Jaarrekening 2021 incl. correcties

Gebiedsontwikkeling Oudega aan het Water Wat wilden we bereiken Verdere ontwikkelingen mogelijk maken op de drie onderdelen van de gebiedsontwikkeling Oudega: het terrein van de zuivelfabriek (gemeentelijke ontwikkeling; Waterfront en het Meer (gezamenlijke projecten met de provincie met bijdragen van Wetterskip Fryslân). Wat hebben we daarvoor gedaan Zuivelfabriekterrein Oudega: in 2021 is de voormalige jeugdsoos aangekocht. Voorts is een kwaliteitsteam ingericht met participatie van gemeente, Hûs en Hiem en Dorpsbelang om de kwaliteit van de verdere ontwikkeling te begeleiden. Het ontwerp voor de te bouwen appartementen is daar twee keer besproken en geaccordeerd. Waterfront Oudega: in 2021 is met de provincie een realisatieovereenkomst gesloten voor het Waterfront en het Meer. Het bestemmingsplan voor het Waterfront is in 2021 onherroepelijk geworden en er is met de provincie een beheersovereenkomst gesloten voor dit deelgebied. De laatste grondaankopen zijn afgerond. De realisatie is aanbesteed en eind van het jaar gegund. Het Meer bij Oudega: in 2021 zijn de laatste benodigde grondaankopen voor het Meer afgerond. Verder is het ontwerp voor het Meer vastgesteld en is het bijbehorende bestemmingsplan als voorontwerp opgesteld en in procedure gebracht. Daarnaast zijn diverse onderzoeken uitgevoerd die nodig zijn voor de verdere procedures.

Een eerste start is gemaakt met de voorbereiding van de uitvoering. Herschikkingen 2021-2024 Verlagen budget brandstoffen In verband met de herschikkingen is (deels) gestopt met het gebruik van fossielvrije (blauwe) diesel voor het gemeentelijke voertuigen om kosten te kunnen besparen, hoewel dit niet strookt met het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid. Dit had in totaal een besparing moeten opleveren van € 20.000 verdeeld over diverse programma's. De besparing van € 20.000 is niet gerealiseerd. Er is weliswaar minder blauwe diesel getankt maar door de stijgende brandstofprijzen blijkt het budget niet toereikend. Aanvullende herschikking (incidentele) culturele evenementen De verlaging van € 77.000 is in 2021 structureel doorgevoerd.

52

Verlaging budget marketing / promotie recreatie en toerisme De herschikking is in 2021 doorgevoerd. Verlaging werkbudget recreatie en toerisme Het werkbudget is met € 4.000 verlaagd naar € 10.000. Verminderen onderhoudsbudgetten groen De herschikkingen passen binnen het vastgestelde gemeentelijke beleid en zijn budgettair doorgevoerd. Vervangingen speeltoestellen Het budget voor de vervangingen speeltoestellen is verlaagd. Beleidsdocumenten Onderwerp beleidsdocumenten Omgevingsvisie Smallingerland Visie Oostelijke Poort Friese Meren Taakvelden Taakvelden Sportbeleid en activering, Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea, Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Overzicht baten en lasten 2021 Programma Sport, cultuur en recreatie Financiën Begroting Begroting Realisatie 2021 2021 na 2021 Bedragen x € 1.000 wijziging Baten 1.451 1.656 1.589 Lasten -15.451 -15.997 -19.231 Saldo voor resultaatbestemming -14.000 -14.340 -17.642 Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

-138 3.780 3.642

90

280 2.608

280 2.608

0 0

-14.250

-14.754

-11.112

3.642

6 -2.527 -135

6 -2.527 -135

-13.768

986

Aanvullende mutaties jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming Netto resultaat

(-=nadeel) Saldo

-14.250

53

-14.754

Aanvullende mutaties bij jaarrekening: bestemmingsreserve Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve onderhoud sporthallen Toevoeging reserve riolering Toevoeging reserve civiele kunstwerken Toevoeging reserve onderhoud gebouwen gebruik derden Onttrekking reserve onderhoud eigen gebouwen Voorgestelde resultaatbestemming Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000 -2.003 -5 -315 -200 -4 6 -135

Bedrag x € 1.000

Baten: Sportontwikkeling: rijksbijdrage Sportakkoord (zie ook lasten) Reserveringen en projecten nog niet besteed zie bijlage II voor specificatie Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Sportontwikkeling: uitvoering deel Sportakkoord in 2022 (zie ook baten) Reserveringen en projecten nog niet besteed zie bijlage II voor specificatie Lagere lasten diverse waterplannen (saldo wordt gestort in de reserve riolering) Lagere lasten onderhoud kunstwerken (saldo wordt gestort in de reserve onderhoud kunstwerken) Cultuurontwikkeling: Vanwege Corona hebben dit jaar nagenoeg geen evenementen plaatsgevonden. Hierdoor zijn ook minder subsidies verstrekt en in een aantal gevallen is alleen een tegemoetkoming in de annuleringskosten betaald (O.a. Simmerdeis). De culturele instellingen Museum, Bibliotheek en Iduna hebben dit jaar geen beroep gedaan op de gereserveerde middelen voor Corona Onderhoud van waterwegen en sloten: Lagere lasten voor hekkelen en de inhuur van derden. Openbaar groen: Het extra budget voor groenonderhoud door Caparis (€ 300.000) is niet volledig benut vanwege de levering van minder arbeid, o.a. door Corona Openbaar groen: Het beschikbare budget voor Groen in de stegen kan deels vrijvallen, omdat het groen niet op gemeentelijke grond gerealiseerd kon worden.

Openbaar groen: Meevaller op onderhoud door minder onvoorziene kosten, minder meerwerk en minder inhuur. Zaalsport: Lagere subsidies avondgebruik gymzalen en sporthallen door minder openstelling in de avonduren (Corona) Verschillen kleiner dan € 50.000

-68 -107 37 -138

68 2.110 315 200 372

78 93 232

93

73 53 93

Totaal lasten:

3.780

Saldo baten en lasten

3.642

Aanvullende mutaties jaarrekening: bestemmingsreserve

-2.521

54

Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Voorgestelde resultaatbestemming Voorgesteld wordt om € 135.000 voor de organisatie van Simmerdeis te bestemmen voor 2022. Dit gelet op het feit dat Simmerdeis geen doorgang heeft gevonden in afgelopen jaren vanwege Corona en de middelen daardoor ongebruikt zijn gebleven. Totaal netto resultaat:

-135

986

55

2.7 Programma Sociaal domein Doelstelling Smallingerland investeert in weerbare, actieve en gezonde generaties. Inwoners worden snel en goed ondersteund bij het vinden van een passend antwoord op hun vraag. Inwoners voelen zich prettig en veilig in onze gemeente en gebruiken en/of bieden de ondersteuning die nodig is. De kwetsbare groepen in de gemeente zijn minimaal van omvang. Daar waar ze er wel zijn, kennen en ondersteunen we ze. Als het gaat om zorg, jeugdzorg en werk zorgt Smallingerland, samen met haar sociale partners en de inwoners, dat inwoners kunnen meedoen en waar nodig hiervoor de juiste hulp en ondersteuning krijgen. Werk en inkomen Er wordt gestreefd naar het maximaal benutten van de mogelijkheden om mensen (opnieuw) aan werk te helpen, dan wel maatschappelijk te activeren. Hierbij ontwikkelen we door naar een andere balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners en de manier waarop wij dit als gemeente faciliteren. Verbonden partijen Naam Sociale Werkvoorziening Fryslân

Wat doet deze organisatie? Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening. Inkoop, contractmanagement en verwerking van diverse (wettelijke) taken op de terreinen Participatie, Wmo en Jeugd, voor alle gemeenten in Fryslân uit te voeren. Opgericht in 2015. Ondersteunen van de inwoners van Smallingerland op basis van de Wmo en de jeugdwet. Opgericht per 1-1-2019

Caparis NV Sociaal Domein Fryslân (SDF)

