Jaarrekening 2021 incl correcties

-111

338

Onderwerp + toelichting dus ook uitgesteld naar 2022. Sociaal Domein Algemeen: Vanuit dit budget vindt de bekostiging van de (uitvoering van) de sociale koers plaats. In 2021 is hiervoor extra budget aangevraagd in de 1e Corap ter hoogte van € 250.000. Ook is er na vaststelling van de jaarrekening van 2020 een resultaatbestemming toegevoegd aan dit budget ter grootte van € 124.000. Deze extra middelen zijn niet allemaal in 2021 gebruikt, o.a. doordat de sociale koers pas vlak voor de zomer werd vastgesteld. Hierdoor zijn de voornaamste kosten voor de realisatie van de sociale koers later dan verwacht in het jaar op gang gekomen. De kosten voor de realisatie bestaan met name uit personeelskosten ter vervanging van de menskracht uit de eigen organisatie die vrijgespeeld zijn om de sociale koers te ontwikkelen en uit te voeren. Ook door de Covid-19 is een aantal praktische zaken uitgesteld omdat die niet mogelijk waren onder de geldende maatregelen, deze zijn uitgesteld naar 2022. Wijkcentra: Er was € 70.000 bijgeraamd in de Corap omdat de verwachting was dat door de sluiting van accommodaties inkomsten uit verhuur en baropbrengsten weg zouden vallen en niet aan voorwaarden voor subsidies kon worden voldaan.

Omdat de wijkcentra een groot deel van de tijd toch open konden blijven (want sociaal werk voor kwetsbare groepen kon met inachtneming van beperkte voorwaarden doorgang vinden) was inzet van deze extra middelen niet nodig. WMO: Algemeen: In 2021 was er voor de Wmo minder inhuur van deskundigheid/expertise noodzakelijk dan in 2020. WMO: veilig wonen en ondersteuning: Vanwege Covid-19 konden er geen uitjes in het voorjaar georganiseerd worden en vielen de kosten voor mantelzorg lager uit. De subsidie aan Wender is lager uitgevallen omdat er minder inzet van bemoeizorg nodig was. Dit kwam door de volgende factoren: Het operationeel worden van het team vroegsignalering schulden van de gemeente heeft er voor gezorgd dat een deel van de bemoeizorg, die Wender voorheen uitvoerde, nu door dit team wordt uitgevoerd. Hierdoor is het aantal uren bemoeizorg lager. Ook was er minder inzet van bemoeizorg nodig omdat de wachttijden bij de uitvoeringsorganisatie Carins lager zijn geworden bij Wmo begeleiding, waardoor Wender in sommige casussen minder lang bemoeizorg hoefde in te zetten. Doordat er tussen Carins en Wender gesprekken zijn geweest over de overgang van bemoeizorg naar begeleiding weten de professionals elkaar sneller te vinden. Hierdoor zijn er minder overschrijdingen van de termijn van 3 maanden die staat voor het begeleiden van bemoeizorg naar Wmo begeleiding.

Gebiedsteams: Carins heeft over 2021 lagere uitgaven gerealiseerd dan aan gemeentelijke subsidies was toegekend. De lagere uitgaven bestonden voornamelijk uit lagere personele lasten als gevolg van lagere reiskosten door Corona en doordat de CAO loonstijging per december intrad, in plaats van juli. Daarnaast waren de kosten voor werkplek- en huisvestingskosten o.a. vanwege uitstel van de verbouwing van het gemeentehuis. Bijstandsverlening: De verwachte stijging van het aantal bijstandsgerechtigden door de Coronacrisis is uitgebleven. Het aantal bijstandsgerechtigden is in 2021 zelfs gedaald. In 2021 was het aantal unieke huishoudens met een uitkering 2.149 ten opzichte van 2.233 in 2020. Landelijk is er ook een daling zichtbaar, maar de daling in Smallingerland was groter. Dit is met name het gevolg van alle maatregelen van het Rijk om de gevolgen van de Coronacrisis te beperken. Bijstandverlening uitvoeringskosten: De onderschrijding op 75

Bedrag in € 217

90

95 183

566

1.305

85

Onderwerp + toelichting uitvoeringskosten bijstand is grotendeels het gevolg aan het niet volledig besteden van de extra toegekende middelen rondom Covid-19. Daar staat tegenover dat op de salariskosten een overschrijding is gerealiseerd. De extra middelen voor Corona waren bestemd voor de extra taken vanuit het Rijk en voor inhuur van personeel voor het opvangen van de hogere frictie door corona en de lockdowns. In hoeverre noodzakelijke inhuur van personeel te wijten is aan corona is niet zuiver te scheiden waardoor de totale besteding in samenhang met de overige personele lasten moet worden bezien. Bijzondere Bijstand: In de begroting van 2021 was een herschikking opgenomen over het terugdringen van de kosten van bewindvoering. In Corap II is aangegeven dat deze in 2021 niet gerealiseerd kon worden. Abusievelijk is het niet halen van deze van herschikking destijds financieel gezien niet verwerkt, waardoor nu een overschrijding wordt gepresenteerd. Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk: De onderschrijding van de BBZ algemene bijstand kan worden verklaard doordat in het afgelopen jaar ook TOZO-regelingen werden aangeboden ter ondersteuning aan ondernemers in coronatijd. Er werd daardoor alleen in uitzonderlijke gevallen BBZ algemene bijstand verstrekt, als mensen niet aan de TOZO voorwaarden voldeden.

Uitvoering bijzondere controle: Door Covid-19 heeft een omvangrijke handhavingszaak in het strafrecht de nodige vertraging opgelopen. Voor deze zaak huren we externe expertise in. Echter, de kosten hiervoor zijn dus vooruit geschoven in de tijd. Ook was in 2021 minder inhuur van expertise nodig voor complexe toezicht dossiers met betrekking tot zorgaanbieders. Participatiebudget: Het aantal klanten voor trajecten bij re-integratiepartners lag in 2021 lager doordat de dienstverlening vanwege de lockdowns moest worden stopgezet. Daarnaast was er een hoog ziekteverzuim gedurende 2021 bij team Naar Werk. Hierdoor werden minder klanten begeleid naar trajecten. WMO: uitvoeringskosten: De onderschrijving wordt veroorzaakt door het minder snel benutten van de coronagelden door de krapte op de arbeidsmarkt. Vakinhoudelijke professionals zijn lastig te vinden, terwijl corona wel veroorzaakte dat we behoefte hadden aan ondersteuning van externe collega's. WMO: vraag en aanbod: In 2021 is er minder uitgegeven wat heeft te maken met een wijziging in de wetgeving Wlz. Vanaf 1 januari 2020 is er sprake van een overgangsmaatregel. Als een klant op 1 januari 2020 al in een zorginstelling woont met een rolstoel of vervoermiddel van de Wmo, blijft de gemeente verantwoordelijk voor onderhoud en aanpassingen totdat het middel moet worden vervangen.

Vanaf dat moment valt deze onder de verantwoordelijkheid van de Wlz (Zorgkantoor). Als een cliënt na 1 januari 2020 naar een zorginstelling verhuist, moet worden bekeken of de rolstoel of het vervoermiddel moet worden vervangen. Als deze moet worden vervangen valt deze onder de verantwoordelijkheid van de Wlz (Zorgkantoor). WMO: maatwerkdienstverlening 18+: In oktober 2019 is een nieuw normenkader vastgesteld voor de huishoudelijke hulp, welke uit gaat van een lage basisnorm voor de reguliere huishoudelijke werkzaamheden. Dit heeft in 2021 tot een besparing geleidt. Daarnaast was er een voordeel op de Wmo begeleiding. Jeugdhulp: De lasten voor jeugdhulp waren in 2021 lager dan in 2020, hoewel er geen significante verschuiving zat in het aantal cliënten. Dat betekent dat er goedkopere zorg is geleverd en/of dat het 76

Bedrag in €

-293

365

56

333

69

505

398

911

Onderwerp + toelichting verzilveringspercentage lager lag dan in voorgaande jaren. PGB Jeugd: Evenals in 2020 is het bedrag aan PGB lager dan begroot, onder andere als gevolg van een verschuiving naar zorg in natura. Geëscaleerde Zorg 18-: Door Covid-19 zijn schoolverlaters minder in beeld gekomen met als gevolg dat er ook minder jeugdmaatregelen zijn ingezet, waardoor de uitgaven iets lager lagen. Verschillen kleiner dan € 50.000

