alleen solitaire kantoorvestigingen. De uitgifte van bedrijventerreinen vertoont een grillig verloop. Na de hausse midden jaren negentig is de uitgifte de laatste jaren beperkt gebleven tot gemiddeld 1 hectare. Dit weerspiegelt deels de laagconjunctuur van de afgelopen jaren, maar ook de beperkte beschikbaarheid van bedrijventerrein. Medio 2007 zijn de gemeentelijke bedrijventerreinen volledig uitgegeven en is er alleen nog enig particulier aanbod aan bedrijfsruimte beschikbaar. 9

•

•

Op de bedrijventerreinen Soestdijk en Soesterberg Noord is een revitalisering gaande, die leidt tot kwaliteitsverbetering en wellicht enige ruimtewinst. Na de volledige uitgifte van de Grachten in 2007 beschikt Soest niet meer over uitgeefbaar terrein. De locatie Richelleweg en voormalige vliegbasis Soesterberg bieden mogelijkheden voor nieuwe bedrijfsactiviteiten, maar de planning van deze terreinen is nog ongewis. Knelpunten in de bereikbaarheid doen zich vooral voor op de hoofdwegen rond Soest (A1, A27, A28), die mede leiden tot sluipverkeer door de gemeente. Provinciaal onderzoek wijst uit dat binnen de regio vooral sprake is van congestie op de N234 (Biltseweg) tijdens de ochtendspits. Gemeentelijk onderzoek geeft aan dat door het ontbreken van een goede westelijke ontsluiting langs Amersfoort er congestie optreedt op de verbinding Soest-Amersfoort (Birkstraat). Een verkennend onderzoek naar de mogelijkheden van een verdiepte rondweg door de Eempolder tussen Amersfoort en Baarn heeft uitgewezen dat het verkeer op de oostelijke route door Soest weliswaar afneemt, maar dat de rondweg meer doorgaand verkeer zal gaan aantrekken en het bestaande knelpunt Ossendamweg/Soesterbergsestraat niet zal ontlasten. Ecologisch ligt het tracé in een kwetsbaar gebied en financieel vergt de rondweg een investering van 85-95 mln euro.

Inmiddels is besloten de verdiepte rondweg geen doorgang te laten vinden. De kosten wegen niet op tegen de baten. Wel is op regionaal niveau overleg gestart over hoe de bereikbaarheid kan worden verbeterd.

Woon- en leefklimaat •

•

Het aantal woningen in Soest is de afgelopen jaren toegenomen van 17.600 in 1996 tot bijna 19.000 woningen in 2005. Deze groei was vooral nodig om de toename van het aantal huishoudens op te vangen en slechts in beperkte mate voor het faciliteren van gezinsverdunning (het aantal personen per huishouden daalde van 2,4 naar 2,3). Ondanks de groei van het aantal woningen blijft de Soester woningmarkt tamelijk gespannen (zoals in de gehele provincie Utrecht en ‘t Gooi). Er is vooral een tekort aan goedkope eensgezins- en seniorenwoningen. Door huishoudensverdunning groeit de vraag in de toekomst verder. In Soest zijn er meer koop- dan huurwoningen. Prijzen liggen boven het landelijk gemiddelde.

10

•

•

•

•

In totaal is in de gemeente Soest tot 2015 een aanwas van 750 woningen nodig, waarvan driekwart in Soest en een kwart in Soesterberg. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de extra woningbouw die in het kader van ‘rood voor groen’ op vliegbasis Soesterberg kan worden gerealiseerd1. Naast het voldoen aan de autonome behoefte (interne groei) wordt in de plannen voor de herinvulling van de vliegbasis en opwaardering van het dorp Soesterberg een fors woningaanbod voorzien, enerzijds om het draagvlak voor voorzieningen in Soesterberg te vergroten en anderzijds om de groenontwikkeling op de vliegbasis te financieren. Dit woningaanbod betreft tevens een inhaalslag, aangezien er de laatste jaren in Soesterberg niets is gebouwd. De komende jaren groeit met name de vraag naar koopappartementen zowel in Soest als Soesterberg. Er is vooral meer vraag te verwachten van eenpersoonshuishoudens, zowel jong als oud. Voor eenpersoonshuishoudens zijn deze appartementen vaak nog de enige mogelijkheid om de overstap te maken naar de koopsector, maar de gemeente wil daarnaast ook meer goedkope eengezinskoop- en huurwoningen inzetten. Als gemeente met 45.000 inwoners beschikt Soest over de nodige voorzieningen (detailhandel, horeca, basisonderwijs, basisgezondheidszorg, e.d.), maar het voorzieningenaanbod is naar rato van het aantal inwoners beperkt.

Alleen op sportgebied zien we het rijke verenigingsleven terug in relatief veel voorzieningen. Soest ligt in een prachtige groene omgeving met de nodige ecologische waarden (o.a. de Lange en Korte Duinen). Het bodemgebruik van de gemeente Soest bevestigt het grote aandeel van groene functies binnen de gemeente. Bijna 40% van de oppervlakte is bos en natuur.

Gemeentelijke dienstverlening •

•

1

De gemeentelijke dienstverlening in Soest wordt door ondernemers niet altijd positief beoordeeld. Ondanks het feit dat de gemeente reeds lang geleden een bedrijfscontactfunctionaris heeft aangesteld, werkt aan de aanpak van strijdige regels, bezig is met revitalisering van bedrijventerreinen en via een bedrijvenmanager parkmanagement stimuleert, wordt bijvoorbeeld de vergunningverlening als traag en ondoorzichtig beoordeeld, zijn bestemmingsplannen deels verouderd, is onvoldoende bedrijfsruimte beschikbaar en wordt weinig oplossingsgericht gedacht. Het structurele overleg van de gemeente met het verenigd bedrijfsleven (Soester Zakenkring) wordt van beide kanten positief gewaardeerd.

In een onderzoek in opdracht van Hart voor de Heuvelrug wordt gesteld dat de maximaal haalbare vraag vanuit de markt 2.400 woningen betreft. Dit is een marktinschatting en geen daadwerkelijke opgave.

