2. GRP 2018-2022 Soest
Tekst van het document
Duurzaam ontwikkelen Voor nieuwbouw is de inzet om de ‘ideale’ situatie steeds meer te benaderen op basis van de stand van de techniek. De aspecten uit de visie en de uitwerking hiervan in de plandelen kunnen bij nieuwe ontwikkelingen worden toegepast. Dit vraagt om een vroegtijdige verbinding tussen disciplines als ruimtelijke ordening en stedelijk waterbeheer. Dit houdt in het verbreden van het watertoetsproces naar duurzaam stedelijk water waarbij de gemeente ook kansen benut voor beperken van hittestress en droogte, aansluitend op het KAS-principe. Hiervoor kan de klimaatwijzer worden gebruikt.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
44
Duurzame afvalwaterketen
Inhoud
Bewoners bewust
Wanneer neerslag op een weiland valt, infiltreert ongeveer 50% in de ondergrond. In stedelijk gebied infiltreert ongeveer 15%. In stedelijk gebied valt veel water op daken en verhardingen. Meer dan de helft van alle neerslag stroomt de riolering in. Als de riolering vol zit, dan komt het water op straat of, nog erger, in de huizen terecht. De riolering kan het vele water van hevige buien niet aan. Met inrichtingsmaatregelen wil de gemeente hevige neerslag gecontroleerd bovengronds opvangen en lokaal verwerken. Een groot deel van de gemeente is particulier terrein. Mede daarom is hulp van bewoners en bedrijven nodig.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
45
Samenwerken met bewoners en bedrijven Bewoners en bedrijven bewust
Bewoners bewust
Inhoud
Samenwerken met bewoners en bedrijven Voor het klimaatbestendig inrichten van het stedelijk gebied zijn medewerking en bijdragen van bewoners en bedrijven nodig, bijvoorbeeld om hemelwater afkomstig van particulier terrein te scheiden van het afvalwater en lokaal op te vangen, te benutten en te verwerken. De gemeente zoekt de samenwerking via verschillende wegen.
Werk met werk maken – mee-afkoppelen particulieren Als de gemeente hemelwatervoorzieningen aanlegt in openbaar gebied vraagt zij bewoners en bedrijven om de dakoppervlakken die afvoeren naar de straatzijde, af te koppelen. Bewoners en bedrijven die mee willen werken kunnen de werkzaamheden aan de voorzijde van de woning tijdens het project door de gemeente en op kosten van de gemeente laten uitvoeren. De gemeente gaat daarbij gebruik maken van een afkoppelcoach die particulieren begeleidt en advies geeft over het afkoppelen (ook van de achterkant). Deze afkoppelcoach wordt vanuit de regionale samenwerking Platform Water aangeboden/gefaciliteerd. Op termijn leveren alle bewoners en bedrijven in afgekoppeld gebied gescheiden aan. Op bepaalde percelen kan het hemelwater infiltreren (met uitzondering van kwetsbaar gebied). Beide laatste aspecten gaat de gemeente uitwerken in de gebiedsaanwijzing van de hemelwaterverordening.
Financiële stimulans De gemeente Soest stimuleert bewoners en bedrijven om groene daken aan te leggen, regentonnen te plaatsen en/of af te koppelen. Dit doet zij met een subsidieregeling voor groene daken, voor regentonnen en voor 2 2 afkoppelen. De afkoppelvergoeding stijgt van € 3 per m naar € 10 per m . Dit geldt vooralsnog tot eind 2022 en in deze periode evalueert de gemeente de subsidieregelingen. Op basis van leerpunten uit deze evaluatie maakt de gemeente een hernieuwde keuze. Tevens gaat de gemeente samen met bewoners onderzoeken op welke wijze tuinen van bewoners ingezet kunnen worden voor duurzaam waterbeheer en ter vermindering van wateroverlast. Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
46
Bewoners bewust
Inhoud
Bewoners en bedrijven bewust Beschikbaar stellen van informatie De gemeente informeert bewoners over particuliere verantwoordelijkheden, klimaatverandering, klimaat/waterbestendig bouwen en inrichten, subsidieregelingen en dergelijke. Informatieverstrekking vindt plaats via gemeentelijke (sociale) media als website, facebook, twitter, flyers, folders als ook de afkoppelcoach. Het moet voor bewoners en bedrijven duidelijk zijn wat de gemeente doet en waarvoor zij zelf verantwoordelijk zijn. Hulpmiddel hierbij wordt de gebiedsaanwijzing op kaart behorende bij de hemelwaterverordening. Deze nog op te stellen kaart wordt toegankelijk voor alle inwoners en bedrijven en geeft aan: waar het wel of niet geschikt is om hemelwater te infiltreren waar hemelwater wel of niet verwerkt moet worden op eigen terrein of hemelwater naar oppervlaktewater afgevoerd moet en kan worden waar het wel of niet verplicht is gescheiden aan te leveren of hemelwater boven- of ondergronds aangeboden moet worden. De kaart vormt een belangrijke bouwsteen voor het omgevingsplan. In wijken met gescheiden systemen moet de perceeleigenaar zorgdragen dat de juiste leidingen worden aangesloten en er mogen geen vervuilende activiteiten plaatsvinden op afgekoppelde verhardingen.
De gemeente informeert bewoners over goed gebruik van de hemelwatervoorzieningen: hoe zij de hemelwatervoorzieningen kunnen gebruiken en over wat wel en niet is toegestaan. Hierbij maakt de gemeente gebruik van de bestaande folder van beide gemeenten en ondersteuning/ ondersteunend materiaal van het PWVE.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
47
Bewoners bewust
Inhoud Operatie Steenbreek werkt aan bewustwording van nut en noodzaak voor het vergroenen van tuinen. Baarn is lid van Operatie Steenbreek, Soest overweegt dit. Het doel van deze actie is om de bewoners te enthousiasmeren om hun tuin te vergroenen. De negatieve gevolgen van verstening worden daarbij onder de aandacht gebracht. De campagne richt zich allereerst op het veranderen van een mindset. De gemeente krijgt een eigen webpagina die opereert onder de landelijke site van operatiesteenbreek.nl. Via het Servicepunt Groen aan de Buurt kan de gemeente begeleiding en ondersteuning vragen voor bewoners en de gemeenten zelf, bij het omzetten van groene ideeën naar concrete activiteiten en projecten. Een folder om inwoners er toe te brengen hun regenwater af te koppelen en tuinen te vergroenen is beschikbaar. De gemeente wil de bewustwording van haar inwoners ook vergroten door de zichtbaarheid van de weg van het water te verbeteren. Waar mogelijk voert de gemeente water zichtbaar af.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
48
Bewoners bewust
Inhoud Overige thema’s waarover de gemeente bewoners en bedrijven kan informeren, zijn: Technische informatie over afkoppelen Handelingsperspectief bij grondwateroverlast Werken aan acceptatie van hinder bij hevige neerslag; Water op straat en risico’s voor de gezondheid Inzicht te geven in wat er in hun woonomgeving speelt op het gebied van: Meten en monitoren van grondwaterstanden Afgekoppeld gebied Beeldkwaliteit oppervlaktewater “Geen eendjes voeren” Wadi’s Waterspeelplaats Overstorten Putten en metingen Geplande projecten waar mee-afkoppelen speelt.
