Overzicht ingekomen stukken - openbaar
Tekst van het document
Ingekomen stukken nummer
2021-355
hoofddocument
10-08 Brief college - Erratum bij de jaarstukken 2020
datum brief
08-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-356
hoofddocument
10-08 Brief college - Stand van zaken corona steunmaatrelgen ondernemers en organisaties
datum brief
08-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-357
hoofddocument
10-11 Brief burgemeester - Toenemende druk op COA
datum brief
11-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-358
hoofddocument
10-11 Bericht FNP - Oanfalsplan Wenjen
datum brief
11-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
Bijlagen: 10-11 Bijlage FNP - Wenjen yn Fryslan folder
nummer
2021-359
hoofddocument
10-12 Brief college - Beantwoording vragen GroenLinks Energiearmoede Smallingerland
datum brief
12-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-361
hoofddocument
10-08 Brief Mentorschap Noord - Goed mentorschap, zeker nu! Conclusie onderzoeksrapport XpertiseZorg
datum brief
08-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-363
hoofddocument
10-14 Brief Nederlands Centrum Jeugdgezondheidszorg - Handreiking Omgaan met armoede in de Jeugdgezondheid
datum brief
14-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
Bijlagen: 10-14 Bijlage - Handreiking Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid vi2
nummer
2021-364
hoofddocument
10-18 Brief college - Informatie inzake inkoop leerroutes nieuwe Wet Inburgering
datum brief
18-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-365
hoofddocument
10-18 Brief college - Energieprogramma provincie Fryslan
datum brief
18-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
Bijlagen: 10-18 Bijlage - Ontwerp Energieprogramma Fryslân 2022-2025
nummer
2021-367
hoofddocument
10-26 Brief college - Informatie m.b.t. huisvesting Carins en ambtelijke organisatie
datum brief
26-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-368
hoofddocument
10-25 Brief Cliëntenraad - Omgevingsvisie
datum brief
25-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
nummer
2021-369
hoofddocument
10-26 VNG-ledenbrief - Verlenging overgangsafspraken van Wmo naar Wlz
datum brief
26-10-2021
advies
Voor kennisgeving aannemen
Drachten Smallingerland Aan
de gemeenteraad van Smallingerland
Drachten, 8 oktober 2021
VERZONDEN
Mijn kenmerk 2021-024269
Uw kenmerk
Behandeld door Petra Krom
- 8 OKI 2021
Onderwerp: Erratum bij de jaarstukken 2020 Geachte leden van de gemeenteraad, Naar aanleiding van de controle van de accountant hebben wij nog wijzigingen in de jaarstukken moeten doorvoeren. Omdat de accountant nog bezig was met het uitvoeren van de controle ten tijde van de verzending van de jaarstukken, hebben wij deze wijzigingen niet voorafgaand aan de verzending van de jaarstukken aan uw raad in het boekwerk kunnen verwerken. De correcties uit dit erratum hebben geen invloed op het resultaat en/of de resultaatbestemming zoals wij u eerder in de Jaarstukken 2020 hebben voorgelegd. Uw raad wordt verzocht om de Jaarstukken 2020 inclusief bijgaand Erratum vast te stellen. Wij zullen de in het erratum opgenomen wijzigingen na besluitvorming verwerken in de Jaarstukken 2020. Deze gewijzigde Jaarstukken worden verzonden naar Provincie en Ministerie en worden tevens opgenomen in het raadsinformatiesysteem zodat deze ook voor toekomstige raadpleging vastgelegd zijn. De wijzigingen zijn in het erratum in het blauw weergegeven. De accountant heeft zijn oordeel en accountantsverslag gebaseerd op de jaarrekening inclusief dit erratum. Bij vaststelling van de Jaarstukken 2020 door uw raad dient bijgaand erratum meegenomen te worden. Uw raadsbesluit is hierop aangepast en in concept bijgevoegd.
Het accountantsverslag en de reactie van het college op het verslag worden u separaat aangeboden. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, secretaris
Jelmer Mulder
Correspondentie-adres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten
Jan Rijpstra
Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34
E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl
Bijlage:
Erratum bij de Jaarstukken 2020
1) Pagina 135, Grondexploitaties; nog te maken kosten en te realiseren opbrengsten
Conform het BBV zijn de grondexploitaties per 31-12-2020 gewaardeerd met een maximale doorlooptijd van 10 jaar. In de toelichting op de balans waren de cijfers opgenomen over een langere periode. De opgenomen tabel op pagina 135 dient als volgt te worden gewijzigd:
Projecten grondexploitaties
Boekwaarde Nog te maken 31-12-2020
Nog te
Geraamd
maken
resultaat
opbrengsten
kosten
(bedragen *€1.000) Insteekhaven
-550
216
1.497
-1.831 0
Overige projecten
-202
202
0
Middelgeast
-486
1.483
1.941
-944
Nijtap
770
1.098
1.567
301
-961
1.221
260
0
-1.045
1.590
891
-346
24
189
1.163
-950
Drachtstervaart Vrijburgh Maartenswouden Drachtstercompagnie
-59
58
0
-1
De Peinder Mieden,
-822
1.122
396
-96
-3.331
7.179
7.715
-3.867
Totaal:
2) Pagina 139, tabel vooruit ontvangen subsidies
In de tabel is er een bedrag als in de kolom realisatie terecht gekomen in plaats van ontvangsten. Binnen de tabel wijzigen de volgende regels: (bedragen *€ 1.000) Gere Saldo
Saldo
aliseerd
Ontvangen 31-12-2020
omschrijving
31-12-2019 in 2020
RMC Extra
0
0
54
54
944
2.313
3.498
2.129
1.017
2.595
4.386
2.809
Subtotaal Rijk Totaal:
3) Pagina 141, Covid-19
Deze volgende tekst was afkomstig uit de Jaarstukken 2019 en kan verwijderd worden: Covid-19{oorona) Het Covid-49 virus heeft geen- financiële gevolgen voor de jaarrekening 2019; maar wel voor naar verwachting veel beleidsterreinen van onze begroting 2020 en mogelijk voor de jaren daarna. Hoe groot de financiële impact zal zijn is nu monitoren de risico's en die van onze partners voortdurend/ Onze risico voor de continuïteit. In de Goncernrapportage 2020-1 wordt aan de < voorgesteld een budget van € 2 miljoen beschikbaar te stellen voor de kosten van deze erteis:
4) Pagina 143, Covid-19
In onderstaande tekst was een onterecht verwijzing opgenomen. Covid-19
Sinds begin maart 2020 is er een uitbraak van het coronavirus in Nederland. Wat de consequenties van deze coronacrisis zijn, zal pas in de loop van tijd duidelijk worden. Deze jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling. Wij hebben de eventuele gevolgen van de corona uitbraak, zoals benoemd onder de gebeurtenissen na balansdatum, hierin betrokken.
Drachten
Aan
Smallingerland
leden van de gemeenteraad
Drachten, 8 oktober 2021
VERZONDEN
Ons kenmerk 101596
Uw kenmerk
-8 OKI. 2021
Behandeld door Petra van der Zee
Onderwerp Stand van zaken corona steunmaatregelen ondernemers/organisaties Geachte leden, Bij de raadsbehandeling van de Corap 2021-1 hebben wij toegezegd u na de zomer nader te informeren over de financiële ontwikkelingen en door ons genomen maatregelen die te maken hebben met de coronapandemie. Dat doen we met deze brief. Corona houdt ons in meerdere opzichten al geruime tijd in de greep. Dit betreft niet alleen onze eigen organisatie, maar met name ook ondernemers, organisaties en inwoners van onze gemeente. En naast het sociaal emotionele effect, heeft ook het financiële effect een grote impact op velen onder ons. Zoals voor de zomer aan u gepresenteerd en is verantwoord op 6 juli jl. via de corap 2021-1 is corona ook financieel een grote uitdaging. Inkomsten lopen niet synchroon aan uitgaven, er zijn vele regelingen en de ondersteuningsbehoefte uit de gemeenschap kent vele vormen. Ook onze manier van het bieden van ondersteuning kent meerdere vormen. Dit zijn de volgende: 1.
Lokaal corona steunmaatregelenpakket.
Vanwege de afnemende contactbeperkende maatregelen en het per 1 oktober 2021 stopzetten van de economische steunmaatregelen door het Rijk hebben wij anticiperend hierop een geactualiseerd lokaal steunmaatregelenpakket gevormd met daarin de volgende componenten: A. Uitstel van betaling voor gecombineerde belastingaanslag 2020/2021 B. Uitstel van betaling voor huur van gemeentelijke huurpanden 2020/2021 C. Ontheffing van straatgeld uitstallingen 2020/2021 D. Ontheffing van straatgeld terrassen 2020/2021 E. Kostenloos toestaan verruiming terrassen 2020/2021 F. Coulante afwikkeling van subsidies verstrekt in 2020/2021 G. Kwijtschelding huur sportaccommodaties (TVS) 2020/2021 De looptijd van dit steunmaatregelenpakket is tot en met 31 december 2021. In de bijlage bij deze brief treft u een overzicht aan.