11

2.3

Sterkte/zwakte analyse lokale economie

De sterkten en zwakten van de lokale economie kunnen als volgt worden samengevat.

Sterkten/kansen Economische structuur • • • •

Veelzijdige economische structuur Toename bedrijfsvestigingen Hoge dynamiek (o.a. veel starters) Mogelijkheden voor verdere diversificatie van de economie, o.a. rond de herinrichting van de vliegbasis

Arbeidspotentieel • • •

Veelzijdig arbeidsaanbod Lage werkloosheid Actieve inzet in vroeg stadium voor werkzoekenden

Bedrijfsomgeving • • •

Centrale ligging, dichtbij Randstad Aantrekkelijke werkomgeving Perspectieven rond de nieuwe invulling van de vliegbasis en het dorp Soesterberg

Woon- en leefklimaat • •

Groene omgeving (o.a. vele recreatiemogelijkheden) Mogelijkheden rond speerpunten toerisme & recreatie en evt. zorg & welzijn

Zwakten/bedreigingen Economische structuur • • • •

Stabilisatie van de werkgelegenheid Weinig echte groeiclusters Vertrek van een deel van de maakindustrie naar lage loonlanden Tekort aan ruimte voor uitbreiding c.q. nieuwvestiging van economische activiteiten

13

Arbeidspotentieel • • • •

Relatief weinig hoogopgeleiden in vergelijking met provincie Beperkte steun van grotere bedrijven aan reïntegratie Vertrek jongeren door gebrek aan (goedkope) woningen Vergrijzing/afname van de (beroeps)bevolking

Bedrijfsomgeving • •

Gebrek aan bedrijventerreinen Onvoldoende soelaas voor toenemende verkeersdruk

Woon- en leefklimaat • •

Beperkt aanbod van sociaal-culturele voorzieningen Gespannen woningmarkt

Conclusies De belangrijkste bevindingen kunnen als volgt worden samengevat • •

• • • •

Na een dip in het begin van deze eeuw is weer sprake van een toenemende werkgelegenheid De beroepsbevolking neemt geleidelijk af, maar deze trend zou bij toenemende woningbouw (in de kern Soest, maar vooral rond Soesterberg) kunnen worden gekeerd Het aanbod van werklocaties is beperkt; de gemeente zelf beschikt momenteel niet meer over uitgeefbaar bedrijventerrein, maar particulier is er nog wel enig aanbod De doorstromingsmogelijkheden op de woningmarkt zijn gering Dit leidt (naast verhuizing vanwege studie of een baan elders) tot een vertrek van jongeren, terwijl het aantal ouderen door vergrijzing toeneemt Door het vertrek van de helikopters van de vliegbasis bestaan in en rond Soesterberg de nodige ontwikkelingsmogelijkheden

De consequenties van deze ontwikkelingen zijn: • • •

Gevaar van stagnatie en verminderende vitaliteit in de kern Soest (‘Soest op slot’), terwijl Soesterberg een inhaalslag doormaakt Potentiële spanning tussen (weliswaar selectieve) economische groei en aantrekkelijke omgevingskwaliteiten Mogelijkheden om een omslag te maken van vooral kwantitatief gerichte groei naar meer op kwaliteit en duurzaamheid georiënteerd ondernemen.

14

Uit de analyse en gesprekken met vertegenwoordigers van gemeente en bedrijfsleven komen de volgende prioriteiten voor uitwerking in deze Nota Sociaal-Economisch Beleid naar voren: •

• • • • • • •

Ontwikkeling van nieuwe werkgelegenheid aansluitend op de beroepsbevolking, o.a. via uitbouw van toerisme en recreatie, versterking van andere economische dragers, wijkeconomie en duurzaam ondernemen Ontwikkeling van nieuwe werklocaties Werk- en opleidingsmogelijkheden voor laag opgeleiden Oplossing van verkeersknelpunten Opwaardering/herinvulling van dorp en vliegbasis Soesterberg Structuurversterking van de detailhandel (apart traject gaande) Verbetering van de huisvestingsmogelijkheden, m.n. voor jongeren en senioren Verbetering van de gemeentelijke dienstverlening (o.a. deregulering en vermindering van de lasten voor ondernemers)

15

Hoofdstuk 3

3.1

Koers 2015

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt de koers uitgezet voor de gemeente Soest op weg naar 2015. In het vorige hoofdstuk is het sociaal-economisch profiel van Soest anno 2007 geschetst en is op basis daarvan een aantal belangrijke kansen en bedreigingen belicht. In de koers voor 2015 is het van belang dat de gemeente Soest de bedreigingen zoveel mogelijk weet te keren en de kansen zoveel mogelijk weet te grijpen. In paragraaf 3.2 wordt de sociaal-economische visie 2015 uiteengezet. In paragraaf 3.3 worden de bijbehorende missie en doelen voor de gemeente Soest geschetst. In de volgende hoofdstukken worden vervolgens de acties beschreven om deze doelen te bereiken (hoofdstuk 4) en wordt aangegeven wat dit betekent voor de gemeentelijke organisatie, communicatie en financiën (hoofdstuk 5).

3.2

Visie en doelen tot 2015

De gemeente Soest beschikt over een gevarieerde economische structuur en beroepsbevolking, een aantrekkelijke leefomgeving en een rijk verenigingsleven. Sociaaleconomisch is de laatste jaren echter sprake van een stagnatie van het aantal banen (in de jaren 2002-2005 nam het aantal banen af, maar in 2006 is er weer sprake van groei) evenals van de beroepsbevolking. De pendel is groot (ruim 50% van de banen en beroepsbevolking), met zo’n 1.850 meer inkomende dan uitgaande werkenden. Het aantal werkzoekenden bedraagt circa 1.400 personen, waarvan 45% langer dan een jaar staat ingeschreven.