Bedrag in € 411 58 111

Totaal lasten:

5.692

Saldo baten en lasten

9.560

Aanvullende mutaties jaarrekening: bestemmingsreserve

-695

Voorgestelde resultaatbestemmingen De overheveling van het overschot van het BUIG budget is ingegeven door de gevolgen van de coronapandemie. De reden voor dit voorstel is dat we een aantal risico's zien die impact hebben op de financiën voor de uitvoering van de BUIG. We verwachten dat het aantal bijstandscliënten in 2022 harder zal gaan stijgen dan het landelijk gemiddelde. Deze stijging zal niet gecompenseerd worden in het rijksbudget voor 2022, die naar verwachting naar beneden zal worden bijgesteld juist vanwege de lagere stijging van het aantal klanten in 2021. Voorgesteld wordt om € 600.000 van het resultaat te bestemmen voor aanpassingen in het pand voor tijdelijke huisvesting van Carins. Over het boekjaar 2021 heeft Carins een positief saldo van € 660.000 gerealiseerd. Via een brief, verstuurd op 29 april 2022 bent u al geïnformeerd over dit voornemen.

-2.600 -2.000

Totaal netto resultaat:

6.265

77

-600

2.8 Programma Volksgezondheid en milieu Doelstelling We zetten in op een duurzame samenleving, waarbij aandacht is voor mens en milieu. We willen gezonde en vitale burgers, te realiseren door preventieve zorg en goede voorlichting. Een sobere, effectieve riolering en afvalverwerking dragen hier indirect aan bij. Verbonden partijen Naam Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, (FUMO) Veiligheidsregio Fryslân (GGD)

Wat doet deze organisatie? Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Regionaal organiseren van gezondheidszorg. Verantwoorde uitvoering van milieu- en reinigingstaken. Is in ruste, de uitvoering is overgegaan in 1995 naar Omrin. Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval. Duurzaam afvalbeheer.

Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Friesland Afvalsturing Friesland (Omrin) HuisVuilCentrale (HVC) Indicatoren en kengetallen Huishoudelijk afval

Realisatie 2020 37.051 659 77,20% 136

Hoeveelheid afval x 1.000 kg Hoeveelheid afval per inwoner Scheidingspercentage Hoeveelheid restafval in kg per persoon

Prognose 2021 35.000 623 77% 120

Realisatie 2021 37.795 676 77,8% 134

Graven

Realisatie Prognose Realisatie 2020 2021 2021 Begravingen en bijzettingen 106 120 112 Nieuw uitgegeven graven 48 60 53 Tussentijds verlengde contracten* 24 30 27 Verlengde contracten** 91 96 89 Opgezegde contracten 53 80 87 * verlenging grafhuurtermijn n.a.v. 2e begraving in een tweediep/dubbel graf ** verlenging grafhuurtermijn n.a.v. aflopend contract, aantal aflopende contracten fluctueert per jaar Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator Periode waarde Eenheid Beschrijving Hernieuwbare 2019 7,6 % (leeg) elektriciteit NL: 20 Omvang huishoudelijk restafval

2019

134 NL: 161

78

kg per inwoner

Niet gescheiden ingezameld huishoudelij k afval.

Bron Klimaatmonitor Rijkswaterstaa t CBS statistiek Huishoudelijk afval

Wat hebben we gedaan in 2021 Afvalinzameling en verwerking Het Landelijk Afvalbeheerplan 2017-2029 (LAP3) vormt een kader voor het gemeentelijk afvalbeleid. De belangrijkste doelstellingen voor ons als gemeente zijn: -

Verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval van 240 kilogram per inwoner per jaar in 2014 naar maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar in 2020 Maximaal 30 kilogram per inwoner per jaar in 2025. Het bereiken en behouden van een hergebruikpercentage van 75% van (fijn en grof) huishoudelijk afval.

De Coronacrisis heeft ook in 2021 een grote stempel gedrukt op de inzameling van afval. De gestage daling van de hoeveelheid restafval is door de Coronacrisis gestagneerd. Wel is in 2021 de hoeveelheid restafval per persoon met 2 kilo gedaald naar 134 kilo per persoon. De fracties die naast het restafval het grootste aandeel hebben in de hoeveelheid huishoudelijk afval zijn g.f.t.-afval (173 kilo p.p.), papier (55 kilo p.p.) en plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons (41 kilo p.p.). De totale hoeveelheid afval per persoon is van 659 kilo naar 676 kilo gestegen. De stijging laat zich vooral zien in de hoeveelheid g.f.t-afval en de stromen grof tuinafval en puin op het ecostation. Het hergebruikpercentage van de totale hoeveelheid afval is in 2021 gestegen naar 77,8%. In 2020 was het scheidingspercentage 77,2%. Nieuw en voortgezet beleid in 2021: - Inzameling van restafval 13x per jaar in 2021 - Inzameling van GFT 42x per jaar in 2021 - Huishoudelijk afval uit hoogbouw over de voorscheidingsinstallatie (VSI) - Stimuleren van inwoners afval nog beter te scheiden - Stimulering van scheiden d.m.v. begeleiding-, tekst- en uitleg geven. - De afvalcoach is actief om de inwoners aan te spreken, te informeren en alternatieven aan te geven. Deze rechtstreekse communicatie is een waardevolle aanvulling op de bestaande communicatiemiddelen.

- Rolemmers die wij verstrekken zijn gemaakt van re-granulaat (voor 90% geproduceerd uit gerecycled kunststof). Van het Afvalfonds krijgt de gemeente vanaf 2021 een inzamelvergoeding voor de inzameling van Plastic- en Metalen verpakkingen en Drankkartons (PMD). Door de inzameling van het restafval naar één keer per vier weken, scheiden de inwoners van Smallingerland de plastic- en metalenen en drankkartons goed. Hoe meer de inwoners scheiden, hoe meer vergoeding er voor de inzameling binnenkomt. De afvalstoffenheffing zal hierdoor minder snel stijgen. Op die manier loont afval scheiden niet alleen voor het milieu, maar ook voor de eigen beurs van onze inwoners. Aanpak zwerfafval Op basis van de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 is een fonds beschikbaar gesteld voor de aanpak van zwerfafval. Het fonds, waaruit wij jaarlijks ongeveer € 65.000 ontvangen, is bedoeld voor aanvullende activiteiten, gericht op het schoonhouden van de leefomgeving. De acties waren met name gericht op gedragsbeïnvloeding en participatie van bewoners en gebruikers. Adoptie van gebieden door burgers, scholen en verenigingen zijn financieel en praktisch ondersteund. Het zwerfafvalproject en losse modules zijn aan alle basisscholen in de gemeente aangeboden waarbij op educatieve wijze kennis wordt gemaakt met het thema afval in de eigen leefomgeving.

In 2021 hebben we een aanzet gegeven tot de optimalisatie van het afvalbakkenbestand. 79

Financiën Op basis van een actualisatie van baten en lasten blijkt dat net zoals voor 2021 ook in 2022 een extra verhoging niet noodzakelijk te zijn. Voor 2022 worden de tarieven alleen aangepast met de reguliere trendmatige verhoging van 1,7% en hanteren we een tarief van € 277 voor een meerpersoonshuishouden en € 235 voor een eenpersoonshuishouden. Voor meer informatie over de tarieven zie de paragraaf lokale heffingen. Wet vergunningverlening, toezicht en handhaving (Wet VTH) Om een veilige, gezonde leefbare en duurzame omgeving te onderhouden en te verbeteren hebben we in 2019 het Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) beleid 2019-2022 vastgesteld. Jaarlijks wordt er een VTH-jaarverslag en een uitvoeringsprogramma opgesteld. Hiermee laat het college aan de raad, inwoners, instellingen en bedrijven zien, wat het college heeft gedaan en gaat doen om de doelen uit het VTH-beleidsplan te bereiken. Het VTH-jaarverslag en het uitvoeringsprogramma bieden wij jaarlijks ter informatie aan de raad aan. In 2021 zijn er drie onderwerpen die impact hebben gehad op de uitvoering van onze planning en werkzaamheden: Corona, uitstel van wetgeving en verminderde toezichtcapaciteit. Ondanks deze omstandigheden hebben wij het grootste deel de doelstellingen behaald.