Wijkgerichte voorlichting Bewoners en bedrijven zijn geïnteresseerd in het wat, waar en waarom in hun wijk onder het mom van het whimby-principe: what happens in my backyard. Daarom vindt “bewoners en bedrijven bewust” ook plaats in combinatie met andere thema’s die in de betreffende wijk spelen. Het type wijk en de problemen of kansen die er liggen bepalen het in te brengen waterthema.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
49
Bewoners bewust
Inhoud
Beleefbaar water
De beleving van water is breder dan alleen het oppervlaktewater. Het gaat ook over ervaren van water zoals (tijdelijk) zichtbaar afgekoppeld water, waterspeelpleinen en recreëren langs het water. De gemeente wil met de beleving van water inzetten op waterbewustwording bij bewoners en waardevermeerdering van de omgeving.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
50
Doel Belevingswaarde verhogen Water voor bergen en afvoer
Beleefbaar water
Inhoud
Doel Er moet voldoende ruimte zijn voor een doelmatige berging en afvoer van overtollig water. Het oppervlaktewater en voorzieningen die hiervoor worden gebruikt, moeten schoon en veilig zijn en bijdragen aan (de beleving van) een prettige en leefbare omgeving. De gemeente streeft naar een balans tussen duurzaamheid van de watersystemen enerzijds en diverse (ruimtelijke) gebruiksfuncties anderzijds.
Belevingswaarde verhogen Er zijn diverse kansen voor het verhogen van de belevingswaarde van water.
Ruimtelijke ontwikkelingen De beleving van en recreatie op het water is breder dan alleen het oppervlaktewater. Hierbij kan gedacht worden aan wandelroutes langs het water, waterspeeltuinen, zichtbaar maken van afkoppelen, wadi’s laten zien, aanleg vissteigers en dergelijke. Dit zijn allemaal op zichzelf staande opties waar de gemeente bij kleine ruimtelijke ontwikkelingen eenvoudig kansen kan benutten om water te laten beleven. Voor kleine ruimtelijke ontwikkelingen wordt jaarlijks een bedrag beschikbaar gesteld om de beleving van water te vergroten. Voor grote ruimtelijke ontwikkelingen worden kansen meegenomen in het reguliere (watertoets) proces.
Ecoscans In 2019 en 2020 gaat het waterschap samen met de gemeenten voor Baarn en Soest een ecoscan uitvoeren. Op basis van meldingen, veldbezoeken en metingen vindt onderzoek plaats naar de staat van het oppervlaktewater, komen knelpunten en kansen in beeld en worden in gezamenlijk overleg de kwaliteitsbeelden vastgelegd en de daaruit voortvloeiende maatregelen. In de komende planperiode kan de gemeente hierin kansen inbrengen voor meer beleefbaar oppervlaktewater. Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
51
Beleefbaar water
Inhoud De maatregelen uit de huidige ecoscan van Soest van 2014 vallen binnen het thema klimaatbestendig maken van het stedelijk gebied en verduurzamen van de (afval)waterketen. Een reeds bekend knelpunt is de aanwezigheid van exoten en blauwalg (in warme perioden) in Overhees en langs de Koningsweg. Voor het verbeteren van de waterkwaliteit en als onderdeel van “bewoners bewust” wil de gemeente een campagne starten “geen eendjes voeren” en waterplanten aanbrengen. Apart van de ecoscans heeft is in samenwerking tussen de gemeente en de hengelsportvereniging een visstand onderzoek plaatsgevonden.
Water voor bergen en afvoer De gemeente gebruikt het aanwezige oppervlaktewater voor bergen en afvoer van overtollig hemelwater (als infiltreren geen optie is), zonder dit af te wentelen naar benedenstroomse gebieden. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt mede ingezet op het vergroten van de bergingscapaciteit van het oppervlaktewater, door aanleg van open water binnen het plangebied. Bij bestaand oppervlaktewater is vooral het onderhoud van belang voor het waarborgen van berging en afvoer.
Onderhoudsplicht De watergangen zijn opgedeeld in verschillende soorten watergangen. Het waterschap onderhoudt de Awatergangen. Deze watergangen zijn belangrijk voor de afwatering of berging van hemelwater. Voor de B en Cwatergangen valt de verantwoordelijkheid van het onderhoud bij de aanliggende eigenaar of eigenaren. In de meeste gevallen is dat de gemeente.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
52
Beleefbaar water
Inhoud
Tabel 2: Onderhoudsplichtige per onderdeel van het watersysteem.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
53
Beleefbaar water
Inhoud
Onderhoudsplan Het waterschap stelt in overleg met de gemeente het onderhoud- en het baggerplan op. Het onderhoudsplan gaat over onderhoud van het oppervlaktewater en de oevers van gemeente en waterschap. Het baggerplan gaat over het onderhoud van de waterbodem van deze wateren. In de komende planperiode gaat het waterschap de voortgangsbewaking van dit onderhoud meer structuur geven, zowel door het digitaliseren van de onderhoudsplannen als overleg over dit thema tussen waterschap en gemeente. De oppervlaktewaterroute door Park Vredehof en Colenso is een knelpunt en waar maatregelen voor gepland zijn. De gemeente is aanspreekpunt voor meldingen openbaar gebied. Door registratie en evaluatie van meldingen is er inzicht in structurele knelpunten in het oppervlaktewater. Waterschap en gemeente bespreken (mogelijke oplossingen voor) de knelpunten in het half jaarlijkse ambtelijk overleg.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
54
Beleefbaar water
Inhoud
Goed beheren
De (afval)waterzorg is afhankelijk van een goede infrastructuur. Om deze waardevolle infrastructuur te behouden en daarmee de (afvalwater)zorg te waarborgen, houdt de gemeente de infrastructuur in de conditie die past bij de omstandigheden. Hieruit volgen de wijze van beheer en onderhoud, keuzes voor vervangen/vernieuwen en het benodigd onderzoek.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
Onderhoud Vernieuwen van vrijvervalriolen Onderzoek
55
Goed beheren
Inhoud
Onderhoud De gemeente beheert en onderhoudt water- en rioleringsvoorzieningen. Een opsomming van deze voorzieningen staat in het overzicht infrastructuur. Omdat in de afgelopen planperiode veel infiltratievoorzieningen zijn aangelegd, wordt in de komende planperiode gestart met het onderhoud hiervan. Daarnaast wordt vanaf deze planperiode voor alle voorzieningen systematische risicogestuurd beheer toegepast, om de werking doelmatiger te waarborgen. Hiervoor komt een beheer-en onderhoudsplan. Ook gaat continu aandacht uit naar aansluitingen van hemelwater op drukriolering. Dit is verboden om de goede werking van de drukriolering te behouden.
Assetmanagement is het in balans houden van prestaties, kosten en risico’s van een voorziening. De prestaties die een rioleringsvoorziening moet leveren zijn gericht op de primaire doelen van de gemeentelijke watertaken: 1. Bescherming van de volksgezondheid 2. Bijdragen aan een veilige leefomgeving 3. Beperken van hinder en voorkomen van schade door wateroverlast 4. Voorkomen van verontreiniging van het milieu 5. Bijdragen aan een duurzame leefomgeving 6. Bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit
Vervanging Als onderhoud en reparaties niet meer afdoende zijn, dan is vervanging nodig. Vervanging betekent dat een riool of voorziening wordt gerenoveerd of helemaal vervangen. Keuzes hierover worden gemaakt op basis van de situatie/toestand, de verwachte restlevensduur en expertise van de betrokkenen. Dit alles wordt afgewogen en afgestemd op andere aspecten in de openbare ruimte, zoals wegonderhoud en herinrichtingen. Werkzaamheden worden zoveel mogelijk gecombineerd. Dat bespaart overlast en kosten.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
56
Goed beheren
Inhoud
Vernieuwen van vrijvervalriolen Slechte riolen worden niet altijd vervangen. Om kosten te besparen wordt het vervangen zo mogelijk uitgesteld. Eerst wordt bekeken of volstaan kan worden met reparaties. Zo niet, dan wordt bekeken of relinen een duurzaam financieel voordeel oplevert. Relinen is het aanbrengen van een nieuwe kunststof binnenkant, zonder de straat op te breken. Dit is mede afhankelijk van de toestand van de huisaansluitingen, de bovengrondse verharding en de mogelijkheden voor afkoppelen en projectcombinaties. Indien vervanging nodig is, worden de werkzaamheden zoveel mogelijk gecombineerd met groot onderhoud van wegen en straten. In de praktijk is de planning van de wegreconstructies vaak leidend. Bij het vervangen wordt altijd gekeken of er verbeteringen mogelijk zijn. Zelden wordt exact dezelfde buis teruggelegd. Ook daarom is “vernieuwen” een passend woord. Vernieuwingsinvesteringen vormen de grootste kostenpost van de gemeentelijke watertaken. De gemeente kan kosten optimaliseren en de kwaliteit verbeteren met een slimme vervangingsstrategie op basis van goede informatie over de technische staat van riolen, transportleidingen en andere voorzieningen. De wijze van vernieuwen voor de komende planperiode wijkt af van de huidige manier.