Carins

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator Periode Waarde Eenheid Beschrijving Banen 2020 834,1 Per Het aantal banen, per NL: 1.000 1.000 inwoners in de 795,9 inw 15leeftijd van 15-64 jaar. 64jr Netto 2020 66,7 % Het percentage van de arbeidsparticipatie NL: 68,4 werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Bijstandsuitke2021 400,6 Per Het aantal personen ringen NL: 10.000 met een bijstands349,5 inwoners uitkering, per 10.000 inwoners. Lopende re2020 210,4 Per Het aantal re-integratieintegratie voorzieNL: 202 10.000 voorzieningen, per ningen 56

Bron LISA

CBS – Arbeidsdeelname

CBS Participatie Wet

CBS Participatie Wet

Indicator

Periode

Waarde

Eenheid inwoners 15-64 jr. 770 Per NL: 649 10.000 inw

WMO-cliënten met een maatwerkarrangement

2021

% kinderen in uitkeringsgezin

2020

7 % NL: 6

% werkloze jongeren

2020

4 % NL: 2

Jongeren met jeugdhulp

2020

13,8 % NL: 11,9

Jongeren met jeugdreclassering

2020

07 % NL: 0,4

Jongeren met jeugdbescherming

2020

2,1 % NL: 1,2

Beschrijving 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO. Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERK bedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (1223 jaar). Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar.

Bron

CBS - Monitor Sociaal domein WMO

Verwey Jonker Instituut Kinderen in Tel

Verwey Jonker Instituut – Kinder en in Tel

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

In de afgelopen jaren is, naast de jaarrekening, een specifieke jaarrapportage opgesteld voor het sociaal domein. In deze jaarrapportage werd nader ingegaan op behaalde resultaten en ontwikkelingen. Hierin werden bijvoorbeeld ook de resultaten van Carins en M.O.S, volgens hun eigen jaarrapportages, vermeld. Omdat de gelijktijdige processen voor de jaarrekening en de jaarrapportage sociaal domein in het verleden enerzijds tot dubbel ambtelijke inzet en anderzijds tot onvolkomenheden tussen de beide rapportages hebben geleid, is ervoor gekozen om de rapportage over het sociaal domein dit jaar uitgebreider terug te laten komen in onderliggende jaarrekening. Hiermee komt de aparte jaarrapportage sociaal domein te vervallen. De jaarrapportages van M.O.S en Carins, die tot op heden integraal onderdeel waren van de jaarrapportage, worden op de reguliere wijze verantwoord. 57

Wat hebben we gedaan in 2021 1. Algemeen Het programma Sociaal domein omvat in hoofdzaak de uitvoering van de Jeugdwet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Daarnaast omvat het programma ook het taakveld Samenkracht en Burgerparticipatie waar onder andere ook dorpshuizen, jeugdbeleid, jongerencentra, minderhedenbeleid en het asielzoekerscentrum onder vallen. Met betrekking tot een aantal wettelijke taken wordt in provinciaal verband samengewerkt binnen de centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Het gaat dan met name om de Jeugdwet, maar ook om onderdelen van de Wmo en de Participatiewet. De onderliggende jaarrekening, gebaseerd op de begroting 2021, is opgesteld langs de lijnen van de vier centrale ambities die de gemeenteraad in 2014 voor het sociaal domein heeft geformuleerd: • Smallingerland investeert in weerbare, actieve en gezonde generaties; • Inwoners worden snel en goed ondersteund bij het vinden van een passend antwoord op hun vraag; • Inwoners voelen zich prettig en veilig in onze gemeente en gebruiken en/of bieden de ondersteuning die nodig is; • De kwetsbare groepen in de gemeente zijn minimaal van omvang. Daar waar ze er wel zijn, kennen en ondersteunen we ze. Het hoofdstuk is opgedeeld in drie delen: Voorliggend veld, Toegang tot voorzieningen en Voorzieningen in het sociaal domein.

Deze indeling is gekozen om de jaarrekening en jaarrapportage die tot op heden werd opgesteld, zoveel mogelijk vergelijkbaar te maken. Deze manier van rapporteren wordt dit jaar voor het laatst gebruikt. Met ingang van 2022 wordt binnen het sociaal domein gewerkt vanuit de vier ambities ingegeven vanuit de sociale koers. De begroting voor 2022 is langs deze lijnen opgesteld en daarmee zal ook de verantwoording van de jaarrekening 2022 hierop gestoeld zijn. Sociale koers; de kracht van Smallingerland In nauwe samenwerking met ketenpartners M.O.S en Carins, inwoners en (maatschappelijke) organisaties is in de zomer van 2021 de Sociale Koers vastgesteld door de gemeenteraad. Deze koers geeft de komende jaren sturing aan de manier waarop de gemeente wil opereren binnen het sociaal domein. Zoals zoveel gemeentes wordt Smallingerland geconfronteerd met ontwikkelingen als een veranderende samenleving, een verouderende bevolking, en krimpende budgetten. Deze ontwikkelingen dwingt de gemeente en haar partners haar dienstverlening meer integraal en completer in te richten. Hiervoor is het noodzakelijk dat er een stevig fundament ligt van waaruit de gezamenlijke inzet gericht kan worden. Dit fundament is gebouwd op vier ambities die richting geven waar we de komende jaren aan gaan werken. Deze zijn; zeker bestaan, ertoe doen, erbij horen en goed voelen.

Ook zijn er acht bakens geformuleerd die als leidende principes gelden. Deze bakens bieden handvatten voor de dagelijkse praktijk en scherpte aanbrengen in de vraag waar kansen en prioriteiten liggen. Voor een volledig overzicht van de inhoud en uitwerking van de sociale koers, wordt verwezen naar het Koersdocument. Direct na de zomer is een start gemaakt, samen met M.O.S en Carins, om deze kaders te vertalen naar de praktijk. Vier koersplanners en vier werkgroepen per ambitie (bestaande uit medewerkers van de gemeente, Carins en M.O.S.) zijn na de zomer gestart met het opstellen van het zgn. Koersplan; een strategische meerjaren-agenda waarin beschreven staat wat er nodig is om onze ambities te realiseren voor onze samenleving, waarbij de behoefte van onze belanghebbenden (inwoners, ondernemers, partners etc.) centraal staat. 58

Het Koersplan gaat een helder beeld geven welke maatschappelijke resultaten wij binnen de ambities willen behalen, en op welke wijze we dit gaan doen. Het Koersplan komt tot stand met bijdragen uit de wijken en dorpen, en andere belanghebbenden uit onze samenleving. Het Koersplan wordt in 2022 ter besluitvorming voorgelegd. 2. Voorliggend veld Het voorliggend veld is gericht op ondersteuning aan alle inwoners van Smallingerland. De belangrijkste begrippen zijn leefbaarheid, sociale cohesie en preventie. Voorliggend wil in dit verband zeggen dat het gaat om preventieactiviteiten die vrij toegankelijk of vrij inzetbaar zijn en waarvoor dus geen 'indicatie' nodig is. In principe geldt preventie voor de hele doelgroep 0-100, maar de nadruk ligt op de jeugd. Bij de jeugdigen, die nog in ontwikkeling zijn, kunnen problemen worden voorkomen of vroegtijdig worden gesignaleerd en daardoor adequater worden opgepakt. Investeren in weerbaarheid en sociale vaardigheden geeft de kinderen kracht waardoor ze steviger in hun schoenen staan en later beter eigen regie over hun leven kunnen voeren. Wat wilden we bereiken? We vinden het belangrijk dat iedereen in Smallingerland mee kan doen. Het begint bij de jeugd: kinderen groeien gezond en veilig op en zich kunnen ontwikkelen tot volwassenen die participeren in de samenleving.