Correspondentie-adres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten
Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34
E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl
Dj&dbten
GEMEENTE SMALI
Ons kenmerk 101596
Smallingerland Datum 8 oktober 2021
Bladnr. 2
2. Aanvragen van organisaties voor incidentele financiële compensatie
Zoals op 6 juli 2021 aangekondigd zouden wij bij u terug komen met een overzicht van aanvragen voor financiële compensatie door diverse organisaties. Voorafgaand aan deze aankondiging spraken we met elkaar over kaders en uitgangspunten welke wij als college konden hanteren om bij dergelijke aanvragen een afweging te maken. Dit gesprek heeft niet geleid tot vastgestelde kaders. Inmiddels weten we dat er ontwikkelingen zijn bij een aantal organisaties, welke mogelijk kunnen leiden tot aanvragen voor financiële compensatie. We hebben op dit moment deze aanvragen nog niet financieel vertaald in de corap 2021-II. Ter illustratie: het gaat hier om aanvragen vanuit de culturele sector voor € 38.020,= en aanvragen vanuit de jeugd/kwetsbare doelgroepen voor € 205.000,=. Of deze aanvragen leiden tot een verzoek voor extra budget is momenteel nog niet bekend. Het zou ook kunnen dat deze aanvragen met de door de raad al eerder beschikbaar gestelde budgetten gedekt kunnen worden. In de eerstvolgende financiële rapportage, te weten de jaarrekening, zullen we hierover verantwoording afleggen. In de tussentijd wordt dit gemonitord. Tot slot
Sinds kort is bekend dat de Rijksoverheid per 1 oktober 2021 de economische en financiële steunmaatregelen stop zet. Wij kunnen ons voorstellen dat er zich de komende periode ondernemers/organisaties melden waarbij door het wegvallen van deze steunmaatregelen (zoals bijvoorbeeld TOZO, TVL, NOW, uitstel van belasting) alsnog financiële problemen zichtbaar worden. Het is op dit moment nog niet bekend welke rol er van gemeenten wordt verwacht in dergelijke situaties. Mochten deze organisaties zich bij ons melden voor financiële compensatie/ondersteuning, dan zullen we ons opnieuw bij u melden wanneer dit er toe leidt dat er extra budget nodig is.
Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, conrotaric
Jelmer Mulder
Jan Rijpstra
GEMEENTE SMAL
takten
Ons kenmerk 101596
Smallingerland Datum 8 oktober 2021
Bladnr. 3
Bijlage: overzicht van het algemeen lokale steunmaatregelenpakket van 1 juli 2020 tot en met 31 december 2021 1. Uitstel voor de inning van gemeentelijke belastingen 2020/2021 A Wat houdt de maatregel in? Het betreft een faciliterende maatregel waarmee ondernemers en ZZP'ers uitstel van betaling kunnen aanvragen van gemeentelijke belastingen. Het betreft de gecombineerde belastingaanslag voor de OZB, rioolbelasting, afvalstoffen en reclamebelasting. De inkomsten van de reclamebelasting, zijnde op jaarbasis circa € 80.000, wordt naar de stichting gestort (SOCD). 8. Hoeveel is er tot nu toe gebruik van gemaakt? 2020: 153 ondernemers/zzp'ers hebben gebruik gemaakt van de uitstelregeling 2021: 8 ondernemers hebben gebruik gemaakt van de uitstelregeling en hebben een betalingsregeling getroffen. De verwachting is dat alles zal worden betaald. 2. A.
8.
3. A.
8.
4. A.
Uitstel van betaling huur gemeentelijke panden voor 2020/2021 Wat houdt de maatregel in? Het betreft een faciliterende maatregel. Indien een huurder hierom vraagt kan opschorting van de betalingstermijn van de huur worden verleend voor een maximale periode van 3 maanden na verzending van de huurfactuur. Wanneer na het uitstel niet tot betaling (kan) worden overgegaan, kan de gemeente betalingsafspraken maken met de huurder over een maximale termijn van drie jaren. Hoeveel is er tot nu toe gebruik van gemaakt? Er zijn tot nu toe twee huurders geweest van gemeentelijke panden welke uitstel van betaling hebben gevraagd. Ontheffing van straatgeld uitstallingen 2020/2021 Wat houdt de maatregel in? Het betreft een financieel ondersteunende maatregel. Ondernemers krijgen normaliter jaarlijks een factuur van de gemeente voor het uitstallen van borden/reclame-uitingen. Met deze maatregel verlenen we de ondernemers ontheffing van deze jaarlijkse kosten voor 2020 en 2021. Hoeveel is er tot nu toe gebruik van gemaakt? Is van toepassing op alle ondernemers welke een uitstalvergunning hebben. Financiële impact voor de gemeente bedraagt voor 2020 € 18.275 en voor 2021 € 19.370
Ontheffing straatgeld terrassen 2020/2021 Wat houdt de maatregel in? Het betreft een financieel ondersteunende maatregel. Ondernemers krijgen normaliter jaarlijks een factuur van de gemeente voor het hebben van terrassen. Met deze maatregel verlenen we de ondernemers ontheffing van deze jaarlijkse kosten voor 2020 en 2021. 8. Hoeveel is er tot nu toe gebruik van gemaakt? Is van toepassing op alle horeca ondernemers welke normaliter terrasbelasting betalen. Voor 2020 gaat het om circa € 26.673,= en voor 2021 om circa € 28.875,=
GEMEENTE SMAL
IMfcbten
Ons kenmerk 101596
Smallingerland Datum 8 oktober 2021
Bladnr. 4
Eerder in het jaar heeft het college over een drietal onderwerpen een besluit genomen welke ook als steunmaatregel voor ondernemers/organisaties gezien kunnen worden. Om een zo volledig mogelijk beeld van de steunmaatregelen te geven, worden deze drie maatregelen hieronder informatief genoemd. 5.
Kosteloos toestaan verruiming terrassen 2020/2021 Het betreft een financieel ondersteunende maatregel, waarmee horeca ondernemers tot en met maart 2021 kosteloos hun terrassen tijdelijk kan vergroten. Hierover is een collegebesluit genomen op 22 september 2020. Het betreft een maatregel waarmee niet begrootte inkomsten gederfd worden.
6.
Coulante afwikkeling van subsidies verstrekt in 2020/2021 Het betreft een faciliterende maatregel. Besluitvorming door college op 6 april 2021. Geen financiële impact voor de gemeente.
7.
Kwijtschelding huur sportaccommodaties (TVS) Dit betreft een financieel ondersteunende maatregel. Via een rijksregeling is sportaccommodaties de huur kwijtgescholden voor in totaal een bedrag van € 771.436. Hiervan is € 13.500 niet gedekt met rijksmiddelen en dat bedrag komt voor rekening van de gemeente. Dekking van de € 13.500 zal in de Corap II worden meegenomen ten laste van coronamiddelen.
Aan
BURGEMEESTER
leden van de gemeenteraad Smallingerland
VAN SMALLINGERLAND
Drachten, 11 oktober 2021
Mijn kenmerk 2021-042923
Uw kenmerk
Behandeld door Johannes Vlietstra 0512 -581 234
Toenemende druk op het COA Geachte heer, mevrouw,
Zoals te lezen in meerdere artikelen in onder andere de Leeuwarder Courant deze week, neemt de druk op het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) toe. Ik heb u per brief van 6 september jl. geïnformeerd over de Provinciale regietafel Migratie en integratie, waarbij dit onderwerp aan bod is gekomen. Ik heb u daarbij aangegeven dat er geen rechtstreeks verzoek aan de gemeente Smallingerland is gedaan. Onder meer vanwege de bestaande voorzieningen vanuit het COA in onze gemeente. En dat is tot op heden onveranderd. Er wordt momenteel gezocht naar zowel tijdelijke als structurele oplossingen. De situatie bij het COA in Drachten is dat 100% van de structurele plaatsen zijn bezet. Structurele ophoging daarvan is wat mij betreft niet aan de orde, dit om bovenstaande reden. Omdat alle COA's momenteel tegen capaciteitsproblemen aan lopen, is er behoefte aan tijdelijke oplossingen. Het COA in Smallingerland heeft daar onder bepaalde voorwaarden ruimte en mogelijkheden voor. Dat zou gaan om het plaatsen van tijdelijke bedden gedurende drie maanden, ter grootte van pakweg 5% van de huidige omvang. Dat betekent niet dat deze plekken ook daadwerkelijk gerealiseerd zullen worden, maar dat het COA aan heeft gegeven deze - tijdelijke - ruimte te hebben.