Voor inschatting van de kosten op lange termijn werd uitgegaan van een gemiddelde Tabel 3 Kwaliteitsniveau vrijvervalriolen levensduur van 60 jaar. Voor de korte termijn werd uitgegaan van recente inspecties. Met dit plan wordt Criterium voor Kwaliteitsniveau onderscheid in A+ A B het risicogestuurd beheer voor rioolvernieuwing Type gebied winkelcentra, overig gebied geïntroduceerd. centrum en bedrijven
Risico gestuurd beheer
Functie voor verkeer
De gevolgen van een calamiteit, zoals instorten van een riool, zijn niet voor elke rioolstreng gelijk. De kenmerken, functie en omgeving bepalen de ernst van de gevolgen. In het risicogestuurd beheer worden de ernst en kans op falen meegewogen. De
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
57
ontsluitingswegen overige woonstraten en doorgaande verkeersfuncties wegen Type verkeersweg overige verkeerswegen fietspaden Functie van het riool hoofdafvoer dwa, rwa overige riolen naar overstort Achterliggend riolen waarvan het overige riolen afhankelijk gebied achterliggend gebied afhankelijk is
Goed beheren
Inhoud keuzes over vernieuwing zijn mede afhankelijk van het gewenste kwaliteitsniveau. Voor de vernieuwingsplanning zijn de riolen in drie kwaliteitsniveaus ingedeeld (zie Tabel 3). Uit de tabel blijkt bijvoorbeeld dat voor riolering in een winkelcentrum de gemeente een hoger kwaliteitsniveau nastreeft dan in een woonwijk en dat riolen gelegen onder een fietspad een lager kwaliteitsniveau mogen hebben dan onder + autowegen. Een hoog kwaliteitsniveau (A )betekent dat de gemeente minder risico’s wil op bijvoorbeeld instorten. Het riool wordt al vervangen als inspecties een matige toestand aangeven. In vaktaal noemen we dit een lagere ingrijpmaatstaf. Gemeenten Baarn en Soest verschillen erin dat in Baarn bedrijven in het overige gebied vallen. In Soest is dit een aparte categorie.
Lange termijn vernieuwingsplan Het lange termijn vernieuwingsplan van dit GRP gaat uit van restlevensduren op basis van inspectiegegevens. Riolen die in goede staat verkeren gaan nog lang mee, ongeacht de leeftijd. Samen met het gewenste kwaliteitsniveau per locatie bepaalt dit het lange termijn vernieuwingsplan. Op basis daarvan zijn de benodigde investeringen op lange termijn bepaald (de strategische vervangingsplanning). Dit plan is geïntegreerd in het rioleringsbeheerpakket Kikker. Het voordeel van deze nieuwe werkwijzen is dat de vernieuwing op basis van kwaliteit nu ook in de lange-termijnplanning is meegenomen. Sommige riolen zijn, ondanks een hoge leeftijd, nog in een prima staat. Vernieuwing van die riolen is nu ook in de lange termijnplanning naar achter geschoven. Hierdoor zijn de verwachte vernieuwingskosten op middellange termijn lager geworden. Ook de indeling in de kwaliteitsniveaus A+, A en B beïnvloedt de vernieuwingskosten. De huidige indeling leidt echter niet tot lagere kosten, maar tot verschuivingen. Sommige A+ riolen zijn naar voren geschoven en sommige B riolen naar achter. In het voorgaande GRP waren vervangingskosten bepaald tot 2071. Over die periode zijn de verwachte kosten in de nieuwe werkwijze circa € 15 miljoen lager. Het verschil tussen het voorgaande GRP en de nieuwe berekening is duidelijk zichtbaar in onderstaande grafiek.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
58
Goed beheren
Inhoud
afbeelding 7 – Lange termijn vernieuwingsplan Soest
Korte termijn vervangingsplan Voor de korte termijn planning is de invloed van het risicogestuurd beheer kleiner. Dit komt doordat bij het daadwerkelijk inplannen van vervangingen meer aspecten een rol spelen, zoals mogelijkheden voor relinen, afkoppelmogelijkheden, wegrenovaties, herinrichtingen en andere projectcombinaties. Het complete overzicht van het korte termijn vervangingsplan is opgenomen in het kostendekkingsplan (KDP 17.082/5) en een verkort overzicht staat in het investeringsprogramma.
Onderzoek Naast onderhoud en vernieuwing, is het noodzakelijk om te investeren in het inspecteren, meten en monitoren van de kwaliteit en het functioneren van de voorzieningen. Dit maakt het mogelijk om vernieuwingsplannen te optimaliseren en het functioneren van de voorzieningen te volgen en te verbeteren. Doelmatig beheer betekent niet alleen de dingen goed doen, maar ook op het juiste moment doen. Dit kan leiden tot flinke kosten besparing. Voor de komende planperiode is het volgende onderzoek nodig.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
59
Goed beheren
Inhoud
Inspectie en reiniging De komende 7 jaar laten gemeenten Baarn en Soest gezamenlijk het gehele rioleringssysteem inspecteren. Voor inspectie wordt het riool gereinigd. Uitzondering vormen gebieden waar verdenkingen van foutaansluiting zijn. Hier vindt eerst inspectie plaats om eventuele foutaansluitingen op te sporen. Met de inspectieresultaten worden onderhoudsplanning, eventuele maatregelen zoals wortelfrezen en vervangingsplanning bijgesteld. Eventueel wordt aanvullend onderzoek gedaan naar reststerkte van rioolbuizen.
Rioolbeheersysteem De basis voor een doelmatig rioolbeheer is een actueel beeld van alle rioolinfrastructuur (rioolleidingen, aansluitingen, putten, kolken, gemalen etc.) Deze gegevens in het rioolbeheersysteem worden tenminste jaarlijks geactualiseerd en gecontroleerd. De kosten hiervan zijn beperkt.
Externe advisering en ondersteuning Hieronder valt het inhuren van capaciteit en expertise voor het uitvoeren van: Hydraulische en milieutechnische berekeningen Beheer meetnet en analyse data door het UVO Optimalisatie werking afvalwatersysteem Beleidsplannen en onderzoeken Gegevensbeheer
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
60
Goed beheren
Inhoud
Financiën op orde
Hoe werkt het? Kostendekkingsplan Beheerkosten Met het uitvoeren van de watertaken zijn kosten gemoeid. Dit hoofdstuk beschrijft de manier waarop de kosten worden berekend en de financiële planning voor de komende jaren. Alle bedragen zijn in prijspeil 2017 en nog exclusief prijscorrectie!