Een van de acht bakens van de Sociale Koers Smallingerland is 'Voorkomen boven genezen'. We zetten daarin stevig in op het voorkomen van problemen en vroeg signalering. Daarnaast zetten we in op samenlevingsopbouw, leefbaarheid en sociale cohesie. Met het inzetten op preventieve gezondheidszorg willen we -vooral op collectief niveau- een gezonde leefstijl stimuleren en sociaaleconomische gezondheidsverschillen stabiliseren c.q. terugdringen. We hebben ook aandacht voor specifieke groepen. Er zijn veel vrijwilligers actief in Smallingerland. Met hun vrijwillige inzet dragen ze bij aan de leefbaarheid van onze maatschappij. Mantelzorgers worden erkend en ondersteund zodat ze de zorg voor hun naasten zo goed mogelijk kunnen (blijven) uitoefenen. Voor alles geldt dat 'de basis op orde' moet zijn. Daarmee bedoelen we dat er een dekkende en kwalitatief goede (sociale) infrastructuur moet zijn die toegankelijk is voor alle inwoners in de onze gemeente. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan geboortezorg en prenatale voorlichting, voorschoolse en schoolse voorzieningen, jeugdgezondheidszorg, welzijnswerk, sportvoorzieningen, etc. Deze voorzieningen zorgen ervoor dat er wordt geïnvesteerd in de jeugd. Die investering betaalt zich in veel gevallen op een later moment uit omdat er teruggevallen kan worden op een stevige basis.

Wat hebben we hiervoor gedaan? We zetten in op leefbaarheid en sociale cohesie. We stimuleren inwoners om actief en betrokken te zijn bij hun omgeving. We faciliteren individuen, wijken en dorpen zodat ze hun eigen plannen en ideeën kunnen realiseren. We doen dit door middel van diverse subsidies: -

Wijk en Dorpsbudget Buurtbudget Oud en nieuwsubsidie Subsidie Dorpshuizen Subsidie M.O.S.

M.O.S. is voor de gemeente een belangrijke partner als het gaat om het stimuleren van onze inwoners om te leven vanuit eigen kracht en verantwoordelijkheid, en om het zo goed 59

mogelijk laten participeren van al onze inwoners. Basisvoorzieningen dienen daarbij op orde en goed toegankelijk te zijn. M.O.S speelt daar een belangrijke rol bij door o.a. het beheren en exploiteren van de wijkcentra en andere accommodaties. Maar ook door bij te dragen aan het realiseren van gemeentelijke speerpunten: inzet op preventie, inzet op het voorkomen en verergeren van problematiek, inzet op participatie, relatie en samenwerking Carins en andere zorgpartners. Het afgelopen jaar heeft, net als 2020, in het teken gestaan van Corona en de gevolgen daarvan voor de lokale samenleving en de werkzaamheden van M.O.S. Zo is o.a. Iduna een tijd gesloten geweest, en hebben andere fysieke bijeenkomsten geen doorgang kunnen vinden of moesten op een alternatieve manier worden georganiseerd. Het sociaal werk/maatschappelijke ondersteuning is wel aangeduid als cruciaal beroep, van belang om de samenleving draaiende te houden. Dat gaf in sommige gevallen meer ruimte om activiteiten toch door te laten gaan. Het gros van de afgesproken taken en activiteiten heeft doorgang kunnen vinden. We krijgen ook te maken met de (lange termijn) gevolgen van deze langdurige crisis, op het gebied van participatie, eenzaamheid, druk op de zorg en mantelzorg. Dat betekent dat M.O.S hier ook in 2021 alert op moest zijn en in moest kunnen spelen de wat de samenleving vraagt.

De website moswegwijzers was daarbij een goed hulpmiddel. MOS-wegwijzers Www.moswegwijzers.nl gestart in 2020 bij het begin van de Coronacrisis, was ook in 2021 in de lucht. Deze website biedt inwoners van Smallingerland de mogelijkheid om contact te verkrijgen bij hulpvragen, als er behoefte is aan contact, om zorgen te delen of als iemand een hulpaanbod heeft. In beginsel worden vraag en aanbod zoveel mogelijk bij elkaar gebracht, en wordt ondersteuning geboden waar nodig. De dienstverlening via www.moswegwijzers.nl wordt gecontinueerd en ingebed in het reguliere werk. In de uitvoering van o.a. de Koersplannen wordt de taak van Regisseur preventie van belang. De regisseur preventie heeft als taak om, in nauw overleg met de organisaties in het voorliggend veld, een samenhangend en adequaat preventief aanbod te ontwikkelen voor onze inwoners. De voorbereidingen voor de implementatie van deze functie hebben gedurende 2021 plaatsgehad; met ingang van 2022 wordt deze functie ondergebracht bij M.O.S Hierbij is ook de samenwerking met Carins van belang.

We zien dat beide uitvoeringsorganisaties elkaar steeds beter weten te vinden Maatschappelijke Diensttijd (MDT) Binnen het programma MDT werken een aantal ministeries (VWS, en OCW en SZW), jongerenorganisatie Nationale Jeugdraad, Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk, ZonMW, gemeenten en maatschappelijke organisaties met elkaar samen. MDT staat voor Maatschappelijke Diensttijd. Jongeren kunnen meedoen in een tussenjaar of in hun vrije tijd. Jongeren zetten zich tijdens hun maatschappelijke diensttijd (MDT) vrijwillig in voor een ander. Ze geven bijvoorbeeld taalles aan statushouders of organiseren samen een maatschappelijk evenement. Tijdens hun MDT kunnen jongeren tussen de 14 en 27 jaar hun talenten en interesses ontdekken. M.O.S. voert samen met een aantal andere welzijnsorganisaties en lokale organisaties (onderwijs, Sportbedrijf Carins e.d.) MDT-Divers Friesland uit, een project van 2 jaar waarin we 150 jongeren willen bereiken. In 2021 was het mogelijk om een "light" traject van MDT aan onze jongeren aan te bieden, als een manier om contact te maken en perspectief te bieden in Corona tijden die door veel jongeren als erg zwaar wordt ervaren. In 2021 hebben 120 jongeren hieraan deelgenomen waarvan 105 het gehele traject hebben afgemaakt . Samen opgroeien in de wijk 60

De activiteit richt zich op ouders met jonge kinderen. Ontmoeting, opvoedingsvraagstukken, het opbouwen van een sociaal netwerk en activiteiten uitvoeren met je kind stonden tijdens de bijeenkomsten centraal. In 2021 zijn er 113 bijeenkomsten voor ouders met kinderen in de leeftijdscategorieën 1-4 jaar georganiseerd. Opstapje, VVE thuis, Themabijeenkomsten en Spel doe vormen de vier onderdelen van dit programma. De uitvoeringslocaties waren de Wiken, de Venen en de Bouwen en vanaf juli ook de Swetten en de Trisken. In totaal zijn de bijeenkomsten bezocht door 584 ouders en 491 kinderen. Waarvan 45 unieke ouders en 36 kinderen. Er zijn minder bijeenkomsten geweest dan gepland, maar wel meer ten opzichte van de 54 bijeenkomsten in 2020. Met name in het begin van 2021 zijn bijeenkomsten niet doorgegaan vanwege de Corona beperkingen. Zie ook https://www.facebook.com/SamenOpgroeienInDeWijkSmallingerland/. Tiener- en jongerenwerk (M.O.S.) Op twee locaties vindt openstelling van een jongerencentrum plaats, in totaal zijn 9 dagdelen per week beschikbaar voor inloop. Aanvullend zijn er inloopmogelijkheden op wisselende locaties. Outreachend jongerenwerk wordt uitgevoerd door jongerenwerk op straat, met gebruik van een bus die als mobiel kantoor of mobiele opvangplek beschikbaar is.

In 2021 zijn extra middelen beschikbaar gekomen voor een tijdelijke uitbreiding van het aantal uren jongerenwerk met name n.a.v. een overlastsituatie in de Wiken. Er wordt daarbij samengewerkt met diverse partijen van het JOS-overleg, Na(ar) School, Sportbedrijf, politie en met bijvoorbeeld zorgpartijen. Er is creatief gezocht naar mogelijkheden om toch contact te houden met jongeren door bijeenkomsten en activiteiten buiten of online te organiseren. Samen@Smallingerland In de Drait en bij @Holdert vindt deze inloop plaats, die samen met ketenpartners en een vaste groep vrijwilligers (10) wordt vormgegeven. Opening in Coronatijd heeft zoveel mogelijk plaatsgevonden, met een beperking van het aantal deelnemers (max 9) i.v.m. de afgekondigde maatregelen. Er zijn diverse alternatieve activiteiten georganiseerd en contacten onderhouden, voor deze groep van cruciaal belang. In 2021 is samen met M.O.S. gesproken over de doorontwikkeling van de inloopactiviteiten (waaronder Samen@Smallingerland) om nog een bredere groep inwoners te kunnen ontvangen en waar mogelijk een ombuiging te kunnen realiseren van de geïndiceerde inloop (begeleiding groep) naar open inloopvoorzieningen. Wat er is gedaan op het terrein van het preventieve gezondheidsbeleid is beschreven in Programma 7 Volksgezondheid en milieu. We hebben de relaties met onze vrijwilligersorganisaties onderhouden en subsidiëren.