Ik zie deze tijdelijke bedden als een interne bedrijfsaangelegenheid van het COA, echter ik vind het wel goed om u hier in een vroeg stadium over te informeren. Ik ga er vanuit dat hierbij afdoende te hebben gedaan
I
I MJ^OLI C4
burgemeester Correspondentie-adres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten
Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34
E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl
Oanfalsplan Wenjen
1
Oanfalsplan Wenjen Fryske Nasjonale Partij FNP http://www.fnp.frl Datum: 11 oktober 2021
2
Ynhâld I. Wenjen yn Fryslân, in serieus probleem ............................................................................. 4 I.1 Ynlieding ....................................................................................................................... 4 I.2 Groei, krimp en de glêzen bol ....................................................................................... 6 I.3 Wenningmerke of minskerjocht? ................................................................................... 8 I.4 De ynstruminten fan de oerheid .................................................................................... 9 I.5 De rolferdieling by it wenjen .......................................................................................... 9 II. Wenjen yn Fryslân, wat wol de FNP der oan dwaan? .......................................................12 II.1 Ynlieding .....................................................................................................................12 II.2 Wat hat de FNP de ôfrûne pear jier berikt ...................................................................12 II.3 De kânsen dy’t de FNP foar Fryslân sjocht .................................................................13 III.
Oplossingen foar Fryslân .................................................................................................15 III.1 Sosjale keapwenning mei erfpachtkonstruksje ...........................................................15 III.2 Gemeentlike wenfyzjes ..............................................................................................17 III.3 Húsfestingsferoardering .............................................................................................18 III.4 Belied foar spesifike doelgroepen ..............................................................................20 III.5 Forinsenferoardering ..................................................................................................22 III.6 Gemeentlik wenningbedriuw ......................................................................................22 III.7 Fûnsen en subsydzjes ...............................................................................................23 III.8 Nasjonale regels ........................................................................................................24 III.8.1 Ferhierdersheffing ...............................................................................................24 III.8.2 Lanlike belestingsregels ......................................................................................24 III.8.3 Maksimale hierpriis en
puntensysteem ................................................................25 III.9 Europeeske regels en obstakels ................................................................................25 Boarnen ...............................................................................................................................28 Bijlage I ................................................................................................................................35
3
I. Wenjen yn Fryslân, in serieus probleem I.1 Ynlieding It belied op it mêd fan wenjen yn Fryslân is fêstrûn. Dêr binne in soad oarsaken foar oan te wizen: de lege rinte, te min nijbou yn de krisis fan sa’n tsien jier lyn, efterôf te foarsichtige prognoazes fan de befolkingsgroei, de ferhierdersheffing dy’t soarge hat foar in tekoart oan ynvestearringsromte foar wenningkorporaasjes, de ferkeap fan hierwenningen. Fraach en oanbod komme net mear byinoar. Ynvestearders en twadde wente-eigeners dy’t mei goedkeap liend jild derfoar soargje dat jonge minsken net mear oan in hûs komme kinne. It tanimmen fan it tal flechtlingen oer de hiele wrâld, wêrfan’t guon yn Fryslân in plakje krije moatte, wengelegenheid foar de tydlike wurkers yn ús bedriuwen. Alderein, dy’t eins wol mei in lytsere wenning ta kinne, mar graach yn de eigen mienskip bliuwe en foar wa’t in oergong nei dat lytsere hierappartemint finansjeel folle hegere kosten yn de moanne betsjut. De ‘wenningmerk’ docht foar tefolle minsken syn wurk net. Lanlik en ek Europeesk wurdt dat yntusken ek sa sjoen. De rop om in Minister foar Wenjen wurdt lûder. Guon partijen roppe ‘bouwe, bouwe, bouwe’. Ferskate regio’s1 yn Nederlân biede grutskalige wentebou oan yn ruil foar nije ynfrastruktuer.
En yn Amsterdam en Rotterdam wurde grutskalige wenprotesten holden.2 Wenningkorporaasjes hawwe al jierren in tekoart oan jild om yn nijbou en renovaasje te ynvestearjen. It tal dakleazen yn Nederlân ferdûbele yn de lêste tsien jier.3 Der ûntstiet spanning tusken kwetsbere groepen mei foarrang (urginsje) en reguliere wenningsykjenden, dy’t ekstra lang op in wachtlist steane. It libben fan te folle minsken stiet stil omdat se gjin geskikte wenning fine kinne. Dat jildt ék foar minsken mei in goede baan, starters op syk nei in wenning. Min belied yn it ferline Doe’t Stef Blok begjin 2017 útswaaide as Minister fan Wenjen wie hy fan miening dat syn haadtaak, it herfoarmjen fan de wenningmerk goed slagge wie.’De woningmarkt is natuurlijk nooit af, maar die draait nu wel weer als een zonnetje’, sa sei de minister.4 Stimulearre troch syn belied, hawwe bûtenlânske belizzers grutte pakketten wenningen yn it middensegmint en sosjale hierwenningen kocht. Dy smite troch de hurd oprinnende prizen yn koarte tiid in soad rendemint op. Yn 2018 hiene bûtenlânske belizzers al foar 7 miljard euro oan Nederlânske hierwenningen yn besit.5
1 Bygelyks yn de provinsjes Utert, Gelderlân en yn Noard-Nederlân: Binnenlands Bestuur, ‘Bouwplannen
provincies onder druk: Rijk moet eerst miljarden investeren in mobiliteit’, 17 septimber 2021; Berenschot, ‘Bouwstenen voor het Deltaplan – Noord-Nederland en het Stedelijk Netwerk Nederland beter verbonden’, april 2021; 2 Hofman, Eva, Evert de Vos & Micha Zaat, ‘Het landelijk Woonprotest – Nu écht no future?’, De Groene Amsterdammer, 8 septimber 2021; 3 Heinsman, Sander & Dirk Jan van der Zeep, ‘Opinie: Wie de wooncrisis wil oplossen, moet de corporaties de ruimte geven’, Financieele Dagblad, 10 septimber 2021; 4 Hoog, Tom de, ‘Eerder duurzaam, meer bouwen of beide? Interview met minister Stef Blok van Wonen en Rijksdienst’, GO: Gebiedsontwikkeling, 20 febrewaris 2017; 5 Milikowski, Floor, ‘Een klein land met verre uithoeken – ongelijke kansen in veranderend Nederland’, Uitgeverij Atlas-Contact, 2020, p. 62;
4
Neffens ûndersyk fan in grut hypoteekbedriuw dogge troch de krapte en de priisstigingen hieltyd mear minsken konsesjes oan har wenwinsken.6 Foaral foar starters is it hiel dreech wurden om wat te finen dat geskikt is. Nije oplossingen frege No’t de wenningneed heech is, wurdt folop neitocht oer nije of oare oplossingen. Dêrby wurdt sjoen nei hoe’t derfoar soargje wurde kin dat de winsten net langer nei de grûneigener, projektûntwikkelder en banken gean. Dat kin bygelyks troch in gemeentlike ûntwikkelingsmaatskippij op te setten, of troch it starten fan wenningkoöperaasjes sûnder winsteachmerk.7 Yn in wenningkoöperaasje finansiere minsken mei-inoar in gebou of projekt en hiere dan dêryn har eigen wenromte. Yn tsjinstelling ta oare lannen yn Europa komme koöperaasjes yn Nederlân noch net in soad foar.8 Ien fan de redenen fan it wenningtekoart is it weromrinnende oantal minsken yn ien wenning. It trochsneed húshâlden yn Nederlân telt noch mar 2,1 persoan en gemiddeld nimt elke Nederlanner hieltyd mear wenromte yn, yntusken 65 kante meter. Dat is oardel kear safolle as it Europeeske gemiddelde. Mei mear trochstreaming soe in hiel soad ferburgen leechstân beskikber komme kinne.9 Dat is net ienfâldich. Babyboomers sitte faak fêst yn te grutte wenningen. Se wolle meastal wol graach ferhúzje nei in lytsere wenning.
Mar passende wenromte is der net, of is folle djoerder dan de wenning dy’t se efterlitte.10 Dêrby hat de oerheid yn de ôfrûne jierren sterk stimulearre dat âldere minsken langer yn de eigen wenning bliuwe, ek troch it ûntmanteljen fan soarchtehuzen.11 Wês wiis mei it lânskip De eardere Ryksboumaster Floris Alkemade skriuwt dat de grutte krêft fan de romtlike struktuer yn Nederlân net allinne yn de stêden leit, mar like goed yn de kwaliteit fan de iepen tuskenlizzende gebieten. Dy moatte beskerme wurde tsjin de al mar útwreidzjende stêden en doarpen. Alkemade wiist der ek op dat net allinne de identiteit mar ek de ekonomy fan de perifeare gebieten te maklik in minderweardige rol tabedield krijt. En dat wylst twa-tredde fan it bruto nasjonaal produkt fan Nederlân bûten de fjouwer grutte stêden en har ommelân fertsjinne wurdt.12 Der is in debat ûntstien tusken minsken dy’t sunich wêze wolle op de romte en minsken dy’t fan miening binne dat it nedich is om nije wenwiken yn it grien13 oan te lizzen, omdat oars it oantal net snel genôch boud wurde kin. Ek wurdt stelt dat de measte minsken leaver in hûs mei tún hat dan in appartemint yn de stêd. Yn de lêste 20 jier is de oerflak dy’t yn Nederlân foar wenjen, wurkjen en wegen brûkt wurdt fan 13 nei 14,6 persint tanaam. Dat is in ferlies fan 8,2 hektare iepen romte per dei.