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
61
Investeringen Bijkomende kosten Totale kosten Kostendekking
Financiën op orde
Inhoud
Hoe werkt het? Het schema hiernaast toont de kostenstructuur van de gemeentelijke watertaken. Er zijn verschillende soorten kosten, als volgt: Beheerkosten zijn de kosten van continue en jaarlijks terugkerende activiteiten, zoals onderhoud. Deze kosten bestaan voornamelijk uit loonkosten van medewerkers en diensten die worden uitbesteed. Investeringen die worden afgeschreven over de gebruiksperiode leiden tot afschrijvingskosten en rente. Deze twee samen worden kapitaallasten genoemd. Dit zijn de kosten van investeringen in het verleden. Het is toegestaan om (een deel van) de vervangingsinvesteringen ‘ineens’ te betalen uit een vervangingsvoorziening. Het saldo van zo’n voorziening is opgebouwd door dotaties (stortingen). Dit zijn kosten van investeringen in de toekomst. Het gebruiken van een vervangingsvoorziening is optioneel. Als laatste zijn er bijkomende kosten, zoals btw en kosten van activiteiten die deels aan de riolering worden toegerekend. De kosten van straatvegen zijn een bekend voorbeeld. De totale kosten bestaan daarmee uit beheerkosten, kapitaallasten, dotaties en bijkomende kosten. Deze kosten worden gedekt door de opbrengsten van de rioolheffing. De geraamde opbrengsten mogen maximaal gelijk zijn aan de geraamde kosten. Echter, na afloop van een jaar kan blijken dat er een tekort of overschot is
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
62
Financiën op orde
Inhoud gerealiseerd. Afhankelijk van de oorzaak moeten overschotten worden toegevoegd aan de rioleringsvoorziening (specifieke middelen). Deze voorziening wordt gebruikt om een deel van de kosten in volgende jaren te dekken.
Kostendekkingsplan Onderdeel van dit GRP is het digitaal kostendekkingsplan, afgekort als KDP (document 17.082/5 van 19 oktober 2017). Dit is een Excelbestand waarmee de verwachte kosten en de kostendekking zijn berekend. Omdat riolering lang meegaat, geeft het KDP de kosten op korte en lange termijn (tot 2100). Zodoende is zichtbaar of de rioolheffing ook op lange termijn betaalbaar blijft. Alle uitkomsten van het KDP zijn weergegeven in prijspeil 2017. Dit betekent dat alle bedragen en tarieven nog verhoogd moeten worden met de inflatie of prijscorrectie voor het betreffende jaar t.o.v. 2017.
Variant ambitieus-verantwoord In dit hoofdstuk staan de resultaten van de variant “ambitieus-verantwoord”. Dit is de planvariant waarbij Soest kiest voor het tijdig anticiperen op de gevolgen van de klimaatverandering met een verantwoorde financieringswijze, waarbij de rioolheffing ook op lange termijn betaalbaar blijft. Inbegrepen zijn: Afkoppelen bij rioolvervangingen, (ruimtelijke) ontwikkelingen en andere kansen; Meenemen van bereikbaar particulier oppervlak bij het afkoppelen (voorzijde woningen); Verhogen afkoppelsubsidie voor bewoners voor afkoppelen op eigen terrein; Beleefbaar maken van water; Snel realiseren van de (hydraulische) maatregelen tegen wateroverlast (uit het BWKP); Geleidelijk overstappen naar financiering van investeringen via de vervangingsvoorziening.
Beheerkosten Door het nieuw beleid stijgen de beheerkosten met € 0,3 miljoen tot € 1,4 miljoen per jaar. De grootste stijgingen zijn verhoging van afkoppelsubsidie (+ € 100.000,- per jaar vanaf 2019), beleefbaar water (€ 40.000,- per jaar), inzet van een ‘afkoppelcoach’ (€ 35.000,- per jaar) en onderhoud van infiltratievoorzieningen (€ 30.000,- per Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
63
Financiën op orde
Inhoud jaar). De besteding van het bedrag voor de afkoppelsubsidie is afhankelijk van het afkoppelen door bewoners. Als er minder wordt besteed aan de subsidie, dan wordt ook minder oppervlak afgekoppeld. Dit moet dan gecompenseerd worden in andere jaren of door extra afkoppelen in het openbaar gebied door de gemeente.
Investeringen De staafgrafiek toont de investeringen op lange termijn. De piek in 2017 zijn nog lopende projecten van 2016 of eerder. Het merendeel van de investeringen betreft rioolvervangingen (groene staven). Op basis van het nieuwe rioolvervangingsplan wordt pas aan het eind van deze eeuw een piek aan vervangingsinvesteringe n verwacht. De komende decennia wordt ook fors geïnvesteerd in het afkoppelen (donkergele en oranje staven). De indeling in soorten investeringen is indicatief, omdat de meeste investeringen gecombineerde projecten zijn. Zo wordt het afkoppelen uitgevoerd in combinatie met rioolvervangingen en aanpak van wateroverlast. Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
64
Financiën op orde
Inhoud
Financieringswijze Uitbreidingsinvesteringen (nieuwe wijken) komen ten laste van de grondexploitatie. De investeringen van dit GRP zijn voor vervanging en om ervoor te zorgen dat de water- en rioleringsinfrastructuur blijft voldoen aan de actuele eisen. Dit betekent dat de investeringen (mede) gefinancierd kunnen worden uit de voorziening voor vervangingsinvesteringen. De kosten van de investeringen zijn dan geen kapitaallasten, maar dotaties (stortingen) aan de voorziening. Al in het GRP 2012-2017 werd voorgesteld om “een voorziening te vormen voor de vervanging in de nabije toekomst” (GRP 2012-2017, par. 7.4.6, pagina 41). De rioleringsvoorziening is toegepast als een “voorziening voor specifiek te besteden middelen” conform BBV artikel 44 lid 2. Hierin zijn overschotten gedoteerd die ontstonden door meevallers en projectvertragingen. De voorziening wordt gebruikt om een deel van de kosten of kapitaallasten te dekken, niet de investeringen zelf. Vanaf heden wordt begonnen met dotaties aan een vervangingsvoorziening conform BBV artikel 44 lid 1d. Onttrekkingen uit die voorziening worden gebruikt voor de 5 investeringen zelf . De overstap naar de nieuwe financieringswijze gebeurt geleidelijk. In 2018 wordt € 1 miljoen gedoteerd. Dit wordt geleidelijk verhoogd tot uiteindelijk circa € 2,5 miljoen per jaar (vanaf ± 2085).
Bij deze geleidelijke opbouw is het saldo van de voorziening niet voldoende voor alle investeringen. Het restant wordt afgeschreven over de gebruiksperiode (of later alsnog afgeboekt). De grafiek op het volgende blad toont het geplande verloop van de dotaties, onttrekkingen en saldo van de vervangingsvoorziening. Doordat de dotaties nog niet toereikend zijn voor alle investeringen, wordt elk jaar het volledige saldo onttrokken. De gele vierkantjes zijn de restanten die niet uit de voorziening betaald kunnen worden. Voorlopig blijft dit voorkomen. Bij de berekende geleidelijke opbouw zullen de dotaties pas aan het eind van de eeuw het investeringsniveau bereiken. Door de geleidelijke dotaties worden de kapitaallasten lager, maar nog niet nul. Sneller overstappen is mogelijk maar vergt meer middelen op korte termijn. 5
Onttrekking uit voorziening wordt in mindering gebracht op de boekwaarde van de investering, direct bij/na het activeren.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
65
Financiën op orde
Inhoud
Bijkomende kosten In de beheerkosten zijn bijkomende kosten meegenomen. Daarnaast wordt btw toegerekend, ervan uitgaande dat 1/3 deel van de kosten btw belast is. In het KDP is de btw begroot op € 265.000,- in 2018, oplopend tot € 317.000 in 2022.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
66
Financiën op orde
Inhoud
Totale kosten De totale kosten zijn voor de planperiode berekend op € 4,6 miljoen in 2018 oplopend tot € 4,8 miljoen in 2022. Daarna blijven de kosten (door de investeringen) stijgen met circa 1% per jaar tot circa € 6,6 miljoen medio deze eeuw (exclusief prijscorrecties). Vanaf dan wordt een meer constant verloop verwacht.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
67
Financiën op orde
Inhoud Naast de kosten (staven) toont de grafiek het investeringsniveau (bruine lijn), de saldi van de voorzieningen (blauwe en groene lijn) en het benodigde rioolheffingstarief (zwarte lijn, rechter y-as). Door de overstap naar dotaties aan de vervangingsvoorziening worden de kapitaallasten beperkt, maar niet verminderd. Het kostenniveau blijft daardoor gevoelig voor rentewijzigingen. Dit blijft zo totdat de dotaties gelijk zijn aan het investeringsniveau en daarna de kapitaallasten uitsterven.