Vrijwilligers staan aan de basis van onze samenleving. Ze doen veel voor Smallingerland en dat willen we, ondanks herschikkingen op dit terrein, zo houden. We hebben ook oog voor mantelzorgers. We waarderen hun inzet en zorg voor een ander. De gemeente faciliteert bijeenkomsten om lotgenoten te ontmoeten, kennis en ervaringen te delen en waardeert dat door het organiseren van de Dag van de Mantelzorg en uitjes. Daarnaast krijgen alle ons bekende mantelzorgers een gratis Pluz pas waarmee ze voordelig en vertrouwd diensten kunnen afnemen of deel kunnen nemen aan informatiebijeenkomsten. Zwaar en overbelaste mantelzorgers komen in aanmerking voor een financieel compliment en kunnen waar nodig en mogelijk respijtzorg ontvangen. Wat mocht het dit jaar kosten, waar betaalden we het van en is dat gelukt binnen de beschikbare (investerings- en exploitatie) budgetten? De plannen zijn binnen de beschikbare middelen uitgevoerd. De middelen bestaan uit verschillende geldstromen; een groot deel komt uit de reguliere begroting en betreft de bijdrage van onze gemeente aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân / GGD Fryslân. Daarnaast is er een beperkt budget voor de lokale uitvoering. Het grootste 61

deel van de middelen voor de lokale uitvoering zijn tijdelijke middelen. Deze middelen liepen eerst tot 2022 maar zijn met een jaar verlengd. Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? Het resultaat van een preventieve inzet op het gebied van gezonde leefstijl is na een jaar moeilijk meetbaar. De resultaatafspraken over de inzet zijn wel grotendeels gelukt. Zoals eerder is aangegeven, zijn sommigen prestaties vanwege Corona uitgesteld of in een andere vorm uitgevoerd. 3. Toegang tot voorzieningen De toegang tot voorzieningen omvat de uitvoeringorganisaties en teams in het sociaal domein. In Smallingerland hebben we het dan over team Naar Werk, team Naar Inkomen, team Naar School, Carins en de Gecertificeerde instellingen (Regiecentrum Bescherming en Veiligheid, William Schrikker Groep en Leger des heils). Wat wilden we bereiken? We hebben gestreefd naar een vloeiende ketensamenwerking, vanuit de maatschappij tot aan eerste en tweedelijns hulpverlening. De teams en organisaties die toegang verschaffen tot voorzieningen hebben daar een belangrijke rol in gespeeld. Zij beoordelen uiteindelijk of individuen die ondersteuning nodig hebben aanspraak kunnen maken op een individuele voorziening. De teams Naar Werk, Naar Inkomen en Naar School zijn onderdeel van de gemeentelijke organisatie en werken met "#Inbeweging" aan de doorontwikkeling van hun team, taken en werkzaamheden.

We gaan er daarom in het programma sociaal domein niet verder op in. De Gecertificeerde Instellingen (GI's) ontvangen jaarlijks een subsidie van de gemeente voor hun werkzaamheden. Deze wordt verstrekt via de gemeenschappelijke regeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Daarbij ligt de nadruk op het resultaat. De GI's hebben weinig invloed op de instroom van cliënten. Dat wordt door de rechter bepaald. Ze hebben wel invloed op de duur en effectiviteit van een maatregel. Er wordt gewerkt met samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en GI's om de keten te versterken. Jaarlijks worden de subsidieafspraken bijgewerkt en aangescherpt. Sinds 2019 heeft de gemeente Smallingerland een toegangsorganisatie voor de Wmo, Jeugdwet, en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs): Carins. De organisatie, opdracht en samenwerking met de gemeente zijn in 2021 vastgelegd in drie overeenkomsten, te weten: uitvoeringsovereenkomst, prestatieovereenkomst en dienstverleningsovereenkomst. Mede dankzij de komst van deze overeenkomst heeft Carins als organisatie een positieve ontwikkeling doorgemaakt in de uitvoering en samenwerking met de gemeente. Ook is met de komst van de overeenkomsten meer sturing mogelijk op de resultaten die behaald moeten worden t.b.v. de ondersteuning aan inwoners.

Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2021 heeft Carins veel aandacht besteed aan de interne processen en deze geoptimaliseerd waar dit nodig was. Verder zijn de voorbereidingen getroffen om de organisatiestructuur te kantelen n.a.v. deze procesoptimalisaties, o.a. vanuit het oogpunt om de hulpvraag van inwoners sneller en kwalitatief beter op te kunnen pakken. Samen met Carins werken we als gemeente aan de doorontwikkeling van de overeenkomsten. Begin 2021 zijn de overeenkomsten vastgesteld en halverwege 2021 is een eerste evaluatie geweest. Op basis van de uitkomsten zijn wijzigingen doorgevoerd in de uitvoeringsovereenkomst en prestatieovereenkomst.

62

4. Voorzieningen in het sociaal domein De paragraaf voorzieningen in het sociaal domein omvat op hoofdlijnen de uitvoering van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet (inclusief inburgering) en het armoedebeleid. In dit hoofdstuk zal de nadruk dan ook liggen op de grotere ontwikkelingen. Denk aan nieuw beleid, nieuwe wettelijke taken en herschikkingen. Jeugdwet Jeugdwet: Wat wilden we bereiken? De jeugdwet is een brede wet waarin bijvoorbeeld ook opvoedingsondersteuning aan bod komt. Dit soort taken zijn onderdeel van het voorliggend veld. In deze paragraaf ligt de nadruk op de individuele voorzieningen in het kader van de Jeugdwet. We willen graag dat jeugdigen veilig en gezond opgroeien. Daar waar gezinnen ondersteuning nodig hebben kunnen ze aanspraak maken op de jeugdwet. We streven er naar de Jeugdwet zorgvuldig en met oog voor het individu uit te voeren. Jeugdwet: Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2021 is gewerkt aan het nader uitwerken van uitvoerend beleid. In een zorgvuldig proces is de huidige verordening Jeugd voorzien van een grondige update. Deze is ambtelijk eind 2021 opgeleverd en zal naar verwachting in het eerste kwartaal van 2022 ter vaststelling worden aangeboden aan de gemeenteraad. Samen met Carins en de relevante ambtelijke afdelingen zijn knelpunten in de huidige uitvoering gesignaleerd en vertaald naar een nieuwe en heldere verordening.

Uniformiteit in de uitvoering met de verordening Wmo, het volgen van het primair proces en het bieden van een heldere leidraad aan inwoners en medewerkers van Carins, zijn de uitgangspunten geweest van de nieuwe verordening. Na vaststelling zal in 2022 samen met de medewerkers van Carins gewerkt worden aan het vertalen van de kaders vanuit de verordening naar beleidsregels en werkinstructies. De planning was dat in 2021 een nieuw inkoopproces afgerond zou worden door SDF voor specialistische jeugdhulp, dyslexie- en pleegzorg. De nieuwe contracten hadden per 2022 in werking moeten treden. Echter, een aantal aanbieders heeft met succes geprocedeerd tegen een aantal aspecten van de inkoop. Dit heeft ertoe geleid dat de inkoop niet voor alle onderdelen afgerond is. Het grootste onderdeel, de specialistische jeugdhulp (waaronder verblijf), wordt in 2022 opnieuw aanbesteed. Planning is dat de nieuwe contracten voor dit onderdeel per 2023 in werking zullen treden. De inkoop van dyslexie- en pleegzorg is vorig jaar wel met succes afgerond en de nieuwe contracten van deze onderdelen zijn per 2022 ingegaan. Per 2022 is het woonplaatsbeginsel ingegaan. Vanaf deze datum is de gemeente waar de jeugdige stond ingeschreven direct voorafgaand aan de zorg, financieel verantwoordelijk voor de betaling van de zorg.