Naast de implantatie van de nieuwe wetgeving, zijn de reguliere VTH-werkzaamheden zoals: het verlenen van vergunningen, het afhandelen van klachten en meldingen en toezicht gewoon doorgegaan. Wij hebben door openstaande vacatures en een toename van klachten en ad-hoc zaken niet alle geplande controles kunnen uitvoeren. Wij zien een toename in het aantal klachten en milieu incidenten zoals: kamerverhuur, houtrookoverlast, algemene geur- en geluidoverlast klachten en ongewenste lozingen. Het afhandelen hiervan kost meer tijd dan een gemiddelde reguliere controle. Wij hebben voor 2022 extra capaciteit ingehuurd bij de Veiligheidsregio om een inhaalslag te maken in het aantal brandveiligheid controles. Vanaf 2022 heeft de FUMO een eigen jaarprogramma. Dit jaarprogramma wordt apart door het college vastgesteld. Kwaliteitscriteria In de Wet VTH is omschreven dat gemeenten wettelijk verplicht zijn om kwaliteitscriteria vast te stellen in een beleidsnota of verordening. In Friesland hebben wij de verordening VTHkwaliteit en kwaliteitscriteria Frysk peil F2 vastgesteld. Wij zijn een robuuste organisatie en kunnen nog relatief eenvoudig voldoen aan de kwaliteitscriteria. We voldoen samen met de samenwerkingspartners zoals de FUMO, aan 22 deskundigheidsgebieden. We kunnen aan 5 deskundigheidsgebieden voldoen als er opleidingen zijn gevolgd en er samenwerking afspraken zijn gemaakt.

Aan 5 deskundigheidsgebieden kunnen we niet voldoen. Dit kunnen er meer worden als wij meer taken moeten overdragen aan de FUMO. Het voldoen aan de kwaliteitscriteria is een continu proces. Er is in 2021 een provinciaal dashboard opgericht. Dit overzicht geeft provincie breed inzicht of er al dan niet wordt voldaan aan de criteria. Deze informatie gaan wij gebruiken om te onderzoeken waar we kunnen samenwerken. Door samenwerking kunnen wij mogelijk ook gaan voldoen aan de laatste deskundigheidsgebieden en wordt het gewenste VTH-kwaliteitsniveau in de provincie Fryslân geborgd. Op basis van het dashboard worden er via 'Werken in Friesland' gerichte opleidingen aangeboden. Wettelijke verankering basistaken Gemeenten en provincie zijn verplicht een deel van de uitvoeringstaken voor milieu onder te brengen bij een regionale uitvoeringsdienst. In de provincie Fryslân is daarvoor de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) opgericht.

80

Volgens de huidige versie van het invoeringsbesluit Omgevingswet gaan er met het invoeren van de Omgevingswet veel bedrijven/taken over van de gemeente naar de Omgevingsdienst. Met het uitstellen van de Omgevingswet naar 1 juli 2022 is ook de overdracht van bedrijven uitgesteld. Uit deze eerste inventarisatie in 2021 blijkt dat wij ongeveer 600 bedrijven moeten overgedragen aan de FUMO. Wij blijven bevoegd gezag. Deze verschuiving gaat grote impact hebben op het team VTH en de FUMO, ook budgettair. Wij kunnen onder de kritieke grens van de kwaliteitscriteria uitkomen waardoor wij meer dan de wettelijke taken moeten overdragen aan de FUMO. De over te dragen dossiers moeten wij in 2022 digitaliseren. Riolering Een toelichting op de riolering is te vinden in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. Preventieve gezondheidszorg Binnen de preventieve gezondheidszorg zetten we op - vooral op collectief niveau – in op het stimuleren van een gezonde leefstijl en het stabiliseren c.q. terugdringen van de sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Volgens IV3 voorschriften zijn de uitvoeringskosten van de preventieve gezondheidszorg opgenomen in het programma Volksgezondheid en milieu. Wat wilde we dit jaar bereiken en is dat gelukt? In 2021 is de 4e nota Lokaal gezondheidsbeleid 2017-2021 'Gezond en wel(zijn)' met twee jaar verlengd.

Dit omdat in de nabije toekomst het gemeentelijk beleid sociaal domein op een andere manier wordt vormgegeven; een manier waarin integraal en omgevingsgericht werken centraal staat. De voorgenomen activiteiten zijn grotendeels gelukt hoewel de beperkingen als gevolg van Corona soms wel voor vertraging of een andere wijze van uitvoering zorgden. Wat wilden we dit jaar met betrekking tot de doelen doen? De basis van het preventief gezondheidsbeleid wordt gevormd door de kernthema's van het Nationaal Preventieakkoord (VWS, november 2018). Dit zijn roken, alcohol en overgewicht (bewegen en voeding). Met betrekking tot roken zijn er verschillende activiteiten ondernomen op het gebied van een rookvrije omgeving. Diverse sport- en speelterreinen zijn inmiddels rookvrije gebieden. Dat geldt ook voor het onderwijs, de kinderopvang, welzijn en vele andere organisaties. Binnen het voortgezet onderwijs hebben de gezondheidsbevorderaars van de GGD en VNN (Verslavingszorg Noord Nederland) met de scholen een routekaart ontwikkeld over rook- en drinkpreventie. Deze kaart ondersteunt de scholen bij de uitvoering. Met het VSV (verloskundig samenwerkingsverband) is gewerkt aan een rookvrije zwangerschap en een rookvrije start. Daarnaast is er een laagdrempelige toegang gerealiseerd voor mensen die willen stoppen met roken. De Stoppunt Friesland, een onderdeel van de GGD, voert dit uit.

Tot slot zijn er door VNN twee pop-up poli's uitgevoerd waar mensen eveneens werden ondersteund om te stoppen met roken. Binnen het thema overgewicht is met verschillende externe partners gewerkt aan het opzetten van een ketenaanpak overgewicht en obesitas voor volwassenen. Onze gemeente fungeert als pilot voor de te ontwikkelen landelijke aanpak. Er is een aanpak ontwikkeld die in 2022 wordt uitgevoerd. Daarnaast is, vanwege de corona, in 2021 helaas maar één LEFFtraining uitgevoerd voor kinderen (en hun ouders) boven een gezond gewicht. Er zijn geen specifieke activiteiten uitgevoerd rondom het thema alcohol. Natuurlijk wordt er binnen de reguliere settingen wel gewerkt aan preventie (middelen)gebruik. Naast de lokale uitvoering is er in 2021 ook nauw samengewerkt met en binnen de Friese preventieaanpak (FPA). De FPA wil vooral gemeenten inspireren en faciliteren in de lokale

81

uitvoering door middel van 'weten-delen-doen'; weten wat werkt, delen wat werkt en doen wat werkt. Ook in 2021 is er geïnvesteerd in gezonde en veilige woon-, leef- en werkomgevingen die uitnodigen tot gezond gedrag. Binnen verschillende settingen is hieraan gewerkt. Binnen het onderwijs gebeurt dit bijvoorbeeld op basis van de gezonde school aanpak. Inmiddels mogen 38 scholen in Smallingerland zich een 'gezonde school' noemen. In nauw overleg met wijkbewoners en organisaties, is er in De Venen gewerkt aan het gezonder maken van de wijk. Dit heeft geresulteerd in mooie speelplekken, meer groen en meer mogelijkheden voor het maken van ommetjes in de buurt. Het werken aan een gezonde en veilige omgeving heeft ook een plek gekregen in de Omgevingsvisie. Hiermee is er een mooi fundament gelegd voor de samenwerking tussen het fysieke domein en het sociale domein. Het verminderen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen is uitgevoerd op basis van het Uitvoeringsprogramma Gezond in... 2021 (GIDS). De activiteiten, gericht op gezonde leefstijl, bewegen en welzijn, zijn uitgevoerd in de gebieden waar de sociaaleconomische verschillen het grootst zijn. Sportbedrijf Smallingerland, M.O.S. en GGD werkten hierin nauw samen. Er is een overzicht gemaakt van wat er de afgelopen jaar binnen Gezond in... is gebeurd genaamd 'Gezond op de kaart'.

