Overzicht ingekomen stukken - openbaar

In ferbod om sosjale wenningen yn de earste 10 jier bûten de doelgroep te ferkeapjen, ynklusyf in proseduere om derfoar te soargjen dat der opfolgers út deselde doelgroep fûn wurde; Fia de doelgroepenferoardering kin de gemeente dus soargje dat minsken mei in bining mei de gemeente foarrang krije boppe minsken dy’t dy bining net hawwe. Yn kombinaasje mei de erfpachtmodellen fan de gemeente-bv BKZ bliuwe de wenningen in lang skoft beskikber foar de doelgroep, wêrtroch winsten net daliks weisipelje nei de tafallige eigener. Op it stuit hawwe sa’n 50 gemeenten yn Nederlân, mar gjin inkelde Fryske gemeente, in doelgroepenferoardering. Yn de feroardering kinne neist regels foar sosjale keapwenningen ek regels opnaam wurde foar sosjale en middenhierwenningen.

67 Gemeente Zaanstad, Verordening doelgroepen sociale koopwoningen Zaanstad 2019; Artikel 1.1.1 lid 1 sub e

en artikel 3.1.2 Besluit ruimtelijke ordening; , 68 Rijksoverheid, ‘Nieuwsbericht: Gemeenten mogen verkoopprijs sociale koopwoningen bij wijze van experiment verhogen’, 22 april 2021;

16

III.2 Gemeentlike wenfyzjes Yn wenfyzjes beskriuwt de gemeente syn aktuele folkshúsfêstingsbelied. De wenfyzje is juridysk net binend, mar foarmet wol de basis ûnder de jierlikse prestaasjeôfspraken mei wenningkorporaasjes.69 Sûnder fêstlein belied kin de gemeente gjin prestaasjeôfspraken mei de korporaasjes ôftwinge. Dêrby giet it yn elk gefal oer de folgjende saken:       

Betelberens en beskikberens fan sosjale hierwenningen; Húsfêsting fan urginte doelgroepen; Wenjen mei soarch en âldereinhúsfêsting; Plannen foar nijbou, ferbettering fan kwaliteit en duorsumens; Ynvestearringen yn frije sektor hier en keapwenningen; Ferkeap en liberalisearjen fan hierwenningen; Leefberens.

Fierder is de gemeente yn de wenfyzje frij om tema’s op te nimmen dy’t de gemeente wichtich fynt foar syn belied op it mêd fan de folkshúsfêsting.70 De fêstelângemeenten yn Fryslân71 folgje yn de wenfyzje min of mear itselde stramyn, mei oandacht foar demografyske feroarings oer de tiid, in beskriuwing fan de besteande wenfoarried en plannen en de aspekten dy’t boppe neamd binne. Mar de gemeenten hawwe ek eigen aksinten opnaam yn de wenfyzjes. Dêrby giet it bygelyks oer spesifike doelgroepen dy’t ekstra oandacht nedich hawwe. Yn in tal gemeenten giet it dan bygelyks oer wenweinbewenners72, yn de gemeente Harns wurdt yngien op wenboaten, Harns en Waadhoeke hawwe it oer tiny houses, Smellingerlân oer hofkes. Yn bygelyks NoardeastFryslân, Dantumadiel en Opsterlân giet de wenfyzje yn op fûnsen foar kwaliteitsferbettering en fûnsen om mooglik te meitsjen dat minsken langer yn de eigen wenning bliuwe kinne. De wenfyzjes fan de eilângemeenten binne wat dat oangiet wat ôfwikend. Yn dy wenfyzjes73 is in soad oandacht foar oplossingen om wat te dwaan tsjin de negative effekten fan in grutte rekreative sektor, fan de krappe romte en de hege prizen. Om op de eilannen in fitale mienskip te hâlden, sjogge de gemeenten foar harsels in wichtige taak om sterker te stjoeren.

Dêrby hawwe se each minsken mei in ekonomyske en sosjale bining mei it eilân, foar starterswenningen foar de jongerein, foar ynwenners mei legere en midden69 De prestaasjeôfspraken binne strikt juridysk nommen wol binend, mar de wet ferbynt der gjin konsekwinsjes

oan as de wenningkorporaasje de ôfspraken net neikomt; 70 VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Samenvatting Woningwet voor gemeenten, inclusief het Besluit Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting (BTIV)’, july 2015; 71 Gemeente Achtkarspelen, Woonvisie Achtkarspelen 2020-2025, 19 novimber 2020; Gemeente Dantumadiel, Woonvisie 2020-2025, 20 maaie 2020; Gemeente Eaststellingwerf, Woonvisie Ooststellingwerf 2017-2022, maaie 2017; Gemeente De Fryske Marren, ‘Kwaliteit van leven in De Fryske Marren’, Woonvisie 2019-2023, 17 maart 2019; Gemeente Harns, ‘Harlingen, wonen met kwaliteit en karakter’, Woonvisie gemeente Harlingen 2020-2030, jannewaris 2020; Gemeente It Hearrenfean, Woonvisie gemeente Heerenveen 2015-2020, 18 april 2016; Gemeente Ljouwert, Volkshuisvestingsvisie ‘Leeuwarden: ongedeeld en vitaal! Ongedeelde stad’, juny 2020; Gemeente Noardeast-Fryslân, Woonvisie 2020-2025, 20 maaie 2020; Gemeente Opsterlân, ‘Rapportage woonvisie 2017-2021 en actualisatie woonvisie’, mei bylage, 6 april 2021; Gemeente Smellingerlân, Omgevingsgerichte Woonvisie met woningbouwprogramma 2020-2025, 6 oktober 2020; Gemeente SúdwestFryslân, Woonvisie Súdwest-Fryslân, 20 july 2017; Gemeente Tytsjerksteradiel, Woonvisie 2019-2024, maart 2019; Gemeente Waadhoeke, Woonvisie Waadhoeke 2020-2030, ‘Samen Sterk’, 2020; Gemeente Weststellingwerf, Woonvisie gemeente Weststellingwerf, 27 febrewaris

2017; 72 VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’, mei bylagen en model Huisvestingsverordening, 10 maaie 2021; 73 Gemeente Amelân, Woonvisie Ameland ‘Investeren in vitale dorpen’, 23 augustus 2017; Gemeente Flylân, Woonvisie Vlieland, 16 desimber 2017; Gemeente Skiermuontseach, Woonanalyse Schiermonnikoog 2017+, 22 febrewaris 2017; Gemeente Skylge, Woonvisie Terschelling: ‘Naar meer balans op de woningmarkt - Looptijd 2017-2021 met doorkijk naar 2025’, 17 oktober 2017; Gemeente Skylge, Uitvoeringsprogramma Woonvisie Terschelling: ‘Programma +135+’, 29 jannewaris 2019;

17

ynkommens, mar ek foar tydlike húsfêsting fan personiel. Skiermuontseach wol in fitale mienskip hâlde, en lûkt de konklúzje dat ‘winstmaksimalisaasje foar in leefber en fitaal eilân funest is’.74 Nijsgjirrich is Amelân, dat as ien fan fiif gemeenten75 yn Nederlân noch in eigen gemeentlik wenningbedriuw hat. Dêrmei kin it oan in bredere groep middenhier oanbiede as dat wenningkorporaasjes dat kinne. Gemeentlike wenningbedriuwen binne net bûn oan de liberalisaasjegrins fan sa’n 750 euro en kinne ek ferhiere oan minsken mei in heger ynkommen as sa’n 40.000 euro. De wenfyzje is in needsaaklik ynstrumint foar gemeenten om ôfspraken oer de folkshúsfêsting te meitsjen mei wenningkorporaasjes. Dêrneist kin de wenfyzje brûkt wurde om oanfoljend belied yn te beskriuwen. Wol de gemeente mear it stjoer yn hannen nimme, dan binne oanfoljende maatregelen nedich. Dat kin fia it gemeentlik grûnbelied, mar ek mei in húsfêstingsferoardering, doelgroepenferoardering of in feroardering op de forinsenbelesting, dy’t fierderop yn dit dokumint beskreaun wurde.

III.3 Húsfestingsferoardering De Húsfêstingswet jout oan gemeenten de mooglikheid om regels oer de wenromteferdieling en it behear fan de wenningfoarried fêst te lizzen yn in húsfêstingsferoardering. Ek sûnder feroardering kinne de wenningkorporaasjes op har besit wol wat stjoere, mar de gemeente hat troch gebrûk te meitsjen fan húsfêstingsferoardering folle mear mooglikheden.76 Yn 2020 hie de helte fan de gemeenten yn Nederlân sa’n húsfêstingsferoardering, foaral yn de Rânestêd. Yn Fryslân hawwe allinne de eilângemeenten Flylân, Skylge, Amelân en Skiermuontseach in hûsfêstingsferoardering.77 De eardere gemeente Dongeradeel hie earder ek sa’n feroardering, wêrmei’t dêr benammen it gebrûk fan wenromte as twadde wenning of rekreaasjewenning regulearre waard.78 Yn de húsfêstingsferoardering giet it om regels foar it tawizen fan wenromte oan bepaalde groepen, dy’t oars troch tekoarten gjin kâns meitsje. Wat it oantal huzen oangiet, kinne gemeenten wizigingen oan de wenningfoarried regulearje, en dêrmei krapte tsjingean. Yn alle gefallen moatte gemeenten wol goed oanjaan wêrom de ynset fan regels needsaaklik en effektyf is, de gemeente meie ommers de frijheid fan fêstiging fan wenningsykjenden en it eigendomsrjocht fan partikuliere eigeners net ûnnedich beheine. Dy ôfwaging leit by de gemeenteried, en hat dêrmei syn demokratyske legitimaasje.