In 2021 zijn regionale en lokale voorbereidingen getroffen om de implementatie soepel te laten verlopen. Verder is doorgegaan met het implementeren van de beheersmaatregelen Jeugd. Volgens deze beheersmaatregel is gestart met het uitwerken van een beleidsregel Jeugd. Hiervoor was het echter noodzakelijk dat de, hierboven genoemde, verordening van een grondige update werd voorzien. De beleidsregel wordt in het eerste half jaar van 2022 opgeleverd. In 2021 zijn ook de Gebieds Ondersteuner Huisarts (GOH) verder ontwikkeld als vast onderdeel van de dienstverlening van Carins. Deze functie wordt nu Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH)-jeugd genoemd. Regelmatig hebben gesprekken plaatsgevonden tussen Carins en de huisartsen, waar ook de inzet van POH-jeugd is besproken is.

63

Wet maatschappelijk ondersteuning Wmo: Wat wilden we bereiken? In de begroting 2021 hadden we de ambitie vastgelegd dat we in Smallingerland blijven inzetten op ondersteuning van kwetsbare inwoners en zelfredzaamheid. Inwoners worden gestimuleerd om zoveel mogelijk vanuit eigen kracht zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven. Daar waar het niet lukt, is ondersteuning beschikbaar. We streven ernaar om de uitvoering van de Wmo betaalbaar(der) te houden. Wmo: Wat hebben we hiervoor gedaan? In lijn met de inzet voor Jeugd, heeft in 2021 een grondige update plaatsgehad van de verordening Wmo. Deze twee processen zijn simultaan aan elkaar uitgevoerd en zijn met dezelfde stakeholders afgestemd. Dit alles om de vergelijkbaarheid tussen de beide verordeningen, en daarmee de praktische toepasbaarheid voor de uitvoering en onze inwoners, te vergroten. Dit proces is eind 2021 afgerond en wordt in het eerste kwartaal van 2022 ter vaststelling aan de gemeenteraad voorgelegd. Simultaan met het proces voor Jeugd, zal na vaststelling gewerkt worden aan het vertalen van de kaders vanuit de verordening naar beleidsregels en werkinstructies voor Carins. Voor 2021 hadden we de ambitie om cliënten met een vraag voor een complexe wmovoorziening direct door te verwijzen naar leverancier Medipoint.

Hier ging het bijvoorbeeld om een elektrische rolstoel, tillift, of kind-voorziening van cliënten die we kennen. De gedachte was dat het rechtstreeks doorverwijzen naar de leverancier bij een aanvraag, en het doen van een verkort onderzoek door Medipoint, het administratieve proces voor de cliënt makkelijker zou maken en daarmee, vanwege minder tijdsinzet vanuit Carins, uiteindelijk tot een besparing. Dit bleek lastiger te realiseren dan in eerste instantie gedacht. Er hebben gesprekken plaatsgevonden met Medipoint en Carins. Er zijn zeker mogelijkheden, maar er moeten duidelijke werkafspraken worden gemaakt omdat Medipoint geen keukentafelgesprek kan voeren. De focus zal komen te liggen op nieuwe klanten die een scootmobiel aanvragen. Deze zullen eerst worden verwezen naar Medipoint. Ten aanzien van begeleiding was de ambitie dat meer klanten gebruik zouden maken van de algemene inloopvoorzieningen in de Gemeente Smallingerland. Geconstateerd werd dat er verschillende laagdrempelige inloopvoorzieningen in de gemeente aanwezig waren die vergelijkbare ondersteuning zouden kunnen bieden voor bepaalde klanten als formele voorzieningen. Hiermee zou de klant geen Wmo-indicatie meer nodig hebben, maar zou gebruik gemaakt kunnen worden van de inloopvoorziening. In 2021 zijn gesprekken gestart met bestaande aanbieders als M.O.S., GGZ en Stjoer.

Er zijn afspraken gemaakt over de uitbreiding van hun openingstijden en het realiseren van passend aanbod. Dit heeft erin geresulteerd dat er meer subsidie is toegekend voor het jaar 2022. Met ingang van dit jaar zullen meer nieuwe mensen naar deze vorm van begeleiding verwezen kunnen worden. Ook wordt er gewerkt om de informatie over de inloopvoorzieningen voor inwoners makkelijker toegankelijk te maken. De medewerkers van Carins ontvangen een voorlichting over de inloopvoorzieningen. Het invoeren van beeldbellen met een eigen tarief was ook een ambitie voor 2021. Echter, vanwege de Coronapandemie is een continuïteitsmaatregel afgekondigd waarmee aanbieders aanspraak konden maken op volledige vergoeding van het reguliere uurtarief, ook als er alternatieve vormen van ondersteuning werden aangeboden, waaronder beeldbellen. Hierdoor kon de geplande besparing voor 2021 niet worden gehaald. Pas na het einde van de continuïteitsmaatregelen kan dit opnieuw worden opgepakt. Beleidsmatig is de benodigde scherpte aangebracht om een duidelijker onderscheid tussen begeleiding basis en begeleiding specialistisch te kunnen maken. Er werd geconstateerd dat de beleidsmatige kaders vrij ruim waren en dat er daarom meer begeleiding specialistisch werd geïndiceerd dan wenselijk. Voor begeleiding basis wordt er een lager tarief gehanteerd 64

dan voor begeleiding specialistisch. Het verschil in tarief zit voornamelijk in het opleidingsniveau van de medewerkers. Het herdefiniëren van de begrippen en de uitwerking hiervan binnen de huidige contracten zou daarmee een besparing op kunnen leveren. De definitie uit de aanbestedingsdocumenten Wmo Begeleiding geeft nu voldoende ruimte om meer Begeleiding Basis te indiceren i.p.v. Begeleiding Speciaal. Dit wordt verder geconcretiseerd en uitgewerkt in de beleidsregels Wmo die in 2022 nader worden uitgewerkt. Er zijn gesprekken gestart met Carins om de vertaling naar de praktijk vorm te geven. Minder intramurale zorg en meer zorg thuis is een belangrijk uitgangspunt van de Friese Visie als het gaat om beschermd wonen. Omdat de intramurale capaciteit bij de zorgaanbieders geregisseerd afgebouwd moet worden, is ervoor gekozen om alles wat zorg in een ‘accommodatie van een instelling’ betreft, regionaal in te kopen. Een andere overweging om dit regionaal in te kopen is dat daarmee de benodigde intramurale zorg gewaarborgd blijft. De looptijd van Raamovereenkomst voor de percelen 1 (ThuisPLUS) en 2A (Intramuraal Beschermd Wonen 2018) is verlengd tot 1 april 2022. Vanaf deze datum geldt er een nieuw contract met een aantal nieuwe producten: Beschermd wonen intramuraal, ThuisPlus en JongThuis.

Er is regionaal een afwegingskader opgesteld voor de gemeentelijke toegang om de nieuwe producten goed in te kunnen zetten. De beslissing over de invoering van het woonplaatsbeginsel en doordecentralisatie van beschermd wonen naar de lokale gemeenten moet genomen worden door het huidige kabinet. Er wordt overgegaan naar een nieuw verdeelmodel. Het model kent een in groeipad van 10 jaar. In SDF verband worden er afspraken gemaakt hoe de Friese gemeenten hiermee omgaan. Er is een ambtelijke een werkgroep ingesteld die zich gaat bezighouden met de invoering van het woonplaatsbeginsel en de doordecentralisatie. De rijksbijdragen voor Beschermd Wonen blijken in 2021 toereikend te zijn geweest. Het overschot wordt via een verdeelsleutel over de gemeenten verdeeld. Recentelijk werd bekend dat de voorlopige prognose 2021 van Beschermd Wonen een voordeel laat zien, voor Smallingerland een bedrag van enkele tonnen. Het exacte bedrag is nog niet te duiden aangezien aanbieders t/m eind maart 2022 de tijd hebben om hun declaraties 2021 in te dienen. Uit een eerste analyse van SDF lijkt het voordeel te ontstaan doordat niet de verwachte 25% van de Beschermd Wonen populatie over is gegaan naar de Wlz, maar 50%. Herschikkingen Wmo: Wat wilden we bereiken? Binnen de Wmo zijn er voor 2021 een aantal herschikkingsmaatregelen ingezet.