Het budget, te weten € 130.000, dat voor de uitvoering GIDS van VWS ontvangen, liep eerst tot 2022. Dit is in de loop van 2021 met een jaar verlengd waardoor de noodzaak voor structurele middelen een jaar wordt opgeschort. Naast de 'GIDS gelden' ontvingen we in 2021 ook een extra financiële bijdrage van € 20.000 voor de uitvoering van het programma Kansrijke Start. Het programma richt zich op aanstaande zwangeren en hun partners en ouders met kinderen jonge kinderen (de eerste 1000 dagen). In het kader hiervan is in samenwerking met het VSV en Carins het zorgpad vroegsignalering zwangeren Prenatale ontwikkeld. De implementatie daarvan kon grondig gebeuren dankzij de deelname aan het project Vitale regio Fryslân. De opbrengst hiervan is verwerkt in een online magazine Zorgpad vroegsignalering zwangeren. Daarnaast heeft M.O.S.-activiteiten ontwikkeld en uitgevoerd om ouders te ondersteunen in hun ouderschap. Tijdens de zwangerschap wordt dit gedaan met de interventie Centering Pregnancy die door de verloskundigen wordt uitgevoerd. Helaas konden als door de corona beperkingen veel activiteiten niet (live) plaatsvinden. In 2021 hebben de Friese gemeenten en zorgverzekeraar De Friesland gewerkt aan een samenwerkingsagenda. Onze gemeente is daarbij nauw betrokken geweest.

De agenda bevat gezamenlijke domein overstijgende ambities op het terrein van Ouderen, GGZ, Preventie, Jeugd en Juiste zorg op de Juiste plek. Goede samenwerking tussen de gemeenten en de zorgverzekeraar levert voor onze inwoners betere zorg en ondersteuning op. Daarnaast is het belangrijk om samen te werken om nu en (in de toekomst) de zorg beschikbaar en betaalbaar te houden voor de mensen die dat nodig hebben. De uitvoering van taken op basis van de Wet publieke gezondheid is voor een belangrijk deel bij de GGD Fryslân belegd. Jaarlijks wordt het budget voor de GGD, als onderdeel van de Veiligheidsregio Fryslân, door de raad vastgesteld. De meest omvangrijke taak van de GGD is de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg. Wat mocht het dit jaar kosten, waar betaalden we het van en is dat gelukt binnen de beschikbare (investerings- en exploitatie) budgetten? De plannen zijn binnen de beschikbare middelen uitgevoerd. De middelen bestaan uit verschillende geldstromen; een groot deel komt uit de reguliere begroting en betreft de bijdrage van onze gemeente aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân / 82

GGD Fryslân. Daarnaast is er een beperkt budget voor de lokale uitvoering. Het grootste deel van de middelen voor de lokale uitvoering zijn tijdelijke middelen. Deze middelen liepen eerst tot 2022 maar zijn met een jaar verlengd. Wat zou het opleveren dit jaar en is het gelukt? Het resultaat van een preventieve inzet op het gebied van gezonde leefstijl is na een jaar moeilijk meetbaar. De resultaatafspraken over de inzet zijn wel grotendeels gelukt. Zoals eerder is aangegeven, zijn sommigen prestaties vanwege Corona uitgesteld of in een andere vorm uitgevoerd. Duurzaamheid Het overkoepelende duurzaamheidsdoel dat de raad in 2016 heeft geformuleerd is: “Het Smallingerland van 2040 is een Smallingerland dat duurzaam, schoon, sociaal en veilig is.” Op basis van onze gemeentelijke doelen en de landelijke akkoorden en ambities (Klimaatakkoord, Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie en het Rijksbrede programma Nederland Circulair) zette Smallingerland in 2021 stappen naar een duurzame samenleving waarin er een balans is tussen wat de aarde ons biedt en wat wij als samenleving van de aarde vragen. Vanuit het Programma Duurzaamheid werkten we aan de drie opgaves: Energie (met daaronder duurzame opwek, energiebesparing en duurzame mobiliteit), Klimaatadaptatie en Circulariteit.

Dit doen we als gemeentelijke organisatie zelf, maar ook samen met onze doelgroepen: inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Als gemeente hebben we hierbij soms een voorbeeldfunctie, vaak een aanjagende- en regiefunctie en willen we faciliteren en stimuleren. Energie Afgelopen jaar is de omgevingsvergunning verleend voor het eerste zonneveld in Smallingerland. Daarbij is samengewerkt met omwonenden, belangengroepen, het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FSFE) en de projectontwikkelaar. Het creëren van draagvlak en participatie, maar ook de capaciteit op het elektriciteitsnet, zijn belangrijke elementen die vanaf het eerste begin goed zijn onderzocht en meegenomen worden. Andere initiatieven voor zonnevelden zijn in onderzoek. In 2021 gaven we nader invulling aan de Energietransitie door bijvoorbeeld te werken aan het Jaarprogramma 2021-2022 van de Regionale Energiestrategie. Er wordt provincie breed gewerkt aan vier thema's, lokaal eigendom, maatschappelijke inpassing, energienetwerk en warmte. Het jaarprogramma is de voorbereiding voor de RES 2.0. De RES 1.0 wordt in 2023 geactualiseerd naar de 2.0. De werkzaamheden voor energiebesparing staan genoemd onder het hoofdstuk Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Daar worden de acties genoemd die we doen op het gebied van energiebesparen en hulp die we aan inwoners bieden met de energiecoaches.

Het aantal huishoudens met energiearmoede is toegenomen door de stijgende prijzen voor gas en elektra. We werken op het thema energiearmoede nauw samen met het Sociaal domein. We onderzoeken de mogelijkheid van geothermie en restwarmte als een alternatieve warmtebron. De werkzaamheden voor het thema warmte staan hieronder.

83

Warmte Eind 2021 is de Transitievisie Warmte vastgesteld door de raad. In deze visie is beschreven wat de meest geschikte alternatieven zijn voor aardgas als warmtebron in onze gemeente. Verder staat in de visie een globale planning wanneer een dorp of wijk van het aardgas af gaat. Hiervoor hebben we de gemeentelijke opgaven en koppelkansen in beeld gebracht. Ook zijn gesprekken gevoerd met inwoners en stakeholders over de warmte-alternatieven en koppelkansen. In de visie zijn vier startwijken benoemd waar de transitie naar aardgasvrij het meest dichtbij lijkt. Daarnaast hebben we een bewustwordingscampagne over aardgasvrij wonen opgestart, met fysieke borden in de straten en een nieuwe website met verhalen van inwoners over hun verduurzamingsacties. De geplande fysieke bijeenkomsten voor bewoners en MKB konden door COVID19 helaas niet plaatsvinden. Deze zijn naar 2022 verplaatst. Het thema warmtetransitie is bij veel stakeholders (opnieuw) op de kaart gezet. Ook is er bij bewoners en dorpen beweging gecreëerd. Zo hebben we eind december nog een subsidieaanvraag gedaan met drie dorpen, voor verdere stappen in hun verduurzaming. We merken via de cijfers van bezoekers van onze website (duurzaamsmallingerland.nl) dat het thema leeft bij inwoners en/of andere geïnteresseerden.

We zijn hierin samen opgetrokken met het team rondom de RRE(W) subsidiegelden, waar ook veel is gebeurd (bijv. groene bon, duurzame week, etc.). Duurzame Mobiliteit Er is in het afgelopen jaar gewerkt aan het verduurzamen van de mobiliteit. We hebben ingezet op een aantal taken vanuit de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). De NAL is onderdeel van het Klimaatakkoord met als doel om ervoor te zorgen dat laadinfrastructuur geen drempel vormt voor de uitrol van elektrisch vervoer. We werken op dit vlak in regionaal verband samen. In Fries verband hebben we deelgenomen aan een gezamenlijke aanbesteding voor plaatsing en exploitatie van openbare laadpalen. Verder is ons plaatsingsbeleid voor openbare laadpalen geactualiseerd en is er gewerkt aan het opstellen van een strategische kaart met daarop potentiële locaties voor deze laadpalen. In 2021 is ook gewerkt aan het stimuleren van andere vormen van duurzame mobiliteit. We zijn de samenwerking aangegaan met de organisatie Werk Slim Reis Slim die onder andere een fietsstimuleringsactie voor werknemers heeft opgezet. Vanwege de coronasituatie bleek het lastig om deze actie echt goed van de grond te krijgen.