Kostendekking In de planperiode kan een deel van de kosten worden gedekt door onttrekkingen uit de rioleringsvoorziening (voorziening “specifieke middelen”). Dit is de blauwe lijn in de grafiek. Het saldo van deze voorziening neemt af van € 7 miljoen tot circa € 4 miljoen eind 2022. Daarna daalt het saldo verder tot bijna 0 omstreeks 2040. Hierdoor kan met een meer gelijkmatige stijging van de rioolheffing worden volstaan. Naar verwachting moet het rioolheffingstarief stijgen met gemiddeld circa 2% per jaar, plus prijscorrectie. Door afbouw van de rioleringsvoorziening kan in de planperiode worden volstaan met 0,5% per jaar, plus prijscorrectie.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
68
Opbrengst rioolheffing in € 2017 x 1.000,Jaar Bruto Onïnb./kwijts. Netto 2018 4.078 -166 3.931 2019 4.100 -167 3.953 2020 4.123 -168 3.975 2021 4.145 -169 3.996 2022 4.168 -170 4.018 (NB: exclusief prijscorrecties)
Financiën op orde
Inhoud
Heffingstarieven Overeenkomstig de programmabegroting 2018-2021 is uitgegaan van een heffingstarief van € 193,- in 2018. Bij een inflatie van 1,5% worden de heffingstarieven in de planperiode dan als volgt: Tabel 4
Jaar
Stijging
2017 2018 2019 2020 2021 2022
4,5% 0,5% 0,5% 0,5% 0,5%
Verwachte heffingstarieven in planperiode
Tarief excl. prijscorr. € 182,00 € 190,15 € 191,10 € 192,05 € 193,01 € 193,98
Prijscorr.
1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5%
Tarief incl. prijscorr.
Stijging incl.prijscorr.
€ 182,00 € 193,00 € 196,87 € 200,83 € 204,86 € 208,97
6,0% 2,0% 2,0% 2,0% 2,0%
De werkelijke tarieven worden jaarlijks vastgesteld in de “verordening op de heffing en de invordering van rioolheffing”, rekening houdend met de werkelijke prijscorrectie.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
69
Financiën op orde
Inhoud
Programma 2018 - 2022
In het programma staan de activiteiten die nodig zijn om de ambities te realiseren. Activiteiten kunnen zowel maatregelen zijn als onderzoeken.
Beheerprogramma 2018 – 2022 Investeringsprogramma 2018 – 2022 Afkoppelopgave
Resultaten 2022
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
70
Programma 2018 - 2022
Inhoud
Beheerprogramma 2018 – 2022 Er wordt gewerkt aan een duurzame en robuuste afvalwaterketen volgens de variant ambitieus-verantwoord. Daartoe wordt de acties die uit beheerkosten worden gedekt, het zgn. beheerprogramma, verzwaard met de projecten en acties in tabel 5. Tevens is inzichtelijk gemaakt aan welke thema’s de projecten en acties bijdragen. De bijbehorende kostenoverzichten staan in het kostendekkingsplan (17.082/5 onder beheerkosten). start jaar
herh. tijd
eind jaar
Wijzigingen t.o.v. bestaande situatie [jjjj] Verhogen bijdrage afkoppelen 2019 Onderhoud infiltratievoorzieningen 2018 Beleefbaar maken van water 2018 Eenmalige onderzoeken in planperiode (ontharden tuinen, voorstel D66, afkoppelverordening) 2018 Hemelwaterstructuurplan (en afkoppelplan) 2019 Communicatie bewoners bewust 2018 Risicogestuurd beheer- en onderhoudsplan voorzieningen 2019 Afkoppelcoach 2018 Externe advisering en ondersteuning 2018 Lidmaatschap Operatie Steenbreek 2018 Uitbreiden grondwatermeetnet (met 2 peilbuizen) 2018 Evaluatie lopende subsidies (afkoppelen, regenton, groene daken) 2018 Grondwatermodel (en optimaliseren meetnet) 2018
[jaar] 1 1 1 1 0 1 0 1 1 1 1 0 2
[jjjj] 2100 2100 2100 2022 2100 2100 2100 2100 2100 2100 2100 2100 2100
Klimaatbestendi g Duurzaame afvalwaterketen Bewoners bewust Beleefbaar water Goed beheerbaar
Tabel 5 – Overzicht Soest, beheerprogramma Omschrijving
• •
• •
• • •
• • • • • • • • • •
• • • • • •
•
•
• • • •
•
• • • •
•
• • •
•
• • •
Investeringsprogramma 2018 – 2022 In tabel 6 staan de investeringen die deels of geheel in de planperiode worden uitgevoerd, conform de variant ambitieus-verantwoord. Het totaal aan investeringsuitgaven in de planperiode is bijna € 22 miljoen, waarvan € 10
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
71
Programma 2018 - 2022
Inhoud miljoen rioolvervanging, € 8 miljoen afkoppelen en € 1 miljoen klimaatmaatregelen. Daarnaast is er € 0,5 miljoen voor baggeren en € 0,5 miljoen voor object- en rioolrenovaties. De projectplanning staat het in het KDP 17.082/5. Planning start duur
Omschijving
[-]
[aantal jaar]
Geplande projecten Vernieuwen Basis Rioleringsplan (BRP) Vernieuwen Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) Wateroverlast Nieuweweg/Eigendomweg Wateroverlast Dr.de Voslaan/Oranjehof Wateroverlast Spoorstraat/Batenburg Rioolwerk en afkoppelen Plesmanstraat en omgeving Rioolwerk en afkoppelen K. Onneslaan en omgeving Afkoppelen van Lyndenlaan Rioolwerk en afkoppelen Molenstraat Afkoppelen Meent/Pillenpad Huisaansluitingen Postweg Huisaansluitingen Veldm.Montgomeryweg Afkoppelen delen Soesterberg 2017 Huisaansluitingen Beatrixlaan Klimaatbestendig inrichten openb.ruimte incl. groen 2017 Rioolwerk en afkoppelen Heideweg en omgeving Vervangen mechanisch/elektrisch gemaal Maatweg Rioolwerk en afkoppelen Oude Utrechtseweg Rioolwerk en afkoppelen Eigendomweg Aanpassen regenwaterafvoer Nieuwegracht Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
eind
72
2016 2016 2016 2016 2016 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018
2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
2017 2017 2016 2016 2016 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018
Klimaatbestendig Baarn en Soest Duurzaame afvalwaterketen Bewoners bewust Beleefbaar water Goed beheerbaar
Tabel 6 – Overzicht geplande en nieuwe projecten Soest
• • • • • • • • • •
• • • • • • • • • •
• •
•
•
•
• •
• •
•
• • •
• • •
• •
•
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Programma 2018 - 2022
Omschijving
Planning start duur
[-] Afkoppelen Kampweg Afkoppelen delen Soesterberg 2018 Klimaatbestendig inrichten openb.ruimte incl. groen 2018 Rioolwerk en afkoppelen Soesterbergsestraat en omgeving Ecoscan Telemetrie vervangen NEN inspectie alle gemalen Afkoppelen delen Soesterberg 2019 Klimaatbestendig inrichten openb.ruimte incl. groen 2019 Waterplan,Diffuse bronnen Grondwaterplan Onderhoudsplan water Baggeren oppervlaktewater BWKP Rioolwerk en afkoppelen Bartolottilaan Afkoppelen delen Soesterberg 2020 Klimaatbestendig inrichten openb.ruimte incl. groen 2020
2018 2018 2018 2019 2019 2019 2019 2019 2019 2019 2020 2020 2020 2020 2020 2020 2020
[aantal jaar] 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
2018 2018 2018 2019 2019 2019 2019 2019 2019 2019 2020 2020 2020 2020 2020 2020 2020
2018 2019
33 12
2050 2030
eind
Nieuwe projecten Afkoppelen openbaar gebied 2018-2050 Maatregelen BWKP 2019 - 2030
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
73
Klimaatbestendig Baarn en Soest Duurzaame afvalwaterketen Bewoners bewust Beleefbaar water Goed beheerbaar
Inhoud
• • • •
• • • • •
• •
• •
•
•
• • • •
• • • •
• •
• •
• •
•
•
•
• • • •
•
• •
• •
•
• •
• • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Programma 2018 - 2022
Inhoud
Afkoppelopgave In het beheer- en investeringsprogramma ligt veel nadruk op het afkoppelen van verharde oppervlakken, zowel in openbaar gebied als op particulier terrein. De programma’s versterken elkaar. Het investeringsprogramma omvat afkoppelprojecten in het openbaar gebied en aan de voorzijde van woningen. Het beheerprogramma omvat de daarbij benodigde voorbereiding, communicatie, organisatie en financiële stimulans voor bewoners om ook op particulier terrein af te koppelen. Met de programma’s zijn de benodigde financiële middelen ingepland, maar daarmee is het afkoppelen nog niet gerealiseerd. De afkoppelambitie is ambitieus. Het vergt een grote en resultaatgerichte inspanning van de rioleringsmedewerkers. De afkoppelcoach helpt om ook het afkoppelen door particulieren van de grond te krijgen. Tijdens de planperiode moet regelmatig bekeken worden of de inspanning het gewenste resultaat opleveren en het afkoppeltempo op schema blijft. Door het afkoppelen werken Baarn en Soest aan: het verduurzamen van de afvalwaterketen; het klimaatbestendig maken van Baarn en Soest; het oplossen van knelpunten uit het BWKP (verminderen wateroverlast en tevens vuilemissie).