In soad gemeenten kinne net goed út de fuotten mei de maksimale rintiid fan fjouwer jier dy’t de wetjouwer yn 2014 betocht hat, en kieze der dêrom foar nei dy perioade op ‘e nij in húsfêstingsferoardering fêst te stellen.79

74 Gemeente Skiermuontseach, Woonanalyse Schiermonnikoog 2017+, 22 febrewaris 2017, side 23; 75 Dat binne de gemeenten Amelân, Koggenland, Renswoude, Opmeer en Westvoorne;

76 RIGO Research en Advies, ‘Stand van de woonruimteverdeling – wachttijden en verdeling in de praktijk’, 26

maart 2019; 77 Gemeente Flylân, Huisvestingsverordening Vlieland 2020; Gemeente Skylge, Huisvestingsverordening Gemeente Terschelling 2020-2024; Gemeente Amelân, Huisvestingsverordening gemeente Ameland 2019, mei bylage; Gemeente Skiermuontseach, Huisvestingsverordening 2020-2024; 78 Huisvestingsverordening Dongeradeel 2017, net mear yn wurking; 79 RIGO Research en Advies, ‘Rapport Evaluatie Huisvestingwet 2014 – Instrumenten voor het lokale huisvestingsbeleid’, 12 maaie 2020;

18

Wenromtetadieling De wenromtetadieling wurdt troch in húsfêstingsferoardering fia in fergunningensysteem regele. Sûnder fergunning mei oanwiisde wenromte net útjûn of yn gebrûk naam wurde. It giet dêrby om hierwenningen, sawol sosjale hier as ek hierwenningen boppe de hiertaslachgrins. It moat gean om in part fan de wenromtefoarried dêr’t krapte foar oantoand is, bygelyks wenningen fan in bepaald type, of yn in spesifike wyk, doarp, stêd of gemeente. As de krapte der foar soarget dat besteande bewenners net mear oan in wenning komme kinne, biedt de wet de mooglikheid om minsken mei regionale of lokale bining (maatskiplik of ekonomysk) foarrang te jaan. Hieltyd mear gemeenten brûke de húsfêstingsferoardering om dat te regeljen. Urginsjeregeling Sels as der gjin krapte is, kinne gemeenten foarring jaan oan groepen wenningsykjenden dy’t driuwend ferlet hawwe fan in wenning. Gemeenten kinne yn begjinsel80 sels bepale hokker groepen dêrfoar yn oanmerking komme.

Statushâlders, of fergunningshâlders sa’t se yn de wet neamd wurde, binne net in ferplichte urginte kategory mear81, mar de wet leit oan gemeenten wol de plicht op om foar de húsfêsting fan in bepaald oantal statushâlders te soargjen.82 As de gemeente op in oare wize dan fia in urginsjeferklearring wenromte foar statushâlders regelje kin, is dat ek goed, Wenromtefoarried Om better grip te hâlden op de wenningromtefoarried, kinne gemeenten in fergunning easkje foar it:    

ûntlûken (bygelyks sloop of rekreative ferhier); gearfoegjen (mei as effekt minder wenningen); omsetten (fan selsstannich nei net-selsstannich, bygelyks by keamerferhier), en splitsen (fan ien wenning nei meardere selsstannige wenningen).

It doel fan de fergunningsplicht moat wêze it tsjingean fan krapte oan wenromte foar in bepaalde doelgroep. Sûnt koart is it dêrneist ek mooglik om yn de húsfêstingsferoardering regels te stellen om negative effekten op de leefberens troch de toeristyske ferhier fan wenromte tsjin te gean.83 It giet dêrby bygelyks om in registraasjeplicht, in nachtenkritearium en in fergunningsplicht foar de toeristyske ferhier.84 Opkeapbeskerming Begjin 2022 wurdt it mooglik foar gemeenten om fia de húsfêstingsferoardering ek de opkeap fan wenromte troch belizzers te beheinen. De gemeente kinne dêrfoar gebieten oanwize. De opkeapbeskerming is bedoeld om der foar te soargjen dat geunstige en middeldjoere wenromte beskikber bliuwt foar keapers dy’t der sels yn wenje sille. De gemeente moat wol

80 By hege need kin de minister spesjale kategoryen oanwize. Artikel 31 Huisvestingswet 2014; 81 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Brief: Rapportage schrappen vergunningshouders als

verplichte urgentiecategorie uit de Huisvestingswet’, 4 juli 2018; RIGO Research en Advies, ‘Vergunninghouders als urgentiecategorie’, 2 july 2018; 82 Artikel 28, 29 Huisvestingswet 2014; 83 Artikel 23a en fierder, Huisvestingswet 2014; 84 VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Raadgever toeristische verhuur van woonruimte, voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk’, mei bylagen en modellen Huisvestigingsverordening, july 2021;

19

oanjaan dat der yn it gebiet troch de krapte ‘ûnlykwichtige en ûnrjochtfeardige’ effekten binne, of dat de opkeapbeskerming nedich is foar de leefberens fan de buert.85 Yn de fjouwer grutste stêden fan Nederlân kaam in tredde fan alle ferkochte wenningen ferline jier yn it besit fan ynvestearders. Meardere grutte stêden hawwe dêrom no al oanjûn dat se wenningbelizzers yn de hiele gemeente keare wolle.86 Húsfêstingsferoarderingen yn Fryslân Op dit momint hawwe allinne de fjouwer eilângemeenten Flylân, Skylge, Amelân en Skiermuontseach in húsfêstingsferoardering. Omdat it tal wenningen op de eilannen krap is, is in grut part wenromte ûnder de fergunningplicht brocht. Foar dy wenromte komme yn begjinsel allinne minsken mei in maatskiplik-ekonomyske bining mei it eilân yn oanmerking. Dêrneist stean yn de feroardering in proseduere foar te tadieling fan wenromte en regels foar ûntlûken, gearfoegjen, omsetten en splitsen fan wenromte. De gemeente Ljouwert wol ynkoarten ek in húsfêstingsferoardering ynfiere om in speak yn de tsjillen te stekken fan belizzers dy’t yn guon wiken goedkeape keapwenningen opkeapje om dy dêrnei te ferhieren, mei in neidielich effekt op de wyk en hegere prizen.87

III.4 Belied foar spesifike doelgroepen In trijetal doelgroepen fertsjinje apart oandacht: studinten, statushâlders en arbeidsmigranten. It giet dêrby faak om weagen fan relatyf grutte oantallen wenningsykjenden dy’t wenromte nedich hawwe, bygelyks studinten oan it begjin fan it skoaljier, statushâlders dy nei in ynternasjonale krisis opfang nedich hawwe of arbeidsmigranten dy’t seizoenwurk dogge. Op de ûnderkant fan de wenningmerk kin dat ta in ekstra druk op de merke liede. Spesifike oandacht foar dizze groepen is dan ek nedich. Studinten De earste doelgroep binne de studinten dy’t oan it begjin fan it skoaljier massaal yn studintestêden delstrike en dêr wenromte nedich hawwe. Dat liedt ta situaasjes wêryn’t ferhierders hieltyd hegere keamerprizen freegje, studinten tydlik op de bank of op in matras bivakkearje moatte en bûtenlânske studinten it earste skoft mar thús bliuwe en online de oplieding folgje.88 Dat kin sa net. De gemeente moat dúdlike ôfspraken meitsje mei de ûnderwiisynstellings, en spesifyk belied ûntwikkelje foar foldwaande húsfêsting. De ûnderwiisynstellings hawwe ek in ferantwurdlikheid nei de studinten ta, om se earlike foarljochting te jaan oer wat har te wachtsjen stiet yn har nije studintelibben.