De provincie heeft daarnaast met medewerking van ons een aantal deelfietsen op busstation Van Knobelsdorffplein en Transferium Oost geplaatst en tijdens de Duurzame Week hebben we een bandenspanningsactie op het Kiryat Onoplein uitgevoerd. Bezoekers waren enthousiast over deze actie. Circulariteit We streven naar een economie waarin afval niet meer bestaat doordat we zuinig omgaan met grondstoffen en materialen. De gemeente stimuleert een Circulaire Economie en wil een voorbeeldfunctie vervullen, onder andere door inkopen en aanbesteding. In het jaar 2021 hebben we dit gedaan door: 1. Verder uitvoering te geven aan het Ambitiedocument Circulaire Economie dat we hebben ondertekend. De doelstellingen uit dit document zijn: - 10% circulair inkopen van fysieke producten - Uitsluitend kiezen voor circulair geproduceerd straatmeubilair - Bij vervanging binnen ons wagenpark wordt ingezet op voertuigen die rijden op alternatieve brandstoffen. 2. Deel te blijven nemen in de regionale samenwerking van Friese overheden door in te stemmen met de Samenwerkingsagenda 'Fryslân koopt Circulair'. De volgende 84

ambities zijn voor de komende jaren voorgesteld. Het gaat hierbij om een percentage van de totale gerealiseerde uitvragen/aanbestedingstrajecten in Friesland: • In 2025 is 25% van de inkopen van Friese overheden circulair. • In 2030 is 75% van de inkopen van Friese overheden circulair. • In 2035 is 100% van de inkopen van Friese overheden circulair. • Jaarlijks ontwikkelen we tenminste 1 Fries icoonproject circulair inkopen. • In 2025 hebben Friese overheden tenminste één gezamenlijk circulair inkooptraject gerealiseerd. 3. Deel te nemen aan de Circulaire Inkoop Academie en de kerngroep Circulair Inkoop 4. Onze opgave Circulariteit op te nemen in visie(s) en beleid. Denk hierbij aan: de Omgevingsvisie Smallingerland, het Grond- en vastgoedbeleid en het Inkoopbeleid. 5. Tot slot is bij de aanbesteding van grote projecten circulariteit als belangrijk gunningscriterium meegenomen. Voorbeelden hiervan zijn: Sporthal de Drait en het nieuwe zwembad De Welle. Klimaatadaptatie De veranderingen in ons klimaat zijn onmiskenbaar en vragen in toenemende mate om initiatieven en beleid op het gebied van onder andere water, bodemgebruik, biodiversiteit, vergroening in plaats van verharding. Vanuit het Waterplan en het groenbeleid zijn hier ook in 2021 stappen in gezet door de subsidieregeling groene daken, Operatie Steenbreek (o.a.

NK Tegelwippen en inzet tuinambassadeurs), de regentonactie (totaal 1.000 regentonnen), een subsidieaanvraag (door Rijk toegekend) voor klimaatadaptatie binnen de projecten Torenstraat en vergroening Raadhuisplein (totaal € 224.000), vergroening voorplein wijkgebouw De Skammel, de aanleg van twee Tiny Forests bij de scholen Talryk en de Plotter en de voorbereiding op de aanleg van twee bergingsvijvers in Parkwijk de Singels. Er is een begin gemaakt met het Klimaatadaptatieplan, als vervolg op het Gemeentelijk Waterplan. Het plan zal bestaan uit een visie en uitvoeringsagenda. Belangrijk onderdeel van dit plan zijn de klimaatdialogen met bewoners en andere stakeholders. Duurzame Communicatie – Samen stappen zetten Bij de communicatie over duurzaamheid staat centraal dat inwoners en stakeholders begrijpen wat hen te wachten staat. Het gaat om transparante communicatie over bijvoorbeeld een onderwerp zoals de Transitievisie Warmte. Het motto voor onze communicatie is Samen stappen zetten. Dit is de kernboodschap die we uitdragen en waarmee we iedereen willen inspireren om duurzame stappen te zetten. We hebben een logo Duurzaam Smallingerland Samen stappen zetten en ons duurzaamheidsmonstertje Djoeke. Hiermee neemt de herkenbaarheid voor onze inwoners toe bij berichtgeving over duurzaamheid.

In het afgelopen najaar hebben we actiecampagne gevoerd met onder andere social media en driehoeksborden in Smallingerland. Herschikkingen 2021-2024 Verlagen budget brandstoffen In verband met de herschikkingen is (deels) gestopt met het gebruik van fossielvrije (blauwe) diesel voor het gemeentelijke voertuigen om kosten te kunnen besparen, hoewel dit niet strookt met het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid. Dit had in totaal een besparing moeten opleveren van € 20.000, verdeeld over diverse programma's. De besparing van €20.000,- is niet gerealiseerd. Er is weliswaar minder blauwe diesel getankt maar door de stijgende brandstofprijzen blijkt het budget niet toereikend.

85

Beleidsdocumenten Onderwerp beleidsdocumenten LAP3 Nederland Circulair in 2050 Van Afval naar Grondstof (VANG) Klimaatakkoord Friese Klimaatatlas Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 Taakvelden Taakvelden Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Financiën Bedragen x € 1.000

Begroting 2021 na wijziging 16.228 -20.378 -4.150

Realisatie 2021

(-=nadeel) Saldo

17.498 -17.914 -416

1.271 2.464 3.735

250

505 3.051

505 3.051

0 0

-111

-595

3.140

3.735

-3.360

-3.360

Netto resultaat -111 -595 -220 Overzicht baten en lasten 2021 Programma Volksgezondheid en milieu

375

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Begroting 2021 15.236 -15.597 -361

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming Aanvullende mutaties jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

Aanvullende mutaties bij jaarrekening: bestemmingsreserve Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve onderhoud eigen gebouwen Toevoeging reserve rioleringen

86

Bedrag x € 1.000 -3.343 -4 -13

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Reserveringen en projecten nog niet besteed zie bijlage II voor specificatie. Huishoudelijk afval: De opbrengsten van het ingezamelde huishoudelijke afval zijn mede door stijgende prijzen en een groter aanbod, hoger dan geraamd. De totale meeropbrengst hiervan bedraagt € 590.000, waarvan de opbrengst oud papier (€ 228.000) en drankkartons en folie (€ 225.000) de grootste zijn. De afvalstoffenheffing was € 26.000 hoger dan de raming. Hier tegenover staan ook hogere lasten van inzameling, zie lastenkant. Bedrijfsafval: De opbrengsten van het bedrijfsafval zijn ook hoger door stijgende prijzen en hogere opbrengsten van abonnementen. In combinatie met hogere lasten van € 35.000 heeft het bedrijfsafval per saldo een voordeel gerealiseerd van € 36.000. Begraafplaatsen: Hogere leges begraafrechten, voornamelijk veroorzaakt door verleningen van grafrechten. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Reserveringen en projecten nog niet besteed zie bijlage II voor specificatie. Huishoudelijk afval: Mede door de hogere opbrengsten is het exploitatiesaldo omgeslagen van een tekort van € 268.000 in een voordeel van € 304.000. Per saldo wordt € 572.000 meer toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing. De verwerkingskosten zijn door het grotere aanbod € 327.000 hoger uitgevallen en de betaalde afvalbelasting is € 75.000 lager dan de raming.