Resultaten 2022 Met bovenstaand programma gaan we ervoor zorgen dat eind 2022: alle urgente rioolvervangingen zijn uitgevoerd; alle benodigde gemaalrenovaties zijn uitgevoerd; bij alle herinrichtingen en rioolvervangingen, voor zover doelmatig: o de openbare weg van de riolering is afgekoppeld; o de voorzijde van woningen is mee-afgekoppeld; gemiddeld per jaar tenminste 80 bewoners in Soest daken of verharding op hun perceel hebben afgekoppeld of vergroend; totaal in 2018-2022 tenminste 10 hectare aan verhardingen van de gemengde riolering is afgekoppeld; Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
74
Programma 2018 - 2022
Inhoud in combinatie met projecten in de openbare ruimte, maatregelen zijn genomen op locaties met structureel te hoge grondwaterstand; alle nieuwe en heringerichte speelplaatsen en parken klimaatbestendig zijn uitgevoerd de stedelijke uit- en inbreidingen sinds 2017 klimaatbestendig zijn ontworpen; 2 bij alle ruimtelijke ontwikkelingen die groter zijn dan 10 woningen of 1.000 m vooraf en achteraf met bewoners is gecommuniceerd over (water in) de duurzame leefomgeving.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
75
Programma 2018 - 2022
Inhoud
Regelgeving Rioleringsplan Afvalwater Hemelwater
Grondwater Waterloket Lozen Samenwerken
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
76
Regelgeving
Inhoud
Rioleringsplan Het opstellen van een verbreed gemeentelijk rioleringsplan is een wettelijke verplichting die is vastgelegd in de Wet milieubeheer(Wm artikel 4.22): 1. De gemeenteraad stelt telkens voor een daarbij vast te stellen periode een gemeentelijk rioleringsplan vast. 2. Het plan bevat ten minste: a. een overzicht van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater als bedoeld in artikel 10.33, alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater als bedoeld in artikel 3.5 van de Waterwet, en maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, als bedoeld in artikel 3.6 van laatstgenoemde wet en een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe zijn; b. een overzicht van de in de door het plan bestreken periode aan te leggen of te vervangen voorzieningen als bedoeld onder a; c. een overzicht van de wijze waarop de voorzieningen, bedoeld onder a en b , worden of zullen worden beheerd; d. de gevolgen voor het milieu van de aanwezige voorzieningen als bedoeld onder a, en van de in het plan aangekondigde activiteiten; e. een overzicht van de financiële gevolgen van de in het plan aangekondigde activiteiten. 3.
Indien in de gemeente een gemeentelijk milieubeleidsplan geldt, houdt de gemeenteraad met dat plan rekening bij de vaststelling van een gemeentelijk rioleringsplan. 4. Onze Minister kan, in overeenstemming met Onze Minister van Verkeer en Waterstaat, aan gemeenten de plicht opleggen tot prestatievergelijking ten aanzien van de uitvoering van de taak, bedoeld in artikel 10.33, alsmede de taken, bedoeld in de artikelen 3.5 en 3.6 van de Waterwet. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over de frequentie, inhoud en omvang van de prestatievergelijking.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
77
Regelgeving
Inhoud
Afvalwater De Wet milieubeheer schijft voor dat gemeenten zorgen voor het inzamelen en transporteren van ‘stedelijk’ afvalwater, ook wel gebruikt water genoemd. Dit staat als volgt in artikel 10.33: 1. De gemeenteraad of burgemeester en wethouders dragen zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool naar een inrichting als bedoeld in artikel 3.4 van de Waterwet. 2. In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een inrichting als bedoeld in het eerste lid kunnen afzonderlijke systemen of andere passende systemen in beheer bij een gemeente, waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, indien met die systemen blijkens het gemeentelijk rioleringsplan eenzelfde graad van bescherming van het milieu wordt bereikt. 3. Op verzoek van burgemeester en wethouders kunnen gedeputeerde staten in het belang van de bescherming van het milieu ontheffing verlenen van de verplichting, bedoeld in het eerste lid, voor: a. een gedeelte van het grondgebied van een gemeente, dat gelegen is buiten de bebouwde kom, en b. een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van minder dan 2000 inwonerequivalenten wordt geloosd. 4.
De ontheffing bedoeld in het derde lid kan, indien de ontwikkelingen in het gebied waarvoor de ontheffing is verleend daartoe aanleiding geven, door gedeputeerde staten worden ingetrokken. Bij de intrekking wordt aangegeven binnen welke termijn in inzameling en transport van stedelijk afvalwater wordt voorzien.
Hemelwater De zorgtaak voor hemelwater staat in de Waterwet als volgt in artikel 3.5: 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. 2. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
78
Regelgeving
Inhoud volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.
Landelijke regelgeving m.b.t. het lozen van hemelwater Er mag geen hemelwater op de drukriolering worden geloosd en bij gescheiden riolering moet het hemelwater gescheiden worden aangeleverd. Deze eisen zijn op de landelijke wet- en regelgeving gebaseerd. In artikel 3.3 lid 2 van het “Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer” staat hierover: “Het lozen van afvloeiend hemelwater vindt slechts dan in een vuilwaterriool plaats, indien het lozen op of in de bodem, in een openbaar hemelwaterstelsel of in een oppervlaktewaterlichaam redelijkerwijs niet mogelijk is.” Ook in de uitgave “Activiteitenbesluit lozingen, blad 4, Hemelwaterbeleid, regel 17 t/m 20” van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu staat: “Lozing van afstromend hemelwater op een vuilwaterriool is alleen toegestaan als lozing in een schoonwaterstelsel, het oppervlaktewater of de bodem niet mogelijk is.” Daarnaast staat in de algemene bepalingen met betrekking tot het lozen vanuit particuliere huishoudens, te weten “Besluit lozing afvalwater huishoudens”, artikel 4 lid 2” dat de doelmatige werking van de voorzieningen voor het beheer van afvalwater niet mag worden belemmerd. De lozing van hemelwater op een drukriolering is vrijwel altijd belemmerend voor de werking van het systeem, en dus in strijd met de algemene zorgplicht.