Der mei boppedat net in situaasje ûntstean dat studinten útmolken wurde troch keamerferhierders, dy’t dêrfoar geskikte keapwenningen foar reguliere ynwenners út de merke helje. Statushâlders Statushâlders binne asylsikers dy’t in fergunning krigen hawwe om yn Nederlân te ferbliuwen. Gemeenten hawwe de plicht om in bepaald oantal statushâlders op te fangen. Sûnt 2017 hoecht dat net ferplichte mear fia in urginsjeferklearring, wêrmei’t se foarrang krigen by de ferdieling fan wenromte. Hast altyd giet it dan om sosjale hierwenningen, en dêr

85 Houthoff Advocaten, ‘Factsheet Opkoopbescherming’, 9 july 2021; 86 NOS Nieuws, ‘Grote steden willen opkopers van woningen in alle wijken weren’, 2 septimber 2021; 87 Friesch Dagblad, ‘Rem op koop huurhuizen door beleggers’, 1 juny 2021;

88 Pennewaard, Maarten, ‘Kamernood aanpakken’, in: Leeuwarder Courant, 30 septimber 2021;

20

spylje krapte en lange wachtlisten.89 Dat jout argewaasje by minsken dy’t al jierren op in wachtlist steane, en dêrtroch noch langer wachtsje moatte op in geskikte wenning. Op it stuit rint it oantal statushâlders dat yn oanmerking komt foar wenromte wer hurd op. Hast alle provinsjes en gemeenten yn Nederlân slagget it net hurd genôch om húsfêsting te regeljen.90 Mear as 600 minsken wachtsje no op húsfêsting yn Fryslân (in jier lyn wiene it 300). Der wurdt no sjoen nei de mooglikheid fan tydlike oplossingen.91 De gemeente kin ek oare maatregelen nimme. De gemeente kin it inisjatyf nimme foar húsfêsting spesifyk foar de doelgroep, bygelyks troch it op ‘e nij ûntwikkeljen fan leechsteande gebouwen.92 Mei belied dat spesifyk tasnien wurdt op de statushâlders, mei de mooglikheid fan op- of ôfskale wêr’t dat nedich is, ûntstien der net hieltyd wer fersteuringen by de tawizing fan wenromte oan de reguliere groep wenningsykjenden en skeve gesichten by de besteande befolking dy’t oanwêzen is op in sosjale wenning. Arbeidsmigranten In tredde doelgroep dêr’t spesjale oandacht oan jûn wurde moat, binne arbeidsmigranten. It giet dêrby om minsken dy’t nei Fryslân komme om hurd te wurkjen en goed te fertsjinjen. Us bedriuwen kinne de minsken goed brûke. Mar de arbeidsmigranten hawwe ek geskikte wenromte nedich.

De ACVZ (Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken) hat besifere dat oer hiel Nederlân sa’n 150.000 sliepplakken foar arbeidsmigranten nedich binne. De ACVZ pleit ek foar in lanlike diskusje oer oft it wol winsklik is om in soad minsken nei Nederlân ta te heljen foar leechbetelle wurk, as der gjin geskikte wenromte foar dy minsken beskikber is.93 It is folslein net akseptabel om arbeidsmigranten wei te stopjen yn heal beskimmele caravans of om minsken foar en nei wurktiid oeren ride te litten. Mar foar de leefberens yn ús doarpen is it ek net goed as hiele strjitten goedkeape wenningen opkocht wurde om dêryn arbeidsmigranten te herbergjen. Nei oanlieding fan it rapport Roemer94 wol it kabinet better sicht krije op arbeidsmigranten yn Nederlân. Dêrfoar wurdt ûnder oaren de registraasje fan tydlike adressen ferbettere, wurdt de ynspeksje útwreide en sil it Ryk meihelpe by it soargjen foar bettere húsfêsting.95 Dêr leit in wichtige taak foar de gemeente. Wenromte foar arbeidsmigranten is op in soad plakken yn Nederlân noch net op de regel. Dúdlik belied ûntbrekt of plannen helje it net troch tsjinstân fan omwennenden.96 Yn Fryslân spilet it ûnder oaren yn de gemeente Waadhoeke, wêr’t sa’n 1.500-2.200 arbeidsmigranten wenje. Waadhoeke hat foar de doelgroep spesifyk belied ûntwikkele97.

Dêrby mei ien persint fan it doarp reservearre wêze foar arbeidsmigranten en mei it tal wenten foar keamerferhier yn ien strjitte net heger wêze as 10 persint. 98 De gemeente soarget yn oerlis mei de omjouwing en mei maatwurk dat der mear húsfêsting foar 89 NRC, ‘Statushouder legt extra druk op vastgelopen woningmarkt’, 14 septimber 2021;

90 Binnenlands Bestuur, ‘Noord-Holland dreigt met ingrijpen in Castricum’, 7 septimber 2021; 91 Leeuwarder Courant, ‘Ruim 600 statushouders wachten op een woning’, 30 septimber 2021; 92 Omrop Fryslân, ‘FNP: Menameradiel moat aktiver statushâlders húsfestje’, 12 juny 2017;

93 NOS Nieuws, ‘Kijk met bredere blik naar arbeidsmigratie, zegt adviesraad’, 21 july 2021; Adviescommissie voor

Vreemdelingenzaken (ACVZ), ‘Verkenning: Naar een brede welvaartsbenadering in het arbeidsmigratiebeleid’, juny 2021; 94 Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, ‘Geen tweederangsburgers: Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’ (Rapport Roemer), 30 oktober 2020; 95 Rijksoverheid, ‘Nieuwsbericht: Kabinet steunt aanbevelingen aanjaagteam Roemer’, 14 desimber 2021; 96 Nieuwsuur, ‘Woningen regelen voor arbeidsmigranten lukt gemeenten nauwelijks’, 19 septimber 2021; 97 Gemeente Waadhoeke, Beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten Waadhoeke 2019; Gemeente Waadhoeke, ‘Beleid huisvesting arbeidsmigranten’, mei bylagen, 25 juny 2019; 98 Omrop Fryslân, ‘Plan foar arbeidsmigranten yn Waadhoeke: ekstra húsfêsting yn bûtengebiet’, 13 maaie 2019;

21

arbeidsmigranten yn leechsteande gebouwen en by op it hiem fan de bedriuwen yn it bûtengebiet mooglik is.99

III.5 Forinsenferoardering De forinsenbelesting100 is bedoeld om minsken dy’t in soad (mear as njoggentich dagen yn it jier) yn de gemeente ferbliuwe, mar gjin ynwenner fan dy gemeente binne, mei betelje te litten oan de foarsjenningen yn de gemeente. De Gemeentewet101 is de basis fan dizze belesting en de opbringsten komme te goede fan de algemiene middelen fan de gemeente. Persoanen dy’t mear as njoggentich dagen yn it jier de beskikking hawwe oer in meubilearre wenning betellet, yn it gefal dy yn de gemeente fêststeld is, de forinsenbelesting. Dêrby kin de gemeenteried kieze foar in belesting ôfhinklik fan de WOZ-wearde, fan op de oerflak fan de wenning en grûn of foar in fêst bedrach. Troch de forinsenbelesting betelje minsken dy’t in soad yn de gemeente wenje, mar net ynwenner binne, mei oan de ynstânhâlding fan de foarsjenningen yn de gemeente. Dat dogge se ek al troch de OZB-belesting, mar by de útkearingen fanút it Gemeentefûns102 wurde dizze minsken net meirekkene. Dêrtroch rint de gemeente yn fergeliking mei ‘foltiids’bewenners dochs ynkomsten mis. Mei de forinsenbelesting kin dat kompensearre wurde, mei as posityf by-effekt dat de posysje op de wenningmerk fan ynwenners yn fergeliking mei twadde-wenningbesitters fersterke wurdt.

Yn Fryslân hawwe allinne de eilângemeenten Flylân, Skylge, Amelân en Skiermuontseach elk in feroardering forinsenbelesting.103 Flylân freget in fêst bedrach per jier (2021: 1451 euro per wenning), Skylge in bedrach per sliepplak (2021: 247,42 euro per sliepplak oant maksimaal 1.237,10 per wenning), Amelân in bedrach ôfhinklik fan kategoryen basearre op de WOZ-wearde (2021: tusken 226,68 en 1.712,42 euro per wenning) en Skiermuontseach berekkenet in persintaazje fan de WOZ-wearde (2021: 0,2684 persint). De situaasje yn ferskillende gemeenten yn Fryslân jout oanlieding om ek dêr in forinsenbelesting yn te fieren, om der mei foar te soargjen dat betelbere wenromte beskikber bliuwt foar ús ynwenners en der gjin sliepdoarpen of -stêden ûntsteane.