Onderstaand staan deze per deelonderwerp beschreven: Binnen het Wmo-vervoer gaan we onderzoek welke mogelijkheden er zijn om meer bestemmingen collectief bereikbaar te maken. Onze cliënten hoeven dan niet altijd meer een individuele rit te maken, maar kunnen gebruik maken van een algemene voorziening. We hebben een nieuw normenkader voor de toekenning van de voorziening hulp in het huishouden. Het normenkader wordt inmiddels toegepast. In 2021 wilden we de uitvoering volgen en daar waar mogelijk verbeteren. Daarnaast wilden we de mogelijkheden onderzoeken om te voorkomen dat inwoners aanspraak maken op deze voorziening. Herschikkingen Wmo: Wat hebben we hiervoor gedaan? Ten aanzien van het realiseren van meer collectief vervoer is er een overzicht gemaakt van alle lokale en regionale voorliggende vervoersproducten voor inwoners met mobiliteitsbeperkingen. Carins heeft de beschikkingen over deze informatie. Ook is gewerkt aan het opzetten van nieuwe voorliggende vervoersproducten zoals het ANWB-Automaatje. 65

Dit is per 1 juli 2021 ingevoerd door M.O.S.. De rol van Carins is hierin zeer bepalend. Zij moeten de klanten doorverwijzen naar de voorliggende vervoersproducten. Als het gaat om Huishoudelijke hulp is de implementatie van het nieuwe normenkader bij Carins inmiddels van de grond gekomen. Dit normenkader gaat uit van een lagere basisnorm voor de reguliere huishoudelijke werkzaamheden. Nieuwe instroom is vanaf 1 mei 2020 door Carins op basis van het nieuwe normenkader beoordeeld en vanaf 1 juni 2020 zijn alle 1.700 cliënten met een lopende indicatie opnieuw beoordeeld. In mei 2021 is dit proces afgerond. Het nieuwe normenkader heeft geleid tot lagere indicaties; waar voorheen 196 minuten werd geïndiceerd voor HH1, is dit na invoering van het nieuwe normenkader teruggebracht naar 163 minuten. Voor HH2 geldt dat het aantal geïndiceerde minuten is teruggebracht van 213 naar 176. Overall wordt er niet langer gemiddeld 200 minuten huishoudelijke hulp geïndiceerd maar 166. De interventie ‘Powerful Ageing’ is in 2021 ook van start gegaan. Dit is een beheersmaatregel in het kader van Wmo hulp hij het huishouden. De interventie is een gezondheids- en empowerment programma voor ouderen met als doel om krachtig oud te worden, fysiek functioneren te verbeteren en het verhogen van kwaliteit van leven.

Dit heeft als beoogd resultaat dat ouderen proactief in beweging komen voor een grotere zelfredzaamheid en eigen regie kunnen behouden. Vanwege de maatregelen rondom Corona is de start van de interventie vertraagd van januari naar juni 2021.Er is in de tweede helft van het jaar praktijkervaring opgedaan met de mogelijke besparing door het gebruik van de methodiek. Er zijn eenmalige kosten verbonden aan de intake en trajecten zelf; dit betekent dat hoe langer een klant geen gebruik hoeft te maken van hulp bij het huishouden, hoe groter de mogelijke besparing. Het punt waarop de interventie geld gaat opleveren voor de gemeente, ligt na een periode van 28 weken. Participatie De Participatiewet kent grofweg twee domeinen: het bieden van bestaanszekerheid door het verstrekken van inkomensondersteuning en re-integratieondersteuning naar (financiële) zelfredzaamheid. De participatiewet vormt een vangnet voor inwoners die het (even) niet redden. Door middel van bijstand, maar ook door het minimabeleid en schuldhulpverlening ondersteunen we de inwoners die het nodig hebben. Meedoen in de samenleving door middel van betaald werken of bijvoorbeeld vrijwilligers of mantelzorg dragen bij aan het individu en de maatschappij. Herijking minimabeleid In 2020 is een onderzoek uitgevoerd naar het bereik van onze minimaregelingen.

Met de uitkomsten hiervan wilden wij een basis leggen voor het nieuwe beleidsplan schuldpreventie en armoedebestrijding. Dit is gelukt. Wij wilden in de totstandkoming van het nieuwe beleidsplan schuldpreventie en armoedebestrijding in- en externe partijen (collega’s, betrokken partners, inwoners, de raadswerkgroep en de cliëntenraad participatie) zoveel mogelijk betrekken. Dit is gelukt. Wij hebben gebruikerssessies georganiseerd en in een later stadium ons concept beleidsplan gedeeld met eerder genoemde betrokkenen. Ontvangen reacties zijn verwerkt waar mogelijk. Wij wilden in 2021 een concept beleidsplan schuldpreventie en armoedebestrijding opleveren geldend voor de periode 2022 – 2026, in lijn met de betreffende ambities vanuit de Sociale Koers. Dit is gelukt. Na vaststelling door de gemeenteraad zal het beleidsplan in 2022 geïmplementeerd worden. Uitvoering vroegsignalering We wilden dit jaar een werkproces hebben ingericht voor vroegsignalering en inwoners met 66

dreigende financiële problemen eerder in beeld krijgen, zodat we zo vroeg mogelijk hulp en ondersteuning konden bieden. Dit is gelukt. Sinds februari zijn wij gestart met de uitvoering van deze nieuwe wettelijke taak. Wij wilden een gedragen werkproces hebben dat samen met onze vaste-lastenpartners was opgesteld. We wilden werken met een landelijk goedgekeurd matchingssysteem en wij wilden 2 vroegsignaleerders in dienst nemen voor het uitvoeren van deze taak. Dit is gelukt. We wilden inwoners met financiële problemen eerder in beeld krijgen. Dit is gelukt. Maandelijks komen er rond de 300 meldingen bij onze vroegsignaleerders binnen van inwoners met betalingsachterstanden die zichzelf nog niet voor hulp hebben gemeld bij de gemeente. Iedere inwoner wordt benaderd met een hulpaanbod. Van de inwoners die bereikt worden accepteert om en nabij 32% hulp. Dit ligt ruim boven het landelijk gemiddelde. Inwoners die door de vroegsignaleerder geholpen worden, hadden zelf nog geen hulp gevraagd en zijn door de inzet van de vroegsignalering eerder in beeld en kunnen sneller worden geholpen. Toeslagenaffaire We wilden alle inwoners die mogelijk gedupeerd waren door de Kinderopvangtoeslagaffaire een hulpaanbod doen om ze te kunnen ondersteunen op diverse leefgebieden. Ook wilden we de openstaande schulden van inwoners kwijtschelden voor zover dit mogelijk was binnen de kaders van de wet.

We wilden alle gedupeerden in beeld krijgen en deze inwoners proactief benaderen voor hulp en ondersteuning. We hebben hiervoor op meerdere manieren inwoners geïnformeerd over onze taak en hebben vanuit de belastingdienst gegevens doorgekregen van gedupeerde inwoners. Door de minimale beschikbare capaciteit hebben we tot september niet al deze inwoners proactief kunnen benaderen, maar hebben we wel al deze inwoners een brief gestuurd met een hulpaanbod. Vanaf september is er meer ruimte om inwoners te bellen en op huisbezoek te gaan, maar nog niet alle gedupeerden zijn al daadwerkelijk bereikt. Wel zijn de openstaande schulden van gedupeerde inwoners dit jaar kwijtgescholden. Het Rijk heeft 3 specifieke uitkeringen aan de gemeenten toegekend waaruit de gemaakte kosten kunnen worden betaald. Deze specifieke uitkeringen zijn voldoende voor het uitvoeren van deze nieuwe taak Nieuw Besluit bijzondere bijstand We wilden een start maken met het actualiseren van het Besluit bijzondere bijstand. Dat is gelukt. We wilden een interne werkgroep opstarten om het Besluit bijzondere bijstand stapsgewijs te kunnen actualiseren. Dat is gelukt. Het actualiseren van het Besluit bijzondere bijstand is en wordt uitgevoerd binnen de reguliere beleidswerkzaamheden.