By bouopjeften wurdt hieltyd wer sjoen nei de iepen romte, hoewol yn stêden en doarpen faak noch
6 Leeuwarder Courant, ‘De Hypotheker: mensen doen steeds meer concessies voor woning’, 21 septimber 2021; 7 Noordhoff, Maarten, ‘Wonen zonder winstoogmerk’, Noorderbreedte, 27 augustus 2021;
8 Hendriks, Peter, ‘De wooncoöperatie dreigt in schoonheid te sterven’, Follow the Money,18 febrewaris 2021;
Oostveen, Margriet, Verslaggeverscolumn: ‘Hoe een aardappelteler betaalbare huizen voor jongeren bouwt’, in De Volkskrant, 3 oktober 2021; 9 Jansen, Patrick, ‘Column: Bouwen in het groen is helemaal niet nodig’, Trouw, 19 maart 2021; 10 Roosendaal, Marie Thérèse, ‘Gevangen in gouden kooi’, Leeuwarder Courant, 7 septimber 2021; 11 Vegte, Ingrid van de, ‘Column: Hoe wonen ineens een probleem werd’, Friesch Dagblad, 12 july 2021; 12 Alkemade, Floris, ‘De Toekomst van Nederland – De kunst van richting te veranderen’, Uitgeverij Thoth Bussum, 2020, p. 117; 13 Jong, Yteke de, ‘EIB: Meer woningen in het groen nodig’, Leeuwarder Courant, 4 oktober 2021;
5
wol romte beskikber is. It liket wol dat it behâld fan ús moaie lânskip fan minder grut belang is.14 Foar de kommende jierren lizze de bouplannen der al. Yn de greide bouwe is op koarte termyn wol it maklikste en it goedkeapste foar de ûntwikkelders15, mar it is belangryk om goed te sjen wêr’t wy yn de takomst wenje wolle. Binnenstedsk of binnendoarpsk wenjen hat in soad foardielen: minder ferkear, bettere foarsjenningen en mear romte foar lânbou, natuer en rekreaasje.16
I.2 Groei, krimp en de glêzen bol Prognoazes De ûntwikkeling fan de befolking en húshâldens is bepalend foar it tal en it soarte fan wenningen dêr’t ferlet fan is. Om dat goed ynskatte te kinnen komt de provinsje Fryslân regelmjittich mei in befolkings- en húshâldensprognoaze foar Fryslân. Dy is basearre op modellen. Foar de langere doer, foarsizze de prognoazemodellen in omslach nei in ôfnimmende groei. Sifers wurde brûkt foar de beslútfoarming fan ferskillende belanghawwenden op it mêd fan it wenjen. Neffens de Utfieringsaginda Wenjen fan de provinsje fan 2021 leit de top yn it wenningferlet en dus fraach foaral yn de perioade fan 2020-2025.17 De prognoazes fan de provinsje ferskille mei de tiid en skatte it momint dat de foarseine krimp begjint ferskillend yn. Dêrby ferskille de groei en de krimp per regio binnen Fryslân ek noch. In hiele ûnwisse faktor yn de sifers is de migraasje, sawol de asylrelatearre migraasje fan flechtlingen en oerbinen fan de húshâlding as ek de migraasje foar wurk, wenjen en studearjen.18 Befolking fan Fryslân prognoaze 2020 prognoaze 2017 prognoaze 2013 prognoaze 2009
fan19 649.500 646.042 648.214 644.811
2020 649.500 645.650 652.559 655.203
2030 644.000 637.450 653.235 655.491
2040 630.500 619.150 641.209 -
2045 619.000 -
Húshâldens yn Fryslân prognoaze 2020 prognoaze 2017 prognoaze 2013 prognoaze 2009
fan 295.000 287.297 283.492 278.000
2020 295.000 292.700 295.794 297.000
2030 305.000 299.200 303.569 305.000
2040 302.000 292.650 299.637 -
2045 297.500 -
14 Alkemade, Floris, ‘De Toekomst van Nederland – De kunst van richting te veranderen’, Uitgeverij Thoth
Bussum, 2020, p. 119-120; 15 Jansen, Patrick, ‘Column: Bouwen in het groen is helemaal niet nodig’, Trouw, 19 maart 2021; 16 Otten, Harvey, ‘Opinie: Bouw al die nieuwe woningen toch vooral binnen de bestaande dorpen en steden’, Trouw, 19 jannewaris 2021; 17 Provinsje Fryslân, ‘Friese Woningmarkt in Balans: Uitvoeringsagenda Wonen 2021-2023’, 16 febrewaris 2021, p. 12; 18 Provinsje Fryslân, ‘Prognose Fryslân 2009-2030: Trendprognose bevolking en huishoudens’, 26 jannewaris 2010; Provinsje Fryslân, ‘Prognose Fryslân 2013: Trendprognose Bevolking en Huishoudens’, 12 maart 2013; Provinsje Fryslân, ‘Fryslân 2016-2040: Prognose bevolking en huishoudens’, jannewaris 2017; Provinsje Fryslân, ‘Prognose bevolking en huishoudens Fryslân 2020’, 30 juny 2020; 19 De twadde kolom lit it oantal ynwenners/húshâldings sjen op it momint dat de prognoase makke waard;
6
Ut de tabel blykt dat de ferskillen yn de prognoazes oer de jierren best grut binne, en dat ûntjouwings yn de wrâld, de ekonomy of majeure nije projekten yn de provinsje soargje foar feroaringen yn de sifers. Op lytsere skaal, bygelyks op it nivo fan in gemeente of doarp, is de ûnwissigens noch grutter. De sifers moatte dus mei foarsichtigens brûkt wurde, mar se binne wol tige nuttich om in ynsjoch te krijen yn trends, ek foar spesifike (leeftyds-)groepen mei in bepaalde wenfraach. Benammen de fergrizing fan de befolking en in relatyf lytsere beropsbefolking sil syn ynfloed fiele litte op de leefberens yn ús provinsje.20 Der moat strategysk nei foaren sjoen wurde, en miskien moat wol mear nei ferskillende senario’s sjoen wurde. Sa kin wy fia in bânbreedte fan ferskillende mooglike takomsten sjen wat it effekt fan ús kar wêze kin: tusken behâldend en ûnbedimme, tusken de romte jaan en de leie strak hâlde.21 As de oerheid de ûntjouwings goed byhâldt, him fleksibel opsteld en op tiid bystjoerd, kin dat wolris de bêste oplossing opleverje. De oerheid hat al in skoft oandacht foar krimpgebieten, om derfoar te soargjen dat by in feroarjende gearstalling fan de befolking de leefberens behâlden bliuwt.
Oer hiel Nederlân binne sûnt 2016 njoggen krimpgebieten oanwiisd (dêrby Noardeast-Fryslân) en alve antisipaasjegebieten (dêrby Noardwest-Fryslân, it Waad en Súdeast-Fryslân) mei spesjaal (finansjeel) belied troch de nasjonale oerheid.22 Binnen Fryslân spilet yn it Waadgebiet de krimp noch it measte. Mar dêr is yn 2019 yntusken de befolking ek wer tanaam, sawol op de eilannen as op it fêstelân.23 It is wichtich om ús doarpen en stêden net de put yn te praten op basis fan krimpsenario’s. Doarpen moatte de mooglikheid hawwe om mei realistyske nijbou of ferbouplannen te kommen, en minsken moatte net twongen wurde om nei in gruttere kearn te ferhúzjen, omdat yn it eigen plak gjin huzen boud of ferhierd wurde. Der moat oansluting fûn wurde by de aard, skaal en karakter fan ús mienskip. Wenromtefoarried Foar de perioade fan 2020-2030 is it kwantitative wenningferlet foar hiel Fryslân sa’n 10.150 wenningen. Der is genôch saneamde plankapasiteit24 beskikber foar de kommende tsien jier, mar foar in part binne der ek kwalitatyf ferâlderde en net mear geskikte plannen by. It is oan de gemeenten om in kar te meitsjen wêr’t en hoe’t der boud wurdt. Neffens in oersjoch fan de provinsje Fryslân fan maart 2021, is oer hiel Fryslân de hurde (fergunde) plankapasiteit in 10.200 wenningen en de sêfte kapasiteit in 8.000 wenningen.