III.6 Gemeentlik wenningbedriuw De gemeente Amelân hat noch in eigen wenningbedriuw, as ien fan fiif gemeenten yn Nederlân. De measte gemeentlike wenningbedriuwen binne yn de jierren njoggentich opheft of op ôfstân set en feroare yn wenningkorporaasjes. It wie doe net mear yn de moade. Dochs is it opfallend dat gemeenten hjoedtedei noch hieltyd in soad ûnreplik besit hawwe yn de foarm fan gemeentehuzen, doarpshuzen en wykgebouwen, sportakkommodaasjes of swimbaden.104 In wenningbedriuw hat wat mear mooglikheden as in korporaasje, en it stiet

99 Leeuwarder Courant, ‘Arbeidsmigrant kan straks mogelijk tussen kassen in Waadhoeke wonen’, 29 septimber

2021; Omrop Fryslân, ‘Waadhoeke wol arbeidsmigranten tichter by it wurk wenje litte kinne’, 29 septimber 2021; 100 VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Overige belastingen op een rij: Forensenbelasting’, https://vng.nl/artikelen/forensenbelasting; 101 Gemeentewet, artikel 223; 102 Financiële-verhoudingswet, artikel 8; 103 Gemeente Amelân, Verordening forensenbelasting 2021; Gemeente Flylân, Verordening Forensenbelasting Vlieland 2021; Gemeente Skylge, Verordening forensenbelasting 2021; Gemeente Skiermuontseach, Verordening forensenbelasting 2021; 104 Boers, Erwin, ‘Commentaar: Gemeente als huurbaas?’, Leeuwarder Courant, 17 maaie 2021;

22

de gemeenten wetlik frij om dêrfoar te kiezen. Meastal leverje de wenningbedriuwen ek in posityf finansjeel rendemint op foar de gemeentekas.105 Doe’t de ryksoerheid it beslút naam dat de wenningkorporaasjes har ta de kearntaak fan it oanbieden fan sosjale hierwenningen beheine moasten waarden nije kânsen foar it gemeentlik wenningbedriuw sjoen. Ommers, yn tsjinstelling ta wenningkorporaasjes kin dy foar in bredere doelgroep wenningen oanbiede, wêrtroch ek minder gau segregaasje ûntstiet.106 Gemeentlike wenningbedriuwen binne net bûn oan de liberalisaasjegrins fan sa’n 750 euro en kinne ek ferhiere oan minsken mei in heger ynkommen as sa’n 40.000 euro.

III.7 Fûnsen en subsydzjes Gemeenten en provinsje Fryslân De gemeenten yn Fryslân hawwe op it mêd fan de folkshúsfêsting ferskillende fûnsen foar partikulieren: lieningen en subsydzjes. De measte fan dy fûnsen rinne fia it Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn).107 Net alle gemeenten biede deselde fûnsen oan. De regeling foar ferduorsuming kin yn elke gemeente brûkt wurde, de startersliening is beskikber yn de helte fan de gemeenten en de oare lieningen yn inkelde gemeenten. 

  

Ferduorsuming: o BNG Duorsumensliening (foar ûndernimmers, ferliend troch de BNG Bank mei stipe troch de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)); o Oflossingsfrije liening fan it Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (opset troch de provinsje Fryslân); Starters-liening: oanfolling fan de gemeente op de earste hypoteek; Bliuwers-liening konsumptyf: om oanpassingen oan de wenning te dwaan en dêrmei langer selsstannich yn it eigen hûs wenje te kinnen; Fersulver-liening: om te ynvestearjen yn fernijing fan de wenning;

Ryksoerheid De Ryksoerheid hat ek fûnsen wêrmei’t it de wenningbou stimulearje wol. Sa hat it kabinet yn de Miljoenenota op ‘e nij 1 miljard euro beskikber steld foar de oanpak fan de wenningbou,108 mar hoe’t it bestege wurdt is noch net krekt bekend. Europeeske Uny Mei inisjativen lykas de European Green Deal, de Renovation Wave Initiative, Recovey and Resilience Facility en Just Transition Fund biedt de Europeeske Uny gâns kânsen om oan jild te kommen wêrmei’t ynvestearre wurde kin om de duorsumens fan wenningen te ferbetterjen en nije wenten te bouwen dy’t foldogge oan de neden fan ús ynwenners. Dêrfoar is it nedich dat ús lanlike en Fryske oerheden foaroan stean mei geskikte projekten dy’t foldogge oan de seleksjekritearia. Boppedat wurdt it heech tiid dat Nederlân as lêste EU-lidsteat syn nasjonale plannen foar de Recovey and Resilience Facility yntsjinnet en oanspraak makket op de 5,6 miljard euro. Dat bedrach leit klear foar strategyske en strukturele ynvestearringen, bygelyks op it mêd fan 105 Dorr, Daan & Dave Havermans, ‘Verkenning bestaansrecht woningbedrijf’, Atrivé, 26 maart 2019;

106 Hooghiemstra, Joop & Siddarth Khandekar, ‘Blok riskeert terugkeer gemeentelijk woningbedrijf – Gemeenten

overwegen rol van corporaties deels op te pakken nu zij belangrijke partner in zwakke wijken verliezen’, Financieele Dagblad, 24 septimber 2013; 107 SVn – Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten, ‘Brochure: Financieringsoplossingen die bijdragen aan de kwaliteit van wonen en leven’, 2021; 108 NOS Nieuws, ‘Prinsjesdag: eenmalig 1 miljard euro extra voor snellere bouw woningen’, 16 septimber 2021;

23

renovaasje, it modernisearjen, duorsume enerzjy en skjinne technology.109 Nederlân hat der foar keazen om mei it yntsjinjen fan plannen te wachtsjen oant der in nij kabinet ynstallearre is.110 De tiid driuwt, de fûnsen moatte foar ein 2026 folslein bestege wêze.

III.8 Nasjonale regels III.8.1 Ferhierdersheffing De ferhierdersheffing is de belesting op de ferhier fan betelbere hierwenningen, dus hierwenningen ûnder sa’n 750 euro per moanne. De heffing waard yn 2013 ynfierd mei de oanname fan it CPB dat de ynfiering yn kombinaasje mei hegere hierferhegingen ta mear wenningbou liede soe. Dat waard doe al betwist troch it Centraal Fonds Volkshuisvesting, de tafersjochhâlder op de wenningkorporaasjes, dy doe al seach dat der minder romte komme soe foar ynvestearringen. Wy witte yntusken wat der fan wurden is. Grutte partikuliere ferhierders betelje de heffing net, wenningkorporaasjes dy’t goedkeap ferhiere dus wol.111 Yn 2021 ferwachtet de regearing mei dizze heffing 1,88 miljard euro by de wenningkorporaasjes wei foar de skatkiste binnen te heljen.112 Dat bedrach giet te koste fan de ynvestearringen yn de wenningbou, de renovaasje en oare needsaaklike ynvestearringen. Sifers fan de Autoriteit Woningcorporaties litte sjen dat yn Nederlâns op syn minst 80.000 matich oant tige min ûnderhâlden binne. Guon wenningen binne sa min dat sloop nedich is. Dêrnjonken binne der hast in heal miljoen wenningen wêrfan’t de steat ûnbekend is.

Neffens de koepel fan de wenningkorporaasjes Aedes is de situaasje mei feroarsake troch in tekoart oan finansjele middelen by de wenningkorporaasjes.113 De FNP hat al lang oantrune op it skrassen fan de ferhierdersheffing: Yn de Steaten en gemeenterieden troch moasjes en trochdat it kolleezje fan deputearre steaten lobby fiert hat nei De Haach ta. De measte lanlike partijen binne no ek ‘om’ en hawwe yn har programma’s foar de ferkiezingen foar de Twadde Keamer fan 2021 pleite foar ôfskaffing en ferleging fan de heffing.114 Mar dochs bleau it yn septimber by in kompromis fan de (demisjonêre) regearingspartijen, wêrmei’t de heffing inkeld ferlege wurdt, mei 500 miljoen euro.

III.8.2 Lanlike belestingsregels It stelsel fan ferskillende belestingen en ôftrekmooglikheden hat in grutte en meastal priisopdriuwend effekt op de wenningmerk. Mei de Hypoteekrinte-ôftrek kin mear liend wurde, wêrtroch minsken hegere prizen betelje kinne. Yn fergeliking mei oare lannen, meie minsken yn Nederlân ekstreem folle liene foar de oankeap fan in hûs. Dat soarget foar in bubbel, dy’t yn tiden fan krisis ta grutte risiko’s foar de ekonomy liede kin.115 De saneamde ‘jubelton’, de belestingfrije skinking fan in ton fan âlders of oaren foar de wenning fan in ûnder-fjirtichjierrige begeunstigde driuwt de prizen noch fierder op en makket

109 Europeeske Kommisje, Recovery and Resilience Facility | European Commission (europa.eu)

110 Ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Financiën, Kamerbrief, Vergaderjaar 2020-2021, 21 501-

20, Nr. 1626, 27 novimber 2020; 111 NRC, ‘Verhuurdersheffting: Einde van de heffing lijkt nabij’, 23 septimber 2021; 112 Miljoenennota 2022, pagina 49, Tabel 4.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2021 op EMU-basis (in miljoenen euro’s), 21 septimber 2021; 113 RTLnieuws, ‘Tienduizenden sociale huurwoningen in slechte staat en rijp voor de sloop’, 18 septimber 2021; 114 FNP Fryslân, ‘Op healwei: Tuskenbalâns FNP 2019-2021’, maaie 2021; 115 Baazil, Diederik, ‘Advies aan de (in)formateur (14): Dirk Schoenmaker – Alle kraantjes moeten dicht’, De Groene Amsterdammer, 1 septimber 2021; Boer, Marcel de, ‘Woningmarkt: Er is een uitslaande brand op de huizenmarkt en we blussen die met olie’, Financieele Dagblad, 8 july 2021;

24

it foar minder fortúnlike starters noch dreger om in keapwenning te beteljen.116 Dat bliuwt sels it gefal no’t de oerdrachtsbelesting foar starters nei nul ferlege is117 en ynvestearders 8 persint oerdrachtsbelesting betelje. Keapwenningen binne ek oantreklik foar partikuliere ynvestearders om dêrnei te ferhieren, omdat hierynkomsten net belêst wurde troch de fiskus.