Wij wilden vanuit de werkgroep alle voorwaarden en kostensoorten binnen de bijzondere bijstand doornemen en hierop het Besluit bijzondere bijstand aanpassen. Dit is voor een groot deel gelukt. Het streven is om een concept van het nieuwe besluit op te leveren in het tweede kwartaal van 2022.

67

Focus Op Werk De raad heeft in juli 2019 het beleidsplan Focus op Werk vastgesteld. Ter uitvoering van dit beleidsplan heeft het college voor de periode tot en met 2022 het actieplan Focus Op Werk vastgesteld. Met het actieplan is een solide basis gelegd om maatwerk te kunnen bieden aan de brede doelgroep in de bijstand. Het beleid past binnen de nieuwe visie voor het sociale domein en streeft drie doelen na: 1. Verhogen van de uitstroom naar werk We willen meer klanten ondersteunen naar betaald werk. Een relatief groter aandeel van de personele capaciteit en middelen zetten wij daarom in voor de ondersteuning van de klant met een korte afstand tot de arbeidsmarkt. Ook zien wij dat parttime werk voor veel klanten tijdelijk of blijvend het hoogst haalbare resultaat is. Wij stimuleren dat dit door bijverdienen meer te laten lonen. 2. Toeleiden naar maatschappelijke participatie Betaald werk is het hoogst haalbare doel. Echter is dit niet voor iedereen haalbaar. Meedoen naar vermogen is de norm, ook als dit niet betaald werk is, waarderen en ondersteunen wij dit ook. In afstemming met onze partners M.O.S. en Carins ondersteunen wij inwoners bij het meedoen in de wijk, vereniging, vrijwilligerswerk of mantelzorg. 3. Voorkomen en beperken van uitkeringsafhankelijkheid We zetten in op preventie door ondersteuning te bieden voordat de klant een beroep op de bijstand doet.

Dit vergt dat we samenwerken met regionale partners zoals Leerwerkloket, UWV, RMC en Fryslân Werkt om klanten van WW naar werk of van werk naar werk te begeleiden. Ook kwetsbare jongeren vanuit het praktijk-, speciaal- en entreeonderwijs ondersteunen we naar werk, voordat ze de bijstand instromen. Bij de toegang tot de bijstand beoordelen wij zuiverder wie rechthebbend is. Het Actieplan is in 2021 binnen de door de raad vastgestelde begroting uitgevoerd. Dekking wordt gerealiseerd uit het Participatiebudget. Het is in 2021 niet gelukt om het volledige budget uit te nutten. De oorzaak hiervan is meerledig maar heeft met name te maken met de invloed van Corona. Gedurende de lockdowns konden re-integratie- en scholingstrajecten niet doorgaan. Reintegratie- en onderwijsaanbieders konden geen mensen begeleiden en werkgevers moesten hun deuren gesloten houden. Hiertegenover stond dat – tegen onze verwachting in – de instroom in de bijstand beperkt is gebleven. In lijn met de overige Friese gemeenten is het bijstandsvolume ongeveer gelijk gebleven. Europese aanbesteding en Open House afspraken re-integratiedienstverlening In het beleidsplan Focus op Werk is bepaald dat de gemeente de basisdienstverlening zelf uitvoert en specialismen uitbesteed. In 2021 is voor de periode tot 2023 een vijftal percelen aanbesteed voor de specialistische en intensieve re-integratietrajecten.

Denk hierbij aan doelgroepen met ASS en anderstaligen. Voor dezelfde looptijd is voor kortdurende reintegratietrajecten een drietal percelen ingekocht door middel van een Open house procedure. Met deze gecontracteerde partijen biedt de gemeente in aanvulling op de basisdienstverlening, een passend re-integratieaanbod aan alle doelgroepen. De kosten voor dienstverlening worden gedekt uit het participatiebudget en zijn binnen de gestelde kaders gebleven. Uitvoering WSW (Caparis) Caparis N.V. voert voor de gemeente Smallingerland de wet sociale werkvoorziening uit. Wij hebben hiertoe een overeenkomst met Caparis gesloten die een looptijd heeft van 2020 tot en met 2024. Bij deze overeenkomst zijn prijsafspraken gemaakt en ook deze liggen, met inachtneming van indexering, voor dezelfde periode vast. Sinds 1 januari 2021 is de GR SW 68

Fryslân een administratieve organisatie die het formeel werkgeverschap van de mensen met een SW-indicatie verzorgt. Dit werkgeverschap voert Caparis uit binnen de gestelde financiële en kwalitatieve kaders. Dienstverleningsovereenkomsten Caparis Ook hebben wij met Caparis een tweetal dienstverleningsovereenkomsten gesloten tot en met 2024 voor het bieden van werk aan kwetsbare doelgroepen in de bijstand: mensen met een beschut werk-, en baanafspraakbaanindicatie. Deze overeenkomsten verlopen volgens afspraken. Financiële impuls Corona Caparis 2021 is voor Caparis een veelbewogen jaar geweest. Corona heeft veel invloed gehad op Caparis. De crisis heeft geleid tot een verminderde omzet door onder meer fors ziekteverzuim en het wegvallen van opdrachten in de markt. Deze problematiek speelt landelijk. Het Rijk heeft als compensatiemaatregel financiële middelen ter beschikking gesteld aan alle gemeenten. Smallingerland heeft deze middelen – net als de overige aandeelhouders - onverkort overgemaakt aan Caparis. Veranderopgave inburgering De nieuwe wet Inburgering is in 2021 uitgesteld naar 1 januari 2022. Hiermee heeft 2021 geheel in het teken gestaan van voorbereiding op de uitvoering van de nieuwe wet. Dit is projectmatig opgepakt en de voorbereiding op de nieuwe wet is in grote lijnen afgerond.

Het beleidsplan Inburgering 2022 is eind 2021 door het college vastgesteld en wordt in januari 2022 aan de raad aangeboden. Het beleidsplan is opgesteld vanuit de Sociale Koers. Er loopt een provinciale aanbesteding voor de verplichte leerroutes. De afronding van de aanbesteding vindt plaats in 2022. De consulenten inburgering hebben deelgenomen aan trainingen ter voorbereiding op de nieuwe wet en er is één consulent toegevoegd aan het team inburgering. Binnen de Europese aanbesteding re-integratie is een apart perceel anderstaligen opgenomen. Dit perceel sluit aan op de eisen en doelstellingen van de Wet Inburgering 2021. Het beschikbare budget ter voorbereiding op de Wet Inburgering 2021 was ruim voldoende om de gemaakte kosten te kunnen betalen. De kosten voor de voorbereiding zaten vooral in personele inzet en deze zijn grotendeels opgevangen vanuit bestaande formatie. Ook in 2022 zullen nog kosten gemaakt worden ter (verdere) voorbereiding op de Wet Inburgering 2021. Het restant van het budget wordt hiervoor ingezet.