Yn de wenningbouôfspraken dy’t de provinsje mei de gemeenten yn in wenregio makket, is romte foar minimaal sa’n 13.500 wenningen.25 De priis fan wenjen Neffens sifers fan it CBS is yn Nederlân de WOZ-wearde foarich jier gemiddeld mei 8% omheech gien, nei 219.000 euro (peildatum 1 jannewaris 2020). Nei alle gedachten sil de WOZ-wearde oar jier noch sterker omheech rinne.26 Neffens Eurostat, it statistykburo fan de EU, is hast oeral yn Europa in probleem ûntstien mei de tagong ta goede en betelbere 20 Leeuwarder Courant, ‘Friesland wordt grijzer, en dat is slecht nieuws’, 1 july 2020;
21 Fries Sociaal Planburo, ‘Toekomstscenario’s Wonen en Leven in Opsterland 2040’, april 2021;
22 Molema, Marijn & Wilma de Vries, ‘Koersen op de kracht van krimpgebieden’, Friesch Dagblad, 1 augustus
2020; 23 Kernteam Basismonitoring Wadden, ‘Wadden in beeld 2019’, juny 2020, p. 70-75; 24 Hurde plankapasiteit binne de wenningen dy’t op grûn fan fêststelde en fêststeande bestimmingsplannen of omjouwingsfergunningen no al boud wurde kinne. Sêfte plankapasiteit binne de wenningen yn plannen dy’t noch net fêststêld binne, mar al wol bekend binne by de gemeente en al wol taret wurde; 25 Provinsje Fryslân, ‘Harde plancapaciteit op gemeenteniveau Fryslân’, 30 maart 2021; 26 Leeuwarder Courant, ‘Nog nooit was WOZ-waarde zo hoog: Friesland is snelle stijger’, 30 septimber 2021;
7
wenromte. Fan 2015 ôf binne de huzeprizen yn de EU as gehiel mei 30 persint omheech gien.27 Dêrby hawwe Nederlânske húshâldens de heechste wenlêsten fan Europa, hoewol’t it mei it oantal beskikbere wenningen bêst wol wat tafalt: foar elke hûndert wenningen binne der neffens it CBS 101,2 húshâldens, leger dan it gemiddelde fan de lêste tweintich jier.28 Yn Fryslân is de wenromtefoarried it ôfrûne jier fierder groeid, nei 305.477 wenningen op 1 july 2021.29 Ekonomen binne it der net oer iens oft in ferhege oanbod oan wenningen ek foar legere prizen soargje sil. Yn stee dêrfan sjogge se in sterk ferbân mei de beskikberens fan jild: yn 2020 koe ien mei in modaal ynkommen trije kear safolle hypoteekskuld krije as yn 2014. De wenning-krapte feroare amper, mar de gemiddelde keapsom gie mei 57% omheech.30 Foar in goed belied moatte wy wol fierder sjen dan de waan fan ‘e dei. Yn Amsterdam wie yn de tiid fan de kredytkrisis in situaasje wêryn’t ynvestearringsmaatskippijen fallyt giene, de gemeente gjin jild mear hie foar wenprojekten en der hast gjin keapers mear te finen wiene. De wethâlder fan doe kundige yn de simmer fan 2010 in boustop ôf foar hiel Amsterdam.
Grutskalige plannen kamen stil te lizzen, mar der ûntstie wol romte foar lytsere projekten, ynklusyf de werbestemming en transformaasje fan besteande gebouwen.31 De stilstân op de wenningmerk fan no sjogge in soad minsken yn te min en skrutel belied fan de gemeente. As der gjin oanbod is, lûkt de jongerein fuort nei oare plakken. De gemeente seit dan dat der gjin belangstelling is op de doarpen, dus wurdt der net boud. Sa wurkje je oan je eigen krimp.32 In ûndersyk útfierd troch de gemeente Ljouwert lit yntusken sjen dat der (1) frijwol gjin wenningen te krijen binne yn de doarpen, dat (2) hast de helte fan de jongeren yn it ûndersyk de winsk hat om te ferhúzjen en dat (3) leafst 84% dêrby it leafst yn it eigen doarp wenjen bliuwt. 33
I.3 Wenningmerke of minskerjocht? Yn ús lân wurdt oer it algemien sprutsen oer de ‘wenningmerk’ as wy it oer de húsfêsting fan ús befolking hawwe. Foar safier fraach en oanbod inoar fine kinne en derfoar soarge wurdt dat minsken goed wenje kinne, is dêr ek neat op tsjin. Mar de lêste jierren liket it wolris dat de wenningmerk net langer as earste doel hat minsken in plak te jaan dêr’t se wenje kinne, mar om te tsjinjen as objekt om dyn sparjild yn te belizzen of ryk mei te wurden. It rjocht op goede húsfêsting is in minskerjocht dat yn it rjocht fan de Europeeske Uny34, it folkerjocht35 en ferskate nasjonale grûnwetten36 erkend is. Yn de Grûnwet foar it Keninkryk fan de Nederlannen stiet yn artikel 22 lid 2: ‘Bevordering van voldoende woongelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.’ 27 Eurostat, ‘Statistics Explained: Housing price statistics – housing price index’, 12 july 2021; 28 Engelen, Ewald, ‘Column: Boomers’, De Groene Amsterdammer, 28 july 2021;
29 Friesch Dagblad, ‘Woningvoorraad Fryslân verder gegroeid: Harlingen laat grootste krimp van Nederland zien’,
7 septimber 2021; 30 Financieele Dagblad, ‘Meer huizen bouwen geen remedie voor torenhoge huizenprijzen’, 30 septimber 2021; 31 Milikowski, Floor, ‘Van wie is de stad – De strijd om Amsterdam’, Uitgeverij Atlas-Contact, 2018, p. 54, 62; 32 Sa!, ‘Thema Wonen: Opsterland creëert eigen krimp’, 18 febrewaris 2020; 33 Omrop Fryslân, ‘Yn 21 fan de 34 doarpen om Ljouwert hinne gjin hûs mear te keap’, 2 septimber 2021; 34 European Committee of Social Rights, ‘The relationship between EU law and the European Social Charter’, 15 july 2014; 35 Committee on Economic, Social and Cultural Rights, ‘General Comment No. 4: The right to adequate housing (art. 11 (1) of the Covenant)’, opnaam yn Document E/1992/23, 13 desimber 1991; 36 Deutscher Bundestag, ‘Sachstand Recht auf Wohnen – Ausgestaltung und Rechtswirkung in den Verfassungen der Bundesländer und der EU-Mitgliedstaaten‘, Aktenzeichen WD 3 – 3000 – 120/19, 29 maaie 2019;
8
Dat jout de Nederlânske oerheid de opdracht om foar genôch en goede húsfêsting foar syn ynwenners te soargjen. En dus net, lykas yn de gemeente Rotterdam bart, minsken út har wenwyk te ferdriuwen om op dat plak nijbouwenningen foar in rikere doelgroep te bouwen.37 Nei jierren fan ferwaarleazging, hat it ûnderwerp yntusken wer alle oandacht. Mar foardat de skea ynhelle is, sil der noch wol wat jierren oerhinne gean. De krisis op de wenningmerk is oars net allinne in probleem yn Fryslân of Nederlân. Twa wiken lyn helle bygelyks in referindum yn Berlyn, om in 240.000 wenningen fan grutte private wenningferhierders te ûnteigenjen, in mearderheid fan de befolking efter him.38 Op in hiel soad plakken yn Europa en de wrâld binne der problemen mei de húsfêsting. Ek yn Súd-Korea driuwt spekulaasje de prizenenoarm op, wêrtroch jonge minsken net mear oan in wenning komme en it krijen fan bern útsteld wurdt, sa sizze eksperts. Yn elk gefal is it bertesifer fan Súd-Korea oer de hiele wrâld sjoen it allerleechste.39 It is net út te sluten dat in tekoart oan betelbere wenromte ek yn Fryslân dêr in negatyf effekt op hat.
I.4 De ynstruminten fan de oerheid De oerheden hawwe in grut skala oan mooglikheden om te stjoeren op de folkshúsfêsting en dêrmei te bepalen wa’t wêr, yn wat foar wenning en foar hokker priis te plak kin. Wetlike ynstruminten De oerheid kin mei wet- en regeljouwing taken ferdiele op it mêd fan de folkshúsfêsting en mei gebods- en ferbodsbepalingen oanjaan wat al of net mei. Stimulânsen en subsydzjes Troch bygelyks ôftrekposten foar de belesting kin de oerheid ûntjouwings stimulearje. Ek mei de ynset fan subsydzjes (bygelyks foar duorsumens) makket de oerheid it makliker om doelen te berikken. Privaatrjochtlike ynstruminten De oerheid kin ek mei syn eigen besit in grutte ynfloed útoefenje of it húsfêstingsbelied. Dat kin bygelyks troch oerienkomsten te sluten mei projektûntwikkelders oer de ûntwikkeling fan grûn dy’t yn it besit is fan de gemeente.40 Monetêr belied? In wichtige oarsaak fan de oprinnende prizen fan húsfêsting is de lege rinte en in grut oanbod oan goedkeap jild. Dat belied wurdt op wrâldnivo fêststeld en hat de lokale of nasjonale oerheid mar in hiel lyts bytsje ynfloed op.