III.8.3 Maksimale hierpriis en puntensysteem Sosjale hiersektor Sûnt 2019 leit der in regeling om de ynfloed fan de wearde fan de wenning (WOZ-wearde) op de maksimale hierpriis leger te meitsjen.118 Dy maksimale hierpriis wurdt berekkene mei in puntenstelsel basearre op de fysike eigenskippen fan de wenning en de WOZ-wearde. Mei de hjoeddeistige priisstigings liedt dat derta dat de maksimale hierprizen boppe de grins foar sosjale hier útkomme, en meie de wenten – liberalisearre – yn de frije sektor ferhierd wurde. Dêryn jildt dan gjin maksimum mear en kin de ferhierder freegje wat hy of sy wol. De regeling beëaget it gewicht fan de WOZ-wearde yn it puntestelsel ta 33% te beheinen, wêrtroch de maksimale hieren matige wurde. Tsientûzenen hierwenningen yn de frije sektor komme dan ûnder it rezjym fan de sosjale hierwenningen.119 De regeling soe op 1 oktober 2021 yngean, mar op fersyk fan de Twadde Keamer is dat te minste útsteld ta begjin 2022.120 De FNP is fan betinken dat De Haach hjir faasje efter sette moat, om húskesmelkers en grutte agressive wenningbelizzers de wyn út de seilen te heljen. Frije hiersektor Ek foar de frije hiersektor (wenningen boppe sa’n 750 euro) wurdt yntusken sprutsen oer regulearring, omdat de hieren foar minsken mei in midden-ynkomen yntusken – benammen yn de stêden – net mear te beteljen binne.

Minister Ollongren wol ûndersykje oft de hier fan frije sektor hierwenningen beheind wurde kin, sa liet se yn septimber witte. Twa mooglikheden sjocht de minister: (1) it puntenstelsel fan de sosjale hier soe ek foar wenningen yn de frije sektor oant in bedrach fan bygelyks 1000 euro jilde kinne, of (2) it soe ôfhinklik makke wurde kinne fan de WOZ-wearde. It neidiel leit by belizzers en ynvestearders, dy’t folle minder freegje kinne foar har wenningen en dan mooglik minder genegen binne om nije wenningen by te bouwen. Ek soe op termyn de priis fan keapwenningen nei ûnderen gean kinne. Op it stuit docht de minister in ferfolchûndersyk om de mooglike gefolgen better yn kaart te bringen.121

III.9 Europeeske regels en obstakels Hoewol’t de Europeeske Uny sels net echt belied fiert op it mêd fan de húsfêsting, gripe de EU-regels wol yn op it belied yn de ferskillende lidsteaten. Dat giet dan bygelyks om regels dy’t diskriminaasje nei nasjonaliteit net tastiet of regels op it mêd fan steatsstipe of it frij ferkear fan tsjinsten. Ek binne der ferskate subsydzjeregelingen dêr’t by it oanpassen en nij bouwen fan wenningen gebrûk fan makke wurde kin.

116 Visser, Marlou, ‘Rijke ouders schenken ook zonder de jubelton’, Leeuwarder Courant, 16 septimber 2021; 117 Binnenlands Bestuur, ‘Ambtenaren fel tegen plan voor startersvrijstelling’, 5 augustus 2021; 118 Besluit inzake maximering aandeel punten WOZ-waarde in woningwaardering;

119 Geus, Hans de, ‘Opinie en debat: Betaalbare huurwoning? Dat kan geregeld worden’, NRC, 18 septimber

2021; 120 Woonbond, Persbericht: ‘Beperking invloed WOZ in puntenstelsel uitgesteld’, 18 augustus 2021; 121 Obbink, Hanne, ‘Huren mogelijk aan banden – zolang dat beleggers niet in de wielen rijdt’, Trouw, 22 septimber 2021;

25

Sosjale hier en ferbeane steatsstipe? Yn de Nederlânske wetjouwing is bepaald dat sosjale hierwenningen allinne beskikber komme kinne oan famyljes dy’t in ynkommen hawwe fan maksimaal sa’n 40.000 euro.122 Ien fan de redenen dêrfan is dat de Europeeske Kommisje de Nederlânske Steat derop oansprutsen hat dat it beskikber stellen fan sosjale hierwenningen oan minsken dy’t soks net nedich hawwe in foarm fan net-tastiene steatsstipe wêze kin. It giet hjir om saneamde Tsjinsten fan Algemien Ekonomysk Belang123, wêrby’t de lidsteaten in grutte beliedsfrijheid hawwe, sa seit it Europeesk Ferdrach en it Protokol dat dêrby heart.124 De Europeeske Kommisje hat tsien jier ferlyn syn ynterpretaasje125 bekend makke; hoewol’t it sa net yn it ferdrach stiet, moat it beskikber stellen fan sosjale en betelbere húsfêsting neffens de Kommisje beheind bliuwe ta kânsearme boargers of sosjaal minder befoarrjochte groepen, oars soe der sprake wêze fan ferbeane steatsstipe. It Europeeske Parlemint hat begjin dit jier in resolúsje126 oannaam en hat krityk op de ynterpretaasje fan de Europeeske Kommisje en wol dat húsfêsting minder as in merk sjoen wurdt. Eigen ferantwurdlikheid Nederlân Mar net allinne de Europeeske Kommisje kin wat dwaan oan de strikte ynterpretaasje fan steatsstipe yn de sosjale hiersektor. Nederlân sels kin der ek in oare kar yn meitsje.

De Nederlânske regearing hat sels keazen foar in drompel fan sa’n 40.000 euro. In fergeliking mei oare EU-lannen lit sjen dat in oare kar mooglik is. De ôfbeakening fan de groep dy’t yn oanmerking komt foar sa’n wenning kin oars. Eastenryk, Frankryk, België, Ierlân en Dútslân differinsjearje nei regio, grutte en gearstalling fan it gesin. Hiel opfallend is dat de drompel yn guon fan dy lannen folle heger leit as yn Nederlân it gefal is: sa is de drompel om yn oanmerking te kommen foar in sosjale hierwenning yn Eastenryk, ôfhinklik fan de regio oant 89.000 euro foar in fjouwerpersoanshúshâlding. Better as oare stêden, slagget it Wenen it stjoer yn hannen te hâlden. It kin dêrtroch betelbere húsfêsting oanbiede yn de foarm fan sosjale hierwenningen, ek foar minsken mei bettere ynkommens. Bykommend effekt is dat dêrtroch de priis fan wenromte yn it algemien timpere wurdt.127 Ek yn Frankryk is de drompel foar guon wenningen folle heger dan yn Nederlân.128 Frij ferkear fan tsjinsten en ynformaasjeplichten Oerheden hawwe op it stuit faak muoite om ynformaasje te sammeljen oer bygelyks de ferhier fan fakânsjewenningen en/of yllegale hotels, mei troch privacy-regels dy’t fêstlein binne yn EU-wetjouwing.

Fia in regeling yn de Digital Services Act (digitale tsjinstewet) kin it mooglik makke wurde dat platfoarmbedriuwen lykas AirBNB129 of booking.com twongen wurde om har gegevens mei de oerheid te dielen. Op dy wize kinne gemeenten better stjoere en effektiver har eigen regels hanthavenje.

122 Woningwet, artikel 1; Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015, artikel 16; 123 Services of General Interest, Diensten van Algemeen Economisch Belang;

124 Europeeske Uny, Ferdrach oangeande de Wurking fan de Europeeske Uny; Europeeske Uny, Protokol (Nr.

26) oer Tsjinsten fan Algemien Ekonomysk Belang; 125 Europeeske Kommisje, Commission Decision 2012/21/EU on the application of Article 106(2) TFEU to state aid in the form of public service compensation granted to certain undertakings entrusted with the operation of services in the general interest, oerwaging (11), 20 septimber 2011; 126 Europeesk Parlemint, Resolution of 21 January 2021 on access to decent and affordable housing for all, Nr. 2019/2187(INI), 21 jannewaris 2021; 127 Financieele Dagblad, ‘Waarom Wenen woningen wél betaalbaar kan houden’, 15 july 2021; 128 SEO Economisch Onderzoek, ‘Europese vergelijking staatssteun en inkomensgrenzen sociale huisvesting’, augustus 2020; 129 Milikowski, Floor, ‘Van wie is de stad – De strijd om Amsterdam’, Uitgeverij Atlas-Contact, 2018, p. 164-187;

26

EU-subsydzjes en oare stimulânsen Yn paragraaf III.7 binne al in tal subsydzjeregelingen fan de Europeeske Uny oan bod kaam, dy’t helpe kinne om de Fryske wenningfoarried by de tiid te bringen, bygelyks troch subsydzjes foar ferduorsuming. Mar ek beliedsprogramma’s lykas New European Bauhaus130 en ûndersyk finansiert út it Horizon Europe-programma kinne helpe by it fernijen fan de Fryske wenningfoarried.