69

Herschikkingen 2021-2024 Vanuit de 2e ronde herschikkingen wordt in 2021 € 1,464 miljoen aan herschikkingen doorgevoerd. Hieronder is toegelicht hoe deze herschikkingen gerealiseerd. Jeugd (€ 149.800 in 2021) De herschikkingen voor jeugd betreffen kwaliteitsverbetering van de werkprocessen gericht op de toegang en effectiviteit van het beleid. In 2021 is, zoals inhoudelijk is beschreven, gestart met een noodzakelijke update van de verordening Jeugd. Dit kader zal, na vaststelling door de gemeenteraad, het herziene kader gaan vormen waarbinnen beleidsregels en werkinstructies voor Carins nader aangescherpt kunnen worden. Wmo (€ 553.065 in 2021) Bij de Wmo spitsen de herschikkingen zich toe op de voorliggende voorzieningen. -

-

Het invoeren van Beeldbellen voor de doelgroep Wmo Begeleiding Individueel en Wmo Begeleiding Individueel Specialistisch. Zoals eerder inhoudelijk is toegelicht, heeft deze herschikking geen doorgang kunnen vinden omdat aanbieders, als gevolg van continuïteitsmaatregelen vanwege Corona, hun aangepaste dienstverlening (inclusief beeldbellen) volledig hebben mogen declareren. Implementeren van de interventie ‘HRC Powerful Ageing’. Zoals eerder inhoudelijk beschreven is, met een kleine vertraging, halverwege 2021 gestart met de uitvoer van Powerful Ageing. De resultaten sluiten in grote lijnen aan bij de verwachtingen.

Beschermd Wonen (€ 100.000) Normaliseren van de indicaties Samendracht. De meeste inwoners van Samendracht zijn overgegaan naar de WLZ. Ook is de uitzondering die de gemeente had gemaakt voor Samendracht met ingang van 2021 afgerond. De besparing is daarmee gerealiseerd. Werk en inkomen (€ 380.000 in 2021) De voornaamste herschikking betrof het bijstellen van de begroting van Caparis met € 300.000. Dit heeft geen maatschappelijke effecten gehad en paste binnen het gemeentelijke beleid. Deze is in 2021 ingeboekt. Het resterende bedrag is gerealiseerd, in overeenstemming met de begroting, door effectiever om te gaan met stimuleringsmaatregelen (uitstroompremie, werkvouchers en premiedeeltijdwerk) om uitkeringsgerechtigden naar werk te begeleiden. Hierdoor hebben krijgen mensen die weer aan het werk gaan minder financiële steun. Samenkracht (€ 36.000) Activiteiten in het AZC worden versoberd. De subsidie aan De Vrolijkheid wordt in drie jaar tijd trapsgewijs afgebouwd: € 7.500 in 2021, € 3.000 in 2022, € 2.00 in 2023. Vanaf 2024 wordt geen subsidie meer verstrekt aan De Vrolijkheid. Dit geeft De Vrolijkheid de tijd om dit gat op te vullen met bijdragen van maatschappelijke partners. De inzet van Vluchtelingenwerk is in 2021 beperkt tot de uitvoering van wettelijke taken.

Door verhoogde instroom van statushouders is de subsidie aan Vluchtelingenwerk in 2021 hoger uitgevallen dan in de begroting was opgenomen. Corona-steunmaatregel TONK De TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijk Kosten) was een tijdelijke eenmalige tegemoetkoming voor de vaste woonlasten, bedoeld voor alle huishoudens die door de Coronacrisis te maken hadden gehad met een onvoorziene inkomensterugval en waarvoor andere bestaande corona-steunmaatregelen (NOW, TVL & TOZO) niet hielpen of onvoldoende geholpen hadden. In totaal hebben 51 huishoudens een aanvraag ingediend, waarvan er 29 zijn toegekend.

70

In maart van afgelopen jaar zijn de middelen vanuit het Rijk verdubbeld om gemeentes aan te moedigen ruimhartiger te zijn en de toegankelijkheid tot de TONK-regeling te kunnen vergroten. Met het totaal aan middelen zouden naar schatting 345 huishoudens gebruik kunnen maken van deze regeling. Omdat ook in Smallingerland het aantal aanvragen meeviel hebben we hierop de aanvraagvoorwaarden halverwege het jaar verruimd. Ook zijn de mensen die eerder een aanvraag hadden gedaan opnieuw benaderd. Smallingerland is in zijn verruiming van de voorwaarden ruimhartiger geweest dan de meeste omringende gemeenten in Friesland.

Beleidsdocumenten Onderwerp beleidsdocumenten Sociale Koers De Kracht van Smallingerland Regionaal Programma VS en JIKP 21-24 Beleidsplan Focus op Werk Actieplan Human Capital (onderdeel van de Economische Actieagenda); Beleidsplan Inburgering Lokale inclusieagenda Smallingerland 2021 Taakvelden Taakvelden Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18Overzicht baten en lasten 2021 Programma Sociaal domein Financiën Begroting Begroting 2021 2021 na Bedragen x € 1.000 wijziging Baten 26.931 27.973 Lasten -104.615 -109.371 Saldo voor resultaatbestemming -77.683 -81.398 Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

-77.683

Realisatie 2021

(-=nadeel) Saldo

31.841 -103.679 -71.838

3.868 5.692 9.560

1.910 704

1.910 704

0 0

-78.785

-69.224

9.560

-695 -2.600

-695 -2.600

-72.519

6.265

Aanvullende mutaties jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming Netto resultaat

-77.683

71

-78.785

Aanvullende mutaties bij jaarrekening: bestemmingsreserve Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve onderhoud wijkcentra en dorpshuizen Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting Baten: Bijstandsverlening: De rijksbijdrage is € 1,3 miljoen hoger vastgesteld dan verwacht. Deze stijging kon niet meer bij Corap II verwerkt worden en leidt nu tot een hoog rekeningresultaat. Daarnaast is bij de resultaatbestemming van 2020 € 1,9 miljoen gereserveerd voor 2021. Het was bij het opstellen van de jaarstukken aan het begin van 2021 nog de verwachting dat het aantal bijstandsgerechtigden in 2021 harder zou gaan stijgen dan het landelijk gemiddelde en dat de rijksbijdrage naar beneden zou worden bijgesteld. Achteraf is gebleken dat dit niet het geval is. Voorziening dubieuze debiteuren Sociaal Domein: De hoogte van de voorziening dubieuze debiteuren per eind 2021 is lager dan de beginstand. Hierdoor ontstaat een voordeel in 2021. Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk: De lagere inkomsten zijn het gevolg van het wegvallen van de declaratiemogelijkheden bij het rijk voor kosten welke betrekking hebben op levensvatbaarheidadviezen niet meer gedeclareerd kunnen worden bij het Rijk, omdat de financieringssystematiek is gewijzigd. De kosten zijn nu geheel voor de gemeente zelf.

Om die reden zijn er minder levensvatbaarheidsonderzoek uitbesteed en zijn die door de gemeente zelf uitgevoerd. Opvang en beschermd wonen: Na het verschijnen van Corap-2 werd bekend dat de voorlopige prognose 2021 van Beschermd Wonen een groot voordeel liet zien. Uit een analyse van SDF lijkt het voordeel te zijn ontstaan doordat niet de verwachte 25% van de Beschermd Wonen populatie over is gegaan naar de Wlz, maar 50%. Daarnaast is het budget BW vanuit het Rijk gebaseerd op een te hoge kostprijs. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten:

Bedrag x € 1.000 -625 -70

Bedrag in € 2.772

318

-294

1.058

14 3.868

Lasten: Jeugdbeleid: De VNG sprak met het Rijk in het kader van genomen maatregelen in kader van Covid-19 een meerkostenregeling af voor zorgaanbieders. Doordat zorgaanbieders tot 1 maart 2022 de gelegenheid hun declaraties in te dienen, was de eindafrekening vooraf niet goed in te schatten. Minderheden: In het budget minderheden zijn middelen voor de voorbereiding op de nieuwe inburgeringswet opgenomen, welke op 1 januari 2021 is in gegaan. In 2021 zaten deze voorbereidingskosten vooral in personele inzet en vielen andere uitgaven mee. Daarnaast zal een groot deel van de voorbereiding gedurende 2022 plaatsvinden. Het gaat dan met name om trainingen voor de consulenten die de nieuwe wet inburgering gaan uitvoeren en het ontwikkelen van nieuwe activiteiten. Daarnaast zijn in het budget minderheden middelen voor de overgang van de Bed Bad Brood regeling naar Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen opgenomen. Deze overgang zou in 2021 gerealiseerd worden, maar door de lange kabinetsformatie is dit uitgesteld naar 2022. De hiermee gepaarde kosten zijn dus ook uitgesteld naar 2022. 72