Drukriolering is primair bedoeld voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater. Het afvoeren van hemelwater kost onnodige energie en belemmert de goede werking van het systeem.
Grondwater De gemeente heeft een plicht tot maatregelen in openbaar gebied tegen grondwateroverlast. Deze zorgtaak voor grondwater staat als volgt artikel 3.6 van de Waterwet omschreven. 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
79
Regelgeving
Inhoud voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. 2. De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.
Waterloket Waterwet, artikel 6.15: a. De aanvraag om vergunning wordt ingediend bij burgemeester en wethouders van de gemeente waar de handeling geheel of in hoofdzaak wordt verricht. Tevens kan, in afwijking van de eerste volzin, de aanvraag bij het bevoegd gezag worden ingediend. In dat geval zendt het bevoegd gezag een afschrift van de aanvraag aan burgemeester en wethouders van de gemeente waar de handeling geheel of in hoofdzaak wordt verricht. b. Het orgaan waarbij de aanvraag is ingediend, zendt de aanvrager onverwijld een bewijs van ontvangst van de aanvraag, waarin het de datum vermeldt, waarop het de aanvraag heeft ontvangen. c. Het bevoegd gezag zendt de aanvrager nadat het de aanvraag heeft ontvangen, onverwijld een bericht waarin het vermeldt dat het bevoegd is op de aanvraag te beslissen en welke procedure ter voorbereiding van die beslissing zal worden gevolgd.
Lozen Via Algemene Maatregelen van Bestuur is geregeld hoe er met lozingen op oppervlaktewater (overstorten) moet worden omgegaan. Voor elke lozing op oppervlaktewater zijn AmvB regels waarin staat waar een lozing aan moet voldoen. Dit is geregeld in de Blah (besluit lozing afvalwater huishoudens), de Blbi (besluit lozen buiten inrichtingen) en het Activiteitenbesluit.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
80
Regelgeving
Inhoud
Samenwerken De samenwerking tussen gemeente en waterschap is wettelijk verplicht gesteld. De Waterwet, Artikel 3.8, bepaalt: waterschappen en gemeenten dragen zorg voor de met het oog op een doelmatig en samenhangend waterbeheer benodigde afstemming van taken en bevoegdheden waaronder het zelfstandige beheer van inname, inzameling en zuivering van afvalwater.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
81
Regelgeving
Inhoud
Afspraken en beleidsdocumenten Convenant Utrechtse Heuvelrug Visie natuurlijk ontwikkelen Samenwerkingsovereenkomst PWVE
Samenwerkingsovereenkomst Meten en Monitoren in de Afvalwaterketen en Grondwater, 2016 Beleidskader bij stedelijke uitbreiding
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
82
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud
Convenant Utrechtse Heuvelrug Een groot deel van de gemeente ligt op de Utrechtse Heuvelrug. De Utrechtse Heuvelrug is een kwetsbaar infiltratiegebied. Voor de Utrechtse Heuvelrug en de daarbinnen gelegen grondwaterbeschermingsgebieden is 6 specifiek afkoppelbeleid ontwikkeld . Dit beleid is vastgelegd in het Convenant afkoppelbeleid Utrechtse Heuvelrug. De gemeente heeft dit convenant ondertekend, evenals de provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Waterschap Vallei & Eem, Vitens en een groot aantal gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug. Het convenant houdt het volgende in: de gemeente moet altijd chemievrij beleid voeren voor de reiniging van het openbaar terrein in afgekoppelde gebieden die infiltreren; het afkoppelen en infiltreren op particuliere percelen op de Utrechtse Heuvelrug wordt altijd toegestaan, ook binnen de grondwaterbeschermingsgebieden; (beperkt) schone oppervlakken van openbare gebouwen en terreinen mogen altijd worden afgekoppeld; beperkt verontreinigend oppervlak van openbare gebouwen en terreinen mag worden afgekoppeld mits beheersmaatregelen worden genomen.
Dit wil zeggen: alleen infiltreren indien grondwaterstand maximaal 1m onder de infiltratievoorziening staat, er oppervlakkig wordt afgekoppeld, er gemonitord wordt en een zuiveringstechniek wordt toegepast; verontreinigd oppervlak van daken en gevels mogen buiten het grondwaterbeschermingsgebied worden afgekoppeld mits beheersmaatregelen worden genomen; binnen het grondwaterbeschermingsgebied (op de Utrechtse Heuvelrug) mogen verontreinigde oppervlakken niet worden afgekoppeld.
6
Binnen het grondwaterbeschermingsgebied geldt ook de provinciale milieuverordening
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
83
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud
Visie natuurlijk ontwikkelen Het Waterschap Vallei en Veluwe heeft, samen met de gemeenten in het beheergebied, de visie op de afvalwaterketen ‘Natuurlijk ontwikkelen’ opgesteld. De visie geeft antwoord op de vraag hoe je kunt inspelen op de ontwikkelingen die zich voordoen. Belangrijk voor dit GRP is dat in dit plan gidsprincipes staan voor hoe in de ideale situatie om te gaan met het hemelwater en het gebruikte water: We houden schoon water schoon; We gebruiken hemelwater waar het valt; We benutten de inrichting van de openbare ruimte voor opvang van hemelwater; We blijven gebruikt water hygiënisch verantwoord verwerken; We behouden tenminste het huidige comfort; We winnen warmte terug in huis; We winnen grondstoffen terug; We scheiden aan de bron; We zien inwoner als afnemer én leverancier; We verwerken gebruikt water op meerdere schalen. Wat op huisniveau kan en rendabel is, doen we op huisniveau; zo niet, dan op straatniveau, etc. Voor nieuwbouw is de inzet om de ideale situatie steeds meer te benaderen op basis van de stand van de techniek. Dit vraagt om een vroegtijdige verbinding tussen disciplines als ruimtelijke ordening en stedelijk waterbeheer. In de bestaande stad bestaat die ideale situatie niet.
Daarom is in de visie een aantal handelingsperspectieven voor de dagelijkste praktijk geformuleerd, zoals op zoek gaan naar meerwaarde op momenten dat de straat toch open gaat bij rioolvervanging, of op zoek gaan naar kansen en partners om duurzame oplossingen te implementeren. Dit handelingsperspectief past ook goed bij de integrale benadering vanuit de verwachte omgevingswet.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
84
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud
Samenwerkingsovereenkomst PWVE In 2013 hebben alle 17 partijen van het PWVE de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) van het PWVE ondertekend. Deze is vernieuwd in 2017. In deze overeenkomst worden een aantal ‘dagelijkse’ zaken geregeld, maar ook de mogelijkheid om afzonderlijk deel te nemen in projecten en een vergoedingsregeling bij het inhuren van specialismen die bij sommige gemeenten aanwezig is. De 16 gemeenten betreffen de gemeente uit het ‘oude’ waterschapsgebied van voor de fusie van het waterschap Vallei & Eem met het waterschap Veluwe
Samenwerkingsovereenkomst Meten en Monitoren in de Afvalwaterketen en Grondwater, 2016 Zestien gemeenten en het waterschap werken onder de paraplu van het Platform Water Vallei en Eem samen aan meten en monitoren. Hierbij worden diverse gegevens uit onder andere rioolstelsels, gemalen, grondwater en neerslag verzameld en opgeslagen in een centrale database. Met behulp van deze data wordt het functioneren van het (afval) watersysteem geanalyseerd en vastgelegd. Een speciaal opgezette uitvoeringsorganisatie (UvO) van het PWVE coördineert en professionaliseert het meten, monitoren en analyseren van de systemen van de aangesloten organisaties.