130 Europeeske Kommisje, ‘Op-ed article by Ursula von der Leyen, President of the European Commission: A new

European Bauhaus’, 15 oktober 2020;

27

Boarnen Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, ‘Geen tweederangsburgers: Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’ (Rapport Roemer), 30 oktober 2020; Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ), ‘Verkenning: Naar een brede welvaartsbenadering in het arbeidsmigratiebeleid’, juny 2021; Alkemade, Floris, ‘De Toekomst van Nederland – De kunst van richting te veranderen’, Uitgeverij Thoth Bussum, 2020; Baazil, Diederik, ‘Advies aan de (in)formateur (14): Dirk Schoenmaker – Alle kraantjes moeten dicht’, De Groene Amsterdammer, 1 septimber 2021; Binnenlands Bestuur, ‘Noord-Holland dreigt met ingrijpen in Castricum’, 7 septimber 2021; Binnenlands Bestuur, ‘Ambtenaren fel tegen plan voor startersvrijstelling’, 5 augustus 2021; BKZ – betaalbare koopwoningen zaanstad, ‘Brochure: Mooie koopwoningen voor een sociale prijs’, 2017; Boer, Marcel de, ‘Woningmarkt: Er is een uitslaande brand op de huizenmarkt en we blussen die met olie’, Financieele Dagblad, 8 july 2021; Boers, Erwin, ‘Commentaar: Gemeente als huurbaas?’, Leeuwarder Courant, 17 maaie 2021; Committee on Economic, Social and Cultural Rights, ‘General Comment No. 4: The right to adequate housing (art.

11 (1) of the Covenant)’, contained in Document E/1992/23, 13 desimber 1991; Deutscher Bundestag, ‘Sachstand Recht auf Wohnen – Ausgestaltung und Rechtswirkung in den Verfassungen der Bundesländer und der EU-Mitgliedstaaten‘, Aktenzeichen WD 3 – 3000 – 120/19, 29 maaie 2019; Dorr, Daan & Dave Havermans, ‘Verkenning bestaansrecht woningbedrijf’, Atrivé, 26 maart 2019; Engelen, Ewald, ‘Column: Boomers’, De Groene Amsterdammer, 28 july 2021; European Committee of Social Rights, ‘The relationship between EU law and the European Social Charter’, 15 july 2014; Europeeske Kommisje, ‘Op-ed article by Ursula von der Leyen, President of the European Commission: A new European Bauhaus’, 15 oktober 2020; Europeeske Kommisje, Recovery and Resilience Facility | European Commission (europa.eu) Europeesk Parlemint, Resolution of 21 January 2021 on access to decent and affordable housing for all, Nr. 2019/2187(INI), 21 jannewaris 2021; Europeeske Uny, Ferdrach oangeande de Wurking fan de Europeeske Uny; Europeeske Uny, Protokol (Nr. 26) oer Tsjinsten fan Algemien Ekonomysk Belang;

28

Europeeske Kommisje, Commission Decision 2012/21/EU on the application of Article 106(2) TFEU to state aid in the form of public service compensation granted to certain undertakings entrusted with the operation of services in the general interest, oerwaging (11), 20 septimber 2011; Eurostat, ‘Statistics Explained: Housing price statistics – housing price index’, 12 july 2021; Financieele Dagblad, ‘Meer huizen bouwen geen remedie voor torenhoge huizenprijzen’, 30 septimber 2021; Financieele Dagblad, ‘Waarom Wenen woningen wél betaalbaar kan houden’, 15 july 2021; Fries Sociaal Planbureau – FSP, ‘Toekomstscenario’s Wonen en Leven in Opsterland 2040’, april 2021; Friesch Dagblad, ‘Woningvoorraad Fryslân verder gegroeid: Harlingen laat grootste krimp van Nederland zien’, 7 septimber 2021; Friesch Dagblad, ‘Rem op koop huurhuizen door beleggers’, 1 juny 2021; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Opiny: Bou op it plak dêr’t wy wenje wolle’, 2 septimber 2021; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Op healwei: Tuskenbalâns FNP 2019-2021’, maaie 2021; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP, CDA, PvdA en VVD: Bouwe blinder’, 16 april 2021; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP: Wentebou Goutum net te koste fan greidefûgels’, 2 april 2020; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP: aksje fan Provinsje yn De Haach tsjin ferhierdersheffing’, 27 septimber 2019; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Tydlike húsfesting

seizoensarbeiders yn provinsjale Omjouwingsfisy’, 25 septimber 2019; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Grutte romte foar bouwe op ‘e doarpen’, 19 maaie 2019; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Soarch oer leefberens by húsfesting tydlike wurknimmers’, 29 jannewaris 2019; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Foar de stim fan Fryslân – Ferkiezingsprogramma FNP Fryslân 2019-2023’, 23 novimber 2018; Gemeente Achtkarspelen, Woonvisie Achtkarspelen 2020-2025, 19 novimber 2020; Gemeente Amelân, Huisvestingsverordening gemeente Ameland 2019, mei bylage; Gemeente Amelân, Verordening forensenbelasting 2021; Gemeente Amelân, Woonvisie Ameland ‘Investeren in vitale dorpen’, 23 augustus 2017; Gemeente Dantumadiel, Woonvisie 2020-2025, 20 maaie 2020; Gemeente Dongeradeel (fusearre ta Noardeast-Fryslân), Huisvestingsverordening Dongeradeel 2017 (net mear yn wurking), 4 maaie 2017; Gemeente Eaststellingwerf, Woonvisie Ooststellingwerf 2017-2022, maaie 2017; Gemeente De Fryske Marren, ‘Kwaliteit van leven in De Fryske Marren’, Woonvisie 20192023, 17 maart 2019; 29

Gemeente Flylân, Huisvestingsverordening Vlieland 2020; Gemeente Flylân, Verordening Forensenbelasting Vlieland 2021; Gemeente Flylân, Woonvisie Vlieland, 16 desimber 2017; Gemeente Harns, ‘Harlingen, wonen met kwaliteit en karakter’, Woonvisie gemeente Harlingen 2020-2030, jannewaris 2020; Gemeente It Hearrenfean, Woonvisie gemeente Heerenveen 2015-2020, 18 april 2016; Gemeente Ljouwert, Volkshuisvestingsvisie ‘Leeuwarden: ongedeeld en vitaal! Ongedeelde stad’, juny 2020; Gemeente Ljouwert, Erfpacht onroerende zaak | Gemeente Leeuwarden Gemeente Opsterlân, ‘Rapportage woonvisie 2017-2021 en actualisatie woonvisie’, mei bylage, 6 april 2021; Gemeente Skiermuontseach, Huisvestingsverordening 2020-2024; Gemeente Skiermuontseach, Verordening forensenbelasting 2021; Gemeente Skiermuontseach, Woonanalyse Schiermonnikoog 2017+, 22 febrewaris 2017; Gemeente Skylge, Huisvestingsverordening Gemeente Terschelling 2020-2024; Gemeente Skylge, Verordening forensenbelasting 2021; Gemeente Skylge, Woonvisie Terschelling: ‘Naar meer balans op de woningmarkt - Looptijd 2017-2021 met doorkijk naar 2025’, 17 oktober 2017; Gemeente Skylge, Uitvoeringsprogramma Woonvisie Terschelling: ‘Programma +135+’, 29 jannewaris 2019; Gemeente Smellingerlân, Omgevingsgerichte Woonvisie met woningbouwprogramma 20202025, 6 oktober 2020; Gemeente Súdwest-Fryslân, Woonvisie Súdwest-Fryslân, 20 july 2017; Gemeente

Tytsjerksteradiel, Woonvisie 2019-2024, maart 2019; Gemeente Waadhoeke, Beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten Waadhoeke 2019 Gemeente Waadhoeke, Woonvisie Waadhoeke 2020-2030, ‘Samen Sterk’, 2020; Gemeente Weststellingwerf, Woonvisie gemeente Weststellingwerf, 27 febrewaris 2017; Gemeente Zaanstad, Verordening doelgroepen sociale koopwoningen Zaanstad 2019; Geus, Hans de, ‘Opinie en debat: Betaalbare huurwoning? Dat kan geregeld worden’, NRC, 18 septimber 2021; Heinsman, Sander & Dirk Jan van der Zeep, ‘Opinie: Wie de wooncrisis wil oplossen, moet de corporaties de ruimte geven’, Financieele Dagblad, 10 septimber 2021; Hendriks, Peter, ‘Analyse: De wooncoöperatie dreigt in schoonheid te sterven’, Follow the Money,18 febrewaris 2021; Hofman, Eva, Evert de Vos & Micha Zaat, ‘Het landelijk Woonprotest – Nu écht no future?’, De Groene Amsterdammer, 8 septimber 2021; 30

Hoog, Tom de, ‘Eerder duurzaam, meer bouwen of beide?’, GO: Gebiedsontwikkeling, 20 febrewaris 2017; Hooghiemstra, Joop & Siddarth Khandekar, ‘Blok riskeert terugkeer gemeentelijk woningbedrijf – Gemeenten overwegen rol van corporaties deels op te pakken nu zij belangrijke partner in zwakke wijken verliezen’, Financieele Dagblad, 24 septimber 2013; Houthoff Advocaten, ‘Factsheet Opkoopbescherming’, 9 july 2021; Jansen, Patrick, ‘Column: Bouwen in het groen is helemaal niet nodig’, Trouw, 19 maart 2021; Jong, Yteke de, ‘EIB: Meer woningen in het groen nodig’, Leeuwarder Courant, 4 oktober 2021; Kernteam Basismonitoring Wadden, ‘Wadden in beeld 2019’, juny 2020, p.