Verder is de personele inzet (eigen personeel en inhuur) € 106.000 lager dan de raming en de kosten van tractie zijn € 52.000 lager dan verwacht, voornamelijk door lagere onderhoudskosten. Lagere lasten oplossen drie calamiteiten, omdat bij twee de olievervuiling minder omvangrijk was dan verwacht. Lagere bijdrage FUMO (abusievelijk te hoog geraamd) Niet bestede middelen duurzame mobiliteit Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten:

467 616

71

97 20 1.271 2.876 -653

62 78 70 31 2.464

Saldo baten en lasten

3.735

Aanvullende mutaties jaarrekening: bestemmingsreserve

-3.360

Totaal saldo:

375

87

2.9 Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Doelstelling Het doel is om in te spelen op de woningbehoefte die voortkomt uit maatschappelijke en demografische ontwikkelingen. Dat doen we door nieuwbouw van woningen en verandering van functies naar wonen. Daarbij willen we veel verschillende woningen bouwen, ook voor kwetsbare doelgroepen of mensen die minder te besteden hebben. We zetten in op het versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen. Bestaande gebieden worden opgeknapt en we maken nieuwe woongebieden. Ook willen we woonmilieus met een onderscheidende kwaliteit realiseren. Verbonden partijen Naam Welstands- en monumentenzorg Hûs en Hiem Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten

Wat doet deze organisatie? Welstandsadvisering en monumentenzorg. Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven.

Indicatoren en kengetallen Woningbouw Beginstand Toename / nieuwbouw Sloop Overige onttrekking en correctie Eindstand Verhouding huur/koop bestaande woningen Bron: CBS - BAG Waarde-opbouw woningen < € 150.000 € 150.000 tot € 200.000 € 200.000 tot € 250.000 > € 250.000 Bron: Team Belastingen, gemeente Smallingerland Wabo-vergunningen

Realisatie 2020 25.065 140 -55 -8 25.150 40%/60%

Prognose 2021 25.178 150 -38 0 25.290 40%/60%

Realisatie 2021 25.833 174 -36 -7 25.964 40%/60%

Realisatie 2020 39,57% 27,09% 11,67% 21,67%

Prognose 2021 32,61% 28,62% 14,30% 24,47%

Realisatie 2021 30,49% 29,55% 14,39% 25,57%

Realisatie 2020

Prognose 2021 450

Realisatie 2021 657

Realisatie 2020 311 238 115 103 767

Prognose 2021 230 135 150 100 615

Realisatie 2021 395 226 131 88 840

Beschikkingen Bron: Team VTH, gemeente Smallingerland Wabo-aanvragen Bouwen Kappen Strijdig gebruik Overig Totaal Bron: Team VTH, gemeente Smallingerland

88

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator Periode waarde Eenheid Beschrijving Demografisch 2021 78,5 % De som van het e druk NL: 70,1 aantal personen van (Groene + 0 tot 20 jaar en 65 grijze druk jaar of ouder in t.o.v. 20-64) verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Gemeentelijke 2021 794 € Het gemiddelde woonlasten NL: 733 totaalbedrag in euro's éénpersoonsper jaar dat een huishouden éénpersoons huisouden betaalt aan woonlasten. Gemeentelijke 2021 835 € Het gemiddelde woonlasten NL: 810 totaalbedrag in euro's meerpersoons per jaar dat een -huishouden meerpersoonshuisho uden betaalt aan woonlasten. Nieuwbouw 2020 1,6 per Nieuw gebouwde NL: 8,9 1.000 woningen, exclusief woninge overige n toevoegingen, zoals transformaties. WOZ-waarde 2021 211 x € 1.000 De gemiddelde woningen NL: 290 WOZ-waarde van woningen.

Bron CBS Statistiek Bevolking bewerking ABF Research

COELO, Groningen

COELO, Groningen

Basisregistratie adressen en gebouwen bewerking ABF Research CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

Wat hebben we gedaan in 2021

Ruimtelijke ordening Voorbereiding Omgevingswet De Omgevingswet vervangt 26 sectorale wetten en introduceert een nieuw kerninstrumentarium. Huidige planvormen, zoals de Structuurvisie, komen als wettelijk instrument te vervallen. De Omgevingswet beoogt dat alle thema's over de fysieke leefomgeving integraal in één Omgevingsvisie worden opgenomen. De bestemmingsplannen en verordeningen op de fysieke leefomgeving moeten worden geïntegreerd tot één samenhangend nieuw Omgevingsplan. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, moeten gemeenten zijn aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), kortere procedures doorlopen en ontstaat meer ruimte voor lokaal maatwerk. Daarbij staan de dienstverlening naar de initiatiefnemer, participatie en cultuurverandering centraal: van "nee tenzij, naar ja mits". Voor deze wettelijke taak zijn voorbereidingen getroffen, zodat we op tijd klaar zijn. Omgevingswet In 2021 hebben we gewerkt aan de verdere uitvoering van het programma implementatie Omgevingswet. Uitgangspunt daarvoor is het oorspronkelijke plan van aanpak en de LeidRAAD Omgevingswet "De rol van de raad binnen het proces van de invoering van de 89

Omgevingswet in Smallingerland". Hierin zijn de onderwerpen, de aanpak en de wijze van behandeling afgestemd. Er zijn vier informatiesessies gehouden waarin de raad actief is meegenomen in de stand van zaken en inhoudelijk de verschillende thema's zijn gepresenteerd. Begin februari 2022 is de invoeringsdatum van de Omgevingswet (opnieuw) uitgesteld. De verwachting is dat deze wet op 1 oktober 2022 of 1 januari 2023 in werking treedt. Gevolg hiervan is dat de implementatie van een aantal besluiten (o.a. leges) doorschuift naar eind 2022 of 2023. Verder kan het (finaal) inregelen, oefenen en testen van het DSO pas volgend jaar plaatsvinden, wanneer de randvoorwaarden vanuit de landelijke voorziening daarvoor beschikbaar zijn. Uitgangspunt voor de gemeente Smallingerland is dat we tijdig klaar zijn met de minimale acties die nodig zijn voor de datum van inwerkingtreding. Als de Omgevingswet in werking treedt dan markeert dit een belangrijk startmoment van de transitieperiode tot aan 2030, waarvoor nog de nodige stappen worden gezet. In de oorspronkelijke begroting 2021-2024 waren geen middelen opgenomen voor de implementatie van de Omgevingswet. Daarom is dit in drie afzonderlijke voorstellen gerepareerd, waarbij ook een bezuiniging is toegepast. Dit betrof: 1.

De verstrekking van een eenmalig implementatiebudget voor 2021 in aanvulling op de resterende (geactiveerde) middelen van 2020. De raad heeft hiervoor in februari € 424.000 beschikbaar gesteld. 2. De vaststelling van de startnotitie Omgevingsplan in mei 2021, waarmee een eenmalig budget van €100.000 voor 2021 beschikbaar is gesteld en de benodigde structurele middelen vanaf 2022 in de kadernota zijn verwerkt. 3. De verwerking van de benodigde incidentele en structurele middelen voor de jaarschijven 2022 en verder in de begroting 2022-2024. Vanwege het uitstellen van de inwerkingtreding van de Omgevingswet stellen wij voor om het resterende beschikbaar gestelde implementatiebudget van 2021 over te hevelen naar 2022. Voor een deel van deze middelen zijn al verplichtingen aangegaan of uitgesteld. Daarnaast geldt dat uitstel van de inwerkingtreding van de Omgevingswet ook met zich meebrengt dat de tijdelijke interne programma-organisatie voor de wettelijke implementatie langer in stand moet blijven. Omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingsvergunning In de voorbereiding naar de nieuwe kerninstrumenten hebben we in 2021 belangrijke stappen gezet. Samen met de inwoners en tal van ondernemers is gewerkt aan de toekomstvisie voor Smallingerland. De strategische koers Smallingerland is uitgewerkt tot ontwerp-Omgevingsvisie Smallingerland 2040 en na de zomer ter visie gelegd.