Ambitie De gemeente Soest wil niet alleen qua wonen, sociale samenhang en leefomgeving een aantrekkelijke gemeente zijn, maar ook op sociaal-economisch terrein vitaal en dynamisch blijven. Ze wil proactief, samen met bedrijfsleven, regio en andere betrokken partijen, actie ondernemen om (duurzame) bedrijvigheid te stimuleren, meer Soestenaren aan het werk te helpen, het ondernemingsklimaat verder te verbeteren en de eigen dienstverlening aan bedrijven te optimaliseren. 16

Op basis van de aanwezige sterkten worden economische kansen zo veel mogelijk benut en ‘klanten’ (zowel bedrijven als – toekomstige - werkzoekenden) zo goed mogelijk geholpen. Soest wil meer bekend worden als sociaal-economisch aantrekkelijke en bedrijfsvriendelijke gemeente, die kwaliteit en duurzaamheid hoog in haar vaandel heeft staan.

Visie Aan de hand van verschillende scenario’s voor de mate en aard van de nagestreefde economische groei en de inzet van de gemeente daarbij2 is in discussies met bewoners, raadsleden, klankbordgroep en begeleidingscommissie gekozen voor voortgaande economische groei toegespitst op kansrijke speerpunten. De gemeente Soest wil de komende jaren derhalve inzetten op een selectieve groei, die ervoor zorgt dat de gemeente niet alleen haar bestaande sociale dynamiek (die onder andere tot uiting komt in een rijk verenigingsleven) behoudt, maar ook economisch vitaal blijft, zonder de aantrekkelijke omgevingskwaliteiten geweld aan te doen. Zo zal moeten worden ingezet op enige groei van de werkgelegenheid en bevolking door actieve stimulering van enkele groeisectoren, met name toerisme & recreatie, zakelijke dienstverlening, zorg & welzijn en hoogwaardige logistiek (nabij A28) en extra woningbouw. Bij deze groei wordt nadrukkelijk ingezet op stimulering van duurzaam ondernemen. Hoewel het gemiddelde opleidingsniveau van de beroepsbevolking geleidelijk hoger wordt, blijft de gemeente vooralsnog geconfronteerd met een aanzienlijke groep lager opgeleiden. Werk- en opleidingsmogelijkheden voor de lager opgeleiden zullen vooral in de dienstverlening, toerisme & recreatie, zorg en logistiek worden gezocht.

Doelen Om de gemeente ook de komende jaren sociaal-economisch vitaal te houden, worden de volgende doelen nagestreefd: • Toename van het aantal arbeidsplaatsen om voldoende werk te bieden aan de eigen beroepsbevolking en de gemeente sociaal-economisch vitaal te houden • Bij het faciliteren van (nieuwe) bedrijvigheid wordt samen met de bedrijven gekeken naar mogelijkheden om de milieubelasting terug te dringen en werk te bieden aan uitkeringsgerechtigden (stimulering van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen) • In overleg met het bedrijfsleven en regionale partijen wordt eraan gewerkt dat – via arbeidsbemiddeling en scholing - zo goed mogelijk wordt voorzien in de arbeidsvraag van bedrijven • Verdere terugdringing van het aantal werkzoekenden (tot maximaal 900 in 2015, ofwel zo’n 4% van de beroepsbevolking, hetgeen als frictiewerkloosheid wordt gezien). • In overleg met marktpartijen voorzien in de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan werklocaties (bedrijventerreinen, kantoren, woon-werkmogelijkheden, etc.) • Actief bevorderen dat de bereikbaarheid van en binnen de gemeente op peil blijft

2

Waarbij onderscheid is gemaakt tussen de scenario’s Soest zo die gaat (geen extra inzet), Selectieve groei (groei toegespitst op bepaalde sectoren), Soest dynamisch en duurzaam (waarbij extra groei wordt gefaciliteerd door extra investeringen in bereikbaarheid, omgevingskwaliteiten en participatie) en Soest gaat voor groei (economisch alles uit de kast)

17

•

Stimuleren van wijkeconomie om kleinschalige economische activiteiten in woonwijken (beter) te faciliteren.

3.3

Missie en strategie gemeente

Missie De rol van de gemeente om bovenstaande doelen te bereiken is: • Terugdringing van de eigen regelgeving en administratieve lasten alsmede adequate dienstverlening aan bedrijven • Faciliteren van de fysieke randvoorwaarden in de sfeer van werklocaties en bereikbaarheid • Stimuleren van belangrijke economische dragers • Bevorderen van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen • Stimuleren van maximale participatie van uitkeringsgerechtigden • Profilering van de gemeente als aantrekkelijke bedrijfs- en werkomgeving • Proactieve samenwerking met het lokale bedrijfsleven, intermediaire organisaties en regionale overheden

Strategie De gemeentelijke strategie van selectieve groei bestaat uit: • Naast facilitering van de groei van bestaande bedrijvigheid (waaronder industrie en bouw) en starters zet de gemeente in op de uitbouw van enkele kansrijke sectoren, met name toerisme & recreatie, maar ook sectoren met duidelijke groeiperspectieven, als zakelijke dienstverlening, zorg & welzijn en hoogwaardige logistiek (nabij A28). Dit gebeurt door het bieden van bedrijfsruimte en eventueel benodigde andere openbare voorzieningen, werving van bedrijven, netwerkvorming, actief relatiebeheer, etc. • Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de mogelijkheden om duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen, door als gemeente het goede voorbeeld te geven (o.a. via duurzaam inkopen en richtlijnen bij aanbesteding voor inschakeling van werkzoekenden) en door bedrijven te wijzen op besparings(bijvoorbeeld energie-, water-, emissieen kostenbesparing) en subsidiemogelijkheden voor duurzaam ondernemen • Door extra woningbouw, ook voor jongeren en starters, neemt de beroepsbevolking weer enigszins toe, waarvoor extra arbeidsplaatsen wenselijk zijn. • Voor uitbreiding van bestaande bedrijvigheid en nieuwe vestigingen is aanvullende ruimte nodig, die deels wordt ingepast in bestaande structuren (bijvoorbeeld vrijkomende bebouwing), maar ook uitbreiding van bedrijfslocaties (o.a.

aan de Richelleweg en op en rond de vliegbasis) vergt.