70-75; Leeuwarder Courant, ‘Nog nooit was WOZ-waarde zo hoog: Friesland is snelle stijger’, 30 septimber 2021; Leeuwarder Courant, ‘Ruim 600 statushouders wachten op een woning’, 30 septimber 2021; Leeuwarder Courant, ‘Arbeidsmigrant kan straks mogelijk tussen kassen in Waadhoeke wonen’, 29 septimber 2021; Leeuwarder Courant, ‘De Hypotheker: mensen doen steeds meer concessies voor woning’, 21 septimber 2021; Leeuwarder Courant, ‘Starter geholpen met moderne erfpacht’, 18 septimber 2021; Leeuwarder Courant, ‘Provinciale Staten: haal streep door verhuurdersheffing’, 30 oktober 2019; Leeuwarder Courant, ‘Friesland wordt grijzer, en dat is slecht nieuws’, 1 july 2020; Milikowski, Floor, ‘Een klein land met verre uithoeken – ongelijke kansen in veranderend Nederland’, Uitgeverij Atlas-Contact, 2020; Milikowski, Floor, ‘Van wie is de stad – De strijd om Amsterdam’, Uitgeverij Atlas-Contact, 2018; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Aanbieding Rapport Staat van de Woningmarkt 2021’, mei bylage, 4 july 2021; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Volkshuisvestelijke prioriteiten’, 30 novimber 2020; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Aanbieding Rapport Staat van de Woningmarkt 2020’, mei bylagen, 15 juny 2020; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Versnellen

aanpak woningtekort’, 18 febrewaris 2020; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Rapportage schrappen vergunningshouders als verplichte urgentiecategorie uit de Huisvestingswet’, 4 july 2018; Ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Financiën, Kamerbrief, Vergaderjaar 2020-2021, 21 501-20, Nr. 1626, 27 novimber 2020;

31

Molema, Marijn & Wilma de Vries, ‘Koersen op de kracht van krimpgebieden’, Friesch Dagblad, 1 augustus 2020; Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten/Public Interest Litigation Project, ‘Amicus curiae / opiniebrief’ oer húsútsettingen Tweebosbuurt Rotterdam, 6 septimber 2021; Nieuwsuur, ‘Woningen regelen voor arbeidsmigranten lukt gemeenten nauwelijks’, 19 septimber 2021; Noordhoff, Maarten, ‘Wonen zonder winstoogmerk’, Noorderbreedte, 27 augustus 2021; NOS Nieuws, ‘Prinsjesdag: eenmalig 1 miljard euro extra voor snellere bouw woningen’, 16 septimber 2021; NOS Nieuws, ‘Kijk met bredere blik naar arbeidsmigratie, zegt adviesraad’, 21 july 2021; NOS Nieuws, ‘Grote steden willen opkopers van woningen in alle wijken weren’, 2 septimber 2021; NRC, ‘Zuid-Korea: Eigen huis als onbereikbare luxe’, 28 septimber 2021; NRC, ‘Verhuurdersheffing: Einde van de heffing lijkt nabij’, 23 septimber 2021; NRC, ‘Statushouder legt extra druk op vastgelopen woningmarkt’, 14 septimber 2021; Obbink, Hanne, ‘Huren mogelijk aan banden – zolang dat beleggers niet in de wielen rijdt’, Trouw, 22 septimber 2021; Omrop Fryslân, ‘Waadhoeke wol arbeidsmigranten tichter by it wurk wenje litte kinne’, 29 septimber 2021; Omrop Fryslân, ‘Yn 21 fan de 34 doarpen om Ljouwert hinne gjin hûs mear te keap’, 2 septimber 2021; Omrop Fryslân, ‘Plan foar arbeidsmigranten yn Waadhoeke: ekstra húsfêsting yn

bûtengebiet’, 13 maaie 2019; Omrop Fryslân, ‘FNP: Menameradiel moat aktiver statushâlders húsfestje’, 12 juny 2017; Oostveen, Margriet, Verslaggeverscolumn: ‘Hoe een aardappelteler betaalbare huizen voor jongeren bouwt’, in De Volkskrant, 3 oktober 2021; Otten, Harvey, ‘Opinie: Bouw al die nieuwe woningen toch vooral binnen de bestaande dorpen en steden’, Trouw, 19 jannewaris 2021; Pennewaard, Maarten, ‘Kamernood aanpakken’, in: Leeuwarder Courant, 30 septimber 2021; Provinsje Fryslân, ‘Harde plancapaciteit op gemeenteniveau Fryslân’, 30 maart 2021; Provinsje Fryslân, ‘Regionale woningbouwafspraak Zuidwest Fryslan 2020-2030’, mei bylage, 2 maart 2021; Provinsje Fryslân, ‘Friese Woningmarkt in Balans – Uitvoeringsagenda Wonen 2021-2023’, 16 febrewaris 2021; Provinsje Fryslân, ‘De romte diele: Omgevingsvisie Fryslân 2020’, 23 septimber 2020; Provinsje Fryslân, ‘Prognose bevolking en huishoudens Fryslân 2020’, 30 juny 2020;

32

Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwafspraak regio Noordoost Friesland experiment tot en met 2025’, brief aan het college van B&W gemeente Dantumadiel, 11 maaie 2020; Provinsje Fryslân, ‘Afhandeling toezegging 2076 Woningbouw’, 25 juny 2019; Provinsje Fryslân, ‘Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2016-2026’, 5 febrewaris 2019; Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwafspraken provinsje Fryslân en gemeente Leeuwarden’, 18 desimber 2018; Provinsje Fryslân, ‘Concept uitvoeringsprogramma Woonvisie Terschelling en Ontwerp beleidsregels nieuwe woningen 2018’, 4 desimber 2018; Provinsje Fryslân, ‘Verzoek instemmen woningbouwprogramma Ameland 2018-2027’, 17 july 2018; Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwprogramma in relatie tot de vastgelegde woonvisie 20182023 Schiermonnikoog’, 20 maart 2018; Provinsje Fryslân, ‘Fryslân 2016-2040: Prognose bevolking en huishoudens’, jannewaris 2017; Provinsje Fryslân, ‘Prognose Fryslân 2013: Trendprognose Bevolking en Huishoudens’, 12 maart 2013; Provinsje Fryslân, ‘Prognose Fryslân 2009-2030: Trendprognose bevolking en huishoudens’, 26 jannewaris 2010; RIGO Research en Advies, ‘Rapport Evaluatie Huisvestingwet 2014 – Instrumenten voor het lokale huisvestingsbeleid’, 12 maaie 2020; RIGO Research en Advies, ‘Stand van de woonruimteverdeling – wachttijden en verdeling in de praktijk’, 26 maart 2019; RIGO Research en Advies, ‘Vergunninghouders als

urgentiecategorie’, 2 july 2018; Riedsleden Eaststellingwerf, ‘Te Gast: Spijker met koppen in Ooststellingwerf’, in: Leeuwarder Courant, 21 april 2021; Roosendaal, Marie Thérèse, ‘Gevangen in gouden kooi’, yn: Leeuwarder Courant, 7 septimber 2021; RTLnieuws, ‘Tienduizenden sociale huurwoningen in slechte staat en soms rijp voor de sloop’, 18 septimber 2021; Ryksoerheid, Miljoenennota 2022, pagina 49, Tabel 4.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2021 op EMU-basis (in miljoenen euro’s), 21 septimber 2021; Ryksoerheid, ‘Nieuwsbericht: Gemeenten mogen verkoopprijs sociale koopwoningen bij wijze van experiment verhogen’, 22 april 2021; Ryksoerheid, ‘Nieuwsbericht: Kabinet steunt aanbevelingen aanjaagteam Roemer’, 14 desimber 2020; Sa!, ‘Thema Wonen: Opsterland creëert eigen krimp’, 18 febrewaris 2020; SEO Economisch Onderzoek, ‘Europese vergelijking staatssteun en inkomensgrenzen sociale huisvesting’, augustus 2020; 33

Soepboer, Aant Jelle, ‘Spreid de bouw, houd karakter regio intact’, De Telegraaf, 21 febrewaris 2021; Steinbeis, Max, ‘Property is not (just) private’, Verfassungsblog, 17 septimber 2021; SVn – Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten, ‘Brochure: Financieringsoplossingen die bijdragen aan de kwaliteit van wonen en leven’, 2021; Vegte, Ingrid van de, ‘Column: Hoe wonen ineens een probleem werd’, Friesch Dagblad, 12 july 2021; Visser, Marlou, ‘Rijke ouders schenken ook zonder de jubelton’, Leeuwarder Courant, 16 septimber 2021; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Raadgever toeristische verhuur van woonruimte, voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk’, mei bylagen en modellen Huisvestigingsverordening, july 2021; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’, mei bylagen en model Huisvestingsverordening, 10 maaie 2021; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten & Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Gemeentelijk instrumentarium middenhuur’, 2017; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Samenvatting Woningwet voor gemeenten, inclusief het Besluit Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting (BTIV)’, july 2015; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Raadgever Huisvesting arbeidsmigranten’; VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten, ‘Overige belastingen op een rij: Forensenbelasting’,

https://vng.nl/artikelen/forensenbelasting; Woonbond, Persbericht: ‘Beperking invloed WOZ in puntenstelsel uitgesteld’, 18 augustus 2021;

34

Bijlage I FNP-Moasje foar it EFA-Kongres: Adequate and Affordable Housing in the EU

35

Wenje wêr’t wy wenje wolle!