I.5 De rolferdieling by it wenjen Rûchwei binne yn it Nederlânske stelsel fiif partijen behelle by it wenjen. Dat binne de Ryksoerheid (1) dy’t ferantwurdlik is foar it stelsel, de wet- en regeljouwing. Dêrby moat it Ryk ek rekken hâlde mei de regels fan de Europeeske Uny, bygelyks op it mêd fan steatsstipe. De gemeente (2) stjoert op nije wenningen en hoe’t dy binnen de gemeente 37 Gelokkich hat de rjochter wenningkorporaasje Vestia weromfluite. Op it stuit rint in heger berop: Nederlands
Juristen Comité voor de Mensenrechten/Public Interest Litigation Project, ‘Amicus curiae / opiniebrief’ oer húsútsettingen Tweebosbuurt Rotterdam, 6 septimber 2021; 38 Steinbeis, Max, ‘Property is not (just) private’, Verfassungsblog, 17 septimber 2021; 39 NRC, ‘Zuid-Korea: Eigen huis als onbereikbare luxe’, 28 septimber 2021; 40 VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten & Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Gemeentelijk instrumentarium middenhuur’, 2017, p. 6-9;
9
romtlik mooglik makke wurde. De provinsje (3) fiert regy op dy saken dy’t fan boppegemeentlik belang binne. Untwikkelders en korporaasjes (4) realisearje nije wenten, en ferkeapje en ferhiere dy oan (5) hierders en keapers/húseigeners. Gemeenten De gemeenten binne de foarnaamste spilers yn it wenningbelied. Se stjoere op it oantal en it soart nij te bouwen wenningen. It oantal wenningen wurdt oan de hân fan de te ferwachtsjen fraach yn de wenregio41 yn oparbeidzjen mei de provinsje fêstlein. It is al lang net mear sa dat de provinsje de oantallen fia ‘kontingenten’ opleit, sa as noch wolris skreaun wurdt.42 Dêrneist meitsje de gemeenten de bou fan wenningen romtlik mooglik, fia de struktuerfyzje, de wenfyzje (oant 202243 fakultatyf), it bestimmingsplan, fia it grûnbelied en troch jierlikse ôfspraken mei korporaasjes. Mei in húsfêstingsferoardering (fakultatyf) kinne gemeenten kategoryen wenromte oanwize wêrfoar’t in húsfêstingsfergunning nedich is en kategoryen wenningsykjenden dy’t mei foarrang dy wenningen krije kinne. Yn Fryslân hawwe fiif gemeenten44 in húsfêstingsferoardering. Provinsje Binnen saneamde wenregio’s moat de bou fan nije wenningen earst regionaal ôfstimd wurde. It útgongspunt is dat nije ûntjouwings yn in behoefte foarsjogge en yn begjinsel yn besteand stedsk gebiet komme (dat kin ek de beboude kom fan in doarp wêze).
De provinsje hat in rol om dat proses te stimulearjen en om in ramt te bieden om de wentebou boppegemeentlik ôf te stimmen fia mienskiplike ôfspraken binnen de wenningregio.45 De provinsje fiert de regy op de ôfwaging fan romtlike opjeften fan provinsjaal belang. It is oan de provinsje sels om te bepalen wat in provinsjaal belang is. Dêrby is it belied fêstlein yn de provinsjale struktuerfyzje en yn de feroardering romte. De provinsje hat oerlis mei gemeenten, hâldt tafersjoch en kin by need yngripe as de gemeente yn striid handelt mei it provinsjaal belang. De provinsje kin ek mei autonoom belied ynfolling jaan oan de regyrol. Neist de regyrol hat de provinsje in tal wetlike taken op it mêd fan de húsfestingswet (oanwize wentemerkregio, oerlis, stipe jaan by stedske fernijing). Yn de Utfieringsaginda Wenje ‘Fryske wenningmerk yn beweging’,46 dy’t de Fryske Steaten yn 2021 fêststeld hawwe, wurde de ambysjes fan de provinsje Fryslân op it mêd fan it wenjen beskreaun. Yn de kommende tsien jier sil it tal húshâldings neffens de foarsizzingen mei 10.500 groeie. Dêrfoar wol de provinsje mei de wenningregio’s yn de provinsje goede ôfspraken meitsje. Dan giet it oer maatwurk, sa fleksibel as mooglik, oer nijbou, ferbou, werstrukturearring, transysje, transformaasje en werbestimming.
Dêrtroch moat de 41 In tal buorgemeenten mei-inoar, yn guon gefallen ek ien gemeente allinne; 42 Raadsleden Ooststellingwerf, ‘Te Gast: Spijker met koppen in Ooststellingwerf’, in: Leeuwarder Courant, 21
april 2021; 43 Omgevingsweb, ‘Eerste Kamer neemt aangepaste Woningwet aan’, 7 july 2021; 44 Gemeenten Flylân, Skyge, Amelân, Skiermuontseach en Ljouwert. Fan de 355 gemeenten yn hiel Nederlân hiene 179 in húsfestingsferoardering yn 2020, boarne: RIGO Research en Advies, ‘Rapport Evaluatie Huisvestingwet 2014 – Instrumenten voor het lokale huisvestingsbeleid’, 12 maaie 2020 ; 45 Provinsje Fryslân, ‘Afhandeling toezegging 2076 Woningbouw’, 25 juny 2019; Provinsje Fryslân, ‘Verzoek instemmen woningbouwprogramma Ameland 2018-2027’, 17 july 2018; Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwafspraken provinsje Fryslân en gemeente Leeuwarden’, 18 desimber 2018; Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwafspraak regio Noordoost Friesland experiment tot en met 2025’, brief aan het college van B&W gemeente Dantumadiel, 11 maaie 2020; Provinsje Fryslân, ‘Woningbouwprogramma in relatie tot de vastgelegde woonvisie 2018-2023 Schiermonnikoog’, 20 maart 2018; Provinsje Fryslân, ‘Concept uitvoeringsprogramma Woonvisie Terschelling en Ontwerp beleidsregels nieuwe woningen 2018’, 4 desimber 2018; Provinsje Fryslân, ‘Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2016-2026’, 5 febrewaris 2019; Provinsje Fryslân, ‘Regionale woningbouwafspraak Zuidwest Fryslan 2020-2030’, mei bylage, 2 maart 2021; 46 Provinsje Fryslân, ‘Friese Woningmarkt in Balans – Uitvoeringsagenda Wonen 2021-2023’, 16 febrewaris 2021;
10
leefberens ferbettere wurde. De provinsje docht dêrfoar ûnder mear ûndersyk nei de steat fan de Fryske wenningfoarried, ynvestearret yn in werstrukturearringsfûns en in regeling foar kofinansiering yn it ramt fan it lanlike Volkshuisvestingsfonds en lobbyt by it Ryk om de romte en middelen om de taken op it mêd fan wenjen yn Fryslân mei oan te pakken. Ryksoerheid De ryksoerheid leit yn wet- en regeljouwing de rollen fêst, bygelyks fia de Wet ruimtelijke ordening (aanst Omjouwingswet), de Woningwet en de Huisvestigingswet. Wat de folkshúsfêsting oangiet leit de ryksoerheid foar fjouwer jier lang in tal prioriteiten fêst.47 Dy prioriteiten lizze fêst foar fjouwer jier en wenningkorporaasjes binne ferplichte om dy prioriteiten yn har ôfspraken mei de gemeente mei te nimmen. It is lykwols oan de lokale partijen sels om te bepalen wat lokaal it wichtichste is en lokaal kin der ek oare tema’s belutsen wurde yn de prestaasjeôfspraken tusken gemeente en wenningkorporaasje. Foar 2021-2025 binne hat de ryksoerheid de folgjende prioriteiten fêststeld:
Bydrage bou-opjefte – troch ferhastigjen fan de nijbou fan sosjale hierwenningen; Soargje foar betelberens – mei lokaal maatwurk; Ynvestearje yn duorsume sosjale hierwenningen – isolaasje en enerzjytransysje; Wenjen en soarch – passende wenfoarmen; Húsfêsting fan ‘spoedzoekers’ mei tydlike en alternative oplossingen; Ynvestearje yn leefberens;
De minister besiket ek om de wenningbou oan te swingeljen troch in oantal lokaasjes foar grutskalige wenningûntwikkeling yn Nederlân oan te wizen. Fia Woondeals moatte dy in substansjele bydrage fan meardere hûnderttûzenen wenningen opleverje.48 Dêrby sitte gjin lokaasjes yn Fryslân. De ryksoerheid stipet de gemeenten ûnder oaren mei finansjele middelen. Oanfoljend hawwe ferskate belestingen grutte ynfloed op it wenningbelied, bygelyks de BTW op nijbou/ombou, it Eigenwenningforfêt, de Oerdrachtsbelesting, OZB (mei heffing troch de gemeente) en de Ferhierdersheffing. Dat jildt ek foar stimulearringsregelingen, lykas de hiertaslach, hypoteekrinteôftrek, ferskate subsydzjeregelingen, de Nasjonale Hypoteekgarânsje en it Waarboarchfûns Sosjale Wentebou (WSW). Ta eintsjebeslút hâldt de ryksoerheid ek de ûntwikkelingen op it mêd fan de húsfêsting goed by en publisearret de wichtichste útkomsten jierliks yn in tsjok rapport: de ‘Staat van de Woningmarkt’.49 Europeeske Uny Ta eintsjebeslút lit ek de Europeeske Uny syn ynfloed fiele yn it wenningbelied. Net omdat de EU sels echt belied op it mêd fan wenten hat, mar wol omdat de regels fan steatsstipe, frij ferkear fan tsjinsten én Europeeske subsydzjeregelingen yngripe op it wenningbelied.