18

• •

3

De autonome groei van het verkeer en de toename van het aantal werkenden en bezoekers wordt opgevangen door maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren3. Bij de herontwikkeling van de vliegbasis Soesterberg wordt – conform het Raadsprogramma 2006-2010 - ingezet op natuurontwikkeling en in beperkte mate op ‘rode functies’ (woningbouw, werkruimte en recreatieve bestemmingen).

Omdat werknemers uit Soest ook buiten de gemeentegrenzen werk zullen blijven zoeken en extra arbeidsplaatsen zowel door werkenden van binnen als buiten de gemeente zullen worden ingevuld, is het een illusie dat de pendel substantieel kan worden teruggedrongen. Dit is dan ook geen inzet van beleid.

19

Hoofdstuk 4

4.1

Actieprogramma 2008-2015

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de bovengenoemde motoren en randvoorwaarden voor een selectieve groei van Soest uitgewerkt in actielijnen en projecten. Achtereenvolgens komen de volgende actielijnen aan bod: 1 2 3

Uitbouw economische sectoren Versterking arbeidspotentieel Optimalisering bedrijfsomgeving

Per thema wordt eerst kort ingegaan op de uitgangssituatie anno 2006/2007. Vervolgens worden de doelen voor de komende jaren benoemd, waarna de belangrijkste acties voor het behalen van deze doelen kort worden beschreven. De organisatie, communicatie en financiering van de belangrijkste acties komen in hoofdstuk 5 aan de orde.

20

4.2

Uitbouw economische sectoren

Toerisme & recreatie Toerisme en recreatie heeft de afgelopen jaren slechts beperkt op de agenda van de gemeente gestaan. In de collegeverklaring is echter afgesproken om het beleid voor toerisme en recreatie actief in te steken. Tabel 4.1 laat zien dat de gemeente Soest binnen de provincie Utrecht op het gebied van recreatie en toerisme anno 2006 een tamelijk sterke positie inneemt. Tabel 4.1 Kerncijfers toerisme Soest Gemeente Soest Aantal dagtochten Aantal overnachtingen Totale bestedingen Directe werkgelegenheid Totale werkgelegenheid

2.280.000 200.000 70 miljoen Euro 760 voltijdbanen 870 banen

Positie gemeente Soest binnen provincie Utrecht 7e 8e 7e 7e 6e

Bron: Provincie Utrecht op basis van Ecorys, 2006

Figuur 4.1 geeft de verdeling van de toeristisch-recreatieve banen naar deelsector weer. Hieruit blijkt dat met name de horeca en het vervoer in Soest veel toeristische banen genereren, gevolgd door de logiesverstrekking. Figuur 4.1

Toeristische banen in Soest naar sector 2005

10%

8% Detail- en groothandel

9%

11%

Logiesverstrekking Horeca

2%

Vervoer Cultuur, recreatie en amusement Sport

25% 35%

Overig

Bron: Provincie Utrecht, 2006

Steeds meer bezoekers geven aan graag vanuit Soest de omgeving (Utrechtse Heuvelrug, Utrecht, Amersfoort etc) te verkennen. In de nabije toekomst is het van belang om Soest als uitvalsbasis voor de hele regio neer te zetten. Een probleem waar Soest echter mee worstelt is het gebrek aan uitstraling, aan imago. Om ook in de regio uit te kunnen groeien tot echte toeristisch-recreatieve trekpleister, moet Soest ergens in gaat excelleren, waarop de gemeente zich vervolgens kan profileren. 21

Voor de komende jaren zet de gemeente Soest in op: •

groei van de dagrecreatie, zowel door uitbouw van kleinschalige recreatievoorzieningen voor de natuur- en rustzoeker, als het verder ontwikkelen van – ruimtelijk geconcentreerde – trekkers; kwaliteitsverbetering van de verblijfsrecreatie; uitbreiding van de bijbehorende promotie en marketing; versterking van het organiserend vermogen.

• • •

Dagrecreatie De mogelijkheden op het gebied van dagrecreatie zijn vooral kleinschalig. In de bossen in en rond Soest zijn mogelijkheden voor uitbreiding van wandel- en fietspadennetwerken. Kansen zijn er vooral als het gaat om de verbinding van routes met horecagelegenheden in en rond de kernen. Om regionaal, maar ook op nationaal niveau meer in de spotlight te komen staan, zou de gemeente Soest ook moeten inzetten op het binnenhalen van één of meerdere grote toeristisch-recreatieve trekkers. De voormalige vliegbasis Soesterberg biedt hiervoor de meeste mogelijkheden. Naast deze dagrecreatieve trekkers, kan de gemeente zich samen met ondernemers eveneens inspannen om één of meer grote jaarlijkse evenementen te gaan organiseren met regionale en/of landelijke uitstraling.

Project ‘Aantrekken toeristisch-recreatieve trekker’ • •

• • • •

Doelstelling: Stimuleren van de aantrekkelijkheid van Soest als toeristisch-recreatieve bestemming door het aantrekken van een trekker met uitstraling op dit gebied. Omschrijving: Het imago van Soest als aantrekkelijke bestemming voor dagrecreanten of meerdaagse bezoekers ontbreekt nu nagenoeg. De mogelijkheden die Soest biedt op toeristisch-recreatief gebied staan bij veel mensen onvoldoende op het netvlies. Het idee bestaat dat Soest (en omgeving) weliswaar een grote aantrekkingskracht heeft op natuurliefhebbers, maar dat de dagrecreant Soest nu nog nauwelijks ziet staan. Een grote toeristisch-recreatieve trekker met regionale dan wel nationale uitstraling kan hier verandering in brengen. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan uitbreiding van museale functies (het nieuwe Leger- en militaire luchtvaartmuseum) een ecologische golfbaan, een nationaal racketcentrum etc. Naast een fysieke trekker kan hierbij ook worden gedacht aan het organiseren van een groot jaarlijks evenement in Soest (bijvoorbeeld op het gebied van muziek of sport). De voormalige vliegbasis Soesterberg zou hiervoor met haar ruimte, ligging en uitstraling de voor de hand liggende locatie zijn. Regionaal kan Soest aanhaken bij het initiatief dat is gestart om de Utrechtse Heuvelrug te promoten.