FNP. Fryslân. Ek foar dy Dé partij foar de regio sûnt 1962

FNP. Fryslân. Ek foar dy Dé partij foar de regio sûnt 1962

Wenje wêr’t wy wenje wolle!

Wenjen yn Fryslân, in serieus probleem

It belied op it mêd fan wenjen yn Fryslân is fêstrûn. Dêr binne in soad oarsaken foar oan te wizen: de lege rinte, te min nijbou yn de krisis fan sa’n tsien jier lyn, efterôf te foarsichtige prognoazes fan de befolkingsgroei, de ferhierdersheffing dy’t soarge hat foar in tekoart oan ynvestearringsromte foar wenningkorporaasjes, de ferkeap fan hierwenningen. Fraach en oanbod komme net mear by-inoar. Ynvestearders en twadde wente-eigeners dy’t mei in soad oerwearde en goedkeap liend jild derfoar soargje dat jonge minsken net mear oan in hûs komme kinne. It tanimmen fan it tal flechtlingen oer de hiele wrâld, wêrfan’t guon yn Fryslân in plakje krije moatte, wengelegenheid foar de tydlike wurkers yn ús bedriuwen. Alderein, dy’t eins wol mei in lytsere wenning ta kinne, mar graach yn de eigen mienskip bliuwe en foar wa’t in oergong nei dat lytsere hierappartemint finansjeel folle hegere kosten yn de moanne betsjut. De ‘wenningmerk’ docht foar tefolle minsken syn wurk net. Wat kin Fryslân no al dwaan? Der binne minsken dy’t nei De Haach sjogge foar in oplossing, oaren roppe yn it wylde wei ‘bouwe, bouwe, bouwe!’, en wer oaren wolle 45.000 wenningen by de grutte Fryske kearnen. De FNP hat ek each foar de lytsere en middelgrutte kearnen en komt dêrom mei in oanfalsplan, dat rekken hâldt mei de aard, skaal en karakter fan dizze provinsje. Ek wat it lânskip oangiet.

Aard, skaal en karakter, wat betsjut dat yn de praktyk? De FNP wol dat elke gemeente sels mear stjoer krijt op de wenromte foar syn ynwenners. Dat betsjut dat de FNP mei in tal konkrete maatregels komt. Dêrmei krijt aanst elke gemeente de romte om der foar te soargjen dat ynwenners en Friezen om utens yn guon gefallen in foarsprong krije by it finen fan wenromte. Frysk Startersmodel De FNP wol dat de oerheden wurk meitsje fan in Frysk startersmodel. De gemeente makket it starters dêrmei makliker om yn de eigen omjouwing in wenning te keapjen. Yn it model pakt de gemeente de rol as húsfêster werom dy’t it yn it ferline kwytrekke is. Húsfêstingsferoardering De FNP wol ek dat yn elke gemeente in húsfêstingsferoardering komt: dêrmei kin de gemeente stjoere op doelgroepen en op it gebrûk fan wenningen.

De oplossingen fan de FNP  Yntroduksje fan it Frysk Startersmodel In húsfêstingsferoardering yn elke gemeente Spesifyk belied foar statushâlders, arbeidsmigranten en studinten Untmoedigje fan twadde wenningbesit en toeristyske ferhier Skrassen fan de ferhierdersheffing Strakkere prestaasje-ôfspraken mei de wenningkorporaasjes

Frysk Startersmodel útlein:  foarrang foar ynwenners en Friezen om utens  foar starters en trochstreamers út hierwenning  grûn bliuwt fan de gemeente  gemeente finansiert 30% fan de wenning mei  by ferkeap bliuwt hûs beskikber foar de doelgroep

Mear ynformaasje?

Húsfêstingsferoardering útlein:  hierwenningen mei foarrang foar ynwenners en Friezen om utens  apart bouwe foar spesifike doelgroepen  fatsoenlike húsfêsting foar studinten, statushâlders en arbeidsmigranten  minder druk op wachtlisten foar hierwenningen  mear stjoer op it ferdwinen fan goedkeape keapwenningen, bygelyks troch húskemelkers dy’t se ombouwe ta hierwenningen ;  ûntmoedigje fan twadde wenningbesit en toeristyske ferhier

Drachten Smallingerland

Aan

Fractie Groenünks t a v. de heer P. Lesterhuis

Drachten, 12 oktober 2021

VERZONDEN

Ons kenmerk 2021-042008

12 OKI. 2021

Uw kenmerk Uw vragen van 23 september 2021

Behandeld door Margje van der Werft 0512 - 581 234

Onderwerp Energiearmoede

Geachte heer Lesterhuis, Op 23 september jl. heeft u naar aanleiding van het TNO-rapport “De feiten over energiearmoede in Nederland. Inzicht op nationaal en lokaal niveau" een aantal schriftelijke vragen gesteld. Bij energiearmoede gaat het om een combinatie van hoge energiekosten, een huis dat niet goed geïsoleerd is en een laag inkomen. In deze brief gaan wij in op uw vragen. Inleiding In het TNO-rapport staat dat het aantal huishoudens dat leeft in energiearmoede in Nederland toeneemt. Zij kunnen de kosten van de energierekening niet meer betalen of ze besparen aardgas door hun woning niet meer te verwarmen of geen eten meer te koken. Daarnaast staat in het rapport dat ze vaak ook lichamelijke en geestelijke gezondheids­ klachten hebben vanwege het wonen in slecht geïsoleerde en geventileerde woningen. Situatie Drachten U geeft aan dat uit de gegevens van het onderzoek van TNO blijkt dat in Smallingerland, en dan met name in Drachten, tussen de 9 en 13% van de huishoudens te maken heeft met energiearmoede. Door ontwikkelingen rondom energieprijzen zal dit waarschijnlijk toenemen. Uit het rapport blijkt dat de energietransitie een positieve bijdrage kan leveren aan het terugdringen van de energiearmoede.

Beantwoording vragen In hoeverre heeft de gemeente zicht op energiearmoede in Smallingerland en in hoeverre herkent u het beeld dat in het TNO-rapport wordt geschetst? Wij zijn ons bewust van de energiearmoede in Smallingerland, deze bedraagt 9,14% en dat is hoger dan het landelijk gemiddelde van 7%. Behalve inkomen speelt ook energieverbruik, energiegedrag en isolatie van de woning een rol bij energiearmoede. Door gedrags­ verandering en kleine maatregelen kan vaak het energieverbruik (aanzienlijk) verminderd worden. We herkennen het beeld dat geschetst wordt door TNO. Daarom zijn we in 2019 gestart met een pilot energiecoaches. Hierbij helpen we inwoners met een smalle beurs met tips en maatregelen om energie en geld te besparen. Correspondentie-adres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten

Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34

E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2021-042008

Datum 12 oktober 2021

Bladnr. 2

Daarnaast hebben we in 2020 met rijkssubsidie van de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE) gratis energiebespaarpakketten beschikbaar gesteld voor koopwoningen met een lage WOZ-waarde. Ook konden energiescans worden aangevraagd tegen een verlaagd tarief. Voor 2021 hebben we opnieuw subsidie ontvangen (RREW) waarmee we dit najaar weer diverse acties organiseren die gericht zijn op energiebesparing en bewustwording/ gedragsverandering. Verder helpen we woningeigenaren om te investeren in isolatie door de gemeentelijke duurzaamheidslening en hebben we in 2020 een isolatieactie gehouden. Hiermee kregen inwoners korting op het isoleren van hun woning. Provinciaal is er een aanpak via het Energieteam Fryslan, dit is een netwerk van energiecoaches die in verschillende gemeenten actief zijn. Binnen het netwerk is en wordt veel kennis opgedaan. Niet alleen over technische aspecten, maar ook over hoe inwoners te benaderen en te enthousiasmeren om energiebesparende maatregelen te treffen. Dit Energieteam is voortgekomen uit het bestuursakkoord van Provinciale Staten. Welke middelen heeft u om de energiearmoede in Smallingerland (indien nodig) beter in kaart te krijgen? De energiecoaches zijn hierin belangrijk. Zij komen bij de mensen thuis.