Sa hat de Nederlânske oerheid bygelyks nei oanlieding fan klachten út Brussel de beskikberheid fan sosjale hierwenningen beheind ta famyljes dy’t in ynkommen hawwe oant maksimaal sa’n 40.000 euro.50
47 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Volkshuisvestelijke prioriteiten’, 30
novimber 2020; 48 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Versnellen aanpak woningtekort’, 18 febrewaris 2020; 49 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Aanbieding Rapport Staat van de Woningmarkt 2021’, mei bylage, 4 july 2021; Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ‘Kamerbrief: Aanbieding Rapport Staat van de Woningmarkt 2020’, mei bylagen, 15 juny 2020; 50 Woningwet, artikel 1; Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015, artikel 16;
11
II. Wenjen yn Fryslân, wat wol de FNP der oan dwaan? II.1 Ynlieding Noflik wenjen yn Fryslân is in spearpunt fan de FNP, sa stiet yn it programma dêr’t wy trije jier lyn de ferkiezings yn gien binne.51 As der ferlet is en der lokale inisjativen binne, moatte der mear huzen boud wurde yn doarpen en stêden. Krimp fan de befolking, fergrizing en it ferhúzjen fan de jongerein nei de stêd is yn beskate regio’s (op termyn) in gegeven. No’t de wentemerk oanlûkt, sille doarpen en gemeenten mear mooglikheden krije moatte om te bouwen neffens it ferlet. Der is ferlet fan wenten dy't in libben lang meikinne, of tydlike wenten foar jongerein of âlderein dy’t soarch nedich hat. Trije jier lyn fûnen wy dat der foar tydlike arbeidsmigranten der goeie húsfêsting komme moat.52 As hja yn goedkeape hierwenten yn doarpen wenje, giet dat te koste fan de jongerein en dus fan de leefberens. De FNP wol dêrom romte sykje op terreinen fan wurkjouwers of yn bygelyks leechsteande pleatsen.
II.2 Wat hat de FNP de ôfrûne pear jier berikt De FNP is yn de provinsje ien fan de fjouwer koälysjepartijen en hat wat wenjen oangiet wakker sukses hân mei de ûnderhannelingen oer it koälysje-akkoart.53 Der is ferlet fan wenningen foar jongerein en âlderein dy't op de doarpen bliuwe wolle. De FNP hat berikt dat binnen doarp of kearn aanst boud wurde mei sûnder plafond. Dêrbûten komt gjin ûnbeheinde groei fan nijbouwiken ‘yn de greide' mear. In oar punt fan de FNP is it mooglik meitsjen fan wenjen foar tydlike wurknimmers yn it bûtengebiet as op it hiem fan de wurkjouwer sels.54 Der moat boud wurde neffens oantoand ferlet yn de regio. Der komt ‘kwalitative ferfanging' fan besteande wenten foar jongerein en âlderein. Fan in ‘rem' foar wenningbou op doarpen allinnich op basis fan demografyske ferwachtingen sil dan gjin sprake mear wêze. Fierder wurdt it útroljen fan Doarpsûntwikkelingsmaatskippijen (DOM) stimulearre, ek om ‘rotte kiezen' wei te wurkjen. Yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân wurdt it nije belied fêstlein. Sa binne yntusken yn de provinsjale Omjouwingsfyzje55 en yn de Utfieringsaginda Wenje56 de nije útgongspunten yn regels en belied fêstlein.
Op oanstean fan de FNP hawwe hast de hiele Steaten57 in moasje oannaam om by de ryksoerheid oan te trunen op it ôfskaffen fan de ferhierdersheffing.58 Dêrnjonken hat de FNP grutte oandacht foar it behâld fan ús lânskip, dêr’t wy sunich mei wêze moatte.59 Der moat al boud wurde om yn it ferlet fan ús ynwenners te foarsjen.60 Mar 51 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Foar de stim fan Fryslân – Ferkiezingsprogramma FNP Fryslân 2019-2023’, 23
novimber 2018; 52 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Soarch oer leefberens by húsfesting tydlike wurknimmers’, 29 jannewaris 2019; 53 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Grutte romte foar bouwe op ‘e doarpen’, 19 maaie 2019; 54 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Tydlike húsfesting seizoensarbeiders yn provinsjale Omjouwingsfisy’, 25 septimber 2019; 55 Provinsje Fryslân, ‘De romte diele: Omgevingsvisie Fryslân 2020’, 23 septimber 2020; 56 Provinsje Fryslân, ‘Friese Woningmarkt in Balans – Uitvoeringsagenda Wonen 2021-2023’, 16 febrewaris 2021; 57 Mei útsûndering fan de VVD hawwe alle partijen yn de Fryske Steaten foar de moasje stimd; 58 Leeuwarder Courant, ‘Provinciale Staten: haal streep door verhuurdersheffing’, 30 oktober 2019; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP: aksje fan Provinsje yn De Haach tsjin ferhierdersheffing’, 27 septimber 2019; 59 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP: Wentebou Goutum net te koste fan greidefûgels’, 2 april 2020; 60 Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘FNP, CDA, PvdA en VVD: Bouwe blinder’, 16 april 2021; Fryske Nasjonale Partij (FNP), ‘Opiny: Bou op it plak wêr’t wy wenje wolle’, 2 septimber 2021;
12
dat mei net liede ta in ‘Randstadtifisearring’ fan Fryslân.61 De FNP hat dêrom yn de Steaten ek moasjes yntsjinne om sa min mooglik yn de greide te bouwen, te soargjen foar in evenredige ferdieling fan nije wenningen en ek sosjale hierwenningen tusken gruttere plakken en doarpen yn Fryslân en om yn te setten op it opkreazjen en werûntwikkeljen fan de besteande wenningfoarried.62 De FNP wol dat der mei ferstân boud wurdt yn Fryslân, nei aard, skaal en karakter.
II.3 De kânsen dy’t de FNP foar Fryslân sjocht It folgjende haadstik behannelet in soad ferskillende maatregelen wêrmei’t de folkshúsfêsting yn Fryslân ferbettere wurde sil. In grut oantal kin de gemeenten yn Fryslân, allinne of yn gearwurking mei oare gemeenten of mei de provinsje, sels regelje. Oare saken moatte úteinlik yn De Haach of yn Brussel feroare wurde. Dêr wurket de FNP hurd oan. Mei it Oanfalsplan Wenjen set de FNP ynearsten yn op de folgjende oplossingen: Yntroduksje fan it Frysk Startersmodel De FNP wol dat de oerheden wurk meitsje fan in Frysk startersmodel. De gemeente makket it starters dêrmei makliker om yn de eigen omjouwing in wenning te keapjen. Yn it model pakt de gemeente de rol as húsfester werom dy’t it yn it ferline kwytrekke is. Hoe wurket it Frysk Startersmodel?
foarrang foar ynwenners en Friezen om utens foar starters en trochstreamers út hierwenning grûn bliuwt fan de gemeente gemeente finansiert 30% fan de wenning mei by ferkeap bliuwt hûs beskikber foar de doelgroep
De eftergrûnen fan it model wurde útlein yn it folgjende haadstik, ûnder ‘Sosjale keapwenning mei erfpachtkonstruksje’. In húsfêstingsferoardering yn elke gemeente De FNP wol ek dat yn elke gemeente in húsfêstingsferoardering komt: dêrmei kin de gemeente stjoere op doelgroepen en op it gebrûk fan wenningen. Hoe wurket de húsfêstingsferoardering?
hierwenningen mei foarrang foar ynwenners en Friezen om utens apart bouwe foar spesifike doelgroepen fatsoenlike húsfêsting foar studinten, statushâlders en arbeidsmigranten minder druk op wachtlisten foar hierwenningen mear stjoer op it ferdwinen fan goedkeape keapwenningen, bygelyks troch húskemelkers dy’t se ombouwe ta hierwenningen ûntmoedigje fan twadde wenningbesit en toeristyske ferhier
De eftergrûnen fan de húsfêstingsferoardering wurde útlein yn it folgjende haadstik.