Op lokaal niveau zal de gemeente dit samen met het op te richten ‘Platform Toerisme Soest’ actief moeten oppakken. Ook kan de gemeente hiervoor aansluiting zoeken bij provinciale initiatieven en evt. beschikbare subsidies. Initiatoren: Gemeente Soest, Platform Toerisme Soest Betrokken partijen: Recreatieondernemers, Hart voor de Heuvelrugpartijen, culturele en sportinstellingen Kosten en dekking: € 25.000 voor promotie vanuit de gemeente, plus inzet bij projectontwikkeling (in principe gefinancierd uit businesscase) Tijdpad: 2010 en verder

22

Verblijfsrecreatie De ligging van Soest op de Utrechtse Heuvelrug, centraal in Nederland, is een buitengewoon sterk vertrekpunt voor de uitbouw van mogelijkheden op het gebied van toerisme en recreatie. Hier is in het verleden te weinig uitgehaald door de gemeente en marktpartijen. Volgens ondernemers in de verblijfsrecreatie heeft de toeristischrecreatieve ontwikkeling in Soest de afgelopen 10-15 jaar min of meer ‘op slot’ gezeten. De mogelijkheden om uit te breiden of te vernieuwen zijn beperkt geweest, terwijl de recreant juist steeds meer naar luxe en naar grotere recreatieverblijven is gaan vragen. In de collegeverklaring is een actievere benadering van de wensen van de recreatieondernemers voorzien.

Voor de komende jaren is het kwalitatief aanbod van verblijfsrecreatieve voorzieningen in Soest niet toereikend. Ondernemers hebben zelf een belangrijke verantwoordelijkheid om de kwaliteit van de voorzieningen beter af te stemmen op de steeds hogere eisen van toeristen. De gemeente stelt echter de kaders waarbinnen ontwikkelingen kunnen plaatsvinden en kan planologisch een belangrijke bijdrage leveren aan de mogelijkheden op verblijfsrecreatief gebied. De gemeente wil nagaan in hoeverre ondernemers belemmerd worden door bestaande regelgeving en plannen zoals bijvoorbeeld vastgelegd in bestemmingsplannen, maar ook rond de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Indien dit het geval is, stelt de gemeente zich positief op als het gaat om - zo mogelijk - wegnemen van deze belemmeringen.

Project ‘Kwaliteitsverbetering verblijfsrecreatie’ •

•

• • • •

Doelstelling: vergroten aantrekkelijkheid verblijfsrecreatie Soest. In 2015 moet de kwaliteit van het huidig voorzieningenaanbod zijn verbeterd en komen er 20% meer bezoekers in de verblijfsaccommodaties. Omschrijving: de verblijfsrecreatieve markt in Soest is aan het veranderen. Steeds meer buitenlanders willen Nederland vanuit Soest bekijken. Daarnaast is de verblijfsmarkt een snellere markt geworden waarin toeristen kort van te voren boeken en daarbij steeds vaker kiezen voor meer luxe verblijfsmogelijkheden met een ruim aanbod van kwalitatief goede voorzieningen en faciliteiten (zwembad, sauna, fitness etc). Het gaat hierbij enerzijds om het faciliteren van uitbreiding van recreatiewoningen- en parken en anderzijds om de kwaliteitsslag waar de bezoeker naar vraagt. Nu bestaat er in Soest een tekort aan verblijfsrecreatiemogelijkheden: er is te veel vraag en te weinig aanbod. Veel bedrijven hebben te maken met teruglopende inkomsten en diverse kleine recreatie-ondernemers zijn de afgelopen jaren zelfs gedwongen gesloten. De ruimte voor uitbreiding en kwaliteitsverbetering moet planologisch mogelijk worden gemaakt. Dit is een belangrijke faciliterende taak voor de gemeente Soest. Initiator(en): Grotere verblijfsrecreatieparken Betrokken partijen: Gemeente Soest Kosten en dekking: PM (reguliere taak gemeente) Tijdpad: opstarten in 2008

23

Promotie & marketing De actieve inzet van de Stichting Logiesverstrekkers Soest (in samenwerking met de gemeente) en het VVV, maar ook de aandacht voor promotie en marketing in regionaal verband draagt bij aan een positieve kentering. Zo is recent een regionaal initiatief gestart om de gehele Utrechtse Heuvelrug te gaan promoten. In financiële optiek kan de gemeente subsidie krijgen voor (grootschalige) toeristische projecten van onder meer de provincie (uit de Subsidie voor Toeristische Ontwikkeling (STO)). Ook Europese Structuurfondsen kunnen in dit kader interessant zijn om (samen met de provincie) te verkennen. Voor stimulering van toeristisch-recreatieve initiatieven (in onder andere het landelijk gebied) is veel geld beschikbaar.

Project ‘Citymarketing Soest’ • •

• • •

Doelstelling: Profileren van de gemeente Soest als toeristisch-recreatief centrum en als uitvalsbasis voor de regio Omschrijving: Soest heeft (onder andere) op toeristisch-recreatief gebied een gebrek aan uitstraling en imago. Soest heeft de toerist met haar omgeving veel te bieden, maar tot op heden is dit onvoldoende terug te zien in de (beleids)aandacht die de gemeente aan dit thema geeft. Om de toeristisch-recreatieve mogelijkheden van Soest op de kaart te zetten, zal citymarketing een prominente plaats in het economisch beleid moeten gaan innemen. De nieuwe toeristischrecreatieve trekker(s) kunnen hierbij door de gemeente nadrukkelijk als toeristisch uithangbord worden gebruiken. De gemeente Soest dient samen met andere gemeenten in de regio (Utrechtse Heuvelrug) haar eigen positie te duiden en haar wensen op dit gebied kenbaar te maken. Citymarketing speelt niet alleen lokaal een rol, ook zal Soest nadrukkelijker moeten acteren op het regionale podium. Het is zaak om als gemeente en toeristische bedrijfsleven samen te werken in regionaal verband (o.a. in het kader van de Heuvelrug). Soest kan hiervoor als gemeente nadrukkelijk aanhaken bij het reeds gestarte regionale initiatief van de Provincie en de Utrechtste Heuvelrug-gemeenten.

Tot slot dienen met betrekking tot de citymarketing binnen de gemeente nadrukkelijk relaties te worden gelegd met aanpalende beleidsterreinen, m.n de detailhandelsvisie, natuurontwikkeling en werklocatiebeleid. Initiator(en): Gemeente Soest Betrokken partijen: Platform Toerisme Soest, regiogemeenten , Provincie Utrecht, Kosten en dekking: Jaarlijks € 25.000 als cofinanciering van initiatieven

24

Organiserend vermogen Een groot aantal partijen is actief op toeristisch-recreatief gebied, waarvan een deel is verenigd in uiteenlopende samenwerkingsverbanden. Om de versnippering te doorbreken, wordt een Platform Toerisme Soest opgericht, waarin de belangrijkste partijen en samenwerkingsverbanden actief aan de slag gaan. Project ‘Platform Toerisme Soest’ • •

• • • •

Doelstelling: opzetten van een Platform Toerisme, dat zich ervoor inzet de toeristisch-recreatieve waarde van Soest (en omgeving) te vergroten en zoveel mogelijk te vermarkten. Omschrijving: uitbouw van de activiteiten die de Stichting Logiesverstrekkers Soest momenteel uitvoert. Het Platform Toerisme Soest kan met name een aantal promotionele taken gaan uitvoeren. Hierbij is het van belang om aan te haken bij de strategie die het Hart van de Heuvelrug gaat volgen. Ook in de dagrecreatieve sfeer zal er aandacht zijn voor het verbeteren van de ‘toegankelijkheid’ van Soest en voor de horeca. Een belangrijke eerste ‘opdracht’ van het Platform is het opstellen van een toeristisch-recreatief ontwikkelingsplan. In dit ontwikkelingsplan inventariseren ondernemers recreatieve mogelijkheden op de voormalige vliegbasis Soesterberg (dagrecreatie) en wordt de uitbreiding en kwaliteitsverbetering van een aantal bestaande verblijfsaccommodaties begeleid, en zo goed mogelijk landschappelijk ingepast. Initiator(en): VVV Betrokken partijen: verblijfsrecreatiebedrijven, waaronder campings, bungalows en B&B’s, individuele restaurants, Horeca Nederland en de Kamer van Koophandel. Kosten en dekking: € 20.000/jaar organisatiekosten van gemeente plus rest van deelnemende partijen Tijdpad: zo snel mogelijk opstarten

Andere economische dragers Uit de analyse van de werkgelegenheidsontwikkeling in het afgelopen decennium en gesprekken met partijen in de gemeenten en regio blijkt dat – behalve in toerisme & recreatie - de grootste kansen voor groei van het aantal arbeidsplaatsen, die aansluiten op de ontwikkeling van de beroepsbevolking, bestaan in de sectoren: •

•

•

Zakelijke dienstverlening (groeisector vanwege toenemende uitbesteding van nietkernactiviteiten, ontwikkeling van nieuwe typen diensten en de gunstige ligging van Soest, die past bij fraaie omgeving en relatief makkelijk in woonomgeving en op kleinere locaties kan worden ingepast) Zorg & welzijn (groeisector door toenemende zorgvraag en marktwerking, waarvoor de fraaie natuurlijke omgeving en centrale ligging van Soest belangrijk is voor consumenten en personeel) Hoogwaardige logistiek (logistieke actviteiten met hoge toegevoegde waarde, zoals assemblage, reperatie, e.d., die gebruik maken van de centrale ligging, mits goed ontsloten, zoals via de A28)

en meer algemeen in: •

Wijkeconomie (facilitering van kleinschalige economische activiteiten in woonwijken)

25

Deze sectoren zijn zo divers dat een gemeente groei nauwelijks via clustervorming, afstemming tussen partijen, versterking van arbeidspotentieel, e.d. actief kan stimuleren. Wel kan een gemeentelijke overheid extra bedrijvigheid in deze sectoren optimaal faciliteren, door onder meer: •

Het aanbieden van voldoende, aantrekkelijke werklocaties voor startende ondernemers, groeiende bedrijven en vestigingen van buitenaf, door eventuele belemmeringen voor woon-werk combinaties in wijken weg te nemen, initiatieven van projectontwikkelaars voor kantorenlocaties te ondersteunen, op bedrijventerreinen functiemenging tussen zakelijke diensten en kleinschalige productie mogelijk te maken/houden, via actieve benadering van eigenaren en bemiddeling met ruimtevragers leegstand zoveel mogelijk tegen te gaan, aanvullende werklocaties in Soesterberg-Noord en op de vliegbasis te ontwikkelen en de Richelleweg te ontwikkelen als mogelijke locatie voor hoogwaardige logistiek. Profilering van Soest als centraal gelegen, hoogwaardige en aantrekkelijke bedrijfsomgeving voor schone dienstenverlenende bedrijvigheid en zorg- en welzijnsactiviteiten. Stimuleren van het starten van kleinschalige, niet hinderlijke economische activiteiten in de woonomgeving (inclusief bijvoorbeeld het actief melding maken van het feit dat volgens veel bestemmingsplannen onder bepaalde voorwaarden 40% van de woning mag worden gebruikt als werkruimte). In overleg met onderwijs en bedrijfsleven stimuleren van het aanbod van personeel met de benodigde opleidingen (zie ook volgende paragraaf).

•

•

•

Project ‘Wijkeconomie’ • •

• • • •

Doelstelling: Stimuleren van de werkgelegenheid en economische vitaliteit in (woon)wijken door het creëren van mogelijkheden voor kleinschalige, niet-hinderlijke bedrijvigheid. Omschrijving: Veel ondernemers beginnen hun bedrijf vanuit de eigen woning. Pas wanneer daar aanleiding toe is, verkassen ze naar een bedrijfspand. Bedrijvigheid in een wijk vergroot de levendigheid en verbreedt de lokale economie, maar wordt vaak beperkt door (onbedoelde) belemmeringen in bestemmingsplan, bereikbaarheid, APV, etc. In de praktijk bevindt slechts zo’n éénderde van de werkgelegenheid in Nederland zich op formele werklocaties (bedrijventerreinen en kantorenlocaties) en de rest in stadscentra, woonwijken en buitengebied. Het economisch beleid richt zich echter vooral op deze formele werklocaties, terwijl mogelijkheden op andere plaatsen niet of nauwelijks worden benut c.q. zelfs worden belemmerd. De gemeente Soest heeft in diverse bestemmingsplannen opgenomen dat 40% van een woning mag worden gebruikt als werkruimte. Via dit project wil de gemeente samen met woningcorporaties (o.a. Portaal), Soester Zakenkring en starters aan huis nagaan hoe de werkmogelijkheden in en rond huis kunnen worden gestimuleerd en daarbij voorkomende belemmeringen kunnen worden weggenomen. Gestart wordt met een verkenning van mogelijkheden en belemmeringen, op basis waarvan een concreet actieplan wordt uitgewerkt.

Initiator(en): Gemeente Soest Betrokken partijen: (Potentiële) starters, Woningcorporatie(s), Soester Zakenkring. Kosten en dekking:€ 10.000 voor inventarisatie/advies, PM voor ontwikkeling mogelijkheden Tijdpad: inventarisatie 2008, uitvoering, 2008-en verder

26

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Als opsteller en uitvoerder van beleid, vergunningverlener, opdrachtgever en bestuurder van gemeentelijke instellingen kan de gemeente een belangrijke rol spelen in het stimuleren van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zelf wil de gemeente Soest een voorbeeldfunctie vervullen door duurzaam in te kopen (zie onderstaand kader). Project ‘Duurzame en maatschappelijk verantwoorde inkoop gemeente’ In het Coalitieakkoord van het huidige Kabinet is vastgelegd, dat overheden, waaronder gemeenten in 2010 bij minimaal 50% van hun inkopen en aanbestedingen milieu- en sociale criteria meenemen. Het gaat daarbij niet alleen om bijvoorbeeld Max Havelaar koffie in de kantine, maar ook om duurzame dienstauto’s, duurzaam bouwen en inzet van langdurige werklozen bij groenvoorziening. SenterNovem ondersteunt Soest bij het duurzaam inkopen in praktijk én beleid. Als gemeenten de 50% doelstelling in 2010 willen halen, dan moeten zij duurzaam inkopen structureel in de organisatie borgen. Een succesfactor hiervoor is expliciete steun van het bestuur. •

• • •

Doelstelling: In 2010 neemt de gemeente duurzaamheid als zwaarwegend criterium mee bij 50% (in €) van onze inkopen en aanbestedingen. Omschrijving: De gemeente streeft naar een leefbare toekomst voor iedereen. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is daarbij meer een missie dan een opdracht. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie en werkt daarom met een milieumanagementsysteem om interne taken, verantwoordelijkheden en gemaakte afspraken voldoende te borgen. Initiator(en): Inkoop ism afdeling milieu en sociale zaken Betrokken partijen: andere relevante afdelingen Kosten en dekking: € 20.000 voor onderzoek en jaarlijks € 20.000 voor implementatie

•

Tijdpad: onderzoek in 2008 en uitvoering in jaren erna

•

De gemeente Soest wil daarnaast de mogelijkheden voor meer duurzaam ondernemen onder de aandacht brengen door bedrijven bij een vergunningaanvraag te wijzen op kansen voor energie- en water- en daarmee kostenbesparing, vermindering van uitstoot van milieuhinderlijke stoffen, subsidiemogelijkheden, e.d. Bovendien wil ze bij het vestiging of uitbreiding van bedrijvigheid nadruk leggen op eventuele inschakeling van (langdurig) werkzoekenden. Recent is daarnaast het cradle 2 cradle-principe opgekomen. Dit principe is gebaseerd op het uitgangspunt dat afval niet meer bestaat, omdat het wordt gezien als input voor een nieuwe keten. De gemeente wil als onderdeel van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen ook dit principe onder de aandacht brengen van de bedrijven. Voor nieuwe woningbouw- en bedrijventerreinlocaties (bijvoorbeeld Richelleweg) is het streven het cradle 2 cradle-principe zo veel mogelijk toe te passen.

27

Project ‘Soester bedrijven meer duurzaam en maatschappelijk verantwoord’ • •

Doelstelling: Vergroten van het bewustzijn en de handelingsmogelijkheden van bedrijven in Soest om meer duurzaam en maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Omschrijving: Op papier bestaat veel aandacht voor duurzaam en/of maatschappelijk verantwoord ondernemen en is dit een prioriteit van provincie (zie Ontwerp Economisch Beleidsplan 2007-2011, p. 24) en Rijk (zie Coalitieakkoord huidige Kabinet). In de praktijk zijn vooral grote ondernemingen hiermee bezig, terwijl veel MKB’ers er nauwelijks handen en voeten aan weten te geven. Uit onderzoek van EIM/NMP (2007) onder MKB met 5-99 werkzame personen blijkt dat er een ‘gapend gat’ zit tussen wat men als ondernemers belangrijk vindt (denken) en wat men in de praktijk aan maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) doet. De meest mvo-activiteiten die men uitvoert, hebben betrekking op personeelsbeleid (people) en slechts weinig op het milieu (planet). Slechts 7% geeft aan dat de gemeente hen actief aanspreekt op mogelijkheden voor meer maatschappelijk verantwoord ondernemen. Uiteraard ligt de verantwoordelijkheid voor de bedrijfsstrategie bij de bedrijven zelf, maar de gemeente kan bedrijven wel stimuleren en ondersteunen om – voor zover nodig - meer expliciet aandacht te besteden aan hun milieubeslag en maatschappelijke impact.

Dit kan onder meer door bedrijven die een vergunning aanvragen te wijzen op kansen voor vermindering van energie-, materialen- en watergebruik, terugdringing van afval en emissies, inzet van uitkeringsgerechtigden, beschikbaarheid van stimuleringsprogramma’s en subsidiemogelijkheden, e.d. Het cradle 2 cradle-principe is één van de mogelijkheden die

een rol kunnen spelen bij meer duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen.

• • •

•

4.3

Voorlichting hierover zou een vast onderdeel van vergunningprocedures moeten worden en de aandacht kan worden verankerd in specifieke vergunningvoorwaarden (zonder daarmee de administratieve lasten van bedrijven onnodig te verzwaren). Zo kan ook op lokaal niveau invulling worden gegeven aan klimaat-, milieu- en sociale ambities die wereldwijd, Europees en nationaal zijn bepaald. Initiator(en): Afdeling milieu Betrokken partijen: Soester Zakenkring, andere gemeentelijke afdelingen, SenterNovem Kosten en dekking: eenmalig € 25.000 voor opstellen projectplan/communicatieset en vervolgens € 20.000 per jaar (voor een periode van 4 jaar) om toepassing te stimuleren. Verder uitvoering vanuit reguliere capaciteit; voor financiering kan wellicht beroep worden gedaan op subsidies van Rijk (via SenterNovem) en evt. provincie Tijdpad: 2008 opstellen projectplan en vervolgens permanente uitvoering

Versterking arbeidspotentieel

Het is voor individuele gemeenten vaak lastig om het arbeidsmarktbeleid goed handen en voeten te geven. De arbeidsmarkt strekt zich nou eenmaal verder uit dan de gemeentegrenzen. De beleidsvorming rond dit thema wordt steeds meer een regionale aangelegenheid, waarbij meerdere gemeenten gezamenlijk keuzes moeten maken. Het onderwijsbeleid is doorgaans wel een beleidsveld waar gemeenten gericht sturing aan kunnen geven. Het aanbod van onderwijs speelt doorgaans een belangrijke rol in het vestigingsklimaat van de gemeente, waarbij gemeenten met hoger onderwijs beter scoren bij veelbedrijven. Nu is het voor een gemeente met een omvang als Soest vrijwel onmogelijk om een hoger onderwijsinstelling aan te trekken. Het binnenhalen van decentrale onderdelen van het middelbaar onderwijs lijkt realistischer. Decentrale opleidingen bieden het voordeel dat ze ‘dichtbij’ zijn en meer praktijkgericht. Dit kan een dependance van een ROC zijn die opleidingen op maat (passend bij de Soester werkgelegenheid) aanbiedt, waaronder bijvoorbeeld een toeristische opleiding (zie hiervoor ook onderstaand projectfiche). 28

Het bedrijfsleven geeft aan dat het lastig is om aan goed personeel te komen. Het zijn niet alleen de jongere, hoger opgeleiden die Soest de rug toekeren. Ook arbeidskrachten met een lagere en/of middelbare technische opleiding (VMBO-T/ROC Techniek), die in ploegendienst willen werken, zijn moeilijk te vinden. Het gebrek aan middelbaar onderwijs in Soest heeft volgens een aantal Soester bedrijven dan ook een negatief effect op hun (door)groeimogelijkheden. Voorheen was er technisch onderwijs aanwezig in Soest, maar deze school is vanwege gebrek aan voldoende leerlingen zo’n 10 jaar geleden opgeheven. De gemeente Soest is een aantal jaar geleden gestart met het project Werk Alert waarmee bijstandsgerechtigden werkervaring kunnen opdoen en kunnen wennen aan een arbeidsritme door (via een reïntegratietraject) werkzaamheden bij bedrijven uit te voeren. Het Werk Alert-project wordt door het bedrijfsleven in het algemeen positief beoordeeld. Toch bestaat incidenteel het idee bij bedrijven dat mensen zich volgens de huidige opzet van Werk Alert te weinig kunnen bewijzen. Het project zou volgens hen verder moeten gaan dan het bieden van halve dagen werk in een periode van zes weken. Sneller overschakelen op hele dagen werk en het stimuleren van werk in ploegendiensten, biedt wellicht meer soelaas voor zowel werknemer als werkgever.

Na de periode van zes weken wordt door Werk Alert een trajectplan opgezet waaruit een passende werkstage van zes maanden volgt. Project ‘Aantrekken decentraal middelbaar beroepsonderwijs (MBO)’’ •

•

• • • •

Doelstelling: aantrekken van onderdelen van een ROC met opleidingen die aansluiten bij de arbeidsvraag in de gemeente Soest. Voorbeelden hiervan zijn technische opleidingen en/of opleidingen in de toeristisch-recreatieve sfeer. Omschrijving: het aantrekken van een decentrale ROC-vestiging waar meerdere – voor Soest relevante – opleidingen worden gedoceerd, kan een gunstig effect hebben op de arbeidsmarkt van Soest. Het gaat hierbij niet alleen om opleidingen die de huidige werkgelegenheid in de gemeente Soest stimuleren. Hierbij moet ook worden gedacht aan opleidingen die passen bij mogelijk nieuwe werkgelegenheid die zich in de toekomst op de voormalige vliegbasis vestigt. Zo kan het ROC een gunstig effect hebben op zittende bedrijvigheid, het kan ook een trigger vormen voor eventuele nieuwe bedrijvigheid die zich op de voormalige vliegbasis Soesterberg wil gaan vestigen. Initiator(en): Soester Zakenkring ism gemeente Betrokken partijen: betrokken ROC’s en individuele bedrijven Kosten en dekking: PM (uit reguliere capaciteit gemeente) Tijdpad: zo snel mogelijk opstarten