Beleidskader bij stedelijke uitbreiding De gemeente gebruikt bij stedelijke ontwikkelingen haar eigen leidraad voor de inrichting van de openbare ruimte. In Soest is dit de Leidraad Fysieke Leefomgeving. Bij het tot stand komen van een ruimtelijke ontwikkeling wordt ook het waterschap betrokken voor advisering t.a.v. de waterhuishouding. Voor bestemmingsplannen is dit wettelijk vastgelegd in de Wet ruimtelijke ordening en resulteert het overleg met het waterschap in een wateradvies. Dit wateradvies wordt schriftelijk weergegeven in de waterparagraaf van het bestemmingsplan. Ook bij ontwikkelingen of plannen die niet leiden tot een bestemmingsplanwijziging kan het waterschap adviseren. In situaties dat het waterbelang groot is kan het waterschap naast advies ook eisen stellen. Het Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
85
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud waterschap heeft hiervoor in de notitie “Uitgangspuntennotitie; Beleidskader bij stedelijke uitbreiding, Waterschap, 2016” uitgangspunten geformuleerd. Hierdoor is het voor zowel initiatiefnemer, gemeente als waterschap vooraf duidelijk waar het waterschap kan adviseren en waar het eisen stelt. Voor meer informatie wordt verwezen naar de notitie. Ontwatering Uitgangspunt hierbij is dat bij de inrichting van nieuw stedelijk gebied in principe wordt aangesloten bij de huidige grond- en oppervlaktewaterpeilen, en dat er door de inrichting van het betreffende gebied geen negatieve effecten op de omgeving ontstaan (verdroging of vernatting). Uitbreidingsgebieden Een plangebied kan het best in zijn totaliteit worden beoordeeld ook wanneer het in fases wordt aangelegd. Daar waar het water het plangebied verlaat zal worden getoetst aan de landelijke afvoernorm. Voor stedelijk gebied geldt een algemene afvoernorm van 1,5 l/s/ha en bij een T=100 situatie 3 l/s/ha. Wanneer er in het plangebied geen compensatie mogelijk is, kan in overleg met het waterschap, gezocht worden naar alternatieve oplossingen. Een oplossing kan het afvoeren naar een algemene bergingsvoorziening zijn. Omdat heel vroeg in het proces nog niet veel bekend is over de inrichting is de wijze waarop de afvoernorm wordt gehaald vaak nog niet duidelijk.
Het waterschap adviseert om 10% van het plangebied te reserveren voor waterberging. Uit ervaring blijkt dit vaak nodig om de benodigde hoeveelheid water in het plangebied te kunnen vasthouden en zo de afvoer vanuit het gebied niet te laten toenemen. Het reserveren van ruimte voor waterberging voorkomt moeilijke keuzes later in het proces. Uitgangspunten: 1. Bij nieuwe lozingen vanaf verhard oppervlak op oppervlaktewater geldt dat de hoeveelheid te lozen water geen nadelig effect mag hebben op het ontvangende watersysteem. 2. Aan het in het eerste lid gestelde wordt in ieder geval voldaan wanneer: a. het verharde oppervlak niet groter is dan 1500 m² in stedelijk en 4000 m² in het buitengebied, of; b. er niet meer dan de plaatselijk geldende landelijke afvoer vanuit het plangebied geloosd wordt, of; Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
86
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud
3.
4.
c. er een berging van 600m³ per hectare verhard oppervlak wordt gerealiseerd, of; d. het nadelige effect op het watersysteem wordt gecompenseerd, of; e. er geloosd wordt vanaf verhard oppervlak dat hiervoor was aangesloten op het gemengd stelsel (afkoppelen) en het ontvangende oppervlaktewaterlichaam voldoende capaciteit heeft. De in het tweede lid genoemde berging kan o.a. worden gerealiseerd door middel van a. een statische berging met een capaciteit van 600m³ per hectare; b. een dynamische berging waarbij rekening wordt gehouden met infiltratie. De mate van infiltratie waarmee rekening gehouden mag worden dient door de initiatiefnemer te worden aangetoond. De in het tweede lid onder d genoemde compensatie kan o.a. worden gerealiseerd door het benutten of creëren van overcapaciteit in het ontvangende watersysteem, onder andere door de inzet van stuwconstructies. Bij het bepalen van de toename van verhard oppervlak zijn de volgende punten van belang: Sportvelden of kunstgrasvelden worden niet als verhard oppervlak aangemerkt; (Half) Open verharding bij parkeerplaatsen wordt niet als verhard oppervlak aangemerkt; Vegetatiedaken (met voldoende opvangcapaciteit) worden niet aangemerkt als verhard oppervlak; Tuinen op particuliere percelen worden voor 50% toegerekend aan verhard oppervlak.
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
87
Afspraken en beleidsdocumenten
Inhoud
Evaluaties De gemeente wil plannen en de uitvoering daarvan blijven verbeteren. Daarom is voor het opstellen van dit Gemeentelijk Water en Rioleringsplan gekeken naar mogelijke leerpunten van een paar plannen van de afgelopen 5 jaar.
Samenvatting leerpunten evaluaties
Rekenkamercommissie Soest Evaluatie waterplan Soest Evaluatie grondwaterplan Soest
Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
88
Evaluaties
Inhoud
Samenvatting leerpunten evaluaties Zorg voor integraliteit op het thema water Vandaar een gemeentelijk water- en rioleringsplan nu; Zorg voor nulmetingen en eindmetingen voor een planperiode om het bereikte beter in beeld te hebben’: In het programma is aangegeven wat de gewenste resultaten per 2022 zijn; Maak maatregelen SMART zodat het makkelijker wordt de effectiviteit en efficiëntie van individuele maatregelen te evalueren; In het programma is aangegeven wat de gewenste resultaten per 2022 zijn; Leg de raad meerdere scenario’s met lokale beleidsmatige- en financiële keuzes voor. Houdt daarbij rekening met de zeer lange termijn Gedaan met het voorleggen van verschillende beleidsmatige en financiële keuzes tijdens het planproces voor dit GWRP; Maak innovatie een vanzelfsprekend onderdeel van het kaderstellende debat voor het water- en rioleringsbeleid Innovatie is als onderdeel van dit GRP meegenomen staat onder duurzame afvalwaterketen; Communiceer het (grondwater)beleid intern binnen de eigen organisatie en extern met bewoners en geef een ieder handelingsperspectief om bij te dragen aan de realisatie van de doelen Expliciet onderdeel geweest van het opstellen van dit GRP en geworden van komende planperiode.
Rekenkamercommissie Soest In het onderzoek van de Rekenkamercommissie (Riolering, keuzes boven water,2010) naar de rioleringszorg in Soest zijn de volgende aanbevelingen gedaan: 1 Geef de raad de mogelijkheid om op het gebied van water en riolering de plannen van kaders naar uitvoering te doorlopen door te zorgen voor de juiste volgorde, gekoppeld aan de hiërarchie in de plannen. Geef ook evaluatie en monitoring een goede plaats; Gemeentelijk Water- en rioleringsplan Baarn en Soest
89
Evaluaties
Inhoud 2 3 4
Zorg voor verbinding tussen de betrokken beleidsvelden en een ruimere taakopvatting voor rioleringszorg; Leg de raad meerdere scenario’s met lokale beleidsmatige- en financiële keuzes voor. Houdt daarbij rekening met de zeer lange termijn; Maak innovatie een vanzelfsprekend onderdeel van het kaderstellende debat voor het water- en rioleringsbeleid.