De reacties zijn verzameld, gebundeld en voorzien van een concept-antwoord. De definitieve Omgevingsvisie wordt begin 2022 ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Ondertussen worden de opgaven uit de Omgevingsvisie uitgewerkt in het op te stellen programma voor het fysiek domein. Voor het instrument Omgevingsplan heeft de gemeenteraad de startnotitie Omgevingsplan vastgesteld, waarin de ambitie en de gefaseerde totstandkoming van een nieuw Omgevingsplan in 2029 is bepaald. In 2021 is het handboek Omgevingsplan opgesteld en is gestart met de pilot Omgevingsplan Drachtstercompagnie. Voor het instrument Omgevingsvergunning is het initiatieven- en vergunningenproces ingericht met de intake- en omgevingstafel. Daarbij is de gemeente aangesloten op de landelijke voorziening, het DSO. We hebben de nodige stappen gezet om met de nieuwe applicaties te oefenen en ze uit te testen. Dit vervolgen we in 2022. 90

Wet Kwaliteitsborging bouwen De Wet Kwaliteitsborging bouwen (Wkb) is samen met de Omgevingswet opnieuw uitgesteld. De verwachting is dat deze wet eind 2022 in werking treedt. Doelstelling van de Wkb is om de bouwkwaliteit te verbeteren door de positie van de particuliere en zakelijke bouwconsument te versterken. Het is aan private partijen om te zorgen voor de wettelijk vereiste bouwkwaliteit en hier contractueel afspraken over te maken. In het Bestuursakkoord tussen de minister van BZK en de VNG is opgenomen dat er, voorafgaand aan invoering van de wet, proefprojecten worden gedraaid. Om deelname aan proefprojecten te stimuleren hebben wij subsidie beschikbaar gesteld. In 2021 hebben wij deelgenomen aan twee proefprojecten en hebben wij één subsidieaanvraag ontvangen. Tijdens de proefprojecten is geconstateerd dat in het proces geen rekening is gehouden met andere wettelijke verplichtingen vanuit de BAG of WOZ. Wij hebben dit meegegeven aan de VNG. Leges Wabo-aanvragen De landelijke verwachting was dat de bouwsector in 2021 verder zou krimpen door Corona en bijbehorende onzekerheden. Op basis hiervan was ons vermoeden dat het aantal bouwaanvragen en de legesopbrengsten ook zouden teruglopen. Wij hebben echter in 2021 meer aanvragen ontvangen en vergunningen verleend dan verwacht.

De legesopbrengsten zijn € 1,2 miljoen, dat is ongeveer 9% hoger dan de begroting van € 1,1 miljoen.

Beleid Woonvisie Het gemeentelijk woonbeleid en woningbouwprogramma worden periodiek geactualiseerd. In 2020 is er op omgevingsgerichte wijze gewerkt aan de nieuwe Woonvisie 2020-2025 gemeente Smallingerland, inclusief woningbouwprogramma. De visie is in oktober 2020 vastgesteld door de raad. We hebben hierin vijf concrete ambities benoemd: 1. Aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw toevoegen. Mooie uitbreidingsprojecten én versterking van het wonen in het centrum. Ruimte voor 1.000 woningen erbij in 5 jaar. 2. Zorgen voor een duurzame woningvoorraad. Op weg naar energieneutraal. 3. Wijs met grijs; volop ruimte voor woningbouwinitiatieven gericht op senioren en voor woningaanpassingen om zelfstandig in eigen woning te kunnen blijven wonen. 4. We gaan voor mienskipssin en vitale dorpen en wijken. 5. Sociaal wonen; betere beschikbaarheid van woningen voor kwetsbare doelgroepen. Het woningbouwprogramma ging voor 2021 uit van oplevering van ongeveer 150 nieuwbouwwoningen. Er zijn 105 nieuwbouwwoningen gerealiseerd. Verder zijn er 69 woningen via verbouw of verandering van gebruiksfunctie gerealiseerd. In totaal zijn dus 174 woningen aan de woningvoorraad toegevoegd. We werken aan diverse woningbouwprojecten en er worden nieuwe plannen gestart.

Dit vanuit de eerste doelstelling van de Woonvisie, namelijk het toevoegen van aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw voor zowel huidige als nieuwe inwoners. Prestatieafspraken wonen Gemeente, woningcorporaties en huurdersvereniging maken jaarlijks prestatieafspraken op basis van de Woningwet. In de prestatieafspraken leggen we de bijdrage van de corporaties aan het volkshuisvestingsbeleid vast. Dit beleid bestaat uit de Visie op Sociaal Wonen (vastgesteld in 2019) met daarin de wenselijke ontwikkelrichting van de sociale huursector, en de Woonvisie. De prestatieafspraken voor 2022 zijn vastgelegd en begin december 2021 ondertekend door alle partijen. Betaalbaarheid van sociale huurwoningen heeft de hoogste 91

prioriteit. Daarnaast is uitbreiding van het aantal sociale huurwoningen van belang vanwege de toenemende vraagdruk. Verder zijn afspraken gemaakt over kwaliteit/duurzaamheid, leefbaarheid en wonen-welzijn-zorg. Regionale afspraken wonen De vijf gemeenten van de regio Zuidoost hebben met de provincie Fryslân regionale woningbouwafspraken gemaakt voor de periode tot en met 2025. Het betreft afspraken over de woningbouwruimte per gemeente. De bevolkings- en huishoudensprognose van de provincie is de basis voor de afspraken. Aan de hand van nieuwe prognoses zijn in 2021 gesprekken gevoerd over nieuwe regionale woningbouwafspraken voor de periode tot 2030. Naar verwachting worden de nieuwe afspraken begin 2022 vastgelegd. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de vijf gemeenten over woonbeleid, prestatieafspraken en andere volkshuisvestelijke onderwerpen. Duurzaamheid bestaande woningbouw Vanuit de tweede doelstelling van de Woonvisie, het zorgen voor een duurzame woningvoorraad, werken we onder het motto 'Samen stappen zetten' aan verduurzaming en energiebesparing in bestaande woningen. De acties die we hiervoor uitvoeren zijn onderdeel van het Programma Duurzaamheid. Voor meer informatie verwijzen we naar programma 7 Volksgezondheid en milieu onder het onderdeel Duurzaamheid. In 2021 hebben we onze inwoners op verschillende manieren geïnformeerd en ondersteund.

Dat deden we onder meer via het energieloket www.duurzaambouwloket.nl en onze eigen (vernieuwde) website www.duurzaamsmallingerland.nl. Verder konden inwoners advies aan huis krijgen van onze energiecoaches. Ook organiseerden we gratis webinars over energiezuinig en comfortabel wonen. In het najaar was er de Duurzame Week van Smallingerland met allerlei activiteiten. De gemeentelijke duurzaamheidslening voor koopwoningen bestaat sinds maart 2020. We verstrekten 73 leningen in 2021. Rond de zomer hebben we de regeling geëvalueerd. Van de rijksoverheid ontvingen we subsidie vanuit de Regeling Reductie Energieverbruik Woningen (RREW) waarmee we energiebesparende acties voor verschillende doelgroepen hebben uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn bonnen voor energiebesparende maatregelen en een isolatie-inkoopactie. In 2021 hebben we de Transitievisie Warmte Smallingerland opgesteld. Hierin staat welke warmte-alternatieven voor aardgas het meest geschikt zijn voor onze gemeente. In december is de visie vastgesteld door de raad. Er zijn vier startwijken benoemd. Dit zijn gebieden waar de transitie naar aardgasvrij het meest dichtbij lijkt. Voor de wijken en dorpen die geen startwijken zijn, zetten we in op bewustwording, goede informatievoorziening, energiereductie en het stimuleren van woningisolatie.

Ontwikkelstrategie en grond- en vastgoedbeleid Om de ruimtelijke opgaven voor de komende jaren kansrijk uit te kunnen voeren, hebben we de nota Ontwikkelstrategie gemaakt. Het hoofddoel van deze nota is het realiseren van voldoende woningbouwcapaciteit voor uitvoering van de Woonvisie. Met de ontwikkelstrategie geven we sturing aan locaties waar de ruimtelijke opgaven gerealiseerd kunnen worden. Dit zijn bijvoorbeeld braakliggende gronden, gebouwen die in de komende jaren hun functie verliezen, vrijkomende schoollocaties of stagnerende particuliere ontwikkellocaties. De gemeenteraad stelt de kaders vast voor de locaties. Dat zijn de planologische (bestemmingsplan, straks omgevingsplan) en financiële kaders (grondexploitatie). Het college stelt de bouwenveloppes en tenderprocedures vast. Hierbij was het nodig om het grondbeleid te actualiseren voor een actievere inzet van gemeentelijke grondbeleidsinstrumenten. We hebben eerst een contourennota gemaakt. De nota Ontwikkelstrategie en de nota Contouren Grondbeleid zijn beide in maart 2021 door de

92

raad vastgesteld. Daarna volgde in oktober de vaststelling door de raad van de nota Gronden vastgoedbeleid.