61 Soepboer, Aant Jelle, ‘Spreid de bouw, houd karakter regio intact’, De Telegraaf, 21 febrewaris 2021;
62 Provinsjale Steaten fan Fryslân, Moasjes yntsjinne troch de FNP: ‘Sabeare doarpen‘, ‘Bouwe yn echte
doarpen’, ‘Sosjale hier werom‘ en ‘Opkreazje en werûntwikkelje’, 21 april 2021;
13
Spesifyk belied foar statushâlders, arbeidsmigranten en studinten In trijetal doelgroepen fertsjinje apart oandacht: studinten, statushâlders en arbeidsmigranten. It giet dêrby faak om weagen fan relatyf grutte oantallen wenningsykjenden dy’t snel wenromte nedich hawwe. Op de ûnderkant fan de wenningmerk kin dat ta in ekstra druk op de merk liede. Untmoedigje fan twadde wenningbesit en toeristyske ferhier Troch it ûntmoedigjen fan twadde wenningbesit en toeristyske ferhier wurdt de druk op de wenromtefoarried leger. Oaren binne ek wolkom yn ús moaie provinsje, mar wy jouwe foarrang oan foar de minsken dy’t hjir in hûs nedich hawwe om gewoan elke dei yn te wenjen. Skrassen fan de ferhierdersheffing De lanlike ferhierdersheffing is de belesting op de ferhier fan betelbere hierwenningen (ûnder sa’n 750 euro per moanne). Troch de heffing hawwe benammen wenningkorporaasjes folle minder jild te besteegjen foar it útwreiden of ferbetterjen fan wenningen. Strakkere prestaasje-ôfspraken mei de wenningkorporaasjes De FNP wol dat de gemeenten strakkere prestaasje-ôfspraken meitsje mei de wenningkorporaasjes, bygelyks oer it wenjen yn de doarpen. As de ferhierdersheffing ôfskaft wurdt, hawwe de korporaasjes dêr ek wer mear romte foar.
14
III. Oplossingen foar Fryslân III.1 Sosjale keapwenning mei erfpachtkonstruksje Yn in tal gemeenten yn Nederlân63 wurdt al in model tapast wêrmei’t it besit fan in wenning foar in minder kapitaalkrêftige doelgroep skewield wurdt. It model wurket mei in oerheids-bv dy’t de grûn wêr’t de wenning op stiet yn erfpacht hâldt, en dy’t der fia in privaatrjochtlike oerienkomst en in gemeenteferoardering foar soarget dat in keaper dy’t in bining mei de gemeente hat foarrang krijt, (2) de keaper foar in geunstige priis it hûs keapje kin én (3) tsjingiet dat dyselde keaper eventueel nei in pear jier tiid in woekerwinst makket en de wenning wer ferlern giet foar de doelgroep. It gebrûk fan erfpacht is op himsels fansels neat nijs. Yn in tal grutte stêden yn Nederlân en ek yn Ljouwert64 hat de gemeente yn it ferline de grûn yn eigendom holden en fia in erfpachtkonstruksje húseigeners de kâns jûn om har wenning te bouwen. Ald-boargemaster Hayo Apotheker stelde de erfpachtkonstruksje koartlyn yn de Ljouwerter Krante foar as in radikaal idee, wêrmei de priis fan de wenning foar de keaper ferlege wurde kin, en dêrmei de moannelêsten.65 De grûn, nei skatting sa’n tredde fan de húzepriis, hoecht ommers net finansiert te wurden. Dêr betellet de nije bewenner in kanon, in foarôf ôfsprutsen rinte, foar. De modellen fan Zaanstad sitte noch wat tûker yn inoar.
Der wurdt al sûnt 2005 mei wurke en mei de tiid binne se ek fierder ûntwikkele. De bv Betaalbare Koopwoningen Zaanstad (BKZ) is 100% eigendom fan de gemeente Zaanstad en biedt yntusken trije modellen oan: BKZ Traditioneel, BKZ Erfpacht en BKZ Instap.66 Yn de details ferskille de modellen wat fan inoar, wêrtroch it mooglik is ferskillende doelgroepen te betsjinjen. Tabel: fergeliking BKZ Zaanstad-modellen Type wenning Keapsom Ferplichting ôfname
Te beteljen kanon
Wearde fan de grûn Mooglikheid om erfpacht ôf te keapjen
BKZ traditioneel
BKZ erfpacht
BKZ instap
Sosjale keapwenning 75% fan de opstal 25% fan de opstal yn de foarm fan dieltrânsjes ferplicht ôf te nimmen fan in bepaald ynkommen of fermogen ôf de kanon wurdt kwytskolden foar tusken 100% (by in ynkommen ûnder sa’n 30.000 euro) en 0% (ynkommen boppe sa’n 40.000 euro) bliuwt 25 jier gelyk
Frije sektor 100% fan de opstal net fan tapassing
Frije sektor 70% fan de opstal 30% fan de opstal yn de foarm fan dieltrânsjes ferplicht ôf te nimmen fan in bepaald ynkommen of fermogen ôf de kanon rint allinne ôfhinklik fan it ynkommen stadich op, mar kin by in leger ynkommen ek wer in stap werom
ja, de keaper krijt dan it folle eigendom (mar dat is gjin plicht)
de bv rekkent de earste 10 jier gjin kanon
bliuwt 25 jier lang gelyk, en ek de kanon bliuwt salang gelyk nei 10 jier mei de grûn kocht wurde foar 20 kear de kanon, mar de grûn mei ek yn
bliuwt 25 jier lang gelyk, en ek de kanon bliuwt salang gelyk ja, de keaper krijt dan it folle eigendom
63 Ferskillende modellen wurde no al tapast yn bygelyks de gemeenten Amstelveen, Almere en Zaanstad: 64 Gemeente Ljouwert, Erfpacht onroerende zaak | Gemeente Leeuwarden;
65 Leeuwarder Courant, ‘Starter geholpen met moderne erfpacht’, 18 septimber 2021;
66 BKZ – betaalbare koopwoningen zaanstad, ‘Brochure: Mooie koopwoningen voor een sociale prijs’, 2017;
15
Risiko weardeferoaring Ferkeap wenning Administraasjekosten Ynkommensgegevens trochjaan? Selsbewenningsplicht Ofspraak mei fiskus
ja, sawol by de eigener as by de bv ja, de wenning mei ferkocht wurde binnen it model ja ja ja ja, de trânsjes wurde sjoen as neibetelling
erfpacht bliuwe mei it fêststeld kanonpersintaazje ja, by de eigener ja, de wenning mei frij ferkocht wurde nee nee nee net fan tapassing
ja, sawol by de eigener as by de bv ja, de wenning mei ferkocht wurde binnen it model ja ja ja ja, de trânsjes wurde sjoen as neibetelling
De gemeente Zaanstad hat yn it ferlingde fan de BKZ-modellen in feroardering67 fêststeld en bepaald wa’t yn de gemeente yn oanmerking komt foar in sosjale keapwenning, in wenning mei in priis fan maksimaal 200.000 euro (neffens it Besluit ruimtelijke ordening moat dat fêstlein wurde yn in feroardering). De Ryksoerheid hat yn april besletten dat de maksimale priis foar sosjale keapwenningen foar starters en middenynkommens ferhege wurde sil fan 200.000 euro nei de Nasjonale Hypoteekgarânsjegrins fan 325.000 euro. Gemeenten binne oars ek frij om in legere grins te kiezen.68 It wie de bedoeling al om de maksimale priis op te lûken by de ynfiering fan de nije Omjouwingswet, mar dy wet sil net yngean foar july 2022. Mei de feroardering hat de gemeente it stjoer stevich yn hannen. Yn Zaanstad binne de folgjende aspekten regele: 1. Doelgroep: húshâldens mei in ynkommen fan minimaal 32.000 en maksimaal 45.000 euro, dy’t starter of hierder binne; 2. Kategoryen fan sosjale keapwennings, wêrby’t it oerflak relatearre wurdt oan it ynkommen; 3. In beheinde definysje fan ynwenners (‘ingezetene’), namlik in natuerlik persoan dy’t yn de lêste twa jier yn de gemeente wenne hat of yn de lêste 15 jier 8 jier lang oaniensletten yn de gemeente wenne hat; 4.