Projecten Boornbergum Middelgeast De woningbouw in Boornbergum Middelgeast zit in de afrondende fase. De kavels voor projectmatige woningbouw in fase 3 zijn geheel uitgegeven en grotendeels ingevuld. Ook de verkoop van vrije kavels gaat gestaag door. In 2021 hebben we ons gericht op de uitgifte van de resterende vrije kavels en het woonrijp maken van de laatste deelgebieden. De Peinder Mieden Dit bijzondere project van 45 woningen in de natuur, net buiten Opeinde, wordt in twee fases gerealiseerd. In de eerste fase 31 kavels en in de tweede fase 14 kavels. De meeste kavels zijn inmiddels verkocht en de woningen worden stuk voor stuk opgeleverd en bewoond. Er is nog een enkele kavel beschikbaar. Vrijburgh In de wijk Vrijburgh is fase 1 zo goed als afgerond. Er wordt hard gewerkt aan de planvorming rond fase 2 en fase 3. Het ruimtelijk kader voor fase 2 is ondertussen ontwikkeld, waarbij er met zorg is gewerkt aan een woonwijk met veel ruimte voor groen en water. Wijkvernieuwing de Bouwen De grootschalige wijkvernieuwingsprojecten van de woningcorporaties in de wijk De Bouwen zijn afgerond. Een aantal straten wordt de komende jaren, in combinatie met riool- en nutskabelvervanging, heringericht.

Op enkele resterende ontwikkellocaties, waaronder Hooiweg/Burefen, De Oppers/De Drift en rondom De Warren, zal de komende jaren nog nieuwbouw van ongeveer 125 woningen worden gerealiseerd. Daarmee nadert het project 'Wijkvernieuwing De Bouwen' zijn einde. Enkele ontwikkellocaties moeten nog door de grondeigenaren van woningen worden voorzien. Dit handelen we af via de reguliere gemeentelijke procedures. Wijkvernieuwing Noord Oost In 2019 is er vertraging ontstaan in het laatste onderdeel van dit project, de herinrichting van het Van Haersmapark. Het voorstel voor de herinrichting dat samen met de omwonenden, ondernemers, Rijksdienst voor Cultureel erfgoed, Hûs &Hiem en anderen was ontwikkeld is, na protesten, door de gemeenteraad afgewezen op het punt van de locatie van de parkeerplaats. In 2020 en 2021 is met betrokkenen naar een oplossing gezocht. Het aangepaste raadsvoorstel wordt in 2022 ingediend waarna, naar verwachting, de uitvoering van dit herinrichtingsplan inclusief de nieuwe parkeerplaats in 2022 en 2023 plaatsvindt. Woningcorporatie Accolade werkt aan het wijkvernieuwingssproject aan de Geelgorsstraat en Noorderdwarsvaart. Hier zijn 34 woningen gesloopt in 2021. Op deze locatie worden 40 sociale huurwoningen gebouwd in 2022.

Herstructurering Maartenswouden (Park Suyderwijck) Tijdens de kredietcrisis kwam de woning- en kantorenbouw in Maartenswouden vrijwel tot stilstand. In 2020 is een herstart gemaakt met het voltooien van de woningbouw en het uitgeven van de laatste bouwkavels. In 2021 vond de overdracht van de openbare ruimte plaats. De kantorenstrook heeft nog steeds de bestemming kantoren. Omdat hier geen behoefte aan is wordt onderzocht of woningbouw op deze locatie mogelijk is.

93

Stedelijke vernieuwing Centrumontwikkelingen Een belangrijke ambitie uit de Woonvisie is het versterken van de woonfunctie van het centrum. Het college van B&W heeft besloten om voor de inrichting van het centrum van Drachten een nieuw plan op te stellen. Het doel van dit plan is om vanuit een breed gedragen ambitie te komen tot een centrum wat past bij de toekomst. Ondertussen lopen er diverse projecten voor de invulling van leegstaande/leegkomende panden en verdiepingen. Zo wordt gewerkt aan een aantrekkelijker uitstraling van het centrum en worden er mogelijkheden geboden aan inwoners die graag centrumstedelijk willen wonen. Doorontwikkeling openbare ruimte Raadhuisplein Gelijktijdig met de herontwikkeling van het winkelcentrum en de bouw van een parkeergarage zijn het Raadhuisplein en De Marke opnieuw ingericht. Na deze enorme upgrading moet de verblijfsruimte van het plein nog worden afgerond. Zaken die daarbij genoemd worden, zijn onder andere het toevoegen van groenelementen en de wens om het maaiveld parkeren te verminderen. Doel is om het gebied aantrekkelijker te maken. Deze werkzaamheden zijn opgenomen in het gebiedsprogramma centrum. Na vaststelling van de visie op het centrum worden de werkzaamheden in 2022 opgepakt en uitgevoerd. Verbindende stegen en straten Het grootste deel van de aanpassingen in de openbare ruimte van dit project zijn afgerond.

Uitzonderingen daarop zijn de cultuur toevoegingen in de Kerkstraat en de zogenaamde Woksteeg (passage Moleneind naar het Sander Israëlplein). Voor de Woksteeg geldt dat deze verbinding een onderdeel is van het gebiedsprogramma centrum en de mogelijke ontwikkelingen rondom het Sander Israëlplein. Herschikkingen 2021-2024 Verlagen budget 'Ontwikkeling bestemmingsplannen' De herschikking is gerealiseerd door het budget met € 10.000 te verlagen. Verlagen werkbudget wonen Het budget is met € 61.000 verlaagd naar een budget van € 50.000. Beleidsdocumenten Onderwerp beleidsdocumenten Woonvisie 2020 – 2025 Visie op Sociaal Wonen Strategische Koers Omgevingsvisie Ontwerp-omgevingsvisie Nota Ontwikkelstrategie Nota Contouren Grondbeleid Nota Grond- en vastgoedbeleid Transitievisie Warmte Taakvelden Taakvelden Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Financiën

Begroting 94

Begroting

Realisatie

(-=nadeel)

Bedragen x € 1.000

2021

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

5.145 -7.709 -2.563

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

2021 na wijziging 5.145 -9.068 -3.922

2021

Saldo

3.092 -6.306 -3.214

-2.054 2.762 708

0

0 756

0 756

-2.563

-3.166

-2.458

0 0 0 0 708

0 -525 0

0 -525 0

Aanvullende mutaties jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

Netto resultaat -2.563 -3.166 -2.983 183 Overzicht baten en lasten 2021 Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Aanvullende mutaties bij jaarrekening: bestemmingsreserve Toevoeging reserve projecten in uitvoering Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000 -525 Bedrag x € 1.000

Baten: Hogere leges omgevingsvergunningen doordat er meer bouwvergunningen zijn verstrekt Grondexploitatie (niet bedrijventerrein): het nadeel op de inkomsten wordt bijna geheel veroorzaakt doordat er minder grond voor woningbouw is verkocht. Zie voor een nadere toelichting de paragraaf grondbeleid. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Reserveringen en projecten nog niet besteed zie bijlage II voor specificatie Grondexploitatie (niet bedrijventerrein): er zijn vooral minder kosten gemaakt voor bouwrijpmaken (€ 1.766.000), de grond voor de nieuwe woonwagenlocatie in Drachtstercompagnie is ingebracht (- € 267.000), er is tussentijds winst genomen (€ 700.000), de toevoeging aan de voorraad is lager uitgevallen (€ 488.000) en er is een voorziening getroffen voor het verwachte tekort op de grondexploitatie voor de nieuwe woonwagenlocaties (- € 606.000). Zie voor een nadere toelichting de paragraaf grondbeleid. Twee projecten zijn nog niet klaar waardoor de kapitaallasten lager uitvallen Er is minder uitgegeven aan wabo vergunningen en toetsing Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten: Saldo baten en lasten

96 -2.163 6 -2.054 525 2.081

55 58 43 